Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Aṅguttara Nikāya 2Numbered Discourses 2.32–41

4. SamacittavaggaThe Chapter on the Peaceful Mind

3232

“Asappurisabhūmiñca vo, bhikkhave, desessāmi sappurisabhūmiñca.
desessāmi → desissāmi (bj) | desissāmi → desessāmi (bj: machasaṁ, syā, sī) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt) | asappurisabhūmiñca → asappurisabhūmiñ ca (pts) | desessāmi sappurisabhūmiñca → desissāmi sappurisabhūmiñ ca (pts)
“Mendicants, I will teach you the level of the untrue person and the level of the true person.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha. bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)
Listen and apply your mind well, I will speak.”

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt, th) | bhanteti → bhante ti (pts)
“Yes, sir,” they replied.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
The Buddha said this:

“Katamā ca, bhikkhave, asappurisabhūmi?“What is the level of the untrue person? Asappuriso, bhikkhave, akataññū hoti akatavedī.The untrue person is ungrateful and thankless, Asabbhi hetaṁ, bhikkhave, upaññātaṁ yadidaṁ akataññutā akataveditā.
asabbhi hetaṁ → asabbhihetaṁ (bjt, th) | hetaṁ → h etaṁ (pts)
for the wicked only know how to be ungrateful and thankless.
Kevalā esā, bhikkhave, asappurisabhūmi yadidaṁ akataññutā akataveditā. (…)
(…) → (katamā ca bhikkhave sappurisabhūmi.) (bj)
It is totally the level of an untrue person to be ungrateful and thankless.
Sappuriso ca kho, bhikkhave, kataññū hoti katavedī.The true person is grateful and thankful, Sabbhi hetaṁ, bhikkhave, upaññātaṁ yadidaṁ kataññutā kataveditā.
sabbhi hetaṁ → sabbhihetaṁ (bjt, th) | hetaṁ → h etaṁ (pts)
for the virtuous only know how to be grateful and thankful.
Kevalā esā, bhikkhave, sappurisabhūmi yadidaṁ kataññutā kataveditā”ti.
kataveditāti → kataveditā ti (pts)
It is totally the level of a true person to be grateful and thankful.”

3333

“Dvinnāhaṁ, bhikkhave, na suppatikāraṁ vadāmi.
suppatikāraṁ → suppaṭikāraṁ (sya-all) | vadāmi → katamesaṁ dvinnaṁ (bj: machasaṁ)
“Mendicants, I say that these two individuals cannot easily be repaid.
Katamesaṁ dvinnaṁ?
katamesaṁ dvinnaṁ → mātucca (bjt)
What two?
Mātu ca pitu ca.
pitucca → mātu ca, pitu ca (bj: machasaṁ, syā)
Mother and father.

Ekena, bhikkhave, aṁsena mātaraṁ parihareyya, ekena aṁsena pitaraṁ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī so ca nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena.
ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena te ca → ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanena tepi (bj) | nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena → tesaṁ ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanena (pts) | nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena → tesaṁ ucchādana-parimaddana-nahāpana-sambāhanena (pts)
You would not have done enough to repay your mother and father even if you were to carry your mother around on one shoulder and your father on the other, and if you lived like this for a hundred years, and if you were to anoint, massage, bathe, and rub them;
Te ca tattheva muttakarīsaṁ cajeyyuṁ, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṁ kataṁ vā hoti paṭikataṁ vā.
paṭikataṁ → patikataṁ (bj) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all, pts) | te ca → paṭijaggeyya tepi (sya-all) | ca tattheva → pi tatth eva (pts) | paṭikataṁ → patikataṁ (pts) | patikataṁ → paṭikataṁ vā (bj: machasaṁ, syā) | na tveva → natveva (bjt)
and even if they were to defecate and urinate right there.

Imissā ca, bhikkhave, mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya mātāpitaro issarādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṁ kataṁ vā hoti paṭikataṁ vā.
pahūtarattaratanāya → pahūtasattaratanāya (bj, sya-all, km, pts1ed) | mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya → mahāpaṭhaviyā pahūtasattaratanāya (bj, sya-all, pts) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all, pts) | paṭikataṁ → patikataṁ (bj, pts) | pahūtasattaratanāya → pahūtarattaratanāya (bj: machasaṁ) | patikataṁ → paṭikataṁ vā (bj: machasaṁ, syā) | pahūtarattaratanāya → pahūtasattaratanāya (sī. syā. kaṁ. pī.) tikanipāte mahāvagge dasamasuttaṭīkāyaṁ dassitapāḷiyā sameti (cck note) | na tveva → natveva (bjt) | mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya → mahāpaṭhaviyā pahūta-sattaratanāya (pts)
Even if you were to establish your mother and father as supreme monarchs of this great earth, abounding in the seven treasures, you would still not have done enough to repay them.
Taṁ kissa hetu?Why is that? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṁ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro.
Bahukārā → bahūkārā (bj); bahupakārā (cck, sya1ed); bahūpakārā (sya2ed, mr) | bahukārā → bahūpakārā (sya-all) | Bahukārā → bahūpakārā (cck: ka.)
Parents are very helpful to their children: they raise them, nurture them, and show them the world.

Yo ca kho, bhikkhave, mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, dussīle sīlasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, maccharī cāgasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, duppaññe paññāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, ettāvatā kho, bhikkhave, mātāpitūnaṁ katañca hoti paṭikatañcā”ti.
paṭikatañcā”ti → patikatañca atikatañcāti (bj, pts1ed) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all) | paṭikatañcāti → patikatañca atikatañcāti (bj) | atikatañcāti → ayaṁ pāṭho syā, machasaṁ potthake na dissate (bj note) | paṭikatañcā’’ti → paṭikatañca atikatañcāti (cck: sī. pī.) | + → athakho (th) | saddhāsampadāya → saddhā-sampadāya (pts) | sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts) | cāgasampadāya → cāga-sampadāya (pts) | paññāsampadāya → paññā-sampadāya (pts) | mātāpitūnaṁ katañca → mātāpitunnaṁ katañ ca (pts) | paṭikatañcāti → patikatañ ca atikatañ cā ti (pts)
But you have done enough, more than enough, to repay them if you encourage, settle, and ground unfaithful parents in faith, unethical parents in ethical conduct, stingy parents in generosity, or ignorant parents in wisdom.”

3434

Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ …pe… ekamantaṁ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sammodanīyaṁ kathaṁ → (bj, pts) | + → sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then a certain brahmin went up to the Buddha, and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha,
“kiṁvādī bhavaṁ gotamo kimakkhāyī”ti?
kimakkhāyīti → kimakkhāyīti bhagavā (bj) | kimakkhāyīti → kimakkhāyī ti (pts)
“What does the worthy Gotama teach? What does he explain?”

“Kiriyavādī cāhaṁ, brāhmaṇa, akiriyavādī cā”ti.
cāti → cāti brāhmaṇo (bj) | + → bhagavā (bjt) | cāti → cā ti (pts)
“Brahmin, I teach action and inaction.”

“Yathākathaṁ pana bhavaṁ gotamo kiriyavādī ca akiriyavādī cā”ti?
cāti → cāti bhagavā (bj) | + → brāhmaṇo (bjt) | yathākathaṁ → yathā kathaṁ (pts) | cāti → cā ti (pts)
“But in what way does the worthy Gotama teach action and inaction?”

“Akiriyaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa, anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ akiriyaṁ vadāmi.
+ → bhagavā (bjt)
“I teach inaction regarding bad bodily, verbal, and mental conduct, and the many kinds of unskillful things.
Kiriyañca kho ahaṁ, brāhmaṇa, vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa, anekavihitānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ kiriyaṁ vadāmi.
kiriyañca → kiriyañ ca (pts)
I teach action regarding good bodily, verbal, and mental conduct, and the many kinds of skillful things.
Evaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, kiriyavādī ca akiriyavādī cā”ti.
cāti → cāti brāhmaṇo (bj) | cāti → cā ti (pts)
This is the kind of action and inaction that I teach.”

“Abhikkantaṁ, bho gotama …pe… upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
+ → brāhmaṇo (bjt) | + → athakho (th) | gatanti → gatan ti (pts)
“Excellent, worthy Gotama! … From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”

3535

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the householder Anāthapiṇḍika went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,
“kati nu kho, bhante, loke dakkhiṇeyyā, kattha ca dānaṁ dātabban”ti?
dātabbanti → dātabban ti (pts)
“How many in the world are worthy of a religious donation? And where should a gift be given?”

“Dve kho, gahapati, loke dakkhiṇeyyā—“Householder, there are two in the world who are worthy of a religious donation: sekho ca asekho ca.the trainee and the adept. Ime kho, gahapati, dve loke dakkhiṇeyyā, ettha ca dānaṁ dātabban”ti.
dātabbanti → dātabban ti (pts)
These two in the world are worthy of a religious donation, and that’s where you should give a gift.”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idaṁ avoca (pts)
That is what the Buddha said.
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvāna → vatvā (bj, pts1ed) | vatvā → idaṁ vatvāna (bj: machasaṁ) | vatvāna → vatvā (sī. pī.) evamīdisesu ṭhānesu (cck note) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the Holy One, the Teacher, went on to say:

“Sekho asekho ca imasmiṁ loke, āhuneyyā yajamānānaṁ honti;
sekho → sekho ca (sya-all) āhuneyyā → āhuṇeyyā (pts)
“In this world, the trainee and the adept, are worthy of offerings dedicated to the gods.
Te ujjubhūtā kāyena, vācāya uda cetasā;
ujjubhūtā → ujubhūtā (sya-all, km, mr) | ujjubhūtā → ujubhūtā (cck: syā. kaṁ. ka.)
They are sincere in body, speech, and mind.
Khettaṁ taṁ yajamānānaṁ, ettha dinnaṁ mahapphalan”ti.
khettaṁ taṁ → khettantaṁ (th) | khettaṁ → khettan (pts) mahapphalanti → mahapphalan ti (pts)
This is the field for sponsors of sacrifice— what’s given here is very fruitful.”

3636

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ → evam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts)
Now at that time Venerable Sāriputta was staying near Sāvatthī in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery.
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:There Sāriputta addressed the mendicants: “āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → bhikkhavo ti āvuso ti (pts) | bhikkhavoti → bhikkhaveti (bj: machasaṁ)
“Reverends, mendicants!”

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
āvusoti → āvuso ti (pts)
“Reverend,” they replied.
Āyasmā sāriputto etadavoca:
etadavoca → etad avoca ajjhattasaññojanañ (pts)
Sāriputta said this:

“ajjhattasaṁyojanañca, āvuso, puggalaṁ desessāmi bahiddhāsaṁyojanañca.
desessāmi bahiddhāsaṁyojanañca → desissāmi bahiddhāsaññojanañca (bj) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (th)
“I will teach you about an individual fettered internally and one fettered externally.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)
Listen and apply your mind well, I will speak.”

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evaṁ āvusoti (th) | evamāvusoti → evaṁ āvuso ti (pts)
“Yes, reverend,” they replied.
Āyasmā sāriputto etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
Sāriputta said this:

“Katamo cāvuso, ajjhattasaṁyojano puggalo?
ajjhattasaṁyojano → ajjhattasaññojano (bjt, th, pts)
“Who is an individual fettered internally?
Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pātimokkha-saṁvarasaṁvuto (pts) | ācāragocarasampanno → ācāra-gocara-sampanno (pts)
It’s a mendicant who is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken.
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
When their body breaks up, after death, they’re reborn in one of the orders of gods.
So tato cuto āgāmī hoti, āgantā itthattaṁ.When they pass away from there, they’re a returner, who comes back to this place. Ayaṁ vuccati, āvuso, ajjhattasaṁyojano puggalo āgāmī hoti, āgantā itthattaṁ.
vuccati āvuso ajjhattasaṁyojano → vuccatāvuso ajjhattasaññojano (bj, sya-all) | hoti → (bj, sya-all, pts)
This is called an individual who is fettered internally, a returner, who comes back to this place.

Katamo cāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo?
bahiddhāsaṁyojano → bahiddhāsaññojano (bjt, th, pts)
Who is an individual fettered externally?
Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.It’s a mendicant who is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. So aññataraṁ santaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharati.They enter and remain in a certain peaceful state of freed mind. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
When their body breaks up, after death, they’re reborn in one of the orders of gods.
So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.When they pass away from there, they’re a non-returner, not coming back to this place. Ayaṁ vuccatāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.
hoti → (bj, sya-all, pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhāsaññojano (pts) | anāgāmī → anāgāmī hoti (bj: machasaṁ)
This is called an individual who is fettered externally, a non-returner, who does not come back to this place.

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti …pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
caparaṁ → ca paraṁ (th, pts) | + → pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī (th)
Furthermore, a mendicant is ethical … they keep the rules they’ve undertaken.
So kāmānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
kāmānaṁyeva → kāmānaṁ yeva (bjt, pts)
They simply practice for disillusionment, dispassion, and cessation regarding sensual pleasures.
So bhavānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
bhavānaṁyeva → bhavānaṁ yeva (bjt, pts)
They simply practice for disillusionment, dispassion, and cessation regarding future lives.
So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti.
taṇhākkhayāya → taṇhakkhayāya (bj, sya-all, pts) | taṇhakkhayāya → taṇhākkhayāya (bj: machasaṁ)
They practice for the ending of craving.
So lobhakkhayāya paṭipanno hoti.They practice for the ending of greed. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
When their body breaks up, after death, they are reborn in one of the orders of gods.
So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.When they pass away from there, they are non-returners, not coming back to this place. Ayaṁ vuccatāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattan”ti.
hoti → (bj, sya-all, pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhāsaññojano (pts) | itthattanti → itthattaṁ (pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhā-saññojano (pts)
This is called an individual who is fettered externally, a non-returner, who does not come back to this place.”

Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
devatā → devatāyo (pts) | atha kho → athakho (bjt, th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
Then several peaceful-minded deities went up to the Buddha, bowed, stood to one side, and said to the Buddha,
“eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaṁyojanañca puggalaṁ deseti bahiddhāsaṁyojanañca.
ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (bjt, th) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañca (bjt, th) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañ ca (pts) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañ ca (pts)
“Sir, Venerable Sāriputta is in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery, where he is teaching the mendicants about an individual with internal fetters and one with external fetters.
Haṭṭhā, bhante, parisā.The assembly is overjoyed! Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṅkamatu (pts) | upādāyāti → upādāyā ti (pts)
Sir, please go to Venerable Sāriputta out of sympathy.”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.The Buddha consented with silence.

Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ—jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | sammukhe → pamukhe (bj, sya-all, pts) | sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pamukhe → ba. sammukhe (sya-all note) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evameva (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evam eva (pts) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts)
Then the Buddha, as easily as a strong person would extend or contract their arm, vanished from Jeta’s Grove and reappeared in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery, in front of Sāriputta.
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.He sat down on the seat spread out. Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
āyasmāpi → āyasmā pi (pts)
Sāriputta bowed to the Buddha and sat down to one side.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ sāriputtaṁ bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
The Buddha said to him:

“Idha, sāriputta, sambahulā samacittā devatā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, sāriputta, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
sāriputta → sāriputto (sya-all) | yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu → yen āhaṁ ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
“Just now, Sāriputta, several peaceful-minded deities came up to me, bowed, and stood to one side. Those deities said to me:
‘eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaṁyojanañca puggalaṁ deseti bahiddhāsaṁyojanañca.
ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (bjt, th) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañca (bjt, th) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattaṁ saññojanañ ca (pts) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañ ca (pts)
‘Sir, Venerable Sāriputta is in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery, where he is teaching the mendicants about an individual with internal fetters and one with external fetters.
Haṭṭhā, bhante, parisā.The assembly is overjoyed! Sādhu, bhante, bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’ti.
yena āyasmā → yenāyasmā (bj, sya-all, pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṅkamatu (pts) | upādāyāti → upādāyā ti (pts)
Sir, please go to Venerable Sāriputta out of sympathy.’

Tā kho pana, sāriputta, devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṁsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, na ca aññamaññaṁ byābādhenti.
byābādhenti → byābādhentīti (sabbattha) | cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | saṭṭhipi → saṭṭhimpi (bj, sya-all, pts) | vīsampi → vīsatimpi (sya-all, pts) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | byābādhenti → vyābādhentī ti (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddanamattepi → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | byābādhenti → byābādhentīti (cck: sabbattha) | byābādhenti → vyābādhenti (bjt) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | saṭṭhipi → saṭṭhim pi (pts) | āraggakoṭinitudanamattepi → āraggakoṭi-nittuddanamatte pi (pts)
Those deities, though they number ten, twenty, thirty, forty, fifty, or sixty, can stand on the point of a needle without bumping up against each other.

Siyā kho pana, sāriputta, evamassa:
pana → pana te (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → pana te (pts) | kho → siyā kho pana sāriputta (bj: machasaṁ) | pana → pana te (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | evamassa → evaṁ assa (pts)
Sāriputta, you might think:
‘tattha nūna tāsaṁ devatānaṁ tathā cittaṁ bhāvitaṁ yena tā devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṁsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṁ byābādhentī’ti.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | saṭṭhipi → saṭṭhimpi (bj, sya-all) | byābādhentīti → vyābādhenti (bj) | vīsampi → vīsatimpi (sya-all, pts) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddanamattepi → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | tathā cittaṁ → tathācittaṁ (th) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatiṁ pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi → āraggakoṭinittuddanamatte pi (pts) | byābādhentīti → vyābādhentī ti (pts)
‘Surely those deities, since so many of them can stand on the point of a needle without bumping up against each other, must have developed their minds in that place.’
Na kho panetaṁ, sāriputta, evaṁ daṭṭhabbaṁ.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
But you should not see it like this.
Idheva kho, sāriputta, tāsaṁ devatānaṁ tathā cittaṁ bhāvitaṁ, yena tā devatā dasapi hutvā …pe… na ca aññamaññaṁ byābādhenti.
kho → (bj, sya-all) | byābādhenti → vyābādhentīti (bj) | idheva kho → idh eva (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddana → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | pe → spelled out in full (bjt) | tathā cittaṁ → tathācittaṁ (th)
It was right here that those deities developed their minds.

Tasmātiha, sāriputta, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmāt iha (pts)
So you should train like this:
‘santindriyā bhavissāma santamānasā’ti.
santamānasāti → santamānasā ti evaṁ (pts)
‘We shall have peaceful faculties and peaceful minds.’
Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṁ.
vo → te (sya-all) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)
That’s how you should train.
‘Santindriyānañhi vo, sāriputta, santamānasānaṁ santaṁyeva kāyakammaṁ bhavissati santaṁ vacīkammaṁ santaṁ manokammaṁ.
vo → te (sya-all) | santindriyānañhi → santindriyānaṁ hi (bjt, pts) | santaṁyeva → santaṁ yeva (bjt, pts)
When your faculties and mind are peaceful, your acts of body, speech, and mind will be peaceful, thinking:
Santaṁyeva upahāraṁ upaharissāma sabrahmacārīsū’ti.
santaṁyeva upahāraṁ → santaṁyevupahāraṁ (sya-all) | sabrahmacārīsūti evañhi → sabrahmacārisū ti evaṁ hi (pts) | santaṁyeva → santaṁ yeva (pts)
‘We shall present the gift of peace to our spiritual companions.’
‘Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṁ.
vo → te (sya-all) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)
That’s how you should train.

Anassuṁ kho, sāriputta, aññatitthiyā paribbājakā ye imaṁ dhammapariyāyaṁ nāssosun’”ti.
nāssosunti evaṁ me sutaṁ → na assosunti (bj) | nāssosunti → na assosun ti (pts)
Those wanderers of other religions, Sāriputta, who have not heard this exposition of the teaching are lost.”

3737

Evaṁ me sutaṁ—So I have heard. ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno varaṇāyaṁ viharati bhaddasāritīre.
bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (bj, sya-all, km, pts1ed) | bhaddasāritīre atha kho → kaddamadahatīre athakho (sya-all) | mahākaccāno → mahākaccāyano (pts) | bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (pts) | ekaṁ → evaṁ me sutaṁ (bj: machasaṁ) | bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | varaṇāyaṁ → ba. varuṇāyaṁ (sya-all note) | kaddamadahatīre → ba. bhaddasāritīre (sya-all note)
At one time Venerable Mahākaccāna was staying at Varaṇā, on the bank of the Kaddama Lake.

Atha kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodi.
atha kho → athakho (th) | yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami → yen āyasmā mahākaccāyano ten upasaṅkami (pts)
Then the brahmin Ārāmadaṇḍa went up to Mahākaccāna, and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | etadavoca → etad avoca (pts)
When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to Mahākaccāna:

“ko nu kho, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī”ti?
vivadantīti kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → vivadantī ti kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosāna hetu (pts) | khattiyāpi → khattiyā pi (pts) | brāhmaṇāpi → brāhmaṇā pi (pts) | gahapatikāpi → gahapatikā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosāna (pts)
“What is the cause, worthy Kaccāna, what is the reason why aristocrats fight with aristocrats, brahmins fight with brahmins, and householders fight with householders?”

“Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī”ti.
Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgavinivesavinibandha (bj, sya-all, km, pts1ed) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → mahākaccāno kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (bj); kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (sya-all) | vivadantīti → vivadantīti ārāmadaṇḍo (bj) | kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | Kāmarāgābhinivesavinibandha → kāmarāgavinivesavinibaddha (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgābhinivesavinibandha paligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (my) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → hetu (pts) | khattiyāpi → khattiyā pi (pts) | brāhmaṇāpi → brāhmaṇā pi (pts) | gahapatikāpi → gahapatikā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti (pts)
“It is because of their insistence on sensual desire, their shackles, avarice, and attachment, that aristocrats fight with aristocrats, brahmins fight with brahmins, and householders fight with householders.”

“Ko pana, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi vivadantī”ti?
vivadantīti diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → vivadantī ti diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosāna hetu (pts) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | samaṇāpi → samaṇā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosāna (pts)
“What is the cause, worthy Kaccāna, what is the reason why ascetics fight with ascetics?”

“Diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, samaṇāpi samaṇehi vivadantī”ti.
diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → mahākaccāno diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (bj); diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (sya-all) | vivadantīti → vivadantīti ārāmadaṇḍo (bj) | diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → hetu (pts) | samaṇāpi → samaṇā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti (pts)
“It is because of their insistence on views, their shackles, avarice, and attachment, that ascetics fight with ascetics.”

“Atthi pana, bho kaccāna, koci lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti?
imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imaṁ ceva kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imaṁ ca diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | samatikkantoti → samatikkantoti mahākaccāno (bj) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāgavinivesa (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)
“Worthy Kaccāna, is there anyone in the world who has gone beyond the insistence on sensual desire and the insistence on views?”

“Atthi, brāhmaṇa, lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañcadiṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | samatikkantoti → samatikkantoti ārāmadaṇḍo (bj) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | imañcadiṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | + → mahākaccāno (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)
“There is, brahmin.”

“Ko pana so, bho kaccāna, lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti?
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmagarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj); kāgarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (cck); kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | samatikkantoti → samatikkantoti mahākaccāno (bj) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)
“Who in the world has gone beyond the insistence on sensual desire and the insistence on views?”

“Atthi, brāhmaṇa, puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṁ.
sāvatthī → sāvatthi (pts) | + → mahākaccāno (bjt)
“In the eastern lands there is a city named Sāvatthī.
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho.
sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts)
There the Blessed One is now staying, the perfected one, the fully awakened Buddha.
So hi, brāhmaṇa, bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ ca kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibhanda-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)
He, brahmin, has gone beyond the insistence on sensual desire and the insistence on views.”

Evaṁ vutte, ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi:
pathaviyaṁ → puthuviyaṁ (bj) | dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → dakkhiṇajānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ (sya-all) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānumaṇḍalaṁ puthuviyaṁ (pts) | udānesi → udānesu (pts) | puthuviyaṁ → pathaviyaṁ (bj: katthaci) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānu-maṇḍalaṁ puthuviyaṁ (pts) | tenañjaliṁ → ten añjaliṁ (pts)
When this was said, the brahmin Ārāmadaṇḍa rose from his seat, arranged his robe over one shoulder, knelt on his right knee, raised his cupped palms toward the Buddha, and expressed this heartfelt sentiment three times:

“Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)
“Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)
Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)
Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!

Yo hi so bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandha paligedha pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandha paligedha pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | kāmarāgavinivesavinibandha → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | diṭṭhirāgavinivesavinibandha → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (th) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (th) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)
He who has gone beyond the insistence on sensual desire and the insistence on views.

“Abhikkantaṁ, bho kaccāna, abhikkantaṁ, bho kaccāna.Excellent, worthy Kaccāna! Excellent! Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya; andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintī ti evam evaṁ (pts) | dakkhintīti → dakkhantīti (bj: machasaṁ) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th)
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, the worthy Kaccāna has made the teaching clear in many ways.
Esāhaṁ, bho kaccāna, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj, pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (th, ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṅghañ ca (pts)
I go for refuge to the worthy Gotama, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti (pts)
From this day forth, may the worthy Kaccāna remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”

3838

Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṁ viharati gundāvane.At one time Venerable Mahākaccāna was staying near Madhurā in the Nut Grass Grove.

Atha kho kandarāyano brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ …pe… ekamantaṁ nisinno kho kandarāyano brāhmaṇo āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
kandarāyano → kaṇḍarāyaṇo (bj); kaṇḍarāyano (sya-all, km, pts1ed) | atha kho kandarāyano → athakho kaṇḍarāyano (sya-all) | saddhiṁ → saddhiṁ sammodi (sya-all) | kandarāyano → kaṇḍarāyano (pts) | kaṇḍarāyaṇo → kandarāyano (bj: machasaṁ) | kaṇḍarāyaṇo → kandarāyano (bj: machasaṁ) | kandarāyano → kaṇḍarāyano (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the brahmin Kandarāyana went up to Mahākaccāna, and exchanged greetings with him … He sat down to one side and said to Mahākaccāna:

“sutaṁ metaṁ, bho kaccāna, ‘na samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti.
vuddhe → vuḍḍhe (sya-all) | nimantetīti tayidaṁ → nimantetī ti yadidaṁ (pts) | vayoanuppatte → vayo anuppatte (bjt) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (th) | sutaṁ metaṁ → sutam me taṁ (pts) | vayoanuppatte → vayo-anuppatte (pts)
“I have heard, worthy Kaccāna, that the ascetic Kaccāna doesn’t bow to old brahmins, the elderly and senior, who are advanced in years and have reached the final stage of life; nor does he rise in their presence or offer them a seat.
Tayidaṁ, bho kaccāna, tatheva?
tayidaṁ → yadidaṁ (pts) | tatheva → tath eva (pts)
And this is indeed the case,
Na hi bhavaṁ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti.
vuddhe → vuḍḍhe (sya-all) | nimanteti → nimantetī ti (pts) | na hi → nahi (bjt) | vayoanuppatte → vayo anuppatte (bjt) | vayoanuppatte → vayo-anuppatte (pts)
for the ascetic Kaccāna does not bow to old brahmins, elderly and senior, who are advanced in years and have reached the final stage of life; nor does he rise in their presence or offer them a seat.
Tayidaṁ, bho kaccāna, na sampannamevā”ti.
sampannamevāti → sampannam evā ti (pts)
This is not appropriate, worthy Kaccāna.”

“Atthi, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena vuddhabhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca.
vuddhabhūmi → vuḍḍhibhūmi (th) | sammāsambuddhena vuddhabhūmi → sammā sambuddhena vuddha-bhūmi (pts)
“There is the stage of an elder and the stage of youth as explained by the Blessed One, who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha.
Vuddho cepi, brāhmaṇa, hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā, so ca kāme paribhuñjati kāmamajjhāvasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi khajjati kāmapariyesanāya ussuko.
vuddho → vuḍḍho (sya-all) | āsītiko → asītiko (sya-all) | nāvutiko → navutiko (sya-all) | kāmamajjhāvasati → kāmamajjhe vasati (sya-all, pts) | ussuko → ussukko (bjt, th, pts) | cepi → ce pi (pts)
If an elder, though eighty, ninety, or a hundred years old, still dwells in the midst of sensual pleasures, enjoying them, consumed by thoughts of them, burning with fever for them, and eagerly seeking more,
Atha kho so bālo na therotveva saṅkhyaṁ gacchati.
na therotveva saṅkhyaṁ → ttheva saṅkhaṁ (bj); thero tveva saṅkhaṁ (pts) | saṅkhyaṁ → saṁkhaṁ (sya-all) | bālo → na therottheva (bj: machasaṁ) | atha kho → athakho (th)
they are reckoned as a child, not a senior.
Daharo cepi, brāhmaṇa, hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā.
susukāḷakeso → susukālakeso (bj); susū kāḷakeso (sya-all) | bhadrena → bhaddena (pts) | cepi → ce pi (pts)
If a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life,
So ca na kāme paribhuñjati na kāmamajjhāvasati, na kāmapariḷāhena pariḍayhati, na kāmavitakkehi khajjati, na kāmapariyesanāya ussuko.
kāmamajjhāvasati → kāmamajjhe vasati (sya-all, pts) | ussuko → ussukko (bjt, th, pts)
does not dwell in the midst of sensual pleasures, enjoying them, consumed by thoughts of them, burning with fever for them, and eagerly seeking more,
Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | atha kho → athakho (th) | saṅkhyaṁ → saṁkhaṁ (th) | therotveva saṅkhyaṁ gacchatīti → thero tveva saṅkhaṁ gacchatī ti (pts)
they are reckoned as astute, a senior.”

Evaṁ vutte, kandarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā daharānaṁ sataṁ bhikkhūnaṁ pāde sirasā vandati:
sataṁ → sudaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | kandarāyano → kaṇḍarāyaṇo (bj); kaṇḍarāyano (sya-all, pts) | sataṁ → sudaṁ (pts) | sataṁ → sudaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
When this was said, the brahmin Kandarāyana got up from his seat, placed his robe over one shoulder, and bowed with his head to the feet of the young mendicants, saying,
“vuddhā bhavanto, vuddhabhūmiyaṁ ṭhitā.
vuddhā → vuḍḍhā (sya-all) | vuddhabhūmiyaṁ → vuḍḍhabhūmiyaṁ (sya-all)
“The good fellows are elders, at the stage of the elder;
Daharā mayaṁ, daharabhūmiyaṁ ṭhitā”ti.
ṭhitāti → ṭhitā (th) | ṭhitāti → ṭhitā ti (pts)
we are youths, at the stage of youth.

“Abhikkantaṁ, bho kaccāna …pe… upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatanti sāvatthinidānaṁ (bj) | gatanti → gatan ti (pts)
Excellent, worthy Kaccāna! … From this day forth, may the worthy Kaccāna remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”

3939

“Yasmiṁ, bhikkhave, samaye corā balavanto honti, rājāno tasmiṁ samaye dubbalā honti.
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt)
“At a time when bandits are strong, kings are weak.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye rañño na phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime vā janapade anusaññātuṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt)
Then the king is not at ease when going out or coming back or when touring the provinces.
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṁ samaye na phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁpi (th) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇa-gahapatikānam pi (pts) | niyyātuṁ → niyyātum (pts)
The brahmins and householders, likewise, are not at ease when going out or coming back, or when inspecting their external business activities.
Evamevaṁ kho, bhikkhave, yasmiṁ samaye pāpabhikkhū balavanto honti, pesalā bhikkhū tasmiṁ samaye dubbalā honti.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)
In the same way, at a time when bad mendicants are strong, good-hearted mendicants are weak.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti paccantime vā janapade acchanti.
saṅkasāyanti → sañcāyanti (bj-a); saṅkamma jhāyanti (mr) | acchanti → bhajanti (bj, sya-all, km, pts1ed) | tuṇhībhūtāva → tuṇhībhūtā vā (pts) | acchanti → bhajanti (pts) | saṁkasāyanti → sañjhāyanti (bj: aṭṭhakathā); saṁkāyanti (bj: katthaci) | saṅkasāyanti → saṅkamma jhāyanti (cck: ka.); sañcāyanti (cck: sī. aṭṭha.) | acchanti → bhajanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | saṅghamajjhe saṅkasāyanti → saṁghamajjhe saṁkasāyanti (th) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005) | tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe → tuṇhībhūtā vā saṅgha-majjhe (pts)
Then the good-hearted mendicants continually adhere to silence in the midst of the Saṅgha, or they stay in the borderlands.
Tayidaṁ, bhikkhave, hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.This is for the detriment and unhappiness of the people, against the people, for the harm, detriment, and suffering of gods and humans.

Yasmiṁ, bhikkhave, samaye rājāno balavanto honti, corā tasmiṁ samaye dubbalā honti.At a time when kings are strong, bandits are weak. Tasmiṁ, bhikkhave, samaye rañño phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime vā janapade anusaññātuṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt)
Then the king is at ease when going out or coming back or when inspecting the provinces.
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṁ samaye phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁpi (th) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁ pi (pts)
The brahmins and householders, likewise, are at ease when going out or coming back, or when inspecting their external business activities.
Evamevaṁ kho, bhikkhave, yasmiṁ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti, pāpabhikkhū tasmiṁ samaye dubbalā honti.
pāpabhikkhū → pāpakā bhikkhū (sya-all) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts)
In the same way, at a time when good-hearted mendicants are strong, bad mendicants are weak.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye pāpabhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti, yena vā pana tena pakkamanti.
pakkamanti → papatanti (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → (sya-all) | pakkamanti → vā papatanti (sya-all); papatanti (pts) | tuṇhībhūtāva → tuṇhībhūtā vā (pts) | papatanti → pakkamanti (bj: machasaṁ) | pakkamanti → papatanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | saṅkasāyanti → saṁkasāyanti (bjt) | saṅghamajjhe saṅkasāyanti → saṁghamajjhe saṁkasāyanti (th) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005) | tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe → tuṇhībhūtā vā saṅgha-majjhe (pts)
Then the bad mendicants continually adhere to silence in the midst of the Saṅgha, or they leave for some place or other.
Tayidaṁ, bhikkhave, hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
devamanussānanti → devamanussānan ti (pts)
This is for the welfare and happiness of the people, for the people, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.”

4040

“Dvinnāhaṁ, bhikkhave, micchāpaṭipattiṁ na vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā.“Mendicants, I don’t praise wrong practice for these two, for laypeople and renunciates. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
na ārādhako → nārādhako (bj, sya-all, pts) | micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako → micchā-paṭipattādhikaraṇa-hetu nārādhako (pts)
Because of wrong practice, neither laypeople nor renunciates succeed in completing the system of the skillful teaching.

Dvinnāhaṁ, bhikkhave, sammāpaṭipattiṁ vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā.I praise right practice for these two, for laypeople and renunciates. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalan”ti.
sammāpaṭipattādhikaraṇahetu → sammāpaṭipattādhikaraṇa-hetu (pts) | kusalanti → kusalan ti (pts)
Because of right practice, both laypeople and renunciates succeed in completing the system of the skillful teaching.”

4141

“Ye te, bhikkhave, bhikkhū duggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca paṭibāhanti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.
paṭibāhanti → paṭivāhanti (cck) | duggahitehi → duggahītehi (sya-all, pts) | byañjanappatirūpakehi → byañjanapaṭirūpakehi (sya-all) | byañjanappatirūpakehi → byañjanapatirūpakehi (bjt) | byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca → vyañjana-patirūpakehi atthañ ca dhammañ ca (pts)
“Mendicants, by memorizing the discourses incorrectly, taking only a semblance of the phrasing, some mendicants shut out the meaning and the teaching. They act for the detriment and unhappiness of the people, against the people, for the harm, detriment, and suffering of gods and humans.
Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū apuññaṁ pasavanti, te cimaṁ saddhammaṁ antaradhāpenti.
te cimaṁ → tevimaṁ (bj) | te cimaṁ → tecimaṁ (th) | bahuñca → bahuñ ca (pts) | cimaṁ → imaṁ (pts)
They brim with much wickedness and make the true teaching disappear.

Ye te, bhikkhave, bhikkhū suggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca anulomenti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
byañjanappatirūpakehi → na byañjanapatirūpakehi (bj); byañjanapaṭirūpakehi (sya-all) | suggahitehi → suggahītehi (sya-all, pts) | byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca → vyañjanapatirūpakehi atthañ ca dhammañ ca (pts)
But by memorizing the discourses well, not taking only a semblance of the phrasing, some mendicants conform to the meaning and the teaching. They act for the welfare and happiness of the people, for the people, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.
Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū puññaṁ pasavanti, te cimaṁ saddhammaṁ ṭhapentī”ti.
te cimaṁ → tecimaṁ (th) | bahuñca → bahuñ ca (pts) | cimaṁ → imaṁ (pts) | ṭhapentīti → ṭhapentī ti dve mā (pts)
They brim with much merit and make the true teaching continue.”

Samacittavaggo catuttho.

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali · English


Translations: English · Русский · Deutsch · Español · Français · 日本語