SāmaññaphalasuttaСамана Пхала Сутта
1. Rājāmaccakathā1. Беседа с министрами
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati jīvakassa komārabhaccassa ambavane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi.
komārabhaccassa → Bp -bhajjassa; Sm -bhāṇḍ-. See ‘Vinaya Texts,'; ii. 174. (pts note) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (th, ms2005) | ambavane → amba-vane (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | aḍḍhateḷasehi → aḍḍha teḷasehi (pts)Однажды Благостный с большой толпой монахов, двенадцатью с половиной сотнями монахов пребывал в Раджагахе, в манговой роще Дживаки Комарабхаччи.
Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā rājāmaccaparivuto uparipāsādavaragato nisinno hoti.
pannarase → paṇṇarase (bj, sya-all) | tadahuposathe pannarase → tadahu posathe paṇṇarase (pts) | Ajātasattu → Called Kshemadarṣin at Suhridlekha, verse 14 (J. P. T. S. 1886, p. 9). (pts note) | cātumāsiniyā → cātummāsiniyā (th) | vedehiputto tadahuposathe pannarase → vedehi-putto tadahu posathe paṇṇarase (pts) | rājāmaccaparivuto uparipāsādavaragato → rājāmacca-parivuto upari-pāsāda-vara-gato (pts)И в это самое время в тот день упосатхи [что перед] пятнадцатым [днём] комуди, завершающим четырёхмесячный цикл, в ночь полнолуния царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта сидел окружённый царскими приближенными на превосходной верхней террасе дворца.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tadahuposathe udānaṁ udānesi:
tadahuposathe → (sya-all) | udānesi → udānesī (pts) | atha kho → athakho (th) | vedehiputto tadahuposathe → vedehi-putto tadahu posathe (pts)И вот в тот день упосатхи царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта взволнованно воскликнул:
“ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, abhirūpā vata bho dosinā ratti, dassanīyā vata bho dosinā ratti, pāsādikā vata bho dosinā ratti, lakkhaññā vata bho dosinā ratti.“Поистине, господа, восхитительна лунная ночь! Поистине, господа, прекрасна лунная ночь! Поистине, господа, приятна для глаз лунная ночь! Поистине, господа, отрадна лунная ночь! Поистине, господа, благоприятна лунная ночь!
Kaṁ nu khvajja samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā payirupāseyyāma, yaṁ no payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti?
khvajja → kh ajja (pts) | payirupāseyyāma → payirūpāseyyāma (sya-all: yu.) | ajja → Sm Bp Gr khvajja; Sdt kin nu khajja; St khannu khajja. (pts note) | kaṁ nu → kannu (bjt) | yaṁ no → yanno (bjt, th) | pasīdeyyāti → pasīdeyyā ti (bjt)Какого же отшельника и брахмана, могли бы мы сейчас почтить посещением, чтобы, удостоенный посещения, он доставил отраду нашему сердцу?”
Evaṁ vutte, aññataro rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)Когда так было сказано, один царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
titthakaro → titthaṁkaro (bj) | titthaṁkaro → titthakaro (bj: bahūsu) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | saṅghī → saṁghī (th, ms2005) | saṅghī ceva → saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts)“Божественный, вот Пурана Кассапа, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo pūraṇaṁ kassapaṁ payirupāsatu.Пусть Божественный почтит посещением его, Пурану Кассапу, —
Appeva nāma devassa pūraṇaṁ kassapaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts)быть может, удостоенный посещения Пурана Кассапа доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
Aññataropi kho rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
aññataropi → aññataro pi (pts) | vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)И тогда другой царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, makkhali gosālo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
makkhali → makkhalī (bj) | titthakaro → titthaṁkaro (bj) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | makkhali gosālo saṅghī ceva → makkhali-gosālo saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (pts)“Божественный, вот Маккхали Госала, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo makkhaliṁ gosālaṁ payirupāsatu.
makkhaliṁ gosālaṁ → makkhaligosālaṁ (pts) | makkhaliṁ gosālaṁ → makkhali-gosālaṁ (pts)Пусть Божественный почтит посещением его, Маккхали Госалу, —
Appeva nāma devassa makkhaliṁ gosālaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
makkhaliṁ gosālaṁ → makkhaligosālaṁ (pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | makkhaliṁ gosālaṁ → makkhali-gosālaṁ (pts)быть может, удостоенный посещения Маккхали Госала доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
Aññataropi kho rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
aññataropi → aññataro pi (pts) | vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)И тогда другой царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, ajito kesakambalo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
titthakaro → titthaṁkaro (bj) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | kesakambalo saṅghī ceva → kesa-kambalo saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts)“Божественный, вот Аджита Кесакамбала, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo ajitaṁ kesakambalaṁ payirupāsatu.
kesakambalaṁ → kesa-kambalaṁ (pts)Пусть Божественный почтит посещением его, Аджиту Кесакамбалу, —
Appeva nāma devassa ajitaṁ kesakambalaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | kesakambalaṁ → kesa-kambalaṁ (pts)быть может, удостоенный посещения Аджита Кесакамбала доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
Aññataropi kho rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
aññataropi → aññataro pi (pts) | vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)И тогда другой царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, pakudho kaccāyano saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
titthakaro → titthaṁkaro (bj) | kaccāyano → kaccāno (bj: katthaci) | pakudho → pakuddho (cck: sī.) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | saṅghī ceva → saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts)“Божественный, вот Пакудха Каччаяна, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo pakudhaṁ kaccāyanaṁ payirupāsatu.Пусть Божественный почтит посещением его, Пакудху Каччаяну, —
Appeva nāma devassa pakudhaṁ kaccāyanaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts)быть может, удостоенный посещения Пакудха Каччаяна доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
Aññataropi kho rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
aññataropi → aññataro pi (pts) | vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)И тогда другой царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, sañcayo belaṭṭhaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
sañcayo → sañjayo (bj, sya-all, pts1ed) | belaṭṭhaputto → velaṭṭhaputto (sya-all); bellaṭṭhiputto (pts1ed) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo beḷaṭṭhaputto (bj); sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all); sañjayo belaṭṭhiputto (pts) | titthakaro → titthaṁkaro (bj) | sañcayo → sañjayo (cck: sī. syā.) | belaṭṭhaputto → bellaṭṭhiputto (cck: sī.); velaṭṭhaputto (cck: syā.) | velaṭṭhaputto → velaṭṭhiputto (sya-all: sī.) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | sañcayo belaṭṭhaputto saṅghī ceva → sañjayo belaṭṭhi-putto saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts)“Божественный, вот Санджая Белаттхипутта, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ payirupāsatu.
sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ → sañjayaṁ beḷaṭṭhaputtaṁ (bj); sañjayaṁ velaṭṭhaputtaṁ (sya-all); sañjayaṁ belaṭṭhiputtaṁ (pts) | sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ → sañjayaṁ belaṭṭhi-puttaṁ (pts)Пусть Божественный почтит посещением его, Санджаю Белаттхипутту, —
Appeva nāma devassa sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ → sañjayaṁ beḷaṭṭhaputtaṁ (bj); sañjayaṁ velaṭṭhaputtaṁ (sya-all); sañjāyaṁ belaṭṭhiputtaṁ (pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ → sañjāyaṁ belaṭṭhi-puttaṁ (pts)быть может, удостоенный посещения Санджая Белаттхипутта доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
Aññataropi kho rājāmacco rājānaṁ māgadhaṁ ajātasattuṁ vedehiputtaṁ etadavoca:
aññataropi → aññataro pi (pts) | vedehiputtaṁ etadavoca → vedehi-puttaṁ etad avoca (pts)И тогда другой царский советник так сказал царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“ayaṁ, deva, nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
nāṭaputto → nātaputto (bj, pts1ed) | titthakaro → titthaṁkaro (bj) | nāṭaputto → nātaputto (pts) | nāṭaputto → nāthaputto (cck: sī.); nātaputto (cck: pī.) | Nāta-putto → Scd Nātha; Smt Nāta; Bp Nāṭha (see 28). (pts note) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | nāṭaputto saṅghī ceva → nāta-putto saṁghī eva (pts) | sādhusammato bahujanassa → sādhu-sammato bahu-janassa (pts) | cirapabbajito → cira-pabbajito (pts)“Божественный, вот Нигантха Натхапутта, возглавляющий толпу [последователей], и возглавляющий общину, и наставник общины, известный и прославленный основатель школы, высоко чтимый многими людьми, давно признанный, долгое время странствующий, достигший преклонных лет, чей срок исполнился.
Taṁ devo nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ payirupāsatu.
nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | nāṭaputtaṁ → nāta-puttaṁ (pts)Пусть Божественный почтит посещением его, Нигантху Натхапутту, —
Appeva nāma devassa nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj, pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | nāṭaputtaṁ → nāta-puttaṁ (pts)быть может, удостоенный посещения Нигантха Натхапутта доставит отраду сердцу Божественного”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhī ahosi.
vedehiputto → vedehi-putto (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта остался безмолвным.
2. Komārabhaccajīvakakathā2. Разговор с Дживакой Комарабхаччей
Tena kho pana samayena jīvako komārabhacco rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa avidūre tuṇhībhūto nisinno hoti.
vedehiputtassa → vedehi-puttassa (pts)А в это время Дживака Комарабхачча, пребывая в безмолвии, сидел недалеко от царя Магадхи Аджатасатту Ведехипутты.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта так сказал Дживаке Комарабхачче:
“tvaṁ pana, samma jīvaka, kiṁ tuṇhī”ti?
tuṇhīti → tuṇhī ti (bjt, pts)“Почему же ты безмолвствуешь, дорогой Дживака?”
“Ayaṁ, deva, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho amhākaṁ ambavane viharati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | ambavane → amba-vane (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi → aḍḍha teḷasehi bhikkhu-satehi (pts)“Божественный! Благостный, архат, всецело пробуждённый пребывает у нас в манговой роще с большой толпой монахов, двенадцатью с половиной сотнями монахов.
Taṁ kho pana bhagavantaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhagavantaṁ → bhagavantaṁ gotamaṁ (bj, pts1ed, mr) | bhagavantaṁ → bhagavantaṁ gotamaṁ (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantaṁ gotamaṁ (cck: sī. ka. pī.) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)И вот о нем, Благостном Готаме, идёт такая добрая слава:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjācaraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-dammasārathi (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)он — Благостный, архат, всецело пробуждённый, наделённый знанием и добродетелью, Счастливый, знаток мира, несравненный вожатый людей, нуждающихся в узде, учитель богов и людей, Будда, Благостный.
Taṁ devo bhagavantaṁ payirupāsatu.Пусть Божественный почтит посещением его, Благостного, —
Appeva nāma devassa bhagavantaṁ payirupāsato cittaṁ pasīdeyyā”ti.
appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts)быть может, удостоенный посещения Благостный доставит отраду сердцу Божественного”.
“Tena hi, samma jīvaka, hatthiyānāni kappāpehī”ti.
tena hi → tenahi (th) | hatthiyānāni → hatthi-yānāni (pts)“Приготовь же, дорогой Дживака, повозки со слонами”.
“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭissuṇitvā pañcamattāni hatthinikāsatāni kappāpetvā rañño ca ārohaṇīyaṁ nāgaṁ, rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭivedesi:
paṭissuṇitvā → paṭissutvā (bj, pts) | hatthinikāsatāni → hatthiniyāsatāni (sya-all) | paṭissutvā → paṭissuṇitvā (bj: machasaṁ) | hatthinikāsatāni → hatthikā (bj: sī); hatthiniyā (bj: katthaci) | paṭissuṇitvā → paṭissutvā (sya-all: sī. yu.) | hatthiniyāsatāni → hatthinikāsatāni (sya-all: sī. yu.) | ārohaṇīyaṁ → ārohiniyaṁ ārohaniyaṁ (sya-all: sī.) | vedehiputtassa paṭissuṇitvā pañcamattāni hatthinikāsatāni → vedehi-puttassa paṭissutvā pañca-mattāni hatthinikā-satāni (pts) | vedehiputtassa → vedehi-puttassa (pts)9. “Хорошо, Божественный” — согласился Дживака Комарабхачча с царём Магадхи Аджатасатту Ведехипуттой, приготовил пятьсот слоних и слона, предназначенного для царя, и сообщил царю Магадхи Аджатасатту Ведехипутте:
“kappitāni kho te, deva, hatthiyānāni,“Божественный, повозки со слонами приготовлены для того,
yassadāni kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)что ты сейчас считаешь нужным”.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto pañcasu hatthinikāsatesu paccekā itthiyo āropetvā ārohaṇīyaṁ nāgaṁ abhiruhitvā ukkāsu dhāriyamānāsu rājagahamhā niyyāsi mahaccarājānubhāvena, yena jīvakassa komārabhaccassa ambavanaṁ tena pāyāsi.
hatthinikāsatesu → hatthiniyāsatesu (sya-all) | mahacca → So all MSS. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt, th, pts) | mahaccarājānubhāvena → mahacca rājānubhāvena (bjt, pts) | atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | ambavanaṁ → amba-vanaṁ (pts)И тогда царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта, усадив каждую из жён на одну из пятисот слоних и взойдя на предназначенного [для него] слона, с великим царским блеском, в сопровождении несущих факелы, выступил из Раджагахи и направился в манговую рощу Дживаки Комарабхаччи.
Atha kho rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa avidūre ambavanassa ahudeva bhayaṁ, ahu chambhitattaṁ, ahu lomahaṁso.
lomahaṁso → lomahaṅso (pts) | atha kho → athakho (th) | ambavanassa ahudeva → amba-vanassa ahud eva (pts)И вот неподалёку от манговой рощи царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта ощутил страх, ощутил оцепенение, ощутил дрожь волосков.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | lomahaṭṭhajāto → loma-haṭṭha-jāto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта устрашённый, побуждённый, с поднявшимися на теле волосками, так сказал Дживаке Комарабхачче:
“kacci maṁ, samma jīvaka, na vañcesi?“Не обманываешь ли ты меня, дорогой Дживака?
Kacci maṁ, samma jīvaka, na palambhesi?Не вводишь ли ты меня в заблуждение, дорогой Дживака?
Kacci maṁ, samma jīvaka, na paccatthikānaṁ desi?Не предаёшь ли ты меня недругам, дорогой Дживака?
Kathañhi nāma tāva mahato bhikkhusaṅghassa aḍḍhateḷasānaṁ bhikkhusatānaṁ neva khipitasaddo bhavissati, na ukkāsitasaddo na nigghoso”ti.
nigghosoti mā bhāyi mahārāja → nigghoso ti (pts) | kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th, pts) | tāva mahato → tāvamahato (bjt, th) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhusaṁghassa (ms2005) | bhikkhusaṅghassa aḍḍhateḷasānaṁ bhikkhusatānaṁ neva khipitasaddo → bhikkhu-saṁghassa aḍḍha-teḷasānaṁ bhikkhu-satānaṁ n eva khipita-saddo (pts) | ukkāsitasaddo → ukkāsita-saddo (pts)Как же это от столь большой толпы монахов, двенадцати с половиной сотен монахов, не слышно ни звуков чиханья, ни звуков кашля, ни шума?”
“Mā bhāyi, mahārāja, mā bhāyi, mahārāja.
mā bhāyi mahārāja → (bj) | mahārāja → mā bhāyi mahārāja mā bhāyi mahārāja (bj: sitri) | mahā-rāja → Bp Gr repeat mā bhayi mahārāja. (pts note)“Не страшись, великий царь, не страшись великий царь!
Na taṁ, deva, vañcemi;Я не обманываю тебя, Божественный,
na taṁ, deva, palambhāmi;
palambhāmi → palambhemi (bj)я не ввожу тебя в заблуждение, Божественный,
na taṁ, deva, paccatthikānaṁ demi.я не предаю тебя недругам, Божественный.
Abhikkama, mahārāja, abhikkama, mahārāja, ete maṇḍalamāḷe dīpā jhāyantī”ti.
dīpā → padīpā (sya-all) | maṇḍalamāḷe → maṇḍalasāḷe (bj: machasaṁ) | dīpā → padīpā (cck: sī. syā.) | mahā-rāja → Scd omit repetition. (pts note) | maṇḍalamāḷe → maṇḍala-māḷe (pts)Иди вперёд, великий царь, иди вперёд, великий царь! Там в беседке горят светильники”.
3. Sāmaññaphalapucchā3. Вопрос о зримом плоде отшельничества
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto yāvatikā nāgassa bhūmi nāgena gantvā, nāgā paccorohitvā, pattikova yena maṇḍalamāḷassa dvāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca:
pattikova → padikova (cck); padiko va (sya1ed, sya2ed) | pattikova → padiko va (sya-all) | pattikova → padikova (cck: syā.) | va → pattiko va (sya-all: sī.) | atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | maṇḍalamāḷassa → maṇḍala-māḷassa (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта проехав на слоне, сколько позволяла слону дорога, спустился со слона и пешком приблизился ко входу в беседку. И, приблизившись, так сказал Дживаке Комарабхачче:
“kahaṁ pana, samma jīvaka, bhagavā”ti?
bhagavāti → bhagavā ti (bjt, pts)“Где же Благостный, дорогой Дживака?”
“Eso, mahārāja, bhagavā;
mahārāja → mahā-rāja (pts)“Вот Благостный, великий царь.
eso, mahārāja, bhagavā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisinno purakkhato bhikkhusaṅghassā”ti.
bhikkhusaṅghassāti → bhikkhusaṁghassāti (th, ms2005) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | bhikkhusaṅghassāti → bhikkhu-saṁghassāti (pts)Вот Благостный, великий царь, прислонившись к средней колонне, сидит лицом к востоку, чтимый толпою монахов”.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā ekamantaṁ → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā ekam antaṁ (pts)И тогда царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта подошёл к Благостному, подойдя, стал в стороне,
Ekamantaṁ ṭhito kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā rahadamiva vippasannaṁ udānaṁ udānesi:
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (th, ms2005) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | vedehiputto tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ → vedehi-putto tuṇhī-bhūtaṁ tuṇhī-bhūtaṁ bhikkhu-saṁghaṁ (pts) | rahadamiva → rahadam iva (pts)став в стороне и взирая на толпу монахов, пребывающую в безмолвии, пребывающую в безмолвии, словно спокойное озеро, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта взволнованно воскликнул:
“iminā me upasamena udayabhaddo kumāro samannāgato hotu, yenetarahi upasamena bhikkhusaṅgho samannāgato”ti.
udayabhaddo → udāyibhaddo (bj, pts1ed) | udayabhaddo → udāyibhaddo (pts) | udāyibhaddo → udayabhaddo (bj: kesuci) | udayabhaddo → udāyibhaddo (cck: sī. pī.) | udayabhaddo → udāyibhaddo (sya-all: sī.) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | udayabhaddo → udāyi-bhaddo (pts) | yenetarahi → yen etarahi (pts) | bhikkhusaṅgho samannāgatoti → bhikkhusaṁgho samannāgato ti (pts)“Да будет сын мой Удайибхадда наделён тем спокойствием, каким спокойствием наделена сейчас толпа монахов!”
“Agamā kho tvaṁ, mahārāja, yathāpeman”ti.
agamā → āgamā (sya-all) | Agamā → Scd āgamā. (pts note) | yathāpemanti → yathāpemaṁti (bjt) | mahārāja yathāpemanti → mahā-rāja yathā peman ti (pts)“Пришёл ли ты с любовью [к сыну], великий царь?”
“Piyo me, bhante, udayabhaddo kumāro.
udayabhaddo → udāyibhaddo (bj, pts) | udāyibhaddo → udayabhaddo (bj: kesuci) | udayabhaddo → udāyi-bhaddo (pts)“Почтенный, мне дорог сын Удайибхадда.
Iminā me, bhante, upasamena udayabhaddo kumāro samannāgato hotu yenetarahi upasamena bhikkhusaṅgho samannāgato”ti.
udayabhaddo → udāyibhaddo (bj, pts) | udāyibhaddo → udayabhaddo (bj: kesuci) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | udayabhaddo → udāyi-bhaddo (pts) | yenetarahi → yen etarahi (pts) | bhikkhusaṅgho samannāgatoti → bhikkhu-saṁgho samannāgato ti (pts)Да будет, господин, сын мой Удайибхадда наделён тем спокойствием, каким спокойствием наделена сейчас толпа монахов”.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavantaṁ abhivādetvā, bhikkhusaṅghassa añjaliṁ paṇāmetvā, ekamantaṁ nisīdi.
paṇāmetvā → upanāmetvā (sya-all) | upanāmetvā → panāmetvā. yu. paṇāmetvā (sya-all: sī.) | añjaliṁ → Sm añjalim panāmetvā. (pts note) | añjaliṁ paṇāmetvā → añjalimpaṇāmetvā (bjt) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhusaṁghassa (ms2005) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhu-saṁghassa (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта, поприветствовав Благостного, подняв сложенные ладони перед толпой монахов, сел в стороне.
Ekamantaṁ nisinno kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavantaṁ etadavoca:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И сев в стороне царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта так сказал Благостному:
“puccheyyāmahaṁ, bhante, bhagavantaṁ kañcideva desaṁ;
kañcideva desaṁ → kiñcideva desaṁ lesamattaṁ (sya-all, km, mr) | kañcideva → kiñcideva (bj, cck, sya-all) | desaṁ → kiñcideva desaṁ lesamattaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | lesamattaṁ → kañcideva desaṁ. lesamattanti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | desaṁ → Bp kiñcid eva desa-lesa-mattaṁ; Sd kiñcid eva lesamattaṁ; Sct kiñcid eva desaṁ; Gr kiñ cid evad evaṁ sesa-mattam (sic). (pts note) | puccheyyāmahaṁ → puccheyyām ahaṁ (pts) | kañcideva → kañcid eva (pts)“Почтенный, я хотел бы спросить Благостного об одном предмете,
sace me bhagavā okāsaṁ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā”ti.
karoti pañhassa → koroti paṇhassa (sya-all) | okāsaṁ → okāsam (pts)если Благостный даст мне позволение предложить вопрос”.
“Puccha, mahārāja, yadākaṅkhasī”ti.
mahārāja yadākaṅkhasīti → mahā-rāja yad ākaṅkhasīti (pts)“Спрашивай, великий царь, о чем желаешь”.
“Yathā nu kho imāni, bhante, puthusippāyatanāni,
puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni (pts)14. “Существуют ведь, господин, [занятые] в различных отраслях ремёсел,
seyyathidaṁ—hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā cammayodhino dāsikaputtā
dāsikaputtā → dāsakaputtā (bj, pts) | piṇḍadāyakā → piṇḍadāvikā (pts) | seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ) | dhanuggahā → dhanuggāhā (bj: sitri) | piṇḍadāyakā → ṁdāyikā (bj: sitri); dāsaka (bj: PTS) | dāsakaputtā → dāsikaṁ (bj: machasaṁ) | dhanuggahā → dhanuggāhā (sya-all: sī.) | piṇḍadāyikā → piṇḍadāvikā (sya-all: sī.) | piṇḍa-dāvikā → Bp Gr piṇḍa-dāyikā. (pts note) | dāsaka-puttā → Bp Gr dasika-, SS dāsaka-puttakā. Sum. and SS in 16, 34 as above. (pts note) | rājaputtā → rāja-puttā (pts) | mahānāgā → mahā-nāgā (pts) | cammayodhino dāsikaputtā → camma-yodhino dāsaka-puttā (pts)а именно: сведущие в уходе за слонами, сведущие в коневодстве, колесничие, лучники, знаменосцы, распорядители в войске, распределяющие провиант, благородные воины, искушённые в набегах, [не уступающие] большому слону, герои, воители в кожаных [панцирях], дети рабов,
āḷārikā kappakā nhāpakā sūdā mālakārā rajakā pesakārā naḷakārā kumbhakārā gaṇakā muddikā, yāni vā panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni, te diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sippaphalaṁ upajīvanti;
nhāpakā → nagāpakā (bj); nhāpikā (sya-all); nahāpakā (pts1ed) | nhāpakā → nahāpakā (bj, pts) | mālakārā → mālākārā (bj, cck, sya-all, pts) | evaṅgatāni → evaṁgatikāni (bj) | naḷakārā → nalakārā (sya-all) | āḷārikā → ālārikā (bj: sitri) | nahāpakā → nahāpakaṁ (bj: machasaṁ); nahāpikā (bj: syā) | sūdā → sūrā (bj: machasaṁ) | mālākārā → māla (bj: machasaṁ) | naḷakārā → nāla (bj: syā) | evaṁgatikāni → gatāni (bj: sī) | nhāpakā → nahāpikā (cck: sī.); nhāpikā (cck: syā.) | nhāpikā → nahāpikā (sya-all: sī.) | rajakā → Bp Gr rajakārā (and at 34). (pts note) | evaṁ-gatāni → Bp -gatitāni. (pts note) | evaṅgatāni → evaṁgatāni (my, th, ms2005) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | mālakārā → mālā-kārā (pts) | pesakārā → pesa-kārā (pts) | kumbhakārā → kumbha-kārā (pts) | panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni → pan aññāni pi evaṁ-gatāni puthu-sippāyatanāni (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts) | sippaphalaṁ → sippa-phalaṁ (pts)повара, брадобреи, банщики, изготовители сладостей, плетельщики венков, красильщики, ткачи, плетельщики корзин, гончары, вычисляющие, считающие по пальцам, а также и [занятые] в других различных отраслях ремёсел подобного рода — и они живут в этом зримом мире зримым плодом [своего] ремесла;
te tena attānaṁ sukhenti pīṇenti, mātāpitaro sukhenti pīṇenti, puttadāraṁ sukhenti pīṇenti, mittāmacce sukhenti pīṇenti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhapenti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ.
pīṇenti → pīnenti (bj) | pīṇenti samaṇabrāhmaṇesu → pīnenti samaṇesu brāhmaṇesu (bj) | patiṭṭhapenti → patiṭṭhāpenti (bj, pts) | pīṇenti → piṇenti (sya-all) | pīnenti → pinenti (bj: machasaṁ); pīṇenti (bj: syā, sabbattha) | brāhmaṇesu → samaṇabrāhmaṇesu (bj: sī, sitri) | patiṭṭhāpenti → patiṭṭha (bj: sī) | pīṇenti → pīnenti (cck: katthaci) | samaṇabrāhmaṇesu → samaṇesu brāhmaṇesu (cck: ka.) | te → sīhalapotthake teti pāṭho na hoti (sya-all note) | piṇenti → pīnenti. a. pīṇenti (sya-all: sī.) | samaṇabrāhmaṇesu → samaṇabrāhmaṇesu vāti pāṭho dissati (sya-all note) | patiṭṭhapenti → patiṭṭhāpenti (sya-all: sī.) | mātāpitaro → mātā-pitaro (pts) | puttadāraṁ → putta-dāraṁ (pts) | sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ → sukha-vipākaṁ sagga-saṁvattanikaṁ (pts)им они радуют и удовлетворяют самих себя, радуют и удовлетворяют мать и отца, радуют и удовлетворяют ребёнка и жену, радуют и удовлетворяют друга и товарища, доставляют отшельникам и брахманам благодатные подношения, связанные с небом, несущие приятное, ведущие на небеса.
Sakkā nu kho, bhante, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun”ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | evameva diṭṭheva → evam evaṁ diṭṭh eva (pts) | evameva → evamevaṁ (bj: katthaci) | paññāpetunti → paññāpenti (bj: sī) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, господин, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?”
“Abhijānāsi no tvaṁ, mahārāja, imaṁ pañhaṁ aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti?
ti → cāti (mr) | pañhaṁ aññe → paṇhaṁ aññepi (sya-all) | pucchitāti abhijānāmahaṁ → pucchittho ti abhijānām ahaṁ (pts) | ti → ,8 Scd pucchitthāti (twice); Smt pucchittā ti (twice); Bp Gr pucchitā ti (twice); See v. 21, and Sum. 158. (pts note) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | samaṇabrāhmaṇe pucchitāti → samaṇa-brāhmaṇe pucchittho ti (pts)“Вспоминаешь ли ты перед нами, великий царь, что задавал этот вопрос другим отшельникам и брахманам?”
“Abhijānāmahaṁ, bhante, imaṁ pañhaṁ aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti.
pañhaṁ → paṇhaṁ (sya-all) | abhijānāmahaṁ → abhijānām ahaṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇe pucchitāti → samaṇa brāhmaṇe pucchitā ti (pts)“Я вспоминаю, господин, что задавал этот вопрос другим отшельникам и брахманам”.
“Yathā kathaṁ pana te, mahārāja, byākariṁsu, sace te agaru bhāsassū”ti.
kathaṁ → kataṁ (pts) | byākariṁsu → vyākaṁsu (pts) | vyākaṁsu → Bp Ds -kariṁsūti. (pts note) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt) | mahārāja byākariṁsu → mahā-rāja vyākaṁsu (pts)“Так скажи, что они ответили тебе, великий царь, если тебе не трудно”.
“Na kho me, bhante, garu, yatthassa bhagavā nisinno, bhagavantarūpo vā”ti.
bhagavā → bhagavā vā (bj) | bhagavantarūpo vāti → bhagavantarūpā vā ti (pts) | vā’’ti → cāti (cck: sī. ka.) | yatthassa → yatth assa (pts) | bhagavantarūpo vāti → bhagavanta-rūpā vā ti (pts)“Мне не трудно, господин, там, где сидит Благостный или подобные Благостному”.
“Tena hi, mahārāja, bhāsassū”ti.
tena hi → tenahi (th) | mahārāja → mahā-rāja (pts)“Говори же, великий царь”.
3.1. Pūraṇakassapavāda3.1. Учение Пураны Кассапы
“Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena pūraṇo kassapo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā pūraṇena kassapena saddhiṁ sammodiṁ.
tenupasaṅkamiṁ → tenupasaṅkami (my) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (pts)“Однажды, господин, я приблизился к Пуране Кассапе. Приблизившись, я обменялся с Пураной Кассапой дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, pūraṇaṁ kassapaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavocaṁ → etad avoca (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Пуране Кассапе:
‘yathā nu kho imāni, bho kassapa, puthusippāyatanāni,
puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni (pts)„Существуют ведь, досточтимый Кассапа, [занятые] в различных отраслях ремёсел,
seyyathidaṁ—hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā cammayodhino dāsikaputtā āḷārikā kappakā nhāpakā sūdā mālakārā rajakā pesakārā naḷakārā kumbhakārā gaṇakā muddikā, yāni vā panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni, te diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sippaphalaṁ upajīvanti;
evaṅgatāni → evaṁgatikāni (bj) | mālakārā → mālākārā (cck, sya-all) | naḷakārā → nalakārā (sya-all) | piṇḍadāyakā → piṇḍadāvikā (pts) | dāsikaputtā → dāsakaputtā (pts) | nhāpakā sūdā mālakārā → nahāpakā sudā mālākārā (pts) | evaṅgatāni → evaṁgatāni (my, th, ms2005) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | piṇḍadāyakā → piṇḍadāyikā (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | rājaputtā → rāja-puttā (pts) | mahānāgā → mahā-nāgā (pts) | cammayodhino dāsikaputtā → camma-yodhino dāsaka-puttā (pts) | nhāpakā sūdā mālakārā → nahāpakā sudā mālā-kārā (pts) | pesakārā naḷakārā kumbhakārā → pesa-kārā naḷa-kārā kumbha-kārā (pts) | panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni → pan aññāni pi evaṁ-gatāni puthu sippāyatanāni (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)а именно: сведущие в уходе за слонами, сведущие в коневодстве, колесничие, лучники, знаменосцы, распорядители в войске, распределяющие провиант, благородные воины, искушённые в набегах, [не уступающие] большому слону, герои, воители в кожаных [панцирях], дети рабов, повара, брадобреи, банщики, изготовители сладостей, плетельщики венков, красильщики, ткачи, плетельщики корзин, гончары, вычисляющие, считающие по пальцам, а также и [занятые] в других различных отраслях ремёсел подобного рода — и они живут в этом зримом мире зримым плодом [своего] ремесла;
te tena attānaṁ sukhenti pīṇenti, mātāpitaro sukhenti pīṇenti, puttadāraṁ sukhenti pīṇenti, mittāmacce sukhenti pīṇenti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhapenti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ.
pīṇenti → pīnenti (bj); piṇenti (sya-all) | pīṇenti samaṇabrāhmaṇesu → pīnenti samaṇesu brāhmaṇesu (bj) | patiṭṭhapenti → patiṭṭhāpenti (bj, pts) | puttadāraṁ → putta-dāraṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇesu → samaṇa-brāhmaṇesu (pts) | sukhavipākaṁ → sukha-vipākaṁ (pts)им они радуют и удовлетворяют самих себя, радуют и удовлетворяют мать и отца, радуют и удовлетворяют ребёнка и жену, радуют и удовлетворяют друга и товарища, доставляют отшельникам и брахманам благодатные подношения, связанные с небом, несущие приятное, ведущие на небеса.
Sakkā nu kho, bho kassapa, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | evameva diṭṭheva → evam evaṁ diṭṭh eva (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Кассапа, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, pūraṇo kassapo maṁ etadavoca:
etadavoca karoto → etad avoca karato (pts)Когда так было сказано, господин, Пурана Кассапа так сказал мне:
‘karoto kho, mahārāja, kārayato, chindato chedāpayato, pacato pācāpayato socayato, socāpayato, kilamato kilamāpayato, phandato phandāpayato, pāṇamatipātāpayato, adinnaṁ ādiyato, sandhiṁ chindato, nillopaṁ harato, ekāgārikaṁ karoto, paripanthe tiṭṭhato, paradāraṁ gacchato, musā bhaṇato, karoto na karīyati pāpaṁ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṁ maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ kareyya, natthi tatonidānaṁ pāpaṁ, natthi pāpassa āgamo.
pācāpayato → pācayato (bj, pts); pacāpayato (sya-all) | kilamato → kilamayato (bj, sya-all) | phandato → phandayato (bj) | pāṇamatipātāpayato → pāṇamatipātayato (bj); pāṇamatipāpayato (sya-all); pāṇaṁ atimāpayato (pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | karoto → karato (sya-all) | karīyati → kariyati (sya-all) | socāpayato kilamato kilamāpayato → kilamayato (pts) | kilamayato → kilamato (bj: kesuci) | phandayato → karato phandato (bj: PTS) | pāṇamatipāpayato → sīhalapotthake pacato pācayato socayato kilamayato phandāpayato pāṇamatimāpayatoti pāṭho dissati (sya-all note) | kariyati → karīyati. 3-6 sī. gaṅgātīraṁ (sya-all: sī.) | pacato → SS paccato (pacanto in next sentence). (pts note) | kilamayato → -2 Bp socayato socāpayato kilamato kilamāpayato. (pts note) | atimāpayato → Bp panam atipātāpayato; Ds pāmati pātāpayato. (pts note) | nillopaṁ → Bp nilopaṁ. (pts note) | ekaṁ maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ → ekamaṁsakhalaṁ ekamaṁsapuñjaṁ (bjt) | natthi pāpassa → natthipāpassa (bjt) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | khurapariyantena cepi → khura-pariyantena ce pi (pts) | ekaṁ maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ → eka-maṁsa-khalaṁ eka-maṁsa-puñjaṁ (pts) | natthi tatonidānaṁ → n atthi tato-nidānaṁ (pts) | natthi → n atthi (pts)„Великий царь, когда [человек] действует или побуждает действовать, калечит или побуждает калечить, мучает или побуждает мучить, несёт горе или побуждает нести горе, изнуряет или побуждает изнурять, приводит в трепет или побуждает приводить в трепет, уничтожает живое, берет то, что не дано [ему], врывается в дом, уносит награбленное, совершает воровство, стоит в засаде у дороги, идёт к чужой жене, говорит ложь — делая так, он не совершает проступка! И пусть диском, с краями [острыми], как бритва, он сделает живых существ на этой земле одним месивом из мяса, одной грудой мяса — нет от этого проступка, нет причастности к проступку.
Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācāpento, natthi tatonidānaṁ pāpaṁ, natthi pāpassa āgamo.
pācāpento → pācento (bj); pacāpento (sya-all) | gaṅgāya → gaṁgātīraṁ (bj: PTS) | gaccheyya → āgaccheyya (sya-all: sī.) | pacāpento → pācanto (sya-all: sī.) | āgaccheyya → Bp Gr gaccheyya. (pts note) | dakkhiṇañcepi → dakkhiṇaṁ cepi (my) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya → dakkhiṇañ ce pi gaṅgā-tīraṁ āgaccheyya (pts) | pācāpento natthi tatonidānaṁ → pācento n atthi tato nidānaṁ (pts) | natthi → n atthi (pts)И пусть он пойдёт по южному берега Ганга, убивая или побуждая убивать, калеча или побуждая калечить, мучая или побуждая мучить, — нет от этого проступка, нет причастности к проступку.
Uttarañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṁ puññaṁ, natthi puññassa āgamo.
dāpento → dadāpento (sya-all) | gaṅgāya → gaṁgātīraṁ (bj: PTS) | dadāpento → dāpento (sya-all: sī.) | yajāpento → yājento (sya-all: sī.) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | uttarañcepi gaṅgāya tīraṁ → uttarañ ce pi gaṅgā-tīraṁ (pts) | natthi tatonidānaṁ → n atthi tato nidānaṁ (pts) | natthi → n atthi (pts)И пусть он пойдёт по северному берегу Ганга, подавая или побуждая подавать, совершая жертвоприношение или побуждая совершать жертвоприношения, — нет от этого заслуги, нет причастности к заслуге.
Dānena damena saṁyamena saccavajjena natthi puññaṁ, natthi puññassa āgamo’ti.
saccavajjena → saccavācena (sya-all) | natthi → natthi tatonidānaṁ (sya-all) | saccavācena → saccavajjena (sya-all: sī.) | saccavajjena natthi → sacca-vajjena n atthi (pts) | natthi → n atthi (pts) | āgamoti → āgamo ti (pts)От подаяния, самообуздания, сдержанности, правдивости нет заслуги, нет причастности к заслуге“.
Itthaṁ kho me, bhante, pūraṇo kassapo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno akiriyaṁ byākāsi.
pūraṇo → purāṇo (bj: machasaṁ) | byākāsi → vyā (bj: PTS) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Так, господин, Пурана Кассапа, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне, что действие незначимо.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
byākareyya → vyā (bj: PTS) | byākareyya → vyā (bj: PTS) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, pūraṇo kassapo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno akiriyaṁ byākāsi.
me → (pts) | pūraṇo → purāṇo (bj: machasaṁ) | byākāsi → vyā (bj: PTS) | evameva → evam eva (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Пурана Кассапа, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил, что действие незначимо.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, pūraṇassa kassapassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ.
nappaṭikkosiṁ → napaṭikkosiṁ (bj: PTS) | paṭikkosiṁ → St Bp nappaṭikosiṁ. (pts note) | neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Пуране Кассапе ни одобрения, ни порицания;
Anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano, anattamanavācaṁ anicchāretvā, tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | anikkujjanto → anikkujjento (sya-all, km, mr) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (bj: PTS) | anikujjanto → anikkujjanto (bj: machasaṁ, syā) | pakkāmiṁ → pakkāmiṁ (bj: machasaṁ) | anikkujjanto → anikkujjento (cck: syā. kaṁ. ka.) | pakkamiṁ → pakkāmiṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | anikkujjento → anikkujjanto (sya-all: sī.) | anikkujjanto → Bp Gr anikujento (and in 21, &c. In seven cases out of twenty-four SS have anikujanto); Bp anugganhanto. (pts note) | appaṭikkositvā → appaṭikositvā (my) | tameva → tam eva (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
3.2. Makkhaligosālavāda3.2. Учение Маккхали Госалы
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena makkhali gosālo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā makkhalinā gosālena saddhiṁ sammodiṁ.
makkhalinā gosālena → makkhaligosālena (pts) | gosālena → makkhaligosālena (bj: PTS) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | makkhali gosālo tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā makkhalinā gosālena → makkhaligosālo ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā makkhaligosālena (pts)Однажды, господин, я приблизился к Маккхали Госале. Приблизившись, я обменялся с Маккхали Госалой дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, makkhaliṁ gosālaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | makkhaliṁ gosālaṁ etadavocaṁ → makkhaligosālaṁ etad avoca (pts) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | gosālaṁ → makkhaligosālaṁ (bj: PTS) | etadavocaṁ → etadavoca (bj: PTS) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | makkhaliṁ gosālaṁ etadavocaṁ → makkhali-gosālaṁ etad avoca (pts)и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Маккхали Госале:
‘yathā nu kho imāni, bho gosāla, puthusippāyatanāni …pe…
puthusippāyatanāni → puthusippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (bj, pts) | puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (pts)„Существуют ведь, досточтимый Госала, [занятые] в различных отраслях ремёсел …
sakkā nu kho, bho gosāla, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | paññāpetunti → paññāpenti (bj: PTS) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | evameva diṭṭheva → evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Госала, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, makkhali gosālo maṁ etadavoca:
makkhali → makkhalī (bj) | makkhali gosālo → makkhali-gosālo (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, господин, Маккхали Госала так сказал мне:
‘natthi, mahārāja, hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya, ahetū apaccayā sattā saṅkilissanti.
ahetū → ahetu (pts1ed) | ahetū → ahetu (bj) | ahetū apaccayā → ahetuapaccayā (pts) | ahetū → ahetu (cck: katthaci) | saṅkilesāya → saṁkilesāya (my, th, ms2005) | saṅkilissanti → saṁkilissanti (my, bjt, pts) | saṅkilesāya ahetū → saṁkilesāya ahetu (bjt) | apaccayā → appaccayā (th) | natthi mahārāja → n atthi mahā-rāja (pts) | natthi → n atthi (pts) | saṅkilesāya ahetū apaccayā → saṁkilesāya ahetu-apaccayā (pts)„Великий царь, нет причины, нет основания для осквернения существ — без причины, без основания оскверняются существа.
Natthi hetu, natthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā,
natthi → n atthi (pts)Нет причины, нет основания для очищения существ —
ahetū apaccayā sattā visujjhanti.
ahetū apaccayā → ahetuapaccayā (pts) | apaccayā → appaccayā (th) | ahetū apaccayā → ahetu-apaccayā (pts)без причины, без основания очищаются существа.
Natthi attakāre, natthi parakāre, natthi purisakāre, natthi balaṁ, natthi vīriyaṁ, natthi purisathāmo, natthi purisaparakkamo.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | natthi → n atthi (pts) | natthi parakāre natthi purisakāre natthi → n atthi para-kāre n atthi purisa-kāre n atthi (pts) | natthi vīriyaṁ natthi purisathāmo natthi purisaparakkamo → n atthi viriyaṁ n atthi purisa-thāmo n atthi purisa-parakkamo (pts)Нет своего действия, нет человеческого действия, нет силы, нет усердия, нет человеческой мощи, нет человеческого стремления.
Sabbe sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā abalā avīriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedenti.
sukhadukkhaṁ → sukhañca dukkhañca (sya-all) | chasvevābhijātīsu → chassevābhijātisu (bj, pts) | sukhadukkhaṁ → sukhañca dukkhañca (cck: syā.) | abalā → Bp aphalā. (pts note) | evābhijātisu → Bp Gr chasvev-. (pts note) | avīriyā → aviriyā (bjt, th) | avīriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ → aviriyā niyati-saṅgati-bhāva-pariṇatā chass evābhijātisu sukha-dukkhaṁ (pts)Все существа, все живое, все рождённое, все творения лишены власти, лишены силы, лишены усердия, претерпевают изменения [под воздействием] судьбы, общения, [собственной] природы и испытывают приятное или боль, будучи разделены на шесть разновидностей.
Cuddasa kho panimāni yonipamukhasatasahassāni saṭṭhi ca satāni cha ca satāni pañca ca kammuno satāni pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni kamme ca aḍḍhakamme ca dvaṭṭhipaṭipadā dvaṭṭhantarakappā chaḷābhijātiyo aṭṭha purisabhūmiyo ekūnapaññāsa ājīvakasate ekūnapaññāsa paribbājakasate ekūnapaññāsa nāgāvāsasate vīse indriyasate tiṁse nirayasate chattiṁsa rajodhātuyo satta saññīgabbhā satta asaññīgabbhā satta nigaṇṭhigabbhā satta devā satta mānusā satta pisācā satta sarā satta pavuṭā satta pavuṭasatāni satta papātā satta papātasatāni satta supinā satta supinasatāni cullāsīti mahākappino satasahassāni, yāni bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissanti.
mahākappino → mahākappuno (si, pts1ed) | pavuṭā → paṭuvā (pts1ed); sapuṭā (mr) | dvaṭṭhipaṭipadā dvaṭṭhantarakappā chaḷābhijātiyo → dvaṭṭhi paṭipadā dvaṭṭhantarakappo chaḷabhijātiyo (bj) | tiṁse → tiṁsa (bj) | pisācā → pesācā (bj, pts) | cullāsīti mahākappino → cūḷāsīti mahākappuno (bj) | panimāni → panimāni mahārāja (sya-all) | saṭṭhi → saṭṭhī (sya-all) | ca → (sya-all) | aḍḍhakamme → upaḍḍhakamme (sya-all) | nāgāvāsasate → nāgavāsasate (sya-all) | ājīvakasate → ājīvasate (pts) | saññīgabbhā → saññigabbhā (pts) | asaññīgabbhā → asaññigabbhā (pts) | pavuṭā → paṭuvā (pts) | pavuṭasatāni → paṭuvāsatāni (pts) | mahākappino → mahākappuno (pts) | pavuṭā → sapuṭā (cck: ka.); pabuṭā (cck: sī.) | mahākappino → mahākappuno (cck: ka. sī. pī.) | mahārāja → mahārājāti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | ca → saṭṭhiñca (sya-all: sī.) | upaḍḍhakamme → aḍḍhakamme ca (sya-all: sī.) | dvaṭṭhantarakappā → vaṭṭhipaṭipadā vaṭṭhantarakappā (sya-all: sī.) | nāgavāsasate → nāgāvasasate. yu. nāgāvāsasate (sya-all: sī.) | sattamanussā → mānusā (sya-all: sī.) | sattapisācā → pesācā (sya-all: sī.) | cullāsītimahākappino → mahākappuno (sya-all: sī.) | paribbājaka-sate → Bp Gr omit this clause. (pts note) | pesācā → Sd Bp Ds pisācā. (pts note) | paṭuvā-satāni → -3 Sd satta muddā satta samuddā satta pamuṭā satta pamuṭa-satāni; Bp satta samuddā satta pamuṭā satta pamuṭasatāni (Gr sabuṭu); Sm satta pamuvucā-satāni. (pts note) | yonipamukhasatasahassāni → yonippamukhasatasahassāni (bjt) | aṭṭha purisabhūmiyo → aṭṭhapurisabhūmiyo (th) | nirayasate chattiṁsa rajodhātuyo satta saññīgabbhā satta asaññīgabbhā satta nigaṇṭhigabbhā satta devā satta mānusā satta pisācā satta sarā satta pavuṭā satta pavuṭasatāni satta papātā satta papātasatāni satta supinā satta supinasatāni cullāsīti mahākappino → niriyasate chattiṁsarajodhātuyo sattasaññīgabbhā sattaasaññīgabbhā sattanigaṇṭhigabbhā sattadevā sattamanussā sattapisācā sattasarā sattapavuṭā sattapavuṭasatāni sattapapātā sattapapātasatāni sattasupinā sattasupinasatāni cullāsītimahākappino (th) | panimāni yonipamukhasatasahassāni saṭṭhi → pan imāni yoni-pamukha-sata-sahassāni saṭṭhiñ (pts) | aḍḍhakamme → aḍḍha-kamme (pts) | dvaṭṭhipaṭipadā dvaṭṭhantarakappā → dvaṭṭhi paṭipadā dvaṭṭh antara-kappā (pts) | purisabhūmiyo ekūnapaññāsa ājīvakasate ekūnapaññāsa paribbājakasate ekūnapaññāsa nāgāvāsasate → purisa-bhūmiyo ekūna-paññāsa ājīva-sate ekūna-paññāsa paribbājaka-sate ekūna-paññāsa nāgāvāsa-sate (pts) | indriyasate → indriya-sate (pts) | nirayasate → niraya sate (pts) | rajodhātuyo → rajo-dhātuyo (pts) | saññīgabbhā → saññi-gabbhā (pts) | asaññīgabbhā → asaññi-gabbhā (pts) | papātasatāni → papāta-satāni (pts) | supinasatāni → supina-satāni (pts) | mahākappino satasahassāni → mahā-kappuno sata-sahassāni (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)Существует четырнадцать сотен тысяч главных [видов] рождения, и шестнадцать сотен [других], и [ещё] шестьсот [других]; пятьсот [видов] действий, и [ещё] пять действий, и три действия, и [одно] действие, и половина действия; шестьдесят два пути, шестьдесят два внутренних периода, шесть разновидностей [существ], восемь стадий человеческой [жизни], сорок девять сотен [видов] поддержания жизни, сорок девять сотен [видов] странствующих аскетов, сорок девять сотен областей, населённых нагами, двадцать сотен жизненных способностей, тридцать сотен преисподних, тридцать шесть элементов страсти, семь пород, наделённых сознанием, семь пород, лишённых сознания, семь пород [растущих] от узлов [стебля], семь [видов] богов, семь [видов] людей, семь [видов] демонов, семь озёр, семь патува [и ещё] семьсот патува, семь [великих] обрывов, семьсот [малых] обрывов, семь [видов великих] снов, семьсот [видов малых] снов, восемьдесят четыре сотни тысяч великих периодов, в течение которых и глупцы и мудрые, странствуя, переходя из одного существования в другое, положат конец боли.
Tattha natthi “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā aparipakkaṁ vā kammaṁ paripācessāmi, paripakkaṁ vā kammaṁ phussa phussa byantiṁ karissāmī”ti hevaṁ natthi.
paripācessāmi → paripācessāmīti (bj) | byantiṁ → byantī (bj) | phussa phussa byantiṁ karissāmīti → phussā phussā byantikarissāmīti (sya-all) | byantikarissāmīti → phussaphussabyantikarissāmīti (sya-all: sī.) | paripācessāmi → Bp paripācissāmi. (pts note) | vatena → vattena (th) | karissāmīti → karissāmī ti (ms2005) | natthi → n atthi (pts) | byantiṁ karissāmīti hevaṁ natthi → vyanti-karissāmīti h evaṁ n atthi (pts)И здесь не [следует полагать]: ‘Благодаря этому нравственному поведению, или обрядам, или подвижничеству, или целомудрию я или дам созреть несозревшим [плодам своих] действий, или, постепенно обретая созревшие [плоды] действий, освобожусь от них’, ибо это не так —
Doṇamite sukhadukkhe pariyantakate saṁsāre, natthi hāyanavaḍḍhane, natthi ukkaṁsāvakaṁse.
hāyanavaḍḍhane → hānavaḍḍhane (sya-all) | pariyantakate → pariyantakaṭe (pts) | hānavaḍḍhane → hāyanavaddhane (sya-all: sī.) | pariyanta-kaṭe → Bp kate. (pts note) | ukkaṁsāvakaṁse → ukkaṁsāvakkaṁse (th)приятное и боль [словно] отмерены меркой, и переходу из одного существования в другое положен предел; нет ему сокращения или расширения, нет увеличения или уменьшения.
Seyyathāpi nāma suttaguḷe khitte nibbeṭhiyamānameva paleti;
paleti → paḷeti (bj) | suttaguḷe → suttagule (sya-all) | paleti → phaleti (sya-all: sī.) | nibbeṭhiyamānam → Bp nibbedhiyamānam; St nabbaddhiyamānam. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | suttaguḷe → sutta-guḷe (pts) | nibbeṭhiyamānameva → nibbeṭhiyamānam eva (pts)И это как брошенный клубок нити разматывается, насколько способен разматываться,
evameva bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissantī’ti.
evameva → evam eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)так же точно и глупцы, и мудрые, странствуя и переходя из одного существования в другое, положат конец боли“.
Itthaṁ kho me, bhante, makkhali gosālo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno saṁsārasuddhiṁ byākāsi.
makkhali → makkhalī (bj) | makkhali gosālo → makkhali-gosālo (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | saṁsārasuddhiṁ byākāsi → saṁsāra-suddhiṁ vyākāsi (pts)Так, господин, Маккхали Госала, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне об очищении благодаря переходу из одного состояния в другое.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, makkhali gosālo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno saṁsārasuddhiṁ byākāsi.
makkhali → makkhalī (bj) | me → (pts) | evameva → evam eva (pts) | makkhali gosālo → makkhali-gosālo (pts) | saṁsārasuddhiṁ byākāsi → saṁsāra-suddhiṁ vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Маккхали Госала, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил об очищении благодаря переходу из одного состояния в другое.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, makkhalissa gosālassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ.
neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Маккхали Госале ни одобрения, ни порицания;
Anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano, anattamanavācaṁ anicchāretvā, tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
anikkujjanto → anikkujjento (sya-all) | pakkamiṁ → pakkāmiṁ (sya-all) | anikkujjanto → anikujjanto (bjt) | tameva → tam eva (pts) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
3.3. Ajitakesakambalavāda3.3. Учение Аджиты Кесакамбалы
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena ajito kesakambalo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā ajitena kesakambalena saddhiṁ sammodiṁ.
kesakambalo tenupasaṅkamiṁ → kesakambalī ten upasaṁkamiṁ (pts) | kesakambalena → kesakambalinā (pts) | kesakambalo → kesakambalī (bj: katthaci) | kesakambalena → kesakambalinā (bj: katthaci) | kesakambalo → ajito kesakambali (sya-all: sī.) | Kesakambalī → Bp kambalo; Gr kammalo. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | kesakambalo tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → kesakambalī ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (pts)Однажды, господин, я приблизился к Аджите Кесакамбале. Приблизившись, я обменялся с Аджитой Кесакамбалой дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, ajitaṁ kesakambalaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | kesakambalaṁ etadavocaṁ → kesakambaliṁ etad avoca (pts) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | kesakambalaṁ → kesakambaliṁ (bj: katthaci) | etadavocaṁ → etadavoca (bj: katthaci) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | kesakambalaṁ etadavocaṁ → kesa-kambaliṁ etad avoca (pts)и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Аджите Кесакамбале:
‘yathā nu kho imāni, bho ajita, puthusippāyatanāni …pe…
puthusippāyatanāni → puthusippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (bj, pts) | seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ) | puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (pts)„Существуют ведь, досточтимый Аджита, [занятые] в различных отраслях ремёсел …
sakkā nu kho, bho ajita, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | ajita → kho ajito (bj: katthaci) | paññāpetunti → paññapenti (bj: machasaṁ) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | evameva diṭṭheva → evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Аджита, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, ajito kesakambalo maṁ etadavoca:
kesakambalo → kesakambalī (pts) | kesakambalo → kesakambali (bj: PTS) | kesakambalo → kesa-kambalī (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, господин, Аджита Кесакамбала так сказал мне:
‘natthi, mahārāja, dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedenti.
paro loko → paraloko (sya-all) | sammaggatā → samaggagatā (sya-all); samaggatā (mr) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, sya-all) | paro → paraloko (bj: katthaci) | sammaggatā → samaggatā, samaggahatā (bj: machasaṁ) | loko → paraloko (cck: syā.) | sammaggatā → samaggatā (cck: ka.); samaggatā (cck: syā.) | paraloko → paro loko (sya-all: sī.) | samaggagatā → samaggatā sammaggatātipi dve pāṭhā dissanti (sya-all note) | hutaṁ → huttaṁ (th) | natthi mahārāja → n atthi mahā-rāja (pts) | natthi → n atthi (pts) | natthi sukatadukkaṭānaṁ → n atthi sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | sammāpaṭipannā → sammā paṭipannā (pts) | imañca → imañ ca (pts) | parañca → parañ ca (pts)„Великий царь, нет подаяния, нет жертвоприношения, нет возлияния, нет созревшего плода добрых и злых действий, нет этого мира, нет другого мира, нет матери, нет отца, нет самопроизвольно родившихся существ, нет в мире отшельников и брахманов, находящихся на надлежащем пути и в надлежащем расположении духа, которые, познав и увидев собственными глазами и этот мир, и другой мир, возглашают [истину].
Cātumahābhūtiko ayaṁ puriso, yadā kālaṁ karoti, pathavī pathavikāyaṁ anupeti anupagacchati, āpo āpokāyaṁ anupeti anupagacchati, tejo tejokāyaṁ anupeti anupagacchati, vāyo vāyokāyaṁ anupeti anupagacchati, ākāsaṁ indriyāni saṅkamanti.
pathavī pathavikāyaṁ → paṭhavī paṭhavīkāyaṁ (bj); paṭhavī paṭhavikāyaṁ (sya-all, pts) | anupagacchati → anupigacchati (sya-all: sī.) | kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, th) | cātumahābhūtiko → cātum-mahābhūtiko (pts) | pathavī pathavikāyaṁ → paṭhavī paṭhavi-kāyaṁ (pts) | āpokāyaṁ → āpo-kāyaṁ (pts) | vāyokāyaṁ → vāyo-kāyaṁ (pts)Этот человек состоит из четырёх великих элементов, и когда исполняется его срок, то земля [из него] возвращается и входит во всю совокупность земли, вода возвращается и входит во всю совокупность воды, огонь возвращается и входит во всю совокупность огня, воздух возвращается и входит во всю совокупность воздуха, жизненные способности соединяются с пространством.
Āsandipañcamā purisā mataṁ ādāya gacchanti.
mataṁ → taṁ (sya-all) | taṁ → mataṁ (sya-all: sī.)[Вот четверо] людей и носилки — пятые: взяв умершего,
Yāvāḷāhanā padāni paññāyanti.
yāvāḷāhanā → yāva āḷāhanā (bj, sya-all, pts) | paññāyanti → paññāpenti (pts) | paññāyanti → ālāhanā padāni paññāpentīti pāṭho dissati (sya-all: sī.)они идут до его места сожжения и произносят слова [о нем].
Kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti, bhassantā āhutiyo.
bhassantā → bhasmantā (bj) | āhutiyo dattupaññattaṁ yadidaṁ → hutiyo dattupaññattamidaṁ (sya-all) | bhassantā āhutiyo → bhassantāhutiyo (pts) | bhassantāhutiyo → Bp bhassantāvutiyo; Sd bhassamantāh-. (pts note)[А там] остаются серые кости и в конце подношения — пепел.
Dattupaññattaṁ yadidaṁ dānaṁ.
dattupaññattamidaṁ → dattupaññattaṁ yadidaṁ (sya-all: sī.) | dattupaññattaṁ yadidaṁ → dattu-paññattaṁ yad idaṁ (pts)Подаяние — это учение глупцов,
Tesaṁ tucchaṁ musā vilāpo ye keci atthikavādaṁ vadanti.
vilāpo → musāvilopo (sya-all: sī.) | atthikavādaṁ → atthika-vādaṁ (pts)и те, которые проповедуют пользу [от него], ведут пустую, лживую болтовню“.
Bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā ucchijjanti vinassanti, na honti paraṁ maraṇā’ti.
vinassanti → Bp Gr nassati. (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)Глупые и умные [одинаково] погибают и исчезают с разрушением тела и после смерти не существуют.
Itthaṁ kho me, bhante, ajito kesakambalo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno ucchedaṁ byākāsi.
kesakambalo → kesakambalī (pts) | ucchedaṁ byākāsi seyyathāpi → ucchedavādaṁ vyākāsi seyyathā pi (pts) | ucchedaṁ → ucchedavādaṁ (sya-all: sī.) | kesakambalo → kesa-kambalī (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | ucchedaṁ byākāsi → uccheda-vādaṁ vyākāsi (pts)Так, господин, Аджита Кесакамбала, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне проповедью о разрушении.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, ajito kesakambalo sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno ucchedaṁ byākāsi.
me → (bj, pts) | kesakambalo → kesakambalī (pts) | ucchedaṁ byākāsi → ucchedavādaṁ vyākāsi (pts) | evameva → evam eva (pts) | kesakambalo → kesa-kambalī (pts) | ucchedaṁ byākāsi → uccheda-vādaṁ vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Аджита Кесакамбала, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил о разрушении.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, ajitassa kesakambalassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ.
kesakambalassa → kesakambalissa (pts) | Kesakambalissa → All MSS. -kambalassa (pts note) | neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Аджите Кесакамбале ни одобрения, ни порицания;
Anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano anattamanavācaṁ anicchāretvā tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (bj, sya-all) | anikkujjanto → anikkujjento (sya-all) | anikkujjanto → anikujjanto (bjt) | tameva → tam eva (pts) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
3.4. Pakudhakaccāyanavāda3.4. Учение Пакудхи Каччаяны
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena pakudho kaccāyano tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā pakudhena kaccāyanena saddhiṁ sammodiṁ.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (pts)Однажды, господин, я приблизился к Пакудхе Каччаяне. Приблизившись, я обменялся с Пакудхой Каччаяной дружескими, дружелюбными словами
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, pakudhaṁ kaccāyanaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavocaṁ → etad avoca (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)и почтительным приветствием и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Пакудхе Каччаяне:
‘yathā nu kho imāni, bho kaccāyana, puthusippāyatanāni …pe…
puthusippāyatanāni → puthusippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (bj, pts) | puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (pts)„Существуют ведь, досточтимый Каччаяна, [занятые] в различных отраслях ремёсел …
sakkā nu kho, bho kaccāyana, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | kho → (pts) | paññapetunti → paññāpetu nti (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | evameva diṭṭheva → evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Каччаяна, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, pakudho kaccāyano maṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, господин, Пакудха Каччаяна так сказал мне:
‘sattime, mahārāja, kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā.
esikaṭṭhāyiṭṭhitā → esikaṭṭhāyiṭṭhikātipi pāṭho (sya-all note) | sattime mahārāja → satt ime mahā-rāja (pts) | akaṭavidhā → akaṭa-vidhā (pts)„Великий царь, эти семь элементов не созданы, и их не побуждали создать, не сотворены, и их не побуждали сотворить; [они] бесплодны, стоят, как вершина, установлены прочно, как столп.
Te na iñjanti, na vipariṇamanti, na aññamaññaṁ byābādhenti, nālaṁ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā.
vipariṇamanti → vipariṇāmenti (csp1ed) | vipariṇamanti → Bp Gr viparināmenti. (pts note) | byābādhenti → vyābādhenti (bjt, pts) | sukhadukkhāya → sukha-dukkhāya (pts)Они не движутся, не изменяются, не вредят друг другу, не причиняют друг другу приятного, или боли, или приятного и боли.
Katame satta?Каковы же эти семеро?
Pathavikāyo, āpokāyo, tejokāyo, vāyokāyo, sukhe, dukkhe, jīve sattame—
pathavikāyo → paṭhavikāyo (bj, sya-all, pts) | jīve sattame → jīvasattame (pts)Элемент земли, элемент воды, элемент огня, элемент воздуха, приятное, боль и седьмой — жизнь.
ime satta kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā.
sattakāyā → santime sattakāyā (sya-all: sī.) | akaṭavidhā → akaṭa-vidhā (pts)Эти семь элементов не созданы, их не побуждали создать, не сотворены, их не побуждали сотворить; [они] бесплодны, стоят, как вершина, установлены прочно, как столп.
Te na iñjanti, na vipariṇamanti, na aññamaññaṁ byābādhenti, nālaṁ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā.
vyābādhenti → Bp Gr byāpādenti. (pts note) | aññamaññaṁ byābādhenti → aññam-aññaṁ vyābādhenti (pts) | aññamaññassa → aññam-aññassa (pts) | sukhadukkhāya → sukha-dukkhāya (pts)Они не движутся, не изменяются, не вредят друг другу, не причиняют друг другу приятного, или боли, или приятного и боли.
Tattha natthi hantā vā ghātetā vā, sotā vā sāvetā vā, viññātā vā viññāpetā vā.
vā → sovetā vā (sya-all: sī.) | natthi → n atthi (pts)Нет здесь убивающего или побуждающего убивать, слушающего или побуждающего слушать, осознающего или побуждающего осознавать.
Yopi tiṇhena satthena sīsaṁ chindati, na koci kiñci jīvitā voropeti;
kiñci → kañci (sya-all, km) | yopi → so hi (sya-all) | kiñci → kañci (cck: kaṁ.) | hi → sopi (sya-all: sī.) | jīvitā → kāci jīvitā (sya-all: sī.) | yopi → yo pi (pts)И когда кто-нибудь рассекает острым мечом голову, то никто никого не лишает жизни —
sattannaṁ tveva kāyānamantarena satthaṁ vivaramanupatatī’ti.
sattannaṁ tveva → sattannaṁyeva (bj, sya-all, km, pts1ed) | tveva → sattannaṁ yeva (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | satthamanupattatīti → satthavivaramanupatanti (sya-all: sī.) | yeva → Bp Gr tveva. (pts note) | satthavivaraṁ → Bp Gr sattaṁ vivaraṁ. (pts note) | anupatatīti → All MSS. anupatantīti. (pts note)просто меч проникает в промежуток между семью элементами“.
Itthaṁ kho me, bhante, pakudho kaccāyano sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno aññena aññaṁ byākāsi.
sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Так, господин, Пакудха Каччаяна, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне о другом и по-другому.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, pakudho kaccāyano sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno aññena aññaṁ byākāsi.
evameva → evam eva (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Пакудха Каччаяна, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил о другом и по-другому.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
samaṇaṁ → samaṇā (pts) | brāhmaṇaṁ → brāhmaṇā (pts) | kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | maññeyyāti → maññeyyā ti (bjt) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, pakudhassa kaccāyanassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ,
neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Пакудхе Каччаяне ни одобрения, ни порицания;
anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano, anattamanavācaṁ anicchāretvā tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (bj, sya-all) | anikkujjanto → anikkujjento (sya-all) | tameva → tam eva (pts) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
3.5. Nigaṇṭhanāṭaputtavāda3.5. Учение Нигантхи Натапутты
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā nigaṇṭhena nāṭaputtena saddhiṁ sammodiṁ.
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nāṭaputtena → nātaputtena (bj, pts) | nāṭaputto tenupasaṅkamiṁ → nātaputto ten upasaṁkamiṁ (pts) | Nātaputto → Bp Gr Nāṭa; Scd Nātha. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekaṁ idāhaṁ (pts) | nāṭaputto tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā → nātaputto ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā (pts) | nāṭaputtena → nāta-puttena (pts)Однажды, господин, я приблизился к Нигантхе Натхапутте. Приблизившись, я обменялся с Нигантхой Натхапуттой дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | nāṭaputtaṁ etadavocaṁ → nātaputtaṁ etad avoca (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | nāṭaputtaṁ etadavocaṁ → nāta-puttaṁ etad avoca (pts)и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Нигантхе Натхапутте:
‘yathā nu kho imāni, bho aggivessana, puthusippāyatanāni …pe…
puthusippāyatanāni → puthusippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (bj, pts) | aggivessana → aggi-vessana (pts)„Существуют ведь, досточтимый Аггивессана, [занятые] в различных отраслях ремёсел …
sakkā nu kho, bho aggivessana, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | evameva → evamevaṁ (bjt) | paññapetunti → paññāpetu nti (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | aggivessana evameva diṭṭheva → aggi-vessana evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Аггивессана, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto maṁ etadavoca:
nigaṇṭho → nigaṇṭho nāṭaputto (sya-all, mr) | nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | nāṭaputto → nāta-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, господин, Нигантха Натхапутта так сказал мне:
‘idha, mahārāja, nigaṇṭho cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti.
mahārāja → mahā-rāja (pts) | cātuyāmasaṁvarasaṁvuto → cātu-yāma-saṁvarasaṁvuto (pts)„Великий царь, вот нигантха сдержан воздержанием четырёхчастной узды.
Kathañca, mahārāja, nigaṇṭho cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti?
kho → khosaddo natthi (sya-all: sī.) | kathañca mahārāja → kathañ ca mahā-rāja (pts) | cātuyāmasaṁvarasaṁvuto → cātu-yāmasaṁvara-saṁvuto (pts)Как же, великий царь, нигантха сдержан воздержанием четырёхчастной узды?
Idha, mahārāja, nigaṇṭho sabbavārivārito ca hoti, sabbavāriyutto ca, sabbavāridhuto ca, sabbavāriphuṭo ca.
sabbavārivārito → sabbavārīvārito (pts) | sabbavāriyutto → sabbavārīyuto (pts) | sabbavāridhuto → sabbavārīdhuto (pts) | sabbavāriphuṭo → sabbavārīphuṭṭho (pts) | sabbavāriphuṭoca → phuṭṭho (bj: PTS); phuḍo (bj: jainamāgadhī) | sabbavāriphuṭo → sabbavāripuṭṭho. yu. phuṭṭho (sya-all: sī.) | sabba-vārī-yuto → Sc yato; Bp Gr yutto. (pts note) | sabba-vārī-phuṭṭho → Scd puṭṭho; Smt puṭo; Bp phuṭo; Gr phuṭṭho (See 76 foll. and especially 80, and comp. M. i. 377). (pts note) | sabbavāriyutto → sabbavāriyuto (bjt) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sabbavārivārito → sabbavārī-vārito (pts) | sabbavāridhuto → sabba-vārī-dhuto (pts)Великий царь, нигантха отказался от всякой воды, и наделён всякою водою, и стряхивает всякую воду, и наполнен всякой водой.
Evaṁ kho, mahārāja, nigaṇṭho cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti.
kho → khosaddo natthi (sya-all: sī.) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | cātuyāmasaṁvarasaṁvuto → cātu-yāma-saṁvara-saṁvuto (pts)И так, великий царь, нигантха сдержан воздержанием четырёхчастной узды.
Yato kho, mahārāja, nigaṇṭho evaṁ cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti;
mahārāja → mahā-rāja (pts) | cātuyāmasaṁvarasaṁvuto → cātu-yāma-saṁvara-saṁvuto (pts)И поскольку, великий царь, нигантха сдержан так воздержанием четырёхчастной узды,
ayaṁ vuccati, mahārāja, nigaṇṭho gatatto ca yatatto ca ṭhitatto cā’ti.
nigaṇṭho → nigaṇṭho nāṭaputto (sya-all) | nigaṇṭho → nigaṇṭho nāṭaputto (cck: syā. ka.) | nāṭaputto → nāṭaputtoti pāṭho natthi (sya-all: sī.) | ca → Scmt kha (!). (pts note) | mahārāja → mahā-rāja (pts)он, великий царь, зовётся нигантхой, чьё ‘я’ достигло цели, и чьё ‘я’ обуздано, и чьё ‘я’ стойко“.
Itthaṁ kho me, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno cātuyāmasaṁvaraṁ byākāsi.
nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | nāṭaputto → nāta-putto (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | cātuyāmasaṁvaraṁ byākāsi → cātu-yāma-saṁvaraṁ vyākāsi (pts)Так, господин, Нигантха Натхапутта, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне о воздержании четырёхчастной узды.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno cātuyāmasaṁvaraṁ byākāsi.
me → (bj, sya-all, pts) | nāṭaputto → nātaputto (bj, pts) | evameva → evam eva (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | cātuyāmasaṁvaraṁ byākāsi → cātu-yāma-saṁvaraṁ vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Нигантха Натхапутта, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил о воздержании четырёхчастной узды.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | maññeyyāti → maññeyyā ti (bjt) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, nigaṇṭhassa nāṭaputtassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ.
nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj, pts) | neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Нигантхе Натхапутте ни одобрения, ни порицания;
Anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano anattamanavācaṁ anicchāretvā tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (bj, sya-all) | anikkujjanto → anikkujjento (sya-all) | anattamanavācaṁ → anattamana-vācaṁ (pts) | tameva → tam eva (pts) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
3.6. Sañcayabelaṭṭhaputtavāda3.6. Учение Санджаи Белаттхапутты
Ekamidāhaṁ, bhante, samayaṁ yena sañcayo belaṭṭhaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā sañcayena belaṭṭhaputtena saddhiṁ sammodiṁ.
sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhiputto (bj); sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all) | sañcayena belaṭṭhaputtena → sañjayena belaṭṭhiputtena (bj); sañjayena velaṭṭhaputtena (sya-all) | sañcayo belaṭṭhaputto tenupasaṅkamiṁ → sañjayo belaṭṭhiputto ten upasaṁkamiṁ (pts) | sañcayena → sañjayena (pts) | belaṭṭhiputto → belaṭṭhaputto (bj: katthaci) | velaṭṭhaputto → velaṭṭhiputto (sya-all: sī.) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | sañcayo belaṭṭhaputto tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā sañcayena belaṭṭhaputtena → sañjayo belaṭṭhi-putto ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā sañjayena belaṭṭha-puttena (pts)Однажды, господин, я приблизился к Санджае Белаттхипутте. Приблизившись, я обменялся с Санджаей Белаттхипуттой дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno kho ahaṁ, bhante, sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ etadavocaṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ → sañjayaṁ belaṭṭhiputtaṁ (bj); sañjayaṁ velaṭṭhaputtaṁ (sya-all) | sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ etadavocaṁ → sañjayaṁ belaṭṭhiputtaṁ etad avoca (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | sañcayaṁ belaṭṭhaputtaṁ etadavocaṁ → sañjayaṁ belaṭṭhi-puttaṁ etad avoca (pts)и сел в стороне. И сев в стороне, я, господин, так сказал Санджае Белаттхипутте:
‘yathā nu kho imāni, bho sañcaya, puthusippāyatanāni …pe…
sañcaya → sañjaya (bj, sya-all, pts) | puthusippāyatanāni → puthusippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (bj, pts) | sañcaya puthusippāyatanāni → sañjaya puthu-sippāyatanāni seyyathīdaṁ hatthārohā (pts)„Существуют ведь, досточтимый Санджая, [занятые] в различных отраслях ремёсел …
sakkā nu kho, bho sañcaya, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’ti?
sañcaya → sañjaya (bj, sya-all) | paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | paññapetunti → paññāpetu nti (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | sañcaya evameva diṭṭheva → sañjaya evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, досточтимый Санджая, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“
Evaṁ vutte, bhante, sañcayo belaṭṭhaputto maṁ etadavoca:
sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhiputto (bj, pts); sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhi-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, господин, Санджая Белаттхипутта так сказал мне:
‘atthi paro lokoti iti ce maṁ pucchasi, atthi paro lokoti iti ce me assa, atthi paro lokoti iti te naṁ byākareyyaṁ.
te naṁ → tena (sya-all) | maṁ → taṁ (pts) | byākareyyaṁ evantipi → vyākareyyaṁ evam pi (pts) | tena → te naṁ (sya-all note) | lokoti → loko ti (bjt, pts)„Если бы ты спросил меня: ‘Другой мир существует?’, и я считал бы, что другой мир существует, то я объяснил бы, что другой мир существует.
Evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no.
aññathātipi me no notipi → aññathā ti pi (pts) | notipi → ti pi (pts) | notipi → no tipi (bjt) | tathātipi → tathā ti pi (pts)[Но] я не считаю этого. Я не считаю так. Я не считаю иначе. Я не считаю, что нет. Я не считаю, что неверно, что нет.
Natthi paro loko …pe…
loko → lokoti (bj) | pe → spelled out in full (pts) | + → ti (pts)‘Другой мир не существует?’ …
atthi ca natthi ca paro loko …pe…
paro loko → paroloko (bjt) | + → neva (th) | natthi → n atthi (pts)‘Другой мир и существует, и не существует?’ …
nevatthi na natthi paro loko …pe…
nevatthi → atthi (th) | nevatthi → n ev atthi (pts) | natthi → n atthi (pts)‘Другой мир ни существует, ни не существует?’ …
atthi sattā opapātikā …pe…‘Самопроизвольно родившиеся существуют?’ …
natthi sattā opapātikā …pe…
natthi → n atthi (pts)‘Самопроизвольно родившиеся не существуют?’ …
atthi ca natthi ca sattā opapātikā …pe…
+ → neva (th) | natthi → n atthi (pts)‘Самопроизвольно родившиеся и существуют, и не существуют?’ …
nevatthi na natthi sattā opapātikā …pe…
nevatthi → atthi (th) | nevatthi → n ev atthi (pts) | natthi → n atthi (pts)‘Самопроизвольно родившиеся ни существуют, ни не существуют?’ …
atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko …pe…
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, sya-all, pts) | pe → spelled out in full (th) | + → iti tena byākareyyaṁ (th) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)‘Созревший плод добрых и злых действий существует?’ …
natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko …pe…
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | natthi sukatadukkaṭānaṁ → n atthi sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)‘Созревший плод добрых и злых действий не существует’ …
atthi ca natthi ca sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko …pe…
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, sya-all, pts) | + → neva (th) | natthi → n atthi (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)‘Созревший плод добрых и злых действий и существует, и не существует?’ …
nevatthi na natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko …pe…
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, sya-all) | nevatthi → atthi (th) | nevatthi → n ev atthi (pts) | natthi sukatadukkaṭānaṁ → n atthi sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts)‘Созревший плод добрых и злых действий ни существует, ни не существует?’ …
hoti tathāgato paraṁ maraṇā …pe…
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)‘Татхагата существует после смерти?’ …
na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …pe…
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)‘Татхагата не существует после смерти?’ …
hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …pe…
+ → hoti (bjt, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)‘Татхагата и существует, и не существует после смерти?’ …
neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti ce maṁ pucchasi, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti ce me assa, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti iti te naṁ byākareyyaṁ.
na → (bj) | te naṁ → tena (sya-all) | byākareyyaṁ evantipi → vyākareyyaṁ evam pi (pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇā ti (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | neva → n eva (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)‘Татхагата ни существует, ни не существует после смерти?’, и я считал бы, что Татхагата ни существует, ни не существует после смерти, то я объяснил бы, что Татхагата ни существует, ни не существует после смерти.
Evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no’ti.
aññathātipi me no notipi → aññathā ti pi (pts) | notipi → ti pi (pts) | tathātipi → tathā ti pi (pts) | notipi → no ti pi (pts) | noti → no ti (pts)[Но] я не считаю этого. Я не считаю так. Я не считаю иначе. Я не считаю, что нет. Я не считаю, что неверно, что нет“.
Itthaṁ kho me, bhante, sañcayo belaṭṭhaputto sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno vikkhepaṁ byākāsi.
sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhiputto (bj, pts); sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhi-putto (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Так, господин, Санджая Белаттхипутта, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне уклончиво.
Seyyathāpi, bhante, ambaṁ vā puṭṭho labujaṁ byākareyya, labujaṁ vā puṭṭho ambaṁ byākareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | byākareyya → vyākareyya (pts)Это, господин, как спрошенный о манго стал бы отвечать о хлебном дереве или спрошенный о хлебном дереве стал бы отвечать о манго,
evameva kho me, bhante, sañcayo belaṭṭhaputto sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno vikkhepaṁ byākāsi.
me → (bj, sya-all) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhiputto (bj, pts); sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhi-putto (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)так же точно, господин, и Санджая Белаттхипутта, будучи спрошен о зримом плоде отшельничества, ответил мне уклончиво.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)…
‘ayañca imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sabbabālo sabbamūḷho.
ayañca → ayañ ca (pts) | sabbabālo sabbamūḷho → sabba-bālo sabba-mūḷho kathaṁ (pts)…
Kathañhi nāma sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ puṭṭho samāno vikkhepaṁ byākarissatī’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, th) | byākarissatīti → byākarissatī ti (bjt) | kathañhi → hi (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | byākarissatīti → vyākarissatīti (pts)…
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi kathaṁ (pts)Тогда, господин, я сказал себе так:
‘kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ apasādetabbaṁ maññeyyā’ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt) | maññeyyāti → maññeyyā ti (bjt) | kathañhi → hi (pts)„Как может подобный мне даже подумать о том, чтобы осудить отшельника или брахмана, живущего в царстве?“
So kho ahaṁ, bhante, sañcayassa belaṭṭhaputtassa bhāsitaṁ neva abhinandiṁ nappaṭikkosiṁ.
sañcayassa belaṭṭhaputtassa → sañjayassa belaṭṭhiputtassa (bj, pts); sañjayassa velaṭṭhaputtassa (sya-all) | sañcayassa belaṭṭhaputtassa → sañjayassa belaṭṭhi-puttassa (pts) | neva → n eva (pts) | nappaṭikkosiṁ → na paṭikkosiṁ (pts)И вот, господин, я не высказал Санджае Белаттхипутте ни одобрения, ни порицания;
Anabhinanditvā appaṭikkositvā anattamano anattamanavācaṁ anicchāretvā tameva vācaṁ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ.
anikkujjanto → anikkujjento (sya-all) | pakkamiṁ → pakkāmiṁ (sya-all) | anattamanavācaṁ → anattamana-vācaṁ (pts) | tameva → tam eva (pts) | anuggaṇhanto → anugaṇhanto (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkamiṁ → uṭṭhāy āsanā pakkāmiṁ (pts)ни одобряя, ни порицая, я, будучи недовольным, не произнёс недовольных слов и, пожалев об этой речи, не возмущаясь, поднялся с сиденья и удалился.
4. Sāmaññaphala4. Плоды Отшельничества
4.1. Paṭhamasandiṭṭhikasāmaññaphala4.1. Первый зримый плод отшельничества
Sohaṁ, bhante, bhagavantampi pucchāmi:
sohaṁ → so haṁ (pts) | bhagavantampi → bhagavantam pi (pts)И вот, господин, я спрашиваю Благостного:
‘yathā nu kho imāni, bhante, puthusippāyatanāni
puthusippāyatanāni → puthu-sippāyatanāni (pts)„Существуют ведь, господин, [занятые] в различных отраслях ремёсел,
seyyathidaṁ—hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā cammayodhino dāsikaputtā
piṇḍadāyakā → piṇḍadāvikā (pts) | dāsikaputtā → dāsakaputtā (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | piṇḍadāyakā → piṇḍadāyikā (th) | piṇḍadāyakā → piṇḍa-dāvikā (pts) | cammayodhino dāsikaputtā → camma-yodhino dāsaka-puttā (pts)а именно: сведущие в уходе за слонами, сведущие в коневодстве, колесничие, лучники, знаменосцы, распорядители в войске, распределяющие провиант, благородные воины, искушённые в набегах, [не уступающие] большому слону, герои, воители в кожаных [панцирях], дети рабов,
āḷārikā kappakā nhāpakā sūdā mālakārā rajakā pesakārā naḷakārā kumbhakārā gaṇakā muddikā, yāni vā panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni, te diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sippaphalaṁ upajīvanti,
mālakārā → mālākārā (cck, sya-all) | naḷakārā → nalakārā (sya-all) | nhāpakā sūdā mālakārā → nahāpakā sudā mālākārā (pts) | evaṅgatāni → evaṁgatāni (my, th, ms2005) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | nhāpakā sūdā mālakārā → nahāpakā sudā mālā-kārā (pts) | pesakārā naḷakārā kumbhakārā → pesa-kārā naḷa-kārā kumbha-kārā (pts) | panaññānipi evaṅgatāni puthusippāyatanāni → pan aññāni pi evaṁgatāni puthu-sippāyatanāni (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts) | sippaphalaṁ → sippa-phalaṁ (pts)повара, брадобреи, банщики, изготовители сладостей, плетельщики венков, красильщики, ткачи, плетельщики корзин, гончары, вычисляющие, считающие по пальцам, а также и [занятые] в других различных отраслях ремёсел подобного рода — и они живут в этом зримом мире зримым плодом [своего] ремесла;
te tena attānaṁ sukhenti pīṇenti, mātāpitaro sukhenti pīṇenti, puttadāraṁ sukhenti pīṇenti, mittāmacce sukhenti pīṇenti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhapenti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ.
pīṇenti → piṇenti (sya-all) | patiṭṭhapenti → patiṭṭhāpenti (sya-all, pts) | mātāpitaro → mātā-pitaro (pts) | puttadāraṁ → putta-dāraṁ (pts) | sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ → sukha-vipākaṁ sagga-saṁvattanikaṁ (pts)им они радуют и удовлетворяют самих себя, радуют и удовлетворяют мать и отца, радуют и удовлетворяют ребёнка и жену, радуют и удовлетворяют друга и товарища, доставляют отшельникам и брахманам благодатные подношения, связанные с небом, несущие приятное, ведущие на небеса.
Sakkā nu kho, bhante, evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun’”ti?
kho → kho me (bj, cck, pts) | paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | paññapetunti → paññāpetu nti (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | evameva diṭṭheva → evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)Можно ли, господин, указать таким же образом зримый плод отшельничества в этом зримом мире?“”
“Sakkā, mahārāja.
mahārāja → nu kho mahā-rāja (pts)“Можно, великий царь.
Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
naṁ → taṁ (sya-all) | naṁ → Bp Gr taṁ (below 37 Bp naṁ). (pts note) | tena hi → tenahi (th) | mahārāja taññevettha → mahā-rāja taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)Только в таком случае задам тебе встречный вопрос, чтобы ты ответил на него так, как сочтёшь нужным.
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | mahārāja → mahā-rāja (pts)Как ты думаешь, великий царь?
idha te assa puriso dāso kammakāro pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī mukhullokako.
mukhullokako → mukhullokiko (sya-all, km, mr) | kammakāro → kammakaro (bj, sya-all, pts) | kammakāro → kammakaro (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | mukhullokako → mukhullokiko (cck: syā. kaṁ. ka.) | mukhullokiko → mukhullokako (sya-all: sī.) | mukhullokako → Bp Gr ullokiko (three times). (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (th, ms2005) | kammakāro → kamma-karo (pts) | pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī → pacchā-nipātī kiṁ-kārapaṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī (pts)Вот был бы у тебя слуга, раб, исполняющий работу, рано встающий и поздно ложащийся, послушно выполняющий всё, приятно ведущий себя, сладкоречивый, не спускающий с тебя глаз.
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)И он бы сказал себе:
‘acchariyaṁ, vata bho, abbhutaṁ, vata bho, puññānaṁ gati, puññānaṁ vipāko.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)„Сколь чудесны, сколь необычны пути заслуг и созревание [плодов] заслуг!
Ayañhi rājā māgadho ajātasattu vedehiputto manusso; ahampi manusso.
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th, pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | ahampi → aham pi (pts)Ведь этот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта — человек, и я — человек.
Ayañhi rājā māgadho ajātasattu vedehiputto pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, devo maññe.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th, pts) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | kāmaguṇehi → kāma-guṇehi (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgi-bhūto (pts)Ведь этот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта, будучи наделён и снабжён пятью признаками чувственности, услаждается, я сказал бы, словно бог, —
Ahaṁ panamhissa dāso kammakāro pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī mukhullokako.
kammakāro → kammakaro (bj, sya-all, pts) | mukhullokako → mukhullokiko (sya-all) | panamhissa → ahaṁ panamhassātipi pāṭho (sya-all note) | ahaṁ panamhissa → ahampanamhissa (bjt) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (th, ms2005) | ahaṁ panamhissa → aham pan amhi ssa (pts) | kammakāro → kamma-karo (pts) | pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī → pacchā-nipātī kiṁ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī (pts)я же — его раб, исполняющий работу, рано встающий, поздно ложащийся, послушно выполняющий всё, приятно ведущий себя, сладкоречивый, не спускающий с тебя глаз.
So vatassāhaṁ puññāni kareyyaṁ.
vatassāhaṁ → vat assāhaṁ (pts)Право, и я мог бы совершить его заслуги.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ kesamassuṁ → yan nūnāhaṁ kesa-massuṁ (pts) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)Ведь я мог бы сбрить волосы и бороду, надеть жёлтые одеяния и, оставив дом, странствовать бездомным“.
So aparena samayena kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyya.
kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)И со временем он может сбрить волосы и бороду, надеть жёлтые одеяния и, оставив дом, странствовать бездомным.
So evaṁ pabbajito samāno kāyena saṁvuto vihareyya, vācāya saṁvuto vihareyya, manasā saṁvuto vihareyya, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭho, abhirato paviveke.
santuṭṭho → saṇṭhito (sya-all: sī.) | ghāsacchādanaparamatāya → ghāsacchādana-paramatāya (pts)Так, будучи странником, он станет жить, обуздывая тело, станет жить, обуздывая речь, станет жить, обуздывая разум, довольствуясь самым ничтожным пропитанием и рубищем, радуясь уединению.
Tañce te purisā evamāroceyyuṁ:
tañce te → tañceke (sya-all) | tañceke → tañce te (sya-all: sī.) | Taṁ → All MSS. ṁ. (pts note) | tañce → taṁ ce (my, pts) | evamāroceyyuṁ → evam āroceyyuṁ (pts)И люди смогли бы так сказать тебе о нем:
‘yagghe, deva, jāneyyāsi, yo te so puriso dāso kammakāro pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī mukhullokako;
deva, jāneyyāsi, yo te so puriso → yo te puriso (bj, pts1ed, mr) | kammakāro → kammakaro (bj, sya-all, pts) | mukhullokako → mukhullokiko (sya-all) | so → (pts) | puriso → yo te puriso (cck: sī. ka.) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (th, ms2005) | pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī → pacchā-nipātī kiṁkāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī (pts)„Угодно ли узнать тебе, Божественный, что тот, твой слуга, раб, исполняющий работу, рано встающий и поздно ложащийся, послушно выполняющий все, приятно ведущий себя, сладкоречивый, не спускающий с тебя глаз, —
so, deva, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)он, Божественный, сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, стал странствовать бездомный.
So evaṁ pabbajito samāno kāyena saṁvuto viharati, vācāya saṁvuto viharati, manasā saṁvuto viharati, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭho, abhirato paviveke’ti.
ghāsacchādanaparamatāya → ghāsacchādana-paramatāya (pts) | paviveketi → paviveke ti (pts)Так, будучи странником, он живёт, обуздывая разум, довольствуясь самым ничтожным пропитанием и рубищем, радуясь уединению“.
Api nu tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
api nu → apinu (th)Сказал ли бы ты тогда так:
‘etu me, bho, so puriso, punadeva hotu dāso kammakāro pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī mukhullokako’”ti?
kammakāro → kammakaro (bj, sya-all, pts) | mukhullokakoti no hetaṁ → mukhullokikoti nohetaṁ (sya-all) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (th, ms2005) | punadeva → punad eva (pts) | kammakāro → kamma-karo (pts) | pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī mukhullokakoti → pacchā-nipātī kiṁ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī mukhullokako ti (pts)„Пусть этот слуга придёт ко мне, пусть снова будет рабом, исполняющий работу, рано встающим и поздно ложащимся, послушно выполняющим все, приятно ведущим себя, сладкоречивым, не спускающим с [меня] глаз?“”
“No hetaṁ, bhante.
no hetaṁ → nohetaṁ (th) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Совсем нет, господин.
Atha kho naṁ mayameva abhivādeyyāmapi, paccuṭṭheyyāmapi, āsanenapi nimanteyyāma, abhinimanteyyāmapi naṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi, dhammikampissa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāmā”ti.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt) | atha kho → athakho (th) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikampissa → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikaṁpissa (th) | mayameva abhivādeyyāmapi paccuṭṭheyyāmapi āsanenapi → mayam eva abhivādeyyāma pi paccuṭṭheyyāma pi āsanena pi (pts) | abhinimanteyyāmapi → abhinimanteyyāma pi (pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikampissa rakkhāvaraṇaguttiṁ → cīvara-piṇḍapātasenāsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārehi dhammikam pi ssa rakkhāvaraṇa-guttiṁ (pts)Мы [напротив], приветствовали бы его, поднялись бы навстречу, предложили сиденье, усадили, доставили ему все необходимое — [монашескую] верхнюю одежду, чашу с милостыней, обитель, лекарства для помощи больным, а также подобающую ему охрану, ограду и защиту”.
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)“Как ты думаешь, великий царь?
yadi evaṁ sante hoti vā sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ no vā”ti?
vāti → vā ti (bjt, pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts)Если так, является ли это зримым плодом отшельничества или нет?”
“Addhā kho, bhante, evaṁ sante hoti sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalan”ti.
sāmaññaphalanti → sāmaññaphalaṁti (bjt) | sāmaññaphalanti → sāmañña-phalan ti (pts)“Конечно, господин, если так, это является зримым плодом отшельничества”.
“Idaṁ kho te, mahārāja, mayā paṭhamaṁ diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññattan”ti.
diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññattanti → sāmañña-phalaṁ paññattan ti (pts)“Вот, великий царь, тебе указан мною первый зримый плод отшельничества в этом зримом мире?”
4.2. Dutiyasandiṭṭhikasāmaññaphala4.2. Второй зримый плод отшельничества
“Sakkā pana, bhante, aññampi evameva diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetun”ti?
paññapetunti → paññāpetunti (bj, pts) | paññapetunti → paññāpetu nti (bjt) | aññampi → aññaṁpi (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | aññampi evameva diṭṭheva → aññam pi evam eva diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetunti → sāmañña-phalaṁ paññāpetun ti (pts)“А можно ли, господин, указать таким же образом ещё другой зримый плод отшельничества в этом зримом мире?”
“Sakkā, mahārāja.
mahārāja → mahā-rāja (pts)“Можно, великий царь.
Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
tena hi → tenahi (th) | mahārāja taññevettha → mahā-rāja taṁ yev ettha (pts) | byākareyyāsi → vyākareyyāsi (pts)Только в таком случае задам тебе встречный вопрос, чтобы ты ответил на него так, как тебе больше подходит.
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)Как ты думаешь, великий царь?
idha te assa puriso kassako gahapatiko karakārako rāsivaḍḍhako.
karakārako → kārakārako (bj, sya-all, pts) | karakārako rāsivaḍḍhako → kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako (pts)Вот был бы у тебя слуга, земледелец, домоправитель, уплачивающий подати, умножающий [твои] богатства.
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)И он бы сказал себе:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, puññānaṁ gati, puññānaṁ vipāko.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | puññānaṁ gati puññānaṁ vipāko → ayaṁ hi (pts)„Сколь чудесны, сколь необычайны пути заслуг и созревание [плодов] заслуг!
Ayañhi rājā māgadho ajātasattu vedehiputto manusso, ahampi manusso.
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | ahampi → aham pi (pts)Ведь этот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта — человек, и я — человек.
Ayañhi rājā māgadho ajātasattu vedehiputto pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, devo maññe.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (pts) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th, pts) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | samaṅgībhūto → samaṅgi-bhūto (pts)Ведь этот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта, будучи наделён и снабжён пятью признаками чувственности, услаждается, я сказал бы, словно бог, —
Ahaṁ panamhissa kassako gahapatiko karakārako rāsivaḍḍhako.
karakārako → kārakārako (bj, sya-all, pts) | ahaṁ panamhissa → ahampanamhissa (bjt) | ahaṁ panamhissa → aham pan amhi ssa (pts) | karakārako rāsivaḍḍhako → kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako (pts)я же — его земледелец, домоправитель, уплачивающий подати, умножающий [его] богатства.
So vatassāhaṁ puññāni kareyyaṁ.
vatassāhaṁ → assāhaṁ (pts)Право, и я мог бы совершить его заслуги.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)Ведь я мог бы сбрить волосы и бороду, надеть жёлтые одеяния и, оставив дом, странствовать бездомным“.
So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya, appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyya.
bhogakkhandhaṁ → bhogākkhandhaṁ (pts) | bhogakkhandhaṁ → bhoga-kkhandhaṁ (pts) | appaṁ → appam (pts) | ñātiparivaṭṭaṁ → ñāti-parivaṭṭaṁ (pts) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)И со временем, отказавшись от малого достатка или отказавшись от большого достатка, отказавшись от малого круга родственников или отказавшись от большого круга родственников, он может сбрить волосы и бороду, надеть жёлтые одеяния и, оставив дом, странствовать бездомным.
So evaṁ pabbajito samāno kāyena saṁvuto vihareyya, vācāya saṁvuto vihareyya, manasā saṁvuto vihareyya, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭho, abhirato paviveke.
manasā saṁvuto → manasā-saṁvuto (pts) | ghāsacchādanaparamatāya → ghāsacchādana-paramatāya (pts)Так, будучи странником, он станет жить, обуздывая тело, станет жить, обуздывая речь, станет жить, обуздывая разум, довольствуясь самым ничтожным пропитанием и рубищем, радуясь уединению.
Tañce te purisā evamāroceyyuṁ:
tañce te → tañceke (sya-all) | tañce → taṁ ce (my, bjt, pts) | evamāroceyyuṁ → evam āroceyyuṁ (pts)И люди смогли бы так сказать тебе о нем:
‘yagghe, deva, jāneyyāsi, yo te so puriso kassako gahapatiko karakārako rāsivaḍḍhako;
deva, jāneyyāsi, yo te so puriso → yo te puriso (bj, pts1ed) | karakārako → kārakārako (bj, sya-all, pts) | so → (pts) | puriso → yo te puriso (cck: sī.) | karakārako rāsivaḍḍhako → kārakārako rāsi-vaḍḍhako (pts)„Угодно ли узнать тебе, Божественный, что тот твой слуга, земледелец, домоправитель, уплачивающий подати, умножающий [твоё] богатство, —
so deva kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)он, Божественный, сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, стал странствовать бездомным.
So evaṁ pabbajito samāno kāyena saṁvuto viharati, vācāya saṁvuto viharati, manasā saṁvuto viharati, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭho, abhirato paviveke’ti.
ghāsacchādanaparamatāya → ghāsacchādana-paramatāya (pts) | paviveketi → paviveke ti (pts)Так, будучи странником, он живёт, обуздывая тело, живёт, обуздывая речь, живёт, обуздывая разум, довольствуясь самым ничтожным пропитанием и рубищем, радуясь уединению“.
Api nu tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
api nu → apinu (th)Сказал ли бы ты тогда так:
‘etu me, bho, so puriso, punadeva hotu kassako gahapatiko karakārako rāsivaḍḍhako’”ti?
karakārako → kārakārako (bj, sya-all) | karakārako rāsivaḍḍhakoti → kārakārako rāsivaḍḍhako ti (pts) | punadeva → punad eva (pts) | karakārako rāsivaḍḍhakoti → kāra-kārako rāsivaḍḍhako ti (pts)„Пусть этот слуга придёт ко мне, пусть снова будет земледельцем, домохозяином, уплачивающий подати, умножающим [моё] богатство?“”
“No hetaṁ, bhante.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“Совсем нет, господин.
Atha kho naṁ mayameva abhivādeyyāmapi, paccuṭṭheyyāmapi, āsanenapi nimanteyyāma, abhinimanteyyāmapi naṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi, dhammikampissa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāmā”ti.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt) | atha kho → athakho (th) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikampissa → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikaṁpissa (th) | mayameva abhivādeyyāmapi paccuṭṭheyyāmapi āsanenapi → mayam eva abhivadeyyāma pi paccuṭṭheyyāma pi āsanena pi (pts) | abhinimanteyyāmapi → abhinimanteyyāma pi (pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi dhammikampissa rakkhāvaraṇaguttiṁ → cīvara-piṇḍapātasenāsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārehi dhammikam pi ssa rakkhā-varaṇa-guttiṁ (pts)Мы, [напротив], приветствовали бы его, поднялись навстречу, предложили сиденье, усадили, доставили ему все необходимое — монашескую одежду, чашу для милостыни, ночлег, лекарства для помощи больным, а также подобающую ему охрану, ограду и защиту”.
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja?
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)“Как ты думаешь, великий царь?
Yadi evaṁ sante hoti vā sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ no vā”ti?
vāti → vā ti (bjt, pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts)Если так, является ли это зримым плодом отшельничества или нет?”
“Addhā kho, bhante, evaṁ sante hoti sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalan”ti.
+ → maṁ (pts) | sāmaññaphalanti → sāmañña-phalan ti (pts)“Конечно, господин, если так, это является зримым плодом отшельничества”.
“Idaṁ kho te, mahārāja, mayā dutiyaṁ diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññattan”ti.
mayā → (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | mahārāja mayā → mahā-rāja (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññattanti → sāmañña-phalaṁ paññattan ti (pts)“Вот, великий царь, тебе указан мною второй зримый плод отшельничества в этом зримом мире”.
4.3. Paṇītatarasāmaññaphala4.3. Более возвышенный плод отшельничества
“Sakkā pana, bhante, aññampi diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ paññapetuṁ imehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañcā”ti?
paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj, pts) | paṇītatarañcāti → paṇītatarañcā ti (bjt) | aññampi diṭṭheva → aññaṁpi diṭṭhe va (th) | aññampi diṭṭheva → aññam pi diṭṭh eva (pts) | sāmaññaphalaṁ paññapetuṁ → sāmañña-phalaṁ paññāpetuṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañcāti → sāmaññā-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ cāti (pts)“А можно ли, господин, указать таким же образом ещё другой зримый плод отшельничества в этом зримом мире — и прекраснее, и возвышеннее этих зримых плодов отшельничества?”
“Sakkā, mahārāja.
mahārāja → mahā-rāja (pts)“Можно, великий царь.
Tena hi, mahārāja, suṇohi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.
suṇohi → suṇāhi (sya-all) | suṇāhi → suṇohīti vā pāṭho (sya-all: sī.) | tena hi → tenahi (th) | manasi karohi → manasikarohi (th, pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)В таком случае, великий царь, слушай тщательно и внимай [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato paccassosi.
rājā → mahārājā (sya-all: sī.) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“idha, mahārāja, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
loke → loko (bj) | bhagavā → bhagavāti (sya-all) | bhagavāti → bhagavā (sya-all: sī.) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)“Вот, великий царь, в мир приходит Татхагата — архат, всецело пробуждённый, наделённый знанием и добродетелью, Счастливый, знаток мира, несравненный вожатый людей, нуждающихся в узде, учитель богов и людей, Будда, Благостный.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
sassamaṇabrāhmaṇiṁ → sassamaṇa-brāhmaṇiṁ (pts) | sadevamanussaṁ → sadeva-manussaṁ (pts)Он возглашает об этом мироздании с мирами богов, Мары, Брахмы, с миром отшельников и брахманов, с богами и людьми, познав и увидев их собственными глазами.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
sātthaṁ → Bp satthaṁ sabyañjanaṁ. (pts note) | ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → ādi-kalyāṇaṁ majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)Он проповедует истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляет в единственно-совершенном, чистом целомудрии”.
Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.
paccājāto → pacchā jāto (sya-all) | pacchā → paccā (sya-all: sī.) | paccājāto → Bp pacchājāto; Gr pacchāto. (pts note) | gahapatiputto → gahapati-putto (pts)Эту истину слышит домохозяин, или сын домохозяина, или вновь родившийся в каком-либо другом семействе.
So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.Слыша эту истину, он обретает веру в Татхагату.
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati:И, наделённый этой обретённой им верой, он размышляет:
‘sambādho gharāvāso rajopatho, abbhokāso pabbajjā.
rajopatho → rajāpatho (bj, sya-all) | rajāpatho → rajopatho (bj: katthaci) | rajāpatho → rajopatho (sya-all: sī.) | rajopatho → rajo-patho (pts)„Жизнь в доме стеснительна, [это] путь нечистоты, странничество же — как свободный воздух.
Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
nayidaṁ → na idaṁ (pts) | idaṁ → Sc Bp Gr nayidaṁ. (pts note) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkhalikhitaṁ (bjt) | ekantaparipuṇṇaṁ → ekanta-paripuṇṇaṁ (pts) | saṅkhalikhitaṁ → saṁkha-likhitaṁ (pts)Не легко обитающему в доме блюсти всецело совершенное, всецело чистое целомудрие, сияющее, как жемчужная раковина.
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ kesamassuṁ → yan nūnāhaṁ kesa-massuṁ (pts) | pabbajeyyanti → pabbajeyyan ti (pts)Ведь я мог бы сбрить волосы и бороду, надеть жёлтые одеяния и, оставив дом, странствовать бездомным“.
So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.
vā → va (pts) | bhogakkhandhaṁ → bhoga-kkhandhaṁ (pts) | ñātiparivaṭṭaṁ → ñāti-parivaṭṭaṁ (pts) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)И со временем, отказавшись от малого достатка или отказавшись от большого достатка, отказавшись от малого круга родственников или отказавшись от большого круга родственников, он сбривает волосы и бороду, надевает жёлтые одежды и, оставив дом, странствует бездомным.
So evaṁ pabbajito samāno pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena, parisuddhājīvo sīlasampanno, indriyesu guttadvāro, satisampajaññena samannāgato, santuṭṭho.
sīlasampanno, indriyesu guttadvāro → bhojane mattaññū (bj, mr) | so → (pts) | kāyakammavacīkammena → kāyakammavacī kammeṇa (pts) | guttadvāro → guttadvāro, bhojane mattaññū (cck: ka.) | kāyakammavacīkammena → kāyavacīkammena (sya-all: sī.) | gutta-dvāro → Bp Gr add bhojane mattaññu. (pts note) | pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pātimokkha-saṁvarasaṁvuto (pts) | ācāragocarasampanno → ācāra-gocara-sampanno (pts) | bhayadassāvī → bhaya-dassāvī (pts) | kāyakammavacīkammena → kāya-kamma-vacī kammeṇa (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)Так, будучи странником, он живёт сдержанный воздержанием предписаний для отшельника, придерживаясь должного поведения, видя опасность в мельчайших проступках, обязуется следовать заповедям и упражняется [в их исполнении], наделён добродетелью тела и добродетелью речи, чист в средствах существования, обладает нравственностью, охраняет врата жизненных способностей, наделён памятованием и сознательностью, удовлетворён.
4.3.1. Sīla4.3.1. Нравственность
4.3.1.1. Cūḷasīla4.3.1.1. Малая глава о нравственности
Kathañca, mahārāja, bhikkhu sīlasampanno hoti?
kathañca mahārāja → kathañ ca mahā-rāja (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)Как же, великий царь, монах предан нравственности?
Idha, mahārāja, bhikkhu pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti. Nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
mahārāja → mahā-rāja (pts) | nihitadaṇḍo nihitasattho → nihita-daṇḍo nihita-sattho (pts) | sabbapāṇabhūtahitānukampī → sabba-pāṇa-bhūta-hitānukampī (pts)Вот, великий царь, отказываясь уничтожать живое, избегая уничтожать живое, без палки и без оружия, скромный, полный сострадания, монах пребывает в доброте и сочувствии ко всем живым существам.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati.
dinnapāṭikaṅkhī → dinna-pāṭikaṅkhī (pts) | sucibhūtena → suci-bhūtena (pts)Отказываясь брать то, что не дано [ему], избегая брать то, что не дано [ему], берущий лишь то, что дано, желающий лишь того, что дано, он пребывает чистый сердцем, не зная воровства.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā.
ārācārī → anācārī (bj: machasaṁ) | ārācārī → ārā-cārī (pts) | gāmadhammā → gāma-dhammā (pts)Отказываясь от нецеломудрия, целомудренный, он удаляется и отказывается от всеобщего обычая совокупления.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
theto → ṭheto (sya-all) | hoti → samaṇo gotamo (pts) | theto → ṭheto (bj: syā) | ṭheto → theto (sya-all: sī.) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | hoti saccavādī saccasandho → samaṇo gotamo sacca-vādī sacca-sandho (pts)Отказываясь от лживой речи, избегая лживой речи, он говорит правду, связан с правдой, надёжен, достоин доверия, не обманывает людей.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti; ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya; amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā, amūsaṁ bhedāya. Iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
Pisuṇaṁ vācaṁ → pisuṇāvācaṁ (pts1ed) | samaggarato → samaggarāmo (bj) | anuppadātā → anuppādātā (pts1ed) | samagganandī → samagganandiṁ (bj) | pisuṇaṁ vācaṁ → pisuṇāvācaṁ (pts) | vā → va (pts) | vā anuppadātā → va anuppādātā (pts) | hoti idampissa → idam pi ssa (pts) | vācaṁ → pisuṇāvācaṁ (bj: PTS) | anuppadātā → anuppādātā (bj: PTS) | samaggārāmo → samaggarāmo (bj: machasaṁ) | pisuṇaṁ vācaṁ → pisuṇā-vācaṁ (pts) | samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ → samagga-rato samagga-nandī samagga-karaṇiṁ vācam (pts)Отказываясь от клеветнической речи, избегая клеветнической речи, он не рассказывает в другом месте услышанного здесь, чтобы не вызвать раздора со здешними, и не рассказывает здесь услышанного в другом месте, чтобы не вызвать раздора с тамошними. Он соединяет разобщённых, поощряет соединённых, удовлетворён согласием, доволен согласием, наслаждается согласием, ведёт речь, родящую согласие.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
Pharusaṁ vācaṁ → pharusāvācaṁ (pts1ed) | tathārūpiṁ → evarūpiṁ (si) | nelā → neḷā (bj) | pharusaṁ vācaṁ → pharusāvācaṁ (pts) | vācaṁ → pharusāvācaṁ (bj: PTS, sitri) | pemanīyā → pemaniyā (bj: machasaṁ) | tathārūpiṁ → evarūpiṁ (bj: PTS, sitri) | pharusaṁ vācaṁ → pharusā-vācaṁ (pts) | kaṇṇasukhā → kaṇṇa-sukhā (pts) | hadayaṅgamā → hadayaṁgamā (pts) | bahujanakantā bahujanamanāpā → bahujana-kantā bahujana-manāpā (pts) | vācaṁ → vācam (pts)Отказываясь от грубой речи, избегая грубой речи, он ведёт лишь такую речь, которая непорочна, радует слух, добра, доходит до сердца, вежлива, дорога многим людям, приятна многим людям.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
hoti → (pts) | atthasaṁhitaṁ → atthasañhitaṁ (bjt, th) | kālavādī bhūtavādī atthavādī → kāla-vādī bhūta-vādī attha-vādī (pts) | vācaṁ → vācam (pts) | atthasaṁhitaṁ → attha-saṁhitaṁ (pts)Отказываясь от легкомысленной болтовни, избегая легкомысленной болтовни, он говорит вовремя, говорит о действительно происшедшем, говорит с пользой, говорит об истине, говорит о должном поведении, своевременно ведёт достопамятную речь, обоснованную, соразмерную, несущую пользу.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti …pe…
bījagāmabhūtagāmasamārambhā → samārabbhā (bj: machasaṁ) | bījagāmabhūtagāmasamārambhā → bījagāma-bhūtagāma-samārambhā (pts)Он избегает наносить вред семенам и растениям всех видов …
ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā.
virato → paṭivirato (bj) | ekabhattiko → ekaṁ bhattiko (bj: machasaṁ) | rattūparato → rattuparato (bj: machasaṁ) | paṭivirato → virato (bj: the, sī.selu) | ekabhattiko → eka-bhattiko (pts) | vikālabhojanā → vikāla-bhojanā nacca-gīta-vādita-visūka (pts)Он избегает принимать пищу не вовремя, принимая пищу раз в день и отказавшись от ночной.
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti.
naccagītavāditavisūkadassanā → visūkaṁ (bj: machasaṁ) | naccagītavāditavisūkadassanā → dassanā (pts)Он избегает посещать зрелища с танцами, пением и музыкой.
Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti.
mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā → mālāgandha-vilepana-dhāraṇa-maṇḍana vibhūsana-ṭṭhānā (pts)Он избегает употреблять венки, благовония, притирания, заниматься украшениями и нарядами.
Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti.
uccāsayanamahāsayanā → uccāsayana-mahāsayanā (pts)Он избегает пользоваться высоким ложем или большим ложем.
Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
jātarūparajatapaṭiggahaṇā → jātarūparajaṭapaṭiggahaṇā (sya-all) | jātarūparajatapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | jātarūparajaṭapaṭiggahaṇā → jātarūparajatapaṭiggahaṇā (sya-all: sī.) | jātarūparajatapaṭiggahaṇā → jātarūpa-rajata-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать золото и серебро.
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
āmakadhaññapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | āmakadhaññapaṭiggahaṇā → āmaka-dhañña-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать неприготовленное [в пищу] зерно.
Āmakamaṁsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
āmakamaṁsapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | āmakamaṁsapaṭiggahaṇā → āmaka maṁsa paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать неприготовленное [в пищу] мясо.
Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
itthikumārikapaṭiggahaṇā → itthīkumārikapaṭiggahaṇā (sya-all) | itthikumārikapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | itthīkumārikapaṭiggahaṇā → itthīkumārīpaṭiggahaṇā (sya-all: sī.) | itthikumārikapaṭiggahaṇā → itthi-kumārika-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает общества женщин и молодых девушек.
Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
dāsidāsapaṭiggahaṇā → dāsīdāsapaṭiggahaṇā (sya-all) | dāsidāsapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | dāsidāsapaṭiggahaṇā → dāsi-dāsa-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать рабынь и рабов.
Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
ajeḷakapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | ajeḷakapaṭiggahaṇā → ajeḷaka-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать коз и овец.
Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā → pariggahaṇā (bj: sabbattha) | kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā → kukkuṭa-sūkara-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать петухов и свиней.
Hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā → hatthigavassavaḷavāpaṭiggahaṇā (bj); hatthigavāssavaḷavāpaṭiggahaṇā paṭiggahaṇā (sya-all); hatthigavāssavaḷavāpaṭiggahaṇā (pts) | hatthigavassavaḷavāpaṭiggahaṇā → gavassaṁ (bj: sī.selu); vaḷavaṁ (bj: machasaṁ) | hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā → hatthi-gavāssa-vaḷavā-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать слонов, коров, коней и кобыл.
Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
khettavatthupaṭiggahaṇā → khetta-vatthu-paṭiggahaṇā (pts)Он избегает принимать поля и имущество.
Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti.
dūteyyapahiṇagamanānuyogā → dūteyyapaheṇagamanānuyogā (bj) | dūteyyapaheṇagamanānuyogā → pahiṇa (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | dūteyyapahiṇagamanānuyogā → dūteyya-pahiṇa-gamanānuyogā (pts)Он избегает исполнять обязанность вестника или посыльного.
Kayavikkayā paṭivirato hoti.
kayavikkayā → kaya-vikkayā (pts)Он избегает покупать и продавать.
Tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti.
tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā → kūṭaṁ (bj: machasaṁ) | tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā → tulākūṭa kaṁsakūṭa mānakūṭā (pts)Он избегает обманывать на весах, обманывать в монете, обманывать в мере.
Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti.
ukkoṭanavañcananikatisāciyogā → ukkoṭanavañcananikatisāviyogā (sya-all) | ukkoṭanavañcananikatisāciyogā → sāci (bj: machasaṁ) | ukkoṭanavañcananikatisāciyogā → ukkoṭana-vañcana-nikati-sāci-yogā (pts)Он избегает криводушия, нечестности, коварства, изворотливости.
Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → sahasaṁ (bj: machasaṁ) | chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → chedana-vadha-bandhana-viparāmosaālopa-sahasākārā (pts)Он избегает ранить, убивать, заключать в оковы, разбойничать, грабить, применять насилие.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Cūḷasīlaṁ niṭṭhitaṁ.
cūḷasīlaṁ → cullasīlaṁ (bj, sya-all) | cullasīlaṁ → cūḷa sīlaṁ (bj: machasaṁ) | niṭṭhitaṁ → cullasīlaṁ niṭṭhitanti idaṁ natthi (sya-all: sī.)Малая глава о нравственности окончена.
4.3.1.2. Majjhimasīla4.3.1.2. Средняя глава о нравственности
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ bījagāmabhūtagāmasamārambhaṁ anuyuttā viharanti.
vā paneke → va pan eke (pts) | bījagāmabhūtagāmasamārambhaṁ → samārabbhā (bj: machasaṁ) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | bījagāmabhūtagāmasamārambhaṁ → bījagāma-bhūtagāma-samārambhaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности наносить таким образом вред семенам и растениям всех видов,
Seyyathidaṁ—mūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ, iti evarūpā bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti.
phaḷubījaṁ → phalubījaṁ (bj, pts); phalabījaṁ (sya-all) | pañcamaṁ → pañcamaṁ iti vā (bj, sya-all) | phalubījaṁ → phalaṁ (bj: sī.selu); phaluṁ (bj: sī, the) | bījabījameva → bīja bījaṁ eva (bj: the) | evarūpā → iti evarupā (bj: kesuci) | bījagāmabhūtagāmasamārambhā → samārabbhā (bj: machasaṁ) | + → vā iti (bjt, th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ mūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva → seyyathīdaṁ mūla-bījaṁ khandha-bījaṁ phalu-bījaṁ agga-bījaṁ bījabījam eva (pts) | bījagāmabhūtagāmasamārambhā → bījagāma-bhūtagāmasamārambhā (pts)а именно: плодящимся от корня, плодящимся от ветки, плодящимся от коленца, плодящимся от верхушки, и, в-пятых, плодящимся от семени, он избегает наносить таким образом вред семенам и растениям.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ sannidhikāraparibhogaṁ anuyuttā viharanti.
paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | sannidhikāraparibhogaṁ → sannidhikāra-paribhogaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности собирать и использовать таким образом запасы,
Seyyathidaṁ—annasannidhiṁ pānasannidhiṁ vatthasannidhiṁ yānasannidhiṁ sayanasannidhiṁ gandhasannidhiṁ āmisasannidhiṁ,
annasannidhi → annasannidhintipi annasannidhītipi pāṭho dissati (sya-all note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (pts) | pānasannidhiṁ vatthasannidhiṁ yānasannidhiṁ sayanasannidhiṁ gandhasannidhiṁ āmisasannidhiṁ → pāna-sannidhiṁ vattha-sannidhiṁ yāna-sannidhiṁ sayana-sannidhiṁ gandha-sannidhiṁ āmisa-sannidhiṁ (pts)а именно: запасы еды, запасы питья, запасы одежды, запасы обуви, запасы постелей, запасы благовоний, запасы лакомств, —
iti vā iti evarūpā sannidhikāraparibhogā paṭivirato hoti.
sannidhikāraparibhogā → sannidhi-kāra-paribhogā (pts)он избегает собирать и использовать таким образом запасы.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti.
vā paneke → va pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности посещать таким образом зрелища,
Seyyathidaṁ—naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ
vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ → vetālaṁ kumbhathūnaṁ (bj) | dhovanaṁ → dhopanakaṁ (bj) | mahiṁsayuddhaṁ → mahisayuddhaṁ (bj, sya-all, pts) | anīkadassanaṁ → aṇīkadassanaṁ (bj) | kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ → kumbhathūnaṁ sobhanagarakaṁ (sya-all) | vetāḷaṁ → vetālaṁ (pts) | sobhanakaṁ → sobhanagarakaṁ (pts) | vaṁsaṁ dhovanaṁ → vaṅsaṁ dhopanaṁ (pts) | meṇḍayuddhaṁ → meṇḍakayuddhaṁ (pts) | sobhanakaṁ → sobhanagarakaṁ (bj: katthaci); sobhanakarakaṁ (bj: PTS); sobhanagharakaṁ (bj: machasaṁ) | dhopanakaṁ → dhovanaṁ (bj: katthaci); dhopanaṁ (bj: sitri) | mahisayuddhaṁ → mahiṁsaṁ (bj: machasaṁ) | meṇḍayuddhaṁ → meṇḍakaṁ (bj: machasaṁ) | muṭṭhiyuddhaṁ → sīhaḷa potthakesu na dissati (bj note) | aṇīkadassanaṁ → anīka (bj: kesuci) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ → vetālaṁ kumbha-thūṇaṁ sobha-nagarakaṁ (pts) | vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ → vaṅsaṁ dhopanaṁ hatthi-yuddhaṁ assa-yuddhaṁ mahisa-yuddhaṁ usabha-yuddhaṁ aja-yuddhaṁ meṇḍaka-yuddhaṁ kukkuṭa-yuddhaṁ vaṭṭaka-yuddhaṁ (pts) | muṭṭhiyuddhaṁ → muṭṭhi-yuddhaṁ (pts) | senābyūhaṁ anīkadassanaṁ → senā-byūhaṁ anīka-dassanaṁ (pts)а именно: танцы, пение, музыку, представления, декламацию, игру на цимбалах, выступление царских певцов, игру на барабане, волшебные сцены, акробатические трюки чандал, борьбу слонов, борьбу коней, борьбу буйволов, борьбу быков, борьбу козлов, борьбу баранов, борьбу петухов, борьбу перепелов, борьбу на дубинках, борьбу на кулаках, схватку, учебное сражение, сбор воинов, боевой строй, смотр войск, —
iti vā iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.
visūkadassanā → visūka-dassanā (pts)он избегает посещать таким образом зрелища.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ jūtappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttā viharanti.
jūtappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttā → jūtappamādaṭṭhānānuyogamanuyuttā (th) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | jūtappamādaṭṭhānānuyogaṁ → jūta-pamādaṭṭhānānuyogaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности предаваться таким образом игре в кости и легкомыслию,
Seyyathidaṁ—aṭṭhapadaṁ dasapadaṁ ākāsaṁ parihārapathaṁ santikaṁ khalikaṁ ghaṭikaṁ salākahatthaṁ akkhaṁ paṅgacīraṁ vaṅkakaṁ mokkhacikaṁ ciṅgulikaṁ pattāḷhakaṁ rathakaṁ dhanukaṁ akkharikaṁ manesikaṁ yathāvajjaṁ
ciṅgulikaṁ → ciṅgulakaṁ (bj, sya-all) | paṅgacīraṁ → paṅkacīraṁ (sya-all) | manesikaṁ → mānesikaṁ (sya-all) | mānesikaṁ → manosikaṁ. (manesikanti pāṭhena bhavitabbaṁ) (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | dasapadaṁ → dasa-padaṁ (pts) | parihārapathaṁ → parihāra-pathaṁ (pts) | salākahatthaṁ → salāka-hatthaṁ (pts) | yathāvajjaṁ → yathā-vajjaṁ (pts)а именно: [играм] „восемь полей“, „десять полей“, „пространство“, „окружной путь“, сантика, кхалика, „сучок“, „рука-кисточка“, [игра] с шарами, трубочками из листьев, маленьким плугом, моккхачике, [играм] с маленькой ветряной мельницей, маленькой меркой, повозочкой, маленьким луком, угадыванию букв, угадыванию мыслей, подражанию телесным недостаткам, —
iti vā iti evarūpā jūtappamādaṭṭhānānuyogā paṭivirato hoti.
jūtappamādaṭṭhānānuyogā → jūta-pamāda-ṭṭhānānuyogā (pts)он избегает предаваться таким образом игре в кости и легкомыслию.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ anuyuttā viharanti.
vā paneke → va pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | evarūpaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ → evarūpam uccāsayana-mahāsayanaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности пользоваться таким образом высоким ложем или большим ложем,
Seyyathidaṁ—āsandiṁ pallaṅkaṁ gonakaṁ cittakaṁ paṭikaṁ paṭalikaṁ tūlikaṁ vikatikaṁ uddalomiṁ ekantalomiṁ kaṭṭissaṁ koseyyaṁ kuttakaṁ hatthattharaṁ assattharaṁ rathattharaṁ ajinappaveṇiṁ kadalimigapavarapaccattharaṇaṁ sauttaracchadaṁ ubhatolohitakūpadhānaṁ
kaṭṭissaṁ → kaṭṭhissaṁ (bj, pts) | kadalimigapavarapaccattharaṇaṁ → kādalimigapavarapaccattharaṇaṁ (bj, sya-all) | gonakaṁ → goṇakaṁ (sya-all) | uddalomiṁ → uddhalomiṁ (sya-all) | uddhalomiṁ → uddalomiṁ (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | kaṭṭissaṁ → kaṭissaṁ (th) | uddalomiṁ ekantalomiṁ kaṭṭissaṁ → udda-lomiṁ ekanta-lomiṁ kaṭṭhissaṁ (pts) | kadalimigapavarapaccattharaṇaṁ sauttaracchadaṁ ubhatolohitakūpadhānaṁ → kadali-miga-pavara-paccattharaṇaṁ sa-uttara-cchadaṁ ubhato-lohitakūpadhānaṁ (pts)а именно: удлинённым сиденьем, ложем с изображениями животных на [его] подпорках, пышным руном, пёстрым стёганым одеялом, белым шерстяным одеялом, шерстяным покрывалом, украшенным цветами, подстилкой из хлопка, шерстяным покрывалом с изображениями зверей, покрывалом с бахромой по бокам, покрывалом с бахромой на одной стороне, покрывалом, расшитым драгоценностями, шёлковым покрывалом, ковром для танцовщиц, покрывалом для слонов, покрывалом для коней, покрывалом для колесницы, покрывалом из кожи чёрной антилопы, подстилкой из превосходной кожи антилопы кадали, покрывалом с балдахином, ложем с красными подушками у изголовья и в ногах, —
iti vā iti evarūpā uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti.
uccāsayanamahāsayanā → uccāsayana-mahāsayanā (pts)он избегает пользоваться таким образом высоким ложем или большим ложем.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttā viharanti.
paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogaṁ → maṇḍana vibhūsana-ṭṭhānānuyogaṁ (pts)51. В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности заниматься таким образом украшениями и нарядами,
Seyyathidaṁ—ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ asiṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vālabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni
nāḷikaṁ asiṁ → khaggaṁ (bj, pts1ed); asiṁ khaggaṁ (sya-all, km); khaggaṁ asiṁ (mr) | nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (bj, pts) | mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ → mālāvilepanaṁ mukhacuṇṇakaṁ (bj) | daṇḍaṁ → daṇḍakaṁ (bj, pts) | citrupāhanaṁ → citrūpāhanaṁ (bj) | vālabījaniṁ → vālavījaniṁ (bj, sya-all, pts) | mukhalepanaṁ → mukhavilepanaṁ (sya-all) | nāḷikaṁ → nālikaṁ (sya-all) | mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ → mālāvilepanaṁ mukhācuṇṇakaṁ mukhālepanaṁ (pts) | asiṁ → khaggaṁ (pts) | mukhacuṇṇakaṁ → mukhacuṇṇaṁ (bj: machasaṁ) | mukhalepanaṁ → mukhālepanaṁ (bj: sīmu) | asiṁ → khaggaṁ (cck: sī. pī.); asiṁ khaggaṁ (cck: syā. kaṁ.); khaggaṁ asiṁ (cck: ka.) | hatthabandhaṁ → mālāvilepanaṁ mukhacuṇṇakaṁ mukhālepaṁ hatthabandhanaṁ (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ → mālā-vilepanaṁ mukhā-cuṇṇakaṁ mukhālepanaṁ hattha-bandhaṁ sikhā-bandhaṁ daṇḍakaṁ (pts) | vālabījaniṁ → vāla-vījaniṁ (pts) | dīghadasāni → dīgha-dasāni (pts)а именно: умащением, массажем, омовением, растиранием, пользоваться зеркалом, глазной мазью, венками, притираниями, пудрой для лица, мазью для лица, браслетами, перевязью на голове, тростью для прогулок, лекарствами, мечом, зонтом, пёстрыми сандалиями, тюрбаном, диадемой, опахалом из хвоста буйвола, белыми долгополыми одеждами, —
iti vā iti evarūpā maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogā paṭivirato hoti.
maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogā → maṇḍana-vibhūsana-ṭṭhānānuyogā (pts)он избегает заниматься таким образом украшениями и нарядами.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ tiracchānakathaṁ anuyuttā viharanti.
paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānakathaṁ → tiracchāna-kathaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают таким образом в склонности к низменным беседам,
Seyyathidaṁ—rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ
janapadakathaṁ itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ (bj, cck, sya1ed, pts1ed); itthīkathaṁ purisakathaṁ (sya2ed); itthikathaṁ purisakathaṁ kumārakathaṁ kumārikathaṁ (mr) | itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ kumārakathaṁ kumārikathaṁ (bj); itthīkathaṁ purisakathaṁ (sya-all); itthikathaṁ purisakathaṁ (pts) | kumārikathaṁ → marammapotthakesuyeva dissate (bj note) | itthikathaṁ → itthikathaṁ purisakathaṁ kumārakathaṁ kumārikathaṁ (cck: ka.) | purisakathaṁ → purisakathanti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | itibhavābhavakathaṁ → iti bhavābhavakathaṁ (th) | corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ → cora-kathaṁ mahāmatta-kathaṁ senā-kathaṁ bhaya-kathaṁ yuddha-kathaṁ anna-kathaṁ pāna-kathaṁ vattha-kathaṁ sayana-kathaṁ mālā-kathaṁ (pts) | ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ → ñāti-kathaṁ yāna-kathaṁ gāma-kathaṁ (pts) | nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ → nagara-kathaṁ janapada-kathaṁ itthi-kathaṁ purisa-kathaṁ sūra-kathaṁ visikhā-kathaṁ (pts) | pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ → pubba-peta-kathaṁ nānatta-kathaṁ (pts) | samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ → samudda-kkhāyikaṁ itibhavābhava-kathaṁ (pts)а именно: беседам о царе, беседам о ворах, беседам о советниках, беседам о войске, беседам об опасности, беседам о сражении, беседам о еде, беседам о питье, беседам об одеждах, беседам о ложах, беседам о венках, беседам о благовониях, беседам о родственниках, беседам о повозках, беседам о деревнях, беседам о торговых селениях, беседам о городах, беседам о странах, беседам о женщинах, беседам о мужчинах, беседам о героях, беседам о дорогах, беседам о водоёмах, беседам о прежде умерших, беседам о всякой всячине, разговорам о мире, разговорам об океане, беседам о том, что существует и чего не существует, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānakathāya paṭivirato hoti.
tiracchānakathāya → tiracchāna-kathāya (pts)он избегает таким образом низменных бесед.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ viggāhikakathaṁ anuyuttā viharanti.
paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают таким образом в склонности к пререканиям,
Seyyathidaṁ—na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchā paṭipanno tvamasi, ahamasmi sammā paṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosīti
adhiciṇṇaṁ → āciṇṇaṁ (bj); aviciṇṇan (pts) | niggahito → niggahīto (bj) | seyyathidaṁ na → seyyathīdaṁ (sya-all) | niggahito tvamasi cara vādappamokkhāya → niggahitosi caravādappamokkhāya (sya-all) | niggahito tvamasi → niggahīto si (pts) | āciṇṇaṁ → avicṇṇaṁ (bj: kesuci) | micchā paṭipanno → micchāpaṭipanno (bjt, th) | sammā paṭipanno → sammāpaṭipanno (th) | asahitaṁ te → asahitante (th) | adhiciṇṇaṁ te → adhiciṇṇante (th) | dhammavinayaṁ → dhamma-vinayaṁ (pts) | micchā paṭipanno tvamasi ahamasmi sammā paṭipanno sahitaṁ → micchā-paṭipanno tvam asi aham asmi sammā-paṭipanno sahitam (pts) | asahitaṁ → asahitan (pts) | vādappamokkhāya → vāda-ppamokkhāya (pts)а именно: „Ты не знаешь истины и должного поведения — я знаю истину и должное поведение!“ — „Как ты узнаешь истину и должное поведение?“ — „Ты следуешь ложным путём — я следую истинным путём!“ — „Я последователен — ты непоследователен!“ — „Ты сказал в конце то, что следовало сказать в начале, и сказал в начале то, что следовало сказать в конце!“ — „ [Мысль] у тебя непродуманна и превратна!“ — „Твоя речь опровергнута, ты побеждён!“ — „Оставь эту речь, или разъясни, если можешь!“ —
iti vā iti evarūpāya viggāhikakathāya paṭivirato hoti.он избегает таким образом пререканий.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ dūteyyapahiṇagamanānuyogaṁ anuyuttā viharanti.
dūteyyapahiṇagamanānuyogaṁ anuyuttā → dūteyyapahiṇagamanānuyogamanuyuttā (bjt, th) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | dūteyyapahiṇagamanānuyogaṁ → dūteyyapahiṇa-gamanānuyogaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, пребывают в склонности исполнять таким образом обязанность вестника или посыльного,
Seyyathidaṁ—raññaṁ, rājamahāmattānaṁ, khattiyānaṁ, brāhmaṇānaṁ, gahapatikānaṁ, kumārānaṁ—idha gaccha, amutrāgaccha, idaṁ hara, amutra idaṁ āharā’ti
amutrāgaccha → amutra gaccha (sya-all) | gaccha → amutrāgaccha (sya-all: yu.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts) | kumārānaṁ → kumārānam (pts)а именно: у царей, царских советников, кшатриев, брахманов, домохозяев, юношей, [передавая]: „иди сюда“, „иди туда“, „возьми это“, „неси это туда“, —
iti vā iti evarūpā dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti.
dūteyyapahiṇagamanānuyogā → dūteyya-pahiṇa-gamanānuyogā (pts)он избегает исполнять таким образом обязанность вестника или посыльного.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te kuhakā ca honti lapakā ca nemittikā ca nippesikā ca lābhena lābhaṁ nijigīsitāro ca. Iti evarūpā kuhanalapanā paṭivirato hoti.
lābhena → lābhena ca (bj, sya-all, pts) | nijigīsitāro ca → nijigiṁsitāro iti vā (bj, sya-all); nijigiṁsitāro (pts) | nijigīsitāro → nijigīṁsitāro (cck) | nippesikā → nipphesikā (sya-all) | vā paneke → va pan eke (pts) | ca → nimittakā ca nippesikā ca (sya-all: sī.) | vā → iti vāti idaṁ natthi (sya-all: sī.) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | kuhanalapanā → kuhana-lapanā (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, бывают и обманщиками, и болтунами, и прорицателями, и фокусниками, страстно желая все новой и новой прибыли, — он избегает таким образом обмана и болтовни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Majjhimasīlaṁ niṭṭhitaṁ.Средняя глава о нравственности окончена.
4.3.1.3. Mahāsīla4.3.1.3. Большая глава о нравственности
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (bj: machasaṁ) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—aṅgaṁ nimittaṁ uppātaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ mūsikacchinnaṁ aggihomaṁ dabbihomaṁ thusahomaṁ kaṇahomaṁ taṇḍulahomaṁ sappihomaṁ telahomaṁ mukhahomaṁ lohitahomaṁ aṅgavijjā vatthuvijjā khattavijjā sivavijjā bhūtavijjā bhūrivijjā ahivijjā visavijjā vicchikavijjā mūsikavijjā sakuṇavijjā vāyasavijjā pakkajjhānaṁ saraparittāṇaṁ migacakkaṁ
supinaṁ → supiṇaṁ (bj) | uppātaṁ → uppāṭaṁ (sya-all); uppādaṁ (pts) | khattavijjā → khettavijjā (sya-all) | saraparittāṇaṁ migacakkaṁ → saraparittānaṁ migapakkaṁ (sya-all) | mūsikacchinnaṁ → mūsikācchinnaṁ (pts) | saraparittāṇaṁ → saraparittānaṁ (pts) | uppātaṁ → uppādaṁ (bj: sīmu) | supiṇaṁ → supinaṁ (bj: machasaṁ); supiṇakaṁ (bj: sī) | khattavijjā → khettaṁ (bj: kesuci) | pakkajjhānaṁ → pakkha (bj: kesuci) | uppāṭaṁ → uppādaṁ (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)а именно: [истолковывая] особенности частей тела, предзнаменования, небесные явления, сны, знаки на теле, изъеденные мышами [одежды], [совершая] жертвоприношение на огне, жертвоприношение ложкой, жертвоприношение шелухой риса, жертвоприношение красной пыльцой между шелухой и зерном, жертвоприношение зёрнами риса, жертвоприношение очищенным маслом, жертвоприношение сезамовым маслом, жертвоприношение ртом, жертвоприношение кровью, [используя] знание частей тела, знание строений, знание полей, знание благоприятных заклинаний, знание духов умерших, знание земли, знание змей, знание яда, знание скорпионов, знание мышей, знание птиц, знание ворон, предсказание срока жизни, заговор от стрел, понимание языка животных, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
micchājīvā → (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—maṇilakkhaṇaṁ vatthalakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ satthalakkhaṇaṁ asilakkhaṇaṁ usulakkhaṇaṁ dhanulakkhaṇaṁ āvudhalakkhaṇaṁ itthilakkhaṇaṁ purisalakkhaṇaṁ kumāralakkhaṇaṁ kumārilakkhaṇaṁ dāsalakkhaṇaṁ dāsilakkhaṇaṁ hatthilakkhaṇaṁ assalakkhaṇaṁ mahiṁsalakkhaṇaṁ usabhalakkhaṇaṁ golakkhaṇaṁ ajalakkhaṇaṁ meṇḍalakkhaṇaṁ kukkuṭalakkhaṇaṁ vaṭṭakalakkhaṇaṁ godhālakkhaṇaṁ kaṇṇikalakkhaṇaṁ kacchapalakkhaṇaṁ migalakkhaṇaṁ
satthalakkhaṇaṁ → (bj) | mahiṁsalakkhaṇaṁ → mahisalakkhaṇaṁ (bj, sya-all, pts) | kaṇṇikalakkhaṇaṁ → kaṇṇikālakkhaṇaṁ (bj, pts) | itthilakkhaṇaṁ → itthīlakkhaṇaṁ (sya-all) | kumārilakkhaṇaṁ → kumārīlakkhaṇaṁ (sya-all) | dāsilakkhaṇaṁ → dāsīlakkhaṇaṁ (sya-all) | maṇilakkhaṇaṁ → maṇilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ (pts) | daṇḍalakkhaṇaṁ satthalakkhaṇaṁ → (pts) | āvudhalakkhaṇaṁ → āyudhalakkhaṇaṁ (pts) | daṇḍalakkhaṇaṁ → daṇḍalakkhaṇaṁ satthalakkhaṇaṁ (bj: machasaṁ) | āvudhalakkhaṇaṁ → āyudha (bj: kesuci) | mahisalakkhaṇaṁ → mahiṁsa (bj: machasaṁ) | golakkhaṇaṁ → goṇa (bj: machasaṁ) | meṇḍalakkhaṇaṁ → meṇḍaka (bj: kesuci) | āvudhalakkhaṇaṁ → āyudhalakkhaṇaṁ (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)а именно: [истолковывая] знаки на драгоценностях, знаки на палках, знаки на одеждах, знаки на мечах, знаки на стрелах, знаки на луках, знаки на оружии, знаки на женщинах, знаки на мужчинах, знаки на юношах, знаки на девушках, знаки на рабах, знаки на рабынях, знаки на слонах, знаки на конях, знаки на буйволах, знаки на быках, знаки на коровах, знаки на козлах, знаки на баранах, знаки на петухах, знаки на перепелах, знаки на ящерицах, знаки на длинноухих животных, знаки на черепахах, знаки на диких зверях, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
micchājīvā → (pts) | tiracchānavijjāya micchājīvā → tiracchāna-vijjāya (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (sya-all) | micchājīvena jīvitaṁ → micchājivena jīvikaṁ (pts) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ → tiracchāna-vijjāya micchājivena jīvikaṁ (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—raññaṁ niyyānaṁ bhavissati, raññaṁ aniyyānaṁ bhavissati, abbhantarānaṁ raññaṁ upayānaṁ bhavissati, bāhirānaṁ raññaṁ apayānaṁ bhavissati, bāhirānaṁ raññaṁ upayānaṁ bhavissati, abbhantarānaṁ raññaṁ apayānaṁ bhavissati, abbhantarānaṁ raññaṁ jayo bhavissati, bāhirānaṁ raññaṁ parājayo bhavissati, bāhirānaṁ raññaṁ jayo bhavissati, abbhantarānaṁ raññaṁ parājayo bhavissati, iti imassa jayo bhavissati, imassa parājayo bhavissati
bhavissati → bhavissatīti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | upayānaṁ → upayānam (pts)а именно: [предсказывая, что] будет выступление царя [в поход], не будет выступления царя; будет наступление здешнего царя, будет отступление чужого царя; будет наступление чужого царя, будет отступление здешнего царя; будет победа здешнего царя, будет поражение чужого царя; будет победа чужого царя, будет поражение здешнего царя; будет победа одного, будет поражение другого, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—candaggāho bhavissati, sūriyaggāho bhavissati, nakkhattaggāho bhavissati, candimasūriyānaṁ pathagamanaṁ bhavissati, candimasūriyānaṁ uppathagamanaṁ bhavissati, nakkhattānaṁ pathagamanaṁ bhavissati, nakkhattānaṁ uppathagamanaṁ bhavissati, ukkāpāto bhavissati, disāḍāho bhavissati, bhūmicālo bhavissati, devadudrabhi bhavissati, candimasūriyanakkhattānaṁ uggamanaṁ ogamanaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ bhavissati, evaṁvipāko candaggāho bhavissati, evaṁvipāko sūriyaggāho bhavissati, evaṁvipāko nakkhattaggāho bhavissati, evaṁvipākaṁ candimasūriyānaṁ pathagamanaṁ bhavissati, evaṁvipākaṁ candimasūriyānaṁ uppathagamanaṁ bhavissati, evaṁvipākaṁ nakkhattānaṁ pathagamanaṁ bhavissati, evaṁvipākaṁ nakkhattānaṁ uppathagamanaṁ bhavissati, evaṁvipāko ukkāpāto bhavissati, evaṁvipāko disāḍāho bhavissati, evaṁvipāko bhūmicālo bhavissati, evaṁvipāko devadudrabhi bhavissati, evaṁvipākaṁ candimasūriyanakkhattānaṁ uggamanaṁ ogamanaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ bhavissati
sūriyaggāho → suriyaggāho (bj, sya-all, pts) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all, pts) | devadudrabhi → devadundubhi (bj, sya-all, pts) | candimasūriyanakkhattānaṁ → candimasuriyanakkhattānaṁ (bj, sya-all, pts) | evaṁvipākaṁ candimasūriyānaṁ → evaṁvipāko candimasuriyānaṁ (pts) | evaṁvipākaṁ → evaṁvipāko (pts) | ogamanaṁ → oggamanaṁ (bj: kesuci) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th) | ogamanaṁ saṅkilesaṁ → oggamanaṁ saṁkilesaṁ (th) | seyyathidaṁ candaggāho → seyyathīdaṁ canda-ggāho (pts) | sūriyaggāho → suriya-ggāho (pts) | nakkhattaggāho → nakkhatta-ggāho (pts) | candimasūriyānaṁ pathagamanaṁ → candima-suriyānaṁ patha-gamanaṁ (pts) | candimasūriyānaṁ uppathagamanaṁ → candima-suriyānaṁ uppatha-gamanaṁ (pts) | pathagamanaṁ → patha-gamanaṁ (pts) | uppathagamanaṁ → uppatha-gamanaṁ (pts) | ukkāpāto → ukkā-pāto (pts) | disāḍāho → disā-ḍāho (pts) | bhūmicālo → bhūmi-cālo (pts) | devadudrabhi → deva-dundubhi (pts) | candimasūriyanakkhattānaṁ → candima-suriya-nakkhattānaṁ (pts) | evaṁvipāko candaggāho → evaṁ-vipāko canda-ggāho (pts) | evaṁvipāko → evaṁ-vipāko (pts) | evaṁvipākaṁ candimasūriyānaṁ → evaṁ-vipāko candima-suriyānaṁ (pts) | evaṁvipākaṁ candimasūriyānaṁ uppathagamanaṁ → evaṁ-vipāko candima-suriyānaṁ uppatha-gamanaṁ (pts) | evaṁvipākaṁ → evaṁ-vipāko (pts) | evaṁvipāko disāḍāho → evaṁ-vipāko disā-ḍāho (pts) | evaṁvipāko bhūmicālo → evaṁ-vipāko bhūmi-cālo (pts) | evaṁvipāko devadudrabhi → evaṁ-vipāko deva-dundubhi (pts) | evaṁvipākaṁ candimasūriyanakkhattānaṁ → evaṁ-vipākaṁ candima-suriya-nakkhattānaṁ (pts)а именно: [предсказывая, что] будет затмение луны, будет затмение солнца, будет затмение звёзд, будет движение луны и солнца по [своему обычному] пути, будет движение луны и солнца по необычному пути, будет движение звёзд по [своему обычному] пути, будет движение звёзд по необычному пути, будет падение метеоритов; будет пламя, охватившее горизонт; будет землетрясение, будет гром с неба, будет восход, заход, замутнение, очищение луны, солнца, звёзд; [предсказывая, что] таков будет результат затмения луны, таков будет результат затмения солнца, таков будет результат затмения звёзд, таков будет результат движения луны и солнца по [своему обычному] пути, таков будет результат движения луны и солнца по необычному пути, таков будет результат движения звёзд по [своему обычному] пути, таков будет результат движения звёзд по необычному пути, таков будет результат падения метеоритов, таков будет результат пламени, охватившего горизонт, таков будет результат землетрясения, таков будет результат грома с неба, таков будет результат восхода, захода, замутнения, очищения луны, солнца, звёзд, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—suvuṭṭhikā bhavissati, dubbuṭṭhikā bhavissati, subhikkhaṁ bhavissati, dubbhikkhaṁ bhavissati, khemaṁ bhavissati, bhayaṁ bhavissati, rogo bhavissati, ārogyaṁ bhavissati, muddā, gaṇanā, saṅkhānaṁ, kāveyyaṁ, lokāyataṁ
suvuṭṭhikā → subbuṭṭhikā (bj) | seyyathidaṁ suvuṭṭhikā → seyyathīdaṁ subbuṭṭhikā (pts) | saṅkhānaṁ → saṁkhānaṁ (bjt, pts)а именно: [предсказывая, что] будет обильный дождь, будет недостаток в дожде, будет обилие пищи, будет недостаток в пище, будет спокойствие, будет опасность, будет болезнь, будет здоровье; [считая] по пальцам, вычисляя, производя сложение, сочиняя стихи, рассуждая о природе, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
micchājīvā → micchājīvena (bj) | tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all, pts) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—āvāhanaṁ vivāhanaṁ saṁvaraṇaṁ vivaraṇaṁ saṅkiraṇaṁ vikiraṇaṁ subhagakaraṇaṁ dubbhagakaraṇaṁ viruddhagabbhakaraṇaṁ jivhānibandhanaṁ hanusaṁhananaṁ hatthābhijappanaṁ hanujappanaṁ kaṇṇajappanaṁ ādāsapañhaṁ kumārikapañhaṁ devapañhaṁ ādiccupaṭṭhānaṁ mahatupaṭṭhānaṁ abbhujjalanaṁ sirivhāyanaṁ
saṁvaraṇaṁ vivaraṇaṁ → saṁvadanaṁ vivadanaṁ (bj, sya-all) | jivhānibandhanaṁ → jivhānitthambhanaṁ (bj) | sirivhāyanaṁ → sirivhānaṁ (bj) | subhagakaraṇaṁ dubbhagakaraṇaṁ → subhatakaraṇaṁ dubbhatakaraṇaṁ (sya-all) | hanujappanaṁ → (sya-all) | kumārikapañhaṁ → kumārīpañhaṁ (sya-all) | jivhānitthambhanaṁ → jivhānitthaddhanaṁ (bj: bahūsu) | saṁvaraṇaṁ vivaraṇaṁ saṅkiraṇaṁ → saṁvadanaṁ vivadanaṁ saṁkiraṇaṁ (bjt) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | saṅkiraṇaṁ → saṁkiraṇaṁ (ms2005)а именно: [устанавливая благоприятное время для] введения новобрачной в дом, выдачи дочери замуж, мирных переговоров, вражды, взыскания долгов, раздачи денег; вызывая [колдовством] счастье, вызывая несчастье, вызывая выкидыш, сковывая язык, смыкая челюсти, заговаривая руки, заговаривая уши, вопрошая зеркало [о будущем], вопрошая девушку, вопрошая божество, почитая солнце, почитая Великого, извергая огонь изо рта, призывая Сири, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all) | paneke → pan eke (pts) | samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni → samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni (pts) | tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)В то время как некоторые почтенные отшельники и брахманы, поедая пищу, поданную верующими, добывают таким образом средства к существованию низменными знаниями и неправедной жизнью,
Seyyathidaṁ—santikammaṁ paṇidhikammaṁ bhūtakammaṁ bhūrikammaṁ vassakammaṁ vossakammaṁ vatthukammaṁ vatthuparikammaṁ ācamanaṁ nhāpanaṁ juhanaṁ vamanaṁ virecanaṁ uddhaṁvirecanaṁ adhovirecanaṁ sīsavirecanaṁ kaṇṇatelaṁ nettatappanaṁ natthukammaṁ añjanaṁ paccañjanaṁ sālākiyaṁ sallakattiyaṁ dārakatikicchā, mūlabhesajjānaṁ anuppadānaṁ, osadhīnaṁ paṭimokkho
vatthuparikammaṁ → vatthuparikiraṇaṁ (bj, sya-all); vatthupaṭikiraṇaṁ (pts) | nhāpanaṁ → nahāpanaṁ (bj, pts) | uddhaṁvirecanaṁ → uddhavirecanaṁ (bj, sya-all, pts) | bhūtakammaṁ → bhūmikammaṁ (sya-all); (pts) | nettatappanaṁ → nettappānaṁ (sya-all); nettatappaṇaṁ (pts) | dārakatikicchā → dārakatikicchaṁ (sya-all) | bhūrikammaṁ → bhūrikammaṁ bhūtikammaṁ (pts) | sallakattiyaṁ → sallakattikaṁ (pts) | anuppadānaṁ → anuppādānaṁ (pts) | juhanaṁ → nahāpanaṁ duhanaṁ (sya-all: sī.) | nettappānaṁ → nettatappanaṁ (sya-all: sī.) | dārakatikicchaṁ → sallakattikaṁ dārakatikicchā (sya-all: sī.) | bhūti-kammaṁ → Bp bhūta-. See above, p. 12. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)а именно: склоняя на милость богов, исполняя обеты, заклиная духов умерших, пребывая в земляном жилище, вызывая потенцию, вызывая импотенцию, определяя место для постройки, освещая место; [совершая ритуальное] полоскание рта, омовение, жертвоприношение; [предписывая] рвотное, слабительное, очищающее сверху, очищающее снизу, очищающее голову, масло для ушей, облегчающее средство для глаз, снадобье для носа, глазную мазь, умащивание; [бывая] глазными врачами, хирургами, леча детей, добывая целебные коренья, освобождая от [ставшего ненужным] лекарства, —
iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.
tiracchānavijjāya → tiracchāna-vijjāya (pts)он избегает таким образом низменных знаний и неправедной жизни.
Idampissa hoti sīlasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)Это и есть часть его нравственности.
Sa kho so, mahārāja, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.
kho → atha kho (bj: kesuci) | Sa → Bp Gr atha. (pts note) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | kutoci → kuto (pts) | yadidaṁ sīlasaṁvarato → yad idaṁ sīla-saṁvarato (pts)И вот, великий царь, этот монах, обладающий подобной нравственностью, не видит ниоткуда опасности в том, что касается нравственной сдержанности.
Seyyathāpi, mahārāja, rājā khattiyo muddhābhisitto nihatapaccāmitto na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ paccatthikato;
rājā → (bj, sya-all, pts) | muddhābhisitto → muddhāvasitto (bj, sya-all) | muddhābhisitto nihatapaccāmitto → muddhāvasitto nihitapaccāmitto (pts) | muddhāvasitto → muddhābhāsinto (bj: kesuci) | muddhāvasitto → Bp Gr muddhābhisitto. (pts note) | seyyathāpi mahārāja rājā → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | kutoci → kuto (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)Это, великий царь, как повелитель, помазанный на царство и избавившийся от неприятелей, не видит ниоткуда опасности в том, что касается недружелюбия,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.
evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | kutoci → kuto (pts) | yadidaṁ sīlasaṁvarato → yad idaṁ sīla-saṁvarato (pts)так же точно, великий царь, и монах, обладающий подобной нравственностью, не видит ниоткуда опасности в том, что касается нравственной сдержанности.
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
anavajjasukhaṁ → anavajja-sukhaṁ (pts)Наделённый этим праведным сводом нравственных предписаний, он испытывает безупречное внутреннее приятное.
Evaṁ kho, mahārāja, bhikkhu sīlasampanno hoti.
hoti → Bp here inserts mahā-sīlam; Gr mahā-sīlaṁ niṭṭhitaṁ. (pts note) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)Таким, великий царь, бывает монах, наделённый нравственностью.
Mahāsīlaṁ niṭṭhitaṁ.Большая глава о нравственности окончена.
4.3.2. Samādhi4.3.2. Самадхи
4.3.2.1. Indriyasaṁvara4.3.2.1. Сдерживание способностей чувственного восприятия
Kathañca, mahārāja, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti?
kathañca mahārāja → kathañ ca mahā-rāja (pts)Как же, великий царь, монах охраняет врата жизненных способностей?
Idha, mahārāja, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānuvyañjanaggāhī → SS here na anu-, but below nānu-; Bp nānubyañj-. (pts note) | mahārāja → mahā-rāja (pts)Вот, великий царь, видя глазом образ, монах не влечётся к внешним признакам, не влечётся к его подробностям.
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
anvāssaveyyuṁ → anvāsaveyyuṁ, anvāssaveyyu (bj: kesuci) | anvāssaveyyuṁ → Bp anvāsaveyyuṁ. (pts note) | abhijjhā domanassā → abhijjhādomanassā (th) | yatvādhikaraṇamenaṁ → yatvādhikaraṇam enaṁ (pts) | abhijjhā domanassā → abhijjhā-domanassā (pts) | cakkhundriyaṁ → cakkhundriyam (pts)Он действует так, чтобы сдерживать причину, благодаря которой алчность, неудовлетворённость, порочные и нехорошие свойства устремляются на не сдерживающего способность зрения. Он следит за способностью зрения, в способности зрения он достигает сдержанности.
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
pe → spelled out in full (th)Слыша ухом звук …
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
pe → spelled out in full (th)Обоняя носом запах …
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
pe → spelled out in full (th)Чувствуя языком вкус …
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
phoṭṭhabbaṁ → Scd Gr poṭṭhabbaṁ; Bp phoṭhabbaṁ. (pts note) | pe → spelled out in full (th)Осязая телом прикосновение …
manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī → nānuvyañjanaggāhī (pts)Получая разумом представление, он не влечётся к внешним признакам, не влечётся к его подробностям.
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
abhijjhā domanassā → abhijjhādomanassā (bjt, th) | yatvādhikaraṇamenaṁ → yatvādhikaraṇam enaṁ (pts)Он действует так, чтобы сдерживать причину, благодаря которой алчность, неудовлетворённость, порочные и нехорошие свойства устремляются на не сдерживающего способность разума. Он следит за способностью разума, в способности разума он достигает сдержанности.
So iminā ariyena indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
indriyasaṁvarena → indriya saṁvarena (pts) | abyāsekasukhaṁ → avyāseka-sukhaṁ (pts)Наделённый этой праведной сдержанностью в жизненных способностях, он испытывает неуязвимое внутреннее приятное.
Evaṁ kho, mahārāja, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.
mahārāja → mahā-rāja (pts) | guttadvāro → gutta-dvāro (pts)Таким, великий царь, бывает монах, охраняющий врата жизненных способностей.
4.3.2.2. Satisampajañña4.3.2.2. Памятование и сознательность
Kathañca, mahārāja, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti?
kathañca mahārāja → kathañ ca mahā-rāja (pts) | satisampajaññena → sati-sampajaññena (pts)Как же, великий царь, монах наделён памятованием и сознательностью?
Idha, mahārāja, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
samiñjite → sammiñjite (bj: kesuci) | tuṇhī-bhāve → Scdt bhāvena (but so Sm Bp and Sum. i. 202). (pts note) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sampajānakārī → sampajāna-kārī (pts) | saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī → saṁghāṭi-patta-cīvara-dhāraṇe sampajāna-kārī (pts) | uccārapassāvakamme sampajānakārī → uccāra-passāva-kamme sampajāna-kārī (pts) | tuṇhībhāve sampajānakārī → tuṇhī-bhāve sampajāna-kārī (pts)Вот, великий царь, монах сознательно действует, когда он идёт вперёд и идёт назад, сознательно действует, когда глядит вперёд и глядит по сторонам, сознательно действует, когда сгибается и распрямляется, сознательно действует, когда носит ткань, сосуд для подаяний и верхнюю одежду, сознательно действует, когда ест, пьёт, разжёвывает, пробует на вкус, сознательно действует, когда испражняется и мочится, сознательно действует, когда ходит, стоит, сидит, спит, бодрствует, говорит, молчит.
Evaṁ kho, mahārāja, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti.
mahārāja → mahā-rāja (pts) | satisampajaññena → sati-sampajaññena (pts)Таким, великий царь, бывает монах, наделённый памятованием и сознательностью.
4.3.2.3. Santosa4.3.2.3. Удовлетворённость
Kathañca, mahārāja, bhikkhu santuṭṭho hoti?
kathañca mahārāja → kathañ ca mahā-rāja (pts)Как же, великий царь, монах удовлетворён?
Idha, mahārāja, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena, kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati.
kāyaparihārikena → kāyaparihāriyena (bj) | kucchiparihārikena → kucchiparihāriyena (bj) | kucchiparihāriyena → parihārikena (bj: sīmu) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | kāyaparihārikena → kāya-parihārikena (pts) | kucchiparihārikena piṇḍapātena → kucchi-parihārikena piṇḍa-pātena (pts) | yeneva → yen eva (pts) | samādāyeva → samādāy eva (pts)Вот, великий царь, монах удовлетворён верхней одеждой, поддерживающей тело, и чашей для милостыни, поддерживающей утробу; куда бы он ни отправлялся, он отправляется, беря с собой [все своё добро].
Seyyathāpi, mahārāja, pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti, sapattabhārova ḍeti;
sapattabhārova → sapattabhāro va (th) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | yeneva → yen eva (pts) | sapattabhārova → sa-patta-bhāro va (pts)Это, великий царь, как крылатая птица, куда бы ни полетела, летит, неся с собой перья,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati.
kāyaparihārikena → kāyaparihāriyena (bj) | kucchiparihārikena → kucchiparihāriyena (bj) | evameva kho → evam eva (pts) | evameva kho mahārāja → evam eva mahā-rāja (pts) | kucchiparihārikena piṇḍapātena → kucchi-parihārikena piṇḍa-pātena (pts) | yeneva → yen eva (pts) | samādāyeva → samādāy eva (pts)так же точно, великий царь, и монах, удовлетворённый верхней одеждой, поддерживающей тело, и чашей для милостыни, поддерживающей утробу, куда бы он ни отправлялся, отправляется, беря с собой [все своё добро].
Evaṁ kho, mahārāja, bhikkhu santuṭṭho hoti.
mahārāja → mahā-rāja (pts)Таким, великий царь, бывает удовлетворённый монах.
4.3.2.4. Nīvaraṇappahāna4.3.2.4. Устранение препятствий
So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, iminā ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato, imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato,
sīlakkhandhena → iminā sīlakkhandhena (bj: sabbattha) | samannāgato → Bp Gr here insert so. (pts note) | sīlakkhandhena → sīla-kkhandhena (pts) | indriyasaṁvarena → indriya saṁvarena (pts) | satisampajaññena → sati-sampajaññena (pts)Наделённый этим праведным сводом нравственных предписаний и наделённый этой праведной сдержанностью в жизненных силах, наделённый этой праведной внимательностью и сознательностью, и наделённый этой праведной удовлетворённостью,
vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
vana-patthaṁ → Bp vana-saṇṭhaṁ; Gr -saṇham. (pts note) | rukkhamūlaṁ → rukkha-mūlaṁ (pts) | giriguhaṁ → giri-guhaṁ (pts) | palālapuñjaṁ → palāla-puñjaṁ (pts)он удаляется в уединённую обитель — в лесу у подножия дерева, на горе, в пещере, в расселине скалы, у кладбища, в лесной чаще, на открытом месте, на груде соломы.
So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapāta-paṭikkanto (pts)Возвратившись с чашей для милостыни, он сидит [там] после еды, скрестив под собой ноги, держа прямо тело, пребывая в сосредоточенном внимании.
So abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṁ parisodheti.Отказавшись от алчности к мирскому, он пребывает свободный сердцем от алчности, очищает ум от алчности.
Byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṁ parisodheti.
vyāpāda-padosā → Bp byāpāda- (always). (pts note) | byāpādapadosaṁ → vyāpāda-padosaṁ (pts) | abyāpannacitto → avyāpanna-citto (pts) | sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā → sabba-pāṇa-bhūta-hitānukampī vyāpāda-padosā (pts)Отказавшись от порока злонамеренности, он пребывает свободный умом от злонамеренности, в доброте и сочувствии ко всем живым существам он очищает ум от злонамеренности.
Thinamiddhaṁ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī, sato sampajāno, thinamiddhā cittaṁ parisodheti.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all, pts) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (sya-all, pts) | thinamiddhā → thīnamiddhā (sya-all, pts) | vigatathinamiddho → vigata-thīna-middho (pts) | ālokasaññī → āloka-saññī (pts) | thinamiddhā → thīna-middhā (pts)Отказавшись от косности, он пребывает свободный от косности, ощущая в себе способность [ясного] взгляда, памятующий и сознательный он очищает ум от косности.
Uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati, ajjhattaṁ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti.
uddhaccakukkuccaṁ → uddhacca-kukkuccaṁ (pts) | vūpasantacitto uddhaccakukkuccā → vūpasanta-citto uddhacca-kukkuccā (pts)Отказавшись от беспокойства и терзаний, он пребывает свободный от беспокойства и терзаний, внутренне умиротворённый в мыслях он очищает ум от беспокойства и терзаний.
Vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati, akathaṅkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṁ parisodheti.
akathaṅkathī → akathaṁkathī (my, bjt, ms2005, pts) | tiṇṇavicikiccho → tiṇṇa-vicikiccho (pts)Отказавшись от сомнения, он пребывает за пределами сомнения, лишённый неуверенности в хороших свойствах он очищает ум от сомнения.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso iṇaṁ ādāya kammante payojeyya.
seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts)Это, великий царь, как, если человек, взяв в долг, откроет дело,
Tassa te kammantā samijjheyyuṁ.
kammantā → kammantotipi pāṭho (sya-all note)это его дело будет процветать,
So yāni ca porāṇāni iṇamūlāni, tāni ca byantiṁ kareyya, siyā cassa uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāya.
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, sya-all, km); vyantikareyya (pts1ed) | byantiṁ kareyya → vyantikareyya (pts) | dārabharaṇāya → dārābharaṇāya (pts) | kareyya → byantīkareyya (cck: sī. syā. kaṁ.) | cassa → siyā tassa (sya-all: sī.) | iṇamūlāni → iṇa-mūlāni (pts) | byantiṁ kareyya → vyanti-kareyya (pts) | cassa → assa (pts)он и сможет оплатить прежние долговые обязательства, и у него ещё сверх того останется, на что поддерживать жену,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и он сможет сказать себе:
‘ahaṁ kho pubbe iṇaṁ ādāya kammante payojesiṁ.
payojesiṁ → Bp Gr payojemi. (pts note) | iṇaṁ ādāya → iṇamādāya (th)„Вот прежде я, взяв в долг, открыл дело,
Tassa me te kammantā samijjhiṁsu.
te → Sct tena; Sm tena corrected to te. (pts note)это моё дело стало процветать,
Sohaṁ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni, tāni ca byantiṁ akāsiṁ, atthi ca me uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāyā’ti.
byantiṁ → byantī (bj) | byantiṁ akāsiṁ → byantīakāsiṁ (sya-all); vyantiakāsiṁ (pts) | dārabharaṇāyāti → dārābharaṇāyāti (pts) | sohaṁ → so haṁ (bjt, pts) | iṇamūlāni → iṇa-mūlāni (pts) | byantiṁ akāsiṁ → vyanti-akāsiṁ (pts)и я смог оплатить прежние долговые обязательства, и у меня ещё сверх того остаётся на что поддерживать жену“ —
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | adhigaccheyya → adhigacchetipi pāṭho (sya-all note) | pāmujjaṁ → Bp Gr pāmojjam (and so SS at 75 only). (pts note) | adhigacche → Bp Gr Sd adhigaccheyya. (pts note) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)он получит от этого радость, достигнет удовлетворения.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno; bhattañcassa nacchādeyya, na cassa kāye balamattā.
seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahāraja (pts) | bhattañcassa → bhattaṁ cassa (bjt) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-raja (pts) | bāḷhagilāno bhattañcassa nacchādeyya → bāḷha-gilāno bhattañ assa na cchādeyya (pts) | cassa → assa (pts)Это, великий царь, как, если бы человека постиг недуг, он будет объят болью, тяжело болеть, и еда не будет ему впрок, и в теле не останется силы;
So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya; bhattaṁ cassa chādeyya, siyā cassa kāye balamattā.
bhattaṁ cassa → bhattañcassa (bjt, th) | bhattaṁ cassa → bhattañ assa (pts) | cassa → assa (pts)и со временем освободится от этого недуга, и еда будет ему впрок, и в теле его будет сила,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и он сможет сказать себе:
‘ahaṁ kho pubbe ābādhiko ahosiṁ dukkhito bāḷhagilāno;
bāḷhagilāno → bāḷha-gilāno (pts)„Вот прежде меня постиг недуг, я был объят болью, тяжело болел,
bhattañca me nacchādesi, na ca me āsi kāye balamattā.
na ca me → nacassa me (bj, mr) | na ca → nacassa (bj) | āsi → na cassa me (cck: ka.) | āsi → Bp Gr na c'; assa me kāye. (pts note) | bhattañca → bhattaṁ ca (bjt) | nacchādesi → na chādesi (th) | bhattañca → bhattañ ca (pts) | nacchādesi → na cchādesi (pts)и еда не была мне впрок, и в теле моем не осталось силы;
Somhi etarahi tamhā ābādhā mutto;
ābādhā → Bp Gr omit. (pts note) | somhi → so mhi (pts)теперь же я освободился от этого недуга,
bhattañca me chādeti, atthi ca me kāye balamattā’ti.
me → (pts) | chādeti → Scd nacchādesi; Sd acchadeti; Bp cchādesi (see CV. v. 31. 1.) (pts note) | bhattañca → bhattañ ca (pts) | balamattāti → balamattā ti (pts)и еда мне впрок, и в теле есть сила“ —
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)он получит от этого радость, достигнет удовлетворения.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso bandhanāgāre baddho assa.
baddho → bandho (sya-all) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts)Это, великий царь, как, если человек будет заключён в темницу,
So aparena samayena tamhā bandhanāgārā mucceyya sotthinā abbhayena, na cassa kiñci bhogānaṁ vayo.
abbhayena → abbayena (bj, mr); avyayena (pts1ed) | abbhayena → avyayena (pts) | abbayena → avyayena (bj: PTS) | abbhayena → ubbayena (cck: sī. ka.) | bandhanā → Bp Gr bandhanāgārā. (pts note) | cassa kiñci → assa kiñ (pts)и со временем освободится из этого заточения здравым и невредимым, и ничего не потеряет из имущества,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и сможет сказать себе:
‘ahaṁ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṁ, somhi etarahi tamhā bandhanāgārā mutto sotthinā abbhayena.
abbhayena → abbayena (bj) | baddho → bandho (sya-all) | bandhanā → Bp bandhanāgārā. (pts note) | somhi → so mhi (pts) | abbhayena → avyayena (pts)„Вот прежде я был заключён в темницу, теперь же освободился от этого заточения здравым и невредимым
Natthi ca me kiñci bhogānaṁ vayo’ti.
natthi → n atthi (pts) | kiñci → kiñ (pts) | vayoti → vayo ti (pts)и ничего не потерял из имущества“, —
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)он получит от этого радость, достигнет удовлетворения.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo.
anattādhīno → Bp Gr -dhino always. (pts note) | yenakāmaṅgamo → yenakāmaṁgamo (my, ms2005) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | yenakāmaṅgamo → yena kāmaṁ gamo (pts)Это, великий царь, как, если человек будет рабом, не зависящим от себя, зависящим от другого, не имеющим права идти, куда хочет,
So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṅgamo.
bhujisso → Bp Gr bhūjisso (twice); SS here bhuñj; Sct below bhuj. (pts note) | yenakāmaṅgamo → yenakāmaṁgamo (my, ms2005) | dāsabyā → dāsavyā (pts) | yenakāmaṅgamo → yena kāmaṁ gamo (pts)и со временем освободится от этого рабства, став зависящим от себя, не зависящим от другого, раскрепощённым, имеющим право идти, куда хочет,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и сможет сказать себе:
‘ahaṁ kho pubbe dāso ahosiṁ anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo.
yenakāmaṅgamo → yenakāmaṁgamo (my, ms2005) | yenakāmaṅgamo → yena kāmaṁ gamo (pts)„Вот прежде я был рабом, не зависящим от себя, зависящим от другого, не имеющим права идти, куда хочу;
Somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṅgamo’ti.
yenakāmaṅgamoti → yenakāmaṁgamoti (my, ms2005) | somhi → so mhi (pts) | dāsabyā → dāsavyā (pts) | yenakāmaṅgamoti → yena kāmaṁ gamo ti (pts)теперь же я освободился от рабства, став зависящим от себя, не зависящим от другого, раскрепощённым, имеющим право идти, куда хочу“, —
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)он получит от этого радость, достигнет удовлетворения.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjeyya dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ.
kantāraddhānamaggaṁ → kantāraṁ addhānamaggaṁ (sya-all) | kantāraddhānamaggaṁ → Bp Gr kantāraṁ addh-. (pts note) | sappaṭibhayaṁ → M. i. 276 here repeats 71. (pts note) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts)Это, великий царь, как если человек с богатством и имуществом будет следовать по труднопроходимой дороге в голоде и страхе
So aparena samayena taṁ kantāraṁ nitthareyya sotthinā, gāmantaṁ anupāpuṇeyya khemaṁ appaṭibhayaṁ.и со временем оставит позади трудную дорогу, спокойно и без страха, здравым достигнет края деревни
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и сможет сказать себе:
‘ahaṁ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjiṁ dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ.
kantāraddhānamaggaṁ → kantāraṁ addhānamaggaṁ (sya-all)„Вот, прежде я с богатством и имуществом следовал по труднопроходимой дороге в голоде и страхе,
Somhi etarahi taṁ kantāraṁ nitthiṇṇo sotthinā, gāmantaṁ anuppatto khemaṁ appaṭibhayan’ti.
nitthiṇṇo → tiṇṇo (bj) | nitthiṇṇo → Bp Gr tiṇṇo; Sc nitthanno; St niṭṭhinno. (pts note) | somhi → so mhi (pts) | appaṭibhayanti → appaṭibhayan ti (pts)теперь же, оставив позади эту трудную дорогу, спокойно и без страха здравым достиг края деревни“, —
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ, adhigaccheyya somanassaṁ.
pāmojjaṁ adhigaccheyya → pāmujjaṁ adhigacche (pts) | tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (bjt) | tatonidānaṁ → tato-nidānaṁ (pts)он получит от этого радость, достигнет удовлетворения.
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu yathā iṇaṁ yathā rogaṁ yathā bandhanāgāraṁ yathā dāsabyaṁ yathā kantāraddhānamaggaṁ, evaṁ ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati.
appahīne → appahīṇe (bj) | evaṁ → (pts) | appahīne → Bp Gr evaṁ ime pañca nivaraṇe appahine. (pts note) | yathā iṇaṁ yathā rogaṁ yathā bandhanāgāraṁ yathā dāsabyaṁ yathā kantāraddhānamaggaṁ → yathāiṇaṁ yathārogaṁ yathābandhanāgāraṁ yathādāsabyaṁ yathākantāraddhānamaggaṁ (th) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | dāsabyaṁ → dāsavyaṁ (pts)Так же точно, великий царь, и монах, не отказавшись от этих пяти преград, видит себя словно в долгу, словно в болезни, словно в темнице, словно в рабстве, словно на труднопроходимой дороге.
Seyyathāpi, mahārāja, yathā āṇaṇyaṁ yathā ārogyaṁ yathā bandhanāmokkhaṁ yathā bhujissaṁ yathā khemantabhūmiṁ;
yathā āṇaṇyaṁ → ānaṇyaṁ (bj, pts) | bandhanāmokkhaṁ → bandhanā mokkhaṁ (bjt, pts) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja ānaṇyaṁ (pts) | khemantabhūmiṁ → khemanta-bhūmiṁ (pts)И подобно этому, великий царь, монах, отказавшись от этих пяти преград,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati.
pahīne → pahīṇe (bj) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)так же точно видит себя, великий царь, словно свободным от долга, словно свободным от болезни, словно освободившимся из заточения, словно раскрепощённым, словно находящимся в спокойном пристанище.
Tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.
pahīne → pahīṇe (bj) | vedeti → paṭisaṁvedeti (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (pts) | pāmujjaṁ → SS here only pāmojjaṁ. (pts note) | samādhiyati → The above phrases recur MV. viii. 15. 13; A. iii. 104; Mil. 84, but are omitted M. i. 276. (pts note) | tassime → tass ime (pts) | pītimanassa → pīti-manassa (pts) | passaddhakāyo → passaddha-kāyo (pts)Когда он видит себя отказавшимся от пяти преград, в нем рождается удовлетворённость, у удовлетворённого рождается радость, от радости в сердце успокаивается тело, успокоившийся телом ощущает приятное, ум того, кому приятно сосредоточен.
4.3.2.5. Paṭhamajhāna4.3.2.5. Первый уровень поглощённости
So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all, pts) | paṭhamajjhānaṁ → Bp Gr always paṭhamaṁ jhānaṁ. (pts note) | vivicceva → eva (pts) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pīti-sukhaṁ paṭhamajjhānaṁ (pts)Освободившись от желаний, освободившись от нехороших свойств, он достигает первой ступени созерцания, связанной с устремлённым рассудком и углублённым рассуждением, рождённой уединённостью, дарующей упоение и приятное, и пребывает [в этом состоянии].
So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (bj) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | abhisanneti → abhisandeti (bj: sīmu, machasaṁ) | parisanneti → parisandeti (bj: sīmu, machasaṁ) | abhisandeti → Bp Gr abhisanneti. (pts note) | parisandeti → Bp Gr parisanneti always. (pts note) | apphutaṁ → Bp abbuṭam; Gr apphuṭaṁ (=Bp below.) (pts note) | imameva → imam eva (pts) | pītisukhena → pīti-sukhena (pts) | pītisukhena apphuṭaṁ → pīti-sukhena apphutaṁ (pts)Он обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело упоением и приятным, рождённым уединённостью, и не остаётся во всем теле ничего, что не было бы пропитано упоением и приятным, рождённым уединённостью.
Seyyathāpi, mahārāja, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya, sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena, na ca paggharaṇī;
paripphosakaṁ → (sya-all) | phuṭā → phuṭṭhā (sya-all) | paggharaṇī → paggharati (sya-all) | nhāpako → nahāpako (pts) | nhāpakantevāsī → nahāpakantevāsī (pts) | nhānīyacuṇṇāni → nahāniyacuṇṇāni (pts) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sā ssa nahāniyapiṇḍi (pts) | snehena → sinehena (pts) | sanneyya → sandeyya (bj: sīmu, machasaṁ) | snehaparetā → yāssa nahānīyapiṇḍisinehānusenaparetā (sya-all: sī.) | paggharati → paggharaṇī (sya-all: sī.) | paripphosakaṁ → Bp paripposakaṁ. (pts note) | ssa → Bp Gr sāyaṁ. (pts note) | phuṭā → Bp phutā; Gr phuṭṭhā; SS puṭṭhā. (pts note) | nhānīyapiṇḍi snehānugatā → nhānīyapiṇḍisnehānugatā (th) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni → kaṁsa-thāle nahāniya-cuṇṇāni (pts) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sā ssa nahāniya-piṇḍi (pts) | snehaparetā santarabāhirā → sneha-paretā santara-bāhirā (pts)Это, великий царь, как искусный банщик или ученик банщика, насыпав мыльный порошок в металлический сосуд и постепенно окропляя со всех сторон водой, станет сбивать его так, чтобы получился мыльный ком, омытый влагой, пронизанный влагой, внутри и снаружи пропитанный влагой, но не источающий [её],
evameva kho, mahārāja, bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (bj) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | evameva → evaṁ eva (pts) | imameva → imam eva (pts) | pītisukhena → pīti-sukhena (pts) | pītisukhena apphuṭaṁ → pīti-sukhena apphutaṁ (pts)так же точно, великий царь, и монах обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело упоением и приятным, рождённым уединённостью, и не остаётся во всем его теле ничего, что не было бы пропитано упоением и приятным, рождённым уединённостью.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.2.6. Dutiyajhāna4.3.2.6. Второй уровень поглощённости
Puna caparaṁ, mahārāja, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all, pts) | caparaṁ mahārāja → ca paraṁ mahā-rāja (pts) | vitakkavicārānaṁ → vitakka-vicārānaṁ (pts) | pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ → pīti-sukhaṁ dutiyajjhānaṁ (pts)И далее, великий царь, монах, подавив устремлённый рассудок и углублённое рассуждение, достигает второй ступени созерцания, несущей внутреннее успокоение и собранность в сердце, лишённой устремлённого рассудка, лишённой углублённого рассуждения, рождённой сосредоточенностью, дарующей упоение и приятное, и пребывает [в этом состоянии].
So imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | imameva → imam eva (pts) | pītisukhena → pīti-sukhena (pts) | pītisukhena apphuṭaṁ → pīti-sukhena apphutaṁ (pts)Он обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело упоением и приятным, рождённым сосредоточенностью, и не остаётся во всем его теле ничего, что не было бы пропитано упоением и приятным, рождённым сосредоточенностью.
Seyyathāpi, mahārāja, udakarahado gambhīro ubbhidodako tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ, devo ca na kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya.
ubbhidodako → ubbhitodako (sya-all, km, mr) | ca na → vā naṁ (sya-all) | gambhīro → (pts) | na → (pts) | ubbhidodako → ubbhitodako (cck: syā. kaṁ. ka.) | udaka-rahado → Bp adds kambhīro; Gr gambhīro. (pts note) | ubbhidodako → Bp Gr ubbhitodako, and put the dakkināya clause second. (pts note) | kālena → Bp Gr and Tr at M. i. 277 na kālena. (pts note) | anupaveccheyya → Bp Gr anupavaccheyya. (pts note) | kālena kālaṁ → kālenakālaṁ (my) | sammādhāraṁ anuppaveccheyya → sammā dhāraṁ anupaveccheyya (bjt)Это, великий царь, как озеро, [питаемое] водой, бьющей из-под земли, хоть и не будет иметь ни притока воды с восточной стороны, ни притока воды с западной стороны, ни притока воды с северной стороны, ни притока воды с южной стороны, и божество не будет время от времени надлежащим образом доставлять ему дождь,
Atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa.
tamhāva → tamhā ca (bj) | atha kho tamhāva → athakho tamhā vā (sya-all) | sītā vāridhārā → sītavāridhārā (pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | tamhā → Bp Gr tamhā ca. (pts note) | sīta-vāri-dhārā → Bp sītā vāri-dhārā; Gr sītā vārī-dhārā. (pts note) | + → vārinā (bjt) | tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā → tamhā udaka-rahadā sīta-vāri-dhārā (pts) | tameva udakarahadaṁ → tam eva udaka-rahadaṁ (pts) | udakarahadassa → udaka-rahadassa (pts)но потоки прохладной воды, бьющей из-под земли, [питая] это озеро, обольют, зальют, переполнят, пропитают это озеро прохладной водой, и не останется во всем озере ничего, что не было бы пропитано прохладной водой,
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | imameva → imam eva (pts) | pītisukhena → pīti-sukhena (pts) | pītisukhena apphuṭaṁ → pīti-sukhena apphutaṁ (pts)так же точно, великий царь, и монах обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело упоением и приятным, рождённым сосредоточенностью, и не остаётся во всем его теле ничего, что не было бы пропитано упоением и приятным, рождённым сосредоточенностью.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.2.7. Tatiyajhāna4.3.2.7. Третий уровень поглощённости
Puna caparaṁ, mahārāja, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti, tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
sato → sato ca (sya-all, pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all) | upekkhako → ca upekhako (pts) | sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ → sukhavihārī ti tatiyajjhānaṁ (pts) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | caparaṁ mahārāja → ca paraṁ mahā-rāja (pts) | sukhañca → sukhañ ca (pts) | yaṁ → yan (pts) | sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ → sukha-vihārī ti tatiyajjhānaṁ (pts)И далее, великий царь, монах отказался от радости и пребывает в уравновешенности; наделённый памятованием и сознательностью, испытывая телом то приятное, которое достойные описывают: „Уравновешенный, памятующий, пребывающий в приятном“, он достигает третьей ступени созерцания и пребывает [в этом состоянии].
So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | imameva → imam eva (pts)Он обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело приятным, свободным от упоения, и не остаётся во всем его теле ничего, что не было бы пропитано приятным, свободным от упоения.
Seyyathāpi, mahārāja, uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
paripphuṭāni → paripphaṭāni (sya-all); paripphuṭṭhāni (pts1ed) | nāssa → nassā (bj) | parisannāni → abhisannāni (sya1ed, sya2ed); abhisandāni parisandāni (mr) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj) | nāssa → nāssā (bj) | caggā → ca aggā (sya-all) | vā → (pts) | vā appekaccāni → app ekaccāni (pts) | paripphuṭāni → paripphuṭṭhāni (pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | antonimuggaposīni → anto nimugga posinī (bj: bausasa) | abhisannāni → abhisandāni (bj: bausasa) | parisannāni → parisandāni (bj: bausasa) | nāssā → nāssa (bj: bahūsu) | parisannāni → abhisandāni parisandāni (cck: ka.) | paripphuṭāni → paripphuṭṭhāni (cck: pī.) | puṇḍarīkiniyaṁ → Bp Gr vā . . . vā . . . vā. (pts note) | udake-saṁvaddhāni → Bp Gr samvudḍhāni; Sct samvaḍḍhāni. (pts note) | nuggatāni → Bp Gr udakā anuggatāni. (pts note) | anto-nimuggā-posīni → Sd posini. (pts note) | aggā → Bp yavaggā; Gr yāvāmaggā. (pts note) | paripphuṭṭhāni → Bp Gr paripphuṭāni (compare 29). (pts note) | udakānuggatāni → udakānugatāni (th) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni → udake-jātāni udake-saṁvaddhāni udakā nuggatāni anto-nimuggā-posīni (pts)Это, великий царь, как в пруду с голубыми лотосами, пруду с красными лотосами, пруду с белыми лотосами отдельные голубые лотосы, или красные лотосы, или белые лотосы рождены в воде, выросли в воде, омыты водой, целиком погружены [в воду], питаются [ею], они от кончиков до корней облиты, залиты, переполнены, пропитаны прохладной водой, и не остаётся во всех голубых лотосах, или красных лотосах, или белых лотосах ничего, что не было бы пропитано прохладной водой,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
imameva → imeva (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | imameva → imam eva (pts)так же точно, великий царь, и монах обливает, заливает, переполняет, пропитывает это тело приятным, свободным от упоения, и не остаётся во всем его теле ничего, что не было бы пропитано приятным, свободным от упоения.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.2.8. Catutthajhāna4.3.2.8. Четвёртый уровень поглощённости
Puna caparaṁ, mahārāja, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja → catutthajjhānaṁ upasaspajja (sya-all) | caparaṁ mahārāja → ca paraṁ mahā-rāja (pts) | pubbeva → pubb eva (pts) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ upekhāsati-pārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts)И далее, великий царь, монах, Покинув приятное, покинув от боль, избавившись от прежней удовлетворённости и неудовлетворённости, достигает четвёртой ступени созерцания, ни-болезненной-ни-приятной, очищенной уравновешенностью и памятованием, и пребывает [в этом состоянии].
So imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | imameva → imam eva (pts)Он сидит, пропитав это тело чистым, ярким разумом, и не остаётся во всем теле ничего, что не было бы пропитано чистым, ярким разумом.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso odātena vatthena sasīsaṁ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṁ assa;
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | sasīsaṁ → sa-sīsaṁ (pts)Это, великий царь, как человек сидел бы укутанный с головой в белое одеяние так, что не осталось бы на всем теле места, которое не было бы покрыто белым одеянием,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | imameva → imam eva (pts)так же точно, великий царь, и монах сидит, пропитав это тело чистым, ярким разумом, и не остаётся во всем теле ничего, что не было бы пропитано чистым, ярким разумом.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
paṇītatarañca → paṇītatarañca puna caparaṁ (bj) | idampi → idaṁpi (th) | idampi → idaṁ pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3. Aṭṭhañāṇa4.3.3. Восемь знаний
4.3.3.1. Vipassanāñāṇa4.3.3.1. Знание прозрения
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
So → puna caparaṁ mahārāja bhikkhu so (bj, mr) | so → so bhikkhu (bj) | āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | So → puna caparaṁ mahārāja bhikkhu so (cck: ka.) | So → Bp Gr Puna ca paraṁ mahā-rāja bhikkhu so. (pts note) | ānejjappatte → Bp Gr ānañja-. (pts note) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte ñāṇadassanāya → ānejjappatte ñāṇa-dassanāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к совершенному видению.
So evaṁ pajānāti:Он постигает:
‘ayaṁ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo;
odanakummāsūpacayo → odanakummāsupacayo (sya-all) | cātum-mahā-bhūtiko → See i. 3. 10. (pts note) | odana-kummās-upacayo → So SS; Sum. ūpacayo. (pts note) | aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → aniccucchādana-parimaddana-bhedana-viddhaṁsana-dhammo (my) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, th) | cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → cātum-mahā-bhūtiko mātā-pettika-sambhavo odana-kummās-upacayo anicc-ucchādana-parimaddana-bhedana-vid dhaṁsana dhammo (pts)„Вот это моё тело имеет форму, состоит из четырёх великих элементов, рождено матерью и отцом, [представляет собой] скопление вареного риса и кислого молока, ненадёжно, подвержено разрушению, стиранию, распаду, уничтожению,
idañca pana me viññāṇaṁ ettha sitaṁ ettha paṭibaddhan’ti.
sitaṁ → nissitaṁ (sya-all) | idañca → idaṁ ca (bjt) | idañca → idañ ca (pts) | paṭibaddhanti → paṭibaddhan ti (pts)и вот здесь заключено, здесь к нему привязано моё сознание“.
Seyyathāpi, mahārāja, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno.
anāvilo → (sya-all) | aṭṭhaṁso → aṭṭhaṅso (pts) | maṇi veḷuriyo → maṇiveḷuriyo (th) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | aṭṭhaṁso suparikammakato → aṭṭhaṅso suparikamma-kato (pts) | sabbākārasampanno → sabbākāra-sampanno (pts)84. Это, великий царь, как, если сквозь драгоценный камень берилл — прекрасный, благородный, восьмигранный, превосходно отшлифованный, прозрачный, сияющий, безупречный, наделённый всеми достоинствами —
Tatrāssa suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā.
pītaṁ vā lohitaṁ vā → pītakaṁ vā lohitakaṁ vā (mr) | tatrāssa → tatrassa (bj, sya-all); tatra (pts) | vā → pītakaṁ vā lohitakaṁ vā (cck: ka.) | paṇḍarasuttaṁ → paṇḍusuttaṁ (sya-all: sī.) | paṇḍusuttaṁ → paṇḍu-suttaṁ (pts)продета нить — синяя, или оранжевая, или красная, или белая, или желтоватая нить, —
Tamenaṁ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya:
tamenaṁ → tam eva (pts)и человек, наделённый зрением, взяв его в руку, может понять:
‘ayaṁ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno;
anāvilo → (sya-all) | maṇi veḷuriyo → maṇiveḷuriyo (th) | suparikammakato → suparikamma-kato (pts) | sabbākārasampanno → sabbākāra-sampanno (pts)„Вот драгоценный камень берилл — прекрасный, благородный, восьмигранный, превосходно отшлифованный, прозрачный, сияющий, безупречный, наделённый всеми достоинствами, —
tatridaṁ suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā’ti.
paṇḍusuttaṁ → paṇḍarasuttaṁ (th) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts) | paṇḍusuttaṁ vāti → paṇḍu-suttaṁ vā ti (pts)и в него продета эта нить — синяя, или оранжевая, или красная, или белая, или желтоватая нить“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte ñāṇadassanāya → ānejjappatte ñāṇa dassanāya (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к совершенному видению.
So evaṁ pajānāti:Он постигает:
‘ayaṁ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo;
odanakummāsūpacayo → odanakummāsupacayo (sya-all) | cātumahābhūtiko → cātummahābhūtiko (bjt, th) | cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo → cātum-mahā-bhūtiko mātā-pettika-sambhavo odana-kummās-upacayo anicc ucchādana-parimaddana-bhedana viddhaṁsana dhammo (pts)„Вот это моё тело имеет форму, состоит из четырёх великих элементов, рождено матерью и отцом, [представляет собой] скопление вареного риса и кислого молока, ненадёжно, подвержено разрушению, стиранию, распаду, уничтожению,
idañca pana me viññāṇaṁ ettha sitaṁ ettha paṭibaddhan’ti.
sitaṁ → nissitaṁ (sya-all) | idañca → idaṁ ca (bjt) | idañca → idañ ca (pts) | paṭibaddhanti → paṭibaddhan ti (pts)и вот здесь заключено, здесь к нему привязано моё сознание“.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.2. Manomayiddhiñāṇa4.3.3.2. Способность создавать тело с помощью ума
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṁ kāyaṁ abhinimmānāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
abhinimmānāya → abhinimminanāya (bj); abhinimmināya (pts) | kāyaṁ abhinimmānāya → abhinimminanāya (sya-all) | āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | abhinimminanāya → abhinimmināya (bj: bausasa) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte manomayaṁ → ānejjappatte mano-mayaṁ (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к сотворению тела, состоящего из разума.
So imamhā kāyā aññaṁ kāyaṁ abhinimmināti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | ahīnindriyaṁ → Gr ahindriyaṁ; but below , in 86, abhinindriyaṁ, Bp twice ahinindriyam (see i. 3.12 and ix. 22). (pts note) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅga-paccaṅgiṁ (pts)Из этого [своего] тела он творит другое тело, имеющее форму, состоящее из разума, наделённое всеми большими и малыми частями, не знающее ущерба в жизненных способностях.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso muñjamhā īsikaṁ pavāheyya.
īsikaṁ → isikaṁ (bj, sya-all); isīkaṁ (pts1ed) | Seyyathā → seyyathāpi (bj, pts1ed) | pavāheyya → pabbāheyya (sya-all, mr) | īsikaṁ pavāheyya → isikaṁ pabbāheyya (sya-all) | isikaṁ → īsikaṁ (bj: bausasa) | pavāheyya → pabbāheyya (bj: bausasa) | pavāheyya → pabbāheyya (cck: syā. ka.) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts)Это, великий царь, как человек, извлекая тростинку из мунджи,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)может сказать себе:
‘ayaṁ muñjo, ayaṁ īsikā, añño muñjo, aññā īsikā, muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā’ti.
pavāḷhā’ti → pavālhāti (bj); pabbāḷhāti (cck, sya1ed, mr); pabāḷhāti (sya2ed) | īsikā → isikā (bj, sya-all) | īsikā muñjamhā tveva īsikā → isikā muñjamhātveva isikā (bj) | pavāḷhāti → pabbāḷhā (bj: bausasa) | pavāḷhā’ti → pabbāḷhāti (cck: syā. ka.) | pabbāḷhāti → pavālhāti (sya-all: sī.) | īsikā muñjamhā tveva īsikā pavāḷhāti → isikā muñjamhātveva isikā pabbāḷhāti (th) | īsikā → isīkā (pts) | tveva īsikā pavāḷhāti → tv eva isīkā pavāḷhā ti (pts)„Вот — мунджа, вот — тростинка, одно — мунджа, другое — тростинка, но ведь тростинка извлечена из мунджи“;
Seyyathā vā pana, mahārāja, puriso asiṁ kosiyā pavāheyya.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | pavāheyya → pabbāheyya (sya-all) | vā → pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | asiṁ → asi (pts)или же это, великий царь, как человек, извлекая меч из ножен,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)может сказать себе:
‘ayaṁ asi, ayaṁ kosi, añño asi, aññā kosi, kosiyā tveva asi pavāḷho’ti.
pavāḷhoti → pabbāḷhāti (sya-all) | aññā → añño (pts) | pavāḷho → Bp Gr pabbāḷheyya . . . pabbālhā . . . pabbāḷho. 4 For the Sanskrit of this comp. Mahāvyutpatti, p. 15. (pts note) | kosiyā tveva → kosiyātveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts) | pavāḷhoti → pavāḷho ti (pts)„Вот — меч, вот — ножны, одно — меч, другое — ножны, но ведь меч извлечён из ножен“;
Seyyathā vā pana, mahārāja, puriso ahiṁ karaṇḍā uddhareyya.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | vā → pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)или же это, великий царь, как человек, вытаскивая змею из [сбрасываемой ею] кожи,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)может сказать себе:
‘ayaṁ ahi, ayaṁ karaṇḍo. Añño ahi, añño karaṇḍo, karaṇḍā tveva ahi ubbhato’ti.
ubbhato’ti → uddharito (sya-all, km) | ubbhatoti → uddharitoti (sya-all) | ubbhato”ti → uddharito (bj: syā) | ubbhato’ti → uddharito (cck: syā. kaṁ.) | karaṇḍā tveva → karaṇḍātveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts) | ubbhatoti → ubbhato ti (pts)„Вот — змея, вот — кожа, одно — змея, другое — кожа, но ведь змея вытащена из кожи“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṁ kāyaṁ abhinimmānāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
abhinimmānāya → abhinimminanāya (bj); abhinimmināya (pts) | kāyaṁ abhinimmānāya → abhinimminanāya (sya-all) | āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | kāyaṁ → SS omit. (pts note) | evameva → evaṁ eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к сотворению тела, состоящего из разума.
So imamhā kāyā aññaṁ kāyaṁ abhinimmināti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅga paccaṅgiṁ (pts)Из этого [своего] тела он творит другое тело, имеющее форму, состоящее из разума, наделённое всеми большими и малыми частями, не знающее ущерба в жизненных способностях.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.3. Iddhividhañāṇa4.3.3.3. Различные виды сверхспособностей
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte iddhividhāya → ānejjappatte iddhi-vidhāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к [разным] видам сверхъестественных способностей.
So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyā; ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
abhijjamāne → abhijjamāno (pts1ed, mr) | āvibhāvaṁ → āvībhāvaṁ (bj) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyāpi (bj) | pathaviyā → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all, pts) | parāmasati → parimasati (sya-all, pts) | udakepi abhijjamāne → udake pi abhijjamāno (pts) | gacchati → abhijjamāno (cck: sī. ka.) | abhijjamāno → Bp Sd abhijjhamano; Gr asajjamāno. (pts note) | kamati → Bp saṁkamati (but not at xi. 4). (pts note) | saṁvatteti → In four cases out of eight SS have ca and saṁvatteti; in two cases samvattati; in three va. Bp twice vasaṁvatteti. See A. iii. 60. 4; 100. 5. (pts note) | pakkhī sakuṇo → pakkhīsakuṇo (th) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → aneka-vihitaṁ iddhi-vidhaṁ (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ → tiro-bhāvaṁ tiro-kuḍḍaṁ tiro-pākāraṁ tiro-pabbataṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyā pi ummujja-nimmujjaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi udake (pts) | seyyathāpi pathaviyā ākāsepi → seyyathā pi paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candima-suriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahma-lokā pi (pts) | vasaṁ vatteti → va saṁvatteti (pts)Он осуществляет различные виды сверхъестественных способностей: будучи одним, становится многочисленным, будучи многочисленным, становится одним; становится видимым для глаз, скрытым от глаз, беспрепятственно проходит через стену, через ограду, через гору, словно через воздух; опускается в землю и поднимается [из неё], словно из воды; не погружаясь, идёт по воде, словно по земле; сидя со скрещёнными ногами, возносится в небо, словно крылатая птица; касается рукой и схватывает солнце и луну — эти столь великие, столь чудесные [светила]; [своим] телом он достигает даже мира Брахмы.
Seyyathāpi, mahārāja, dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaṁ yadeva bhājanavikatiṁ ākaṅkheyya, taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya.
abhinipphādeyya → Bp Gr abhinippādeyya. (pts note) | taṁ tadeva → tantadeva (th) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | kumbhakāro → kumbha-kāro (pts) | suparikammakatāya → suparikamma-katāya (pts) | yadeva bhājanavikatiṁ → yad eva bhājana-vikatiṁ (pts) | tadeva → tad eva (pts)Это, великий царь, как искусный гончар или ученик гончара может сделать и изготовить из хорошо обработанной глины сосуд, какой пожелает,
Seyyathā vā pana, mahārāja, dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṁ dantasmiṁ yaṁ yadeva dantavikatiṁ ākaṅkheyya, taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | vā → pi (pts) | taṁ tadeva → tantadeva (th) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | dantakāro → danta-kāro (pts) | suparikammakatasmiṁ → suparikamma-katasmiṁ (pts) | yadeva dantavikatiṁ → yad eva danta-vikatiṁ (pts) | tadeva → tad eva (pts)или же это, великий царь, как искусный резчик по слоновой кости или ученик резчика по слоновой кости может сделать и изготовить из хорошо обработанной слоновой кости такой сосуд из слоновой кости, какой пожелает,
Seyyathā vā pana, mahārāja, dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṁ suvaṇṇasmiṁ yaṁ yadeva suvaṇṇavikatiṁ ākaṅkheyya, taṁ tadeva kareyya abhinipphādeyya.
vā → pi (pts) | taṁ tadeva → tantadeva (th) | suvaṇṇakāro → suvaṇṇa-kāro (pts) | suparikammakatasmiṁ → suparikamma-katasmiṁ (pts) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts)или же это, великий царь, как искусный золотых дел мастер или ученик золотых дел мастера может сделать и изготовить из хорошо обработанного золота такой золотой сосуд, какой пожелает,
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | āneñjappatte iddhividhāya → ānejjappatte iddhi-vidhāya (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к [разным] видам сверхъестественных способностей.
So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyā; ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
āvibhāvaṁ → āvībhāvaṁ (bj) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyāpi (bj) | pathaviyā → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all, pts) | parāmasati → parimasati (sya-all, pts) | udakepi abhijjamāne → udake pi abhijjamāno (pts) | pakkhī sakuṇo → pakkhīsakuṇo (th) | anekavihitaṁ → aneka-vihitaṁ (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ → āvi-bhāvaṁ tiro-bhāvaṁ tiro-kuḍḍaṁ (pts) | tiropabbataṁ → tiro-pabbataṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyā pi ummujja-nimmujjaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi udake (pts) | seyyathāpi pathaviyā ākāsepi → seyyathā pi paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candima-suriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts) | vasaṁ vatteti → va saṁvatteti (pts)Он осуществляет различные виды сверхъестественных способностей: будучи одним, становится многочисленным, будучи многочисленным, становится одним; становится видимым для глаз, скрытым от глаз, беспрепятственно проходит через стену, через ограду, через гору, словно через воздух; опускается в землю и поднимается [из неё], словно из воды; не погружаясь, идёт по воде, словно по земле; сидя со скрещёнными ногами, возносится в небо, словно крылатая птица; касается рукой и схватывает солнце и луну — эти столь великие, столь чудесные [светила]; [своим] телом он достигает даже мира Брахмы.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.4. Dibbasotañāṇa4.3.3.4. Божественный слух
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | sotadhātuyā → sota-dhātuyā (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к божественному слуху.
So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca.
atikkanta-mānusikāya → Bp -mānusakāya (and Gr the second time). (pts note)Очищенным божественным слухом, выходящим за пределы человеческого, он слышит оба [вида] звуков — и божественные, и человеческие, далёкие и близкие.
Seyyathāpi, mahārāja, puriso addhānamaggappaṭipanno. So suṇeyya bherisaddampi mudiṅgasaddampi saṅkhapaṇavadindimasaddampi. Tassa evamassa: ‘bherisaddo’ itipi, ‘mudiṅgasaddo’ itipi, ‘saṅkhapaṇavadindimasaddo’ itipi.
saṅkhapaṇavadindimasaddampi → saṅkhapaṇavadeṇḍimasaddampi (bj) | saṅkhapaṇavadindimasaddo → saṅkhapaṇavadeṇḍimasaddo (bj) | mudiṅgasaddampi → mutiṅgasaddampi (cck: sī. pī.) | saṅkhapaṇavadindimasaddampi → saṅkhapaṇavadeṇḍimasaddampi (cck: sī. pī.); saṅkhasaddaṁpi paṇavasaddaṁpi dendimasaddaṁpi (cck: syā. kaṁ.) | itipi → saṅkhasaddo itipi paṇavasaddo itipi dendimasaddo itipi (cck: syā. kaṁ.) | mutiṅga-saddam → Bp mudiṅga- twice; Gr mudd- and mud-. (pts note) | saṅkha-paṇava-deṇḍima-saddam → Bp Gr dindima-. (pts note) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th) | bherisaddampi mudiṅgasaddampi saṅkhapaṇavadindimasaddampi → bherisaddaṁpi mudiṅgasaddaṁpi saṅkhasaddaṁpi paṇavasaddaṁpi dendimasaddaṁpi (th)Это, великий царь, как человек, который, находясь на главной дороге, слышит звук литавр, звук барабана, звук раковины, цимбал, гонга, может сказать себе: „Вот звук литавр, вот звук барабана, вот звук раковины, цимбал, гонга“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | sotadhātuyā → sota-dhātuyā (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к божественному слуху.
So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca.
So → Bp Gr omit from evaṁ down to So inclusive. (pts note) | sotadhātuyā → sota-dhātuyā (pts) | atikkantamānusikāya → atikkanta-mānusikāya (pts)Очищенным божественным слухом, выходящим за пределы человеческого, он слышит оба [вида] звуков — и божественные, и человеческие, далёкие и близкие.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.5. Cetopariyañāṇa4.3.3.5. Знание охватывания умов
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte cetopariyañāṇāya → ānejjappatte ceto pariyañāṇāya (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte cetopariyañāṇāya → ānejjappatte ceto pariya-ñāṇāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённой нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к знанию, охватывающему сердце.
So parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti—
parasattānaṁ parapuggalānaṁ → para-sattānaṁ para-puggalānaṁ (pts)Охватывая сердцем сердца других существ, других личностей, он постигает [их].
sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
sarāgaṁ → sa-rāgaṁ (pts) | sarāgaṁ cittanti → sa-rāgaṁ cittan ti (pts)Наделённый страстью ум он постигает как наделённый страстью ум.
vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
vītarāgaṁ → vīta-rāgaṁ (pts) | vītarāgaṁ cittanti → vīta-rāgaṁ cittan ti (pts)Свободный от страсти ум он постигает как свободный от страсти ум.
sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti,
sadosaṁ → sa-dosaṁ (pts) | sadosaṁ cittanti → sa-dosaṁ cittan ti (pts)Наделённый ненавистью ум он постигает как наделённый ненавистью ум.
vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti,
vītadosaṁ → vīta-dosaṁ (pts) | vītadosaṁ cittanti → vīta-dosaṁ cittan ti (pts)Свободный от ненависти ум он постигает как свободный от ненависти ум.
samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti,
samohaṁ → sa-mohaṁ (pts) | samohaṁ cittanti → sa-mohaṁ cittan ti (pts)Наделённый заблуждением ум он постигает как наделённый заблуждением ум.
vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti,
vītamohaṁ → vīta-mohaṁ (pts) | vītamohaṁ cittanti → vīta-mohaṁ cittan ti (pts)Свободный от заблуждения ум он постигает как свободный от заблуждения ум.
saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (ms2005, pts) | saṅkhittaṁ cittanti → saṁkhittaṁ cittan ti (pts)Собранный ум он постигает как собранный ум.
vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Несобранный ум он постигает как несобранный ум.
mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Великий ум он постигает как великий ум.
amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Невеликий ум он постигает как невеликий ум.
sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti,
sauttaraṁ → sa-uttaraṁ (pts) | sauttaraṁ cittanti → sa-uttaraṁ cittan ti (pts)Превзойдённый ум он постигает как превзойдённый ум.
anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Непревзойдённый ум он постигает как непревзойдённый ум.
samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Сосредоточенный ум он постигает как сосредоточенный ум.
asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Несосредоточенный ум он постигает как несосредоточенный ум.
vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Освобождённый ум он постигает как освобождённый ум.
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
cittanti → cittan ti (pts)Неосвобожденный ум он постигает как неосвобожденный ум.
Seyyathāpi, mahārāja, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sakaṇikaṁ vā ‘sakaṇikan’ti jāneyya, akaṇikaṁ vā ‘akaṇikan’ti jāneyya;
itthī → itthi (bj) | daharo → daharo vā (bj, sya-all, pts) | maṇḍanajātiko → maṇḍanakajātiko (sya-all) | maṇḍana-jātiko → Sct -jāti (Sum. maṇḍanaka-). (pts note) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | udakapatte → udaka-patte (pts) | mukhanimittaṁ → mukha-nimittaṁ (pts) | sakaṇikanti → sakaṇikan ti (pts) | akaṇikanti → akaṇikan ti (pts)Это, великий царь, как женщина, или мужчина, или юноша, молодой и любящий, наряжается, разглядывая отражение своего лица в чистом, ясном зеркале или в сосуде с прозрачной водой, может или узнать, что [на нем] пятнышко, когда [на нем] есть пятнышко, или узнать, что [на нем] нет пятнышка, когда [на нем] нет пятнышка,
evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte cetopariyañāṇāya → ānejjappatte ceto pariyañāṇāya (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte cetopariyañāṇāya → ānejjappatte ceto pariya-ñāṇāya (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к знанию, охватывающему сердце.
So parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti—
parasattānaṁ parapuggalānaṁ → para-sattānaṁ para-puggalānaṁ (pts)Охватывая сердцем сердца других существ, других личностей, он постигает [их].
sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
sarāgaṁ → sa-rāgaṁ (pts) | sarāgaṁ cittanti → sa-rāgaṁ cittan ti (pts)Наделённый страстью ум он постигает как наделённый страстью ум.
vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti,
vītarāgaṁ → vīta-rāgaṁ (pts) | vītarāgaṁ cittanti → vīta-rāgaṁ cittan ti (pts)Свободный от страсти ум он постигает как свободный от страсти ум.
sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti,
sadosaṁ → sa-dosaṁ (pts) | sadosaṁ cittanti → sa-dosaṁ cittan ti (pts)Наделённый ненавистью ум он постигает как наделённый ненавистью ум.
vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti,
vītadosaṁ → vīta-dosaṁ (pts) | vītadosaṁ cittanti → vīta-dosaṁ cittan ti (pts)Свободный от ненависти ум он постигает как свободный от ненависти ум.
samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti,
samohaṁ → sa-mohaṁ (pts) | samohaṁ cittanti → sa-mohaṁ cittan ti (pts)Наделённый заблуждением ум он постигает как наделённый заблуждением ум.
vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti,
vītamohaṁ → vīta-mohaṁ (pts) | vītamohaṁ cittanti → vīta-mohaṁ cittan ti (pts)Свободный от заблуждения ум он постигает как свободный от заблуждения ум.
saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (ms2005, pts) | saṅkhittaṁ cittanti → saṁkhittaṁ cittan ti (pts)Собранный ум он постигает как собранный ум.
vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Несобранный ум он постигает как несобранный ум.
mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Великий ум он постигает как великий ум.
amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Невеликий ум он постигает как невеликий ум.
sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti,
sauttaraṁ → sa-uttaraṁ (pts) | sauttaraṁ cittanti → sa-uttaraṁ cittan ti (pts)Превзойдённый ум он постигает как превзойдённый ум.
anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Непревзойдённый ум он постигает как непревзойдённый ум.
samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Сосредоточенный ум он постигает как сосредоточенный ум.
asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittan ti (pts)Несосредоточенный ум он постигает как несосредоточенный ум.
vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti,
cittanti → cittati (bj) | cittanti → cittan ti (pts)Освобождённый ум он постигает как освобождённый ум.
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
cittanti → cittan ti (pts)Неосвобожденный ум он постигает как неосвобожденный ум.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.6. Pubbenivāsānussatiñāṇa4.3.3.6. Знание воспоминания о прошлых местопребываниях
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya → ānejjappatte pubbe-nivāsānussati-ñāṇāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к знанию, основанному на воспоминании о местах, где он пребывал в прежних [существованиях].
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsaṁpi (sya-all) | udapādiṁ → upapādiṁ (bj, pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | jātiyo → jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi (sya-all: sī.) | anussarati → See D. i. 1. 31. (pts note) | saṁvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe → SS saṁvaddha . . . vivaddha here, but in the repetition Sm saṁvaddha . . . vivaṭṭa. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | vīsampi → vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi (th) | tiṁsampi → sataṁpi (th) | cattālīsampi → sahassaṁpi (th) | paññāsampi → satasahassaṁpi (th) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | tissopi → tisso pi (pts) | catassopi → catasso pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jāti-satasahassam pi aneke pi saṁvaṭṭa-kappe aneke pi vivaṭṭa-kappe aneke pi saṁvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe (pts) | evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha dukkha paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe nivāsaṁ (pts)Он вспоминает различные места, где пребывал в прежних [существованиях], а именно: в одном рождении, в двух рождениях, в трёх рождениях, в четырёх рождениях, в пяти рождениях, в десяти рождениях, в двадцати рождениях, в тридцати рождениях, в сорока рождениях, в пятидесяти рождениях, в ста рождениях, в тысяче рождений, в сотне тысяч рождений, во многих периодах свёртывания [мира], во многих периодах развёртывания [мира], во многих периодах свёртывания и развёртывания [мира]: „Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом мире. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь рождён здесь“ — так вспоминает он во всех обстоятельствах и подробностях различные места, где пребывал в прежних [существованиях].
Seyyathāpi, mahārāja, puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya, tamhāpi gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya. So tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgaccheyya. Tassa evamassa: ‘ahaṁ kho sakamhā gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatra evaṁ aṭṭhāsiṁ, evaṁ nisīdiṁ, evaṁ abhāsiṁ, evaṁ tuṇhī ahosiṁ, tamhāpi gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ, tatrāpi evaṁ aṭṭhāsiṁ, evaṁ nisīdiṁ, evaṁ abhāsiṁ, evaṁ tuṇhī ahosiṁ, somhi tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgato’ti.
agacchiṁ → agañchiṁ (sya-all, km); agañciṁ (pts1ed) | tatra → tatrā (bj); tatrāpi (cck) | aññaṁ → aññaṁpi (sya-all) | agacchiṁ tatra → agañchiṁ tatrāhaṁ (sya-all) | agacchiṁ tatrāpi → agañchiṁ tatrāpāhaṁ (sya-all) | so → (pts) | tamhā → tamhā pi (pts) | agacchiṁ → āgañchiṁ (pts) | agacchiṁ → agañchiṁ (cck: syā. kaṁ.) | aṭṭhāsiṁ → āgacchiṁ tatrāpāsiṁ evaṁ aṭṭhāsiṁ (sya-all: sī.) | āgañchiṁ → Bp āgacchi; Sm Gr āgacchiṁ (each twice). (pts note) | tatra → Bp Gr tatrāpi. (pts note) | sakaṁyeva → sakaññeva (bjt) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | sakaṁyeva → sakaṁ yeva (pts) | evamassa → evaṁ assa (pts) | somhi → so mhi (pts) | paccāgatoti → paccāgato ti (pts)94. Это, великий царь, как, если человек пойдёт из своей деревни в другую деревню, а из этой деревни пойдёт в другую деревню, а из этой деревни возвратится в свою деревню, он может сказать себе: „Вот я пришёл из своей деревни в другую деревню, там я так-то стоял, так-то сидел, так-то говорил, так-то молчал, а из этой деревни пришёл в ту деревню и там я так-то стоял, так-то сидел, так-то говорил, так-то молчал, а из этой деревни возвратился в свою деревню“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
pubbenivāsānussatiñāṇāya → pubbenivāsānussatiññāṇāya (sya-all) | āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya → ānejjappatte pubbe-nivāsānussati-ñāṇāya (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к знанию, основанному на воспоминании о местах, где он пребывал в прежних [существованиях].
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsaṁpi (sya-all) | udapādiṁ → upapādiṁ (bj, pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | vīsampi → vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi (th) | tiṁsampi → sataṁpi (th) | cattālīsampi → sahassaṁpi (th) | paññāsampi → satasahassaṁpi (th) | anekavihitaṁ → aneka-vihitaṁ (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | tissopi → tisso pi (pts) | catassopi → catasso pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jāti-sata-sahassam pi aneke pi saṁvaṭṭa-kappe aneke pi vivaṭṭa-kappe aneke pi saṁvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁsukha dukkha paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe nivāsaṁ (pts)Он вспоминает различные места, где пребывал в прежних [существованиях], а именно: в одном рождении, в двух рождениях, в трёх рождениях, в четырёх рождениях, в пяти рождениях, в десяти рождениях, в двадцати рождениях, в тридцати рождениях, в сорока рождениях, в пятидесяти рождениях, в ста рождениях, в тысяче рождений, в сотне тысяч рождений, во многих периодах свёртывания [мира], во многих периодах развёртывания [мира], во многих периодах свёртывания и развёртывания [мира]: „Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом месте. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я был вновь рождён здесь“, — так вспоминает он во всех обстоятельствах и подробностях различные места, где пребывал в прежних [существованиях].
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.7. Dibbacakkhuñāṇa4.3.3.7. Божественное зрение
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | cutūpapātañāṇāya → cutūpapāta-ñāṇāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к знанию о том, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются.
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts) | yathākammūpage → yathā-kammūpage (pts) | kāyaduccaritena → kāya-duccaritena (pts) | vacīduccaritena → vacī-duccaritena (pts) | manoduccaritena → mano-duccaritena (pts) | micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā → micchā-diṭṭhikā micchā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | paraṁ → param (pts) | kāyasucaritena → kāya-sucaritena (pts) | vacīsucaritena → vacī-sucaritena (pts) | manosucaritena → mano-sucaritena (pts) | sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā → sammā diṭṭhikā sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts)Божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого, он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными: „Поистине, почтенные, те существа, что наделены дурным поведением тела, наделены дурным поведением в речи, наделены дурным поведением разума, злословят о праведных, придерживаются ложных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] ложных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождаются внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней. Те же существа, почтенные, что наделены хорошим поведением тела, наделены хорошим поведением в речи, наделены хорошим поведением разума, не злословят о праведных, придерживаются истинных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] истинных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождаются в благом небесном мире“. — Так божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого, он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными.
Seyyathāpi, mahārāja, majjhe siṅghāṭake pāsādo. Tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi rathikāyapi vīthiṁ sañcarante majjhe siṅghāṭake nisinnepi. Tassa evamassa: ‘ete manussā gehaṁ pavisanti, ete nikkhamanti, ete rathikāya vīthiṁ sañcaranti, ete majjhe siṅghāṭake nisinnā’ti.
rathikāyapi vīthiṁ sañcarante → rathiyā vītisañcarantenapi (bj); rathiyāya vithiṁ sañcarantepi (sya-all); rathiyā vīthi sañcarantepi (pts1ed) | rathikāyapi vīthiṁ sañcarante → rathiyā vīthisañcarantepi (bj) | rathikāya vīthiṁ sañcaranti → rathiyā vīthisañcaranti (bj) | tattha → tatra (sya-all) | rathikāya vīthiṁ → rathiyāya vithiṁ (sya-all); rathiyā vīthi (pts) | sañcarante → sañcarante pi (pts) | sañcarante → rathiyāpī rathiṁ sañcarante (cck: sī.); rathiyāya vithiṁ sañcarantepi (cck: syā.) | pāsādo → SS pāsāde. (pts note) | siṅghāṭake → siṁghāṭake (bjt) | seyyathāpi mahārāja → seyyathā pi mahā-rāja (pts) | pavisantepi nikkhamantepi rathikāyapi vīthiṁ → pavisante pi nikkhamante pi rathiyā vīthi (pts) | nisinnepi → nisinne (pts) | evamassa → evam assa (pts) | nisinnāti → nisinnā ti (pts)Это, великий царь, как, если человек, стоящий на террасе над серединой перекрёстка, видит, как люди входят в дом, выходят, двигаются по проезжей дороге, сидят на середине перекрёстка, он может сказать себе: „Эти люди входят в дом, эти выходят, эти двигаются по проезжей дороге, эти сидят на середине перекрёстка“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | cutūpapātañāṇāya → cutūpapāta-ñāṇāya (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к знанию о том, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются.
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; yathākammūpage satte pajānāti.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts) | yathākammūpage → yathā kammūpage (pts) | kāyaduccaritena → kāya-duccaritena (pts) | vacīduccaritena → vacī-duccaritena (pts) | manoduccaritena → mano-duccaritena (pts) | micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā → micchā-diṭṭhikā micchā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | paraṁ → param (pts) | kāyasucaritena → kāya-sucaritena (pts) | vacīsucaritena → vacī-sucaritena (pts) | manosucaritena → mano-sucaritena (pts) | sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā → sammā diṭṭhikā sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts) | yathākammūpage → yathā-kammūpage (pts)Божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого, он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными: „Поистине, почтенные, те существа, что наделены дурным поведением тела, наделены дурным поведением в речи, наделены дурным поведением разума, злословят о праведных, придерживаются ложных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] ложных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождаются внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней. Те же существа, почтенные, что наделены хорошим поведением тела, наделены хорошим поведением в речи, наделены хорошим поведением разума, не злословят о праведных, придерживаются истинных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] истинных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождаются в благом небесном мире“. — Так божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого, он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными.
Idampi kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idampi → idaṁpi (th) | idampi → idam pi (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее предыдущих зримых плодов отшельничества.
4.3.3.8. Āsavakkhayañāṇa4.3.3.8. Знание прекращения всех влечений
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | mudubhūte → mudu-bhūte (pts) | khayañāṇāya → khaya-ñāṇāya (pts)Так, с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — он направляет и обращает ум к знанию об уничтожении порочных свойств.
So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti.
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | dukkhanti yathābhūtaṁ → dukkhan ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ → dukkha-samudayo ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ → dukkha-nirodho ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ → dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ti yathā-bhūtaṁ (pts)Он 'это - боль' как-есть понимает, 'это - боли-скапливание'… 'это - боли-устранение'… 'это к боли-устранению ведущая практика' как-есть понимает;
Ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti.
āsavanirodhagāminī paṭipadāti → āsavanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | āsavāti yathābhūtaṁ → āsavā ti yathā-bhūtaṁ (pts) | āsavasamudayoti yathābhūtaṁ → āsava-samudayo ti yathā-bhūtaṁ (pts) | āsavanirodhoti yathābhūtaṁ → āsava-nirodho ti yathā-bhūtaṁ (pts) | āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ → āsava-nirodha-gāminī paṭipadā ti yathā-bhūtaṁ (pts)Он 'эти - истечения' как-есть понимает, 'это - истечения-скапливание'… 'это - истечения-устранение'… 'это к истечения-устранению ведущая практика' как-есть понимает.
Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati,
jānato → Scmt Bp pajānato; Sd omits; Sum. as above. (pts note) | kāmāsavāpi → kāmāsavā pi (pts) | bhavāsavāpi → bhavāsavā pi (pts) | avijjāsavāpi → avijjāsavā pi (pts)У того так знающего так видящего от желания-истечения в том числе ум высвобождается, от вовлечённости-истечения в том числе ум высвобождается, от неразличения-истечения в том числе ум высвобождается.
vimuttasmiṁ ‘vimuttam’iti ñāṇaṁ hoti,
vimuttam → Bp Gr vimuttamhi ti. (pts note) | vimuttamiti → vimuttam iti (pts)В освобождённом возникает знание, что он освобождён.
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.Он постигает: „Уничтожено следующее рождение, исполнен [обет] целомудрия, сделано то, что надлежит сделать, нет ничего вслед за этим состоянием“.
Seyyathāpi, mahārāja, pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippisambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi. Tassa evamassa: ‘ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tatrime sippisambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī’ti.
sakkharakathalampi → sakkharakaṭhalampi (bj) | sakkharakathalāpi → sakkharakaṭhalāpi (bj) | tatrime sippisambukāpi sakkharakathalāpi → tatthime sippikasambukāpi sakkharakaṭhalaṁpi (sya-all) | sakkharakaṭhalaṁpi → sakkharakaṭhalāpi (sya-all: sī.) | sippi-sambukam → Bp Gr sippika- twice. (pts note) | sakkharakaṭhalam → St kaṭhālam; Bp kathalaṁ. (pts note) | maccha-gumbam → Bp Gr kumbhaṁ. (pts note) | sippisambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi → sippikasambukaṁpi sakkharakaṭhalaṁpi macchagumbaṁpi carantaṁpi tiṭṭhantaṁpi (th) | seyyathāpi mahārāja pabbatasaṅkhepe → seyyathā pi mahā-rāja pabbata-saṁkhepe (pts) | sippisambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi → sippi-sambukam pi sakkharakaṭhalam pi maccha-gumbam pi carantam pi tiṭṭhantam pi (pts) | evamassa → evam assa (pts) | udakarahado → udaka-rahado (pts) | tatrime sippisambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipīti → tatr ime sippi-sambukā pi sakkhara-kaṭhalā pi maccha-gumbā pi caranti pi tiṭṭhanti pīti (pts)98. Это, великий царь, как, если зрячий человек, стоя на берегу окружённого горами озера, прозрачного, спокойного, незамутнённого, видит устриц и раковины, песок и гальку, стаи рыб, двигающихся и останавливающихся, он может сказать себе: „Вот это — озеро, прозрачное, спокойное, незамутнённое, а в нем — эти устрицы и раковины, песок и галька, стаи рыб, что двигаются и останавливаются“ —
Evameva kho, mahārāja, bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti.
evaṁ → (pts) | āneñjappatte → ānejjappatte (pts) | evameva → evam eva (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)так же точно, великий царь, и монах с сосредоточенным умом — чистым, ясным, незапятнанным, лишённым нечистоты, гибким, готовым к действию, стойким, непоколебимым — направляет и обращает ум к знанию об уничтожении порочных свойств.
‘So idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
idaṁ dukkhanti → imaṁ dukkhan ti (pts) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ → imaṁ dukkhan ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ → dukkha samudayo ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ → dukkha-nirodho ti yathā-bhūtaṁ (pts) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ → dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ti yathā-bhūtaṁ (pts)Он 'это - боль' как-есть понимает, 'это - боли-скапливание'… 'это - боли-устранение'… 'это к боли-устранению ведущая практика' как-есть понимает;
‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
āsavanirodhagāminī paṭipadāti → āsavanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | āsavāti → āsavā ti (pts) | āsavasamudayoti yathābhūtaṁ → āsava-samudayo ti yathā-bhūtaṁ (pts) | āsavanirodhoti yathābhūtaṁ → āsava-nirodho ti yathā-bhūtaṁ (pts) | āsavanirodhagāminī paṭipadāti → āsava-nirodha-gāminī paṭipadā ti (pts)Он 'эти - истечения' как-есть понимает, 'это - истечения-скапливание'… 'это - истечения-устранение'… 'это к истечения-устранению ведущая практика' как-есть понимает.
Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati,
kāmāsavāpi → kāmāsavā pi (pts) | bhavāsavāpi → bhavāsavā pi (pts) | avijjāsavāpi → avijjāsavā pi (pts)У того так знающего так видящего от желания-истечения в том числе ум высвобождается, от вовлечённости-истечения в том числе ум высвобождается, от неразличения-истечения в том числе ум высвобождается.
vimuttasmiṁ ‘vimuttam’iti ñāṇaṁ hoti,
vimuttamiti → vimuttam iti (pts)В освобождённом возникает знание, что он освобождён.
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.Он постигает: „Уничтожено следующее рождение, исполнен [обет] целомудрия, сделано то, что надлежит сделать, нет ничего вслед за этим состоянием“.
Idaṁ kho, mahārāja, sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.
idaṁ → idaṁpi (sya-all) | mahārāja → mahāraja (pts) | mahārāja → mahā-raja (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca → sāmañña-phalehi (pts)Таков, великий царь, зримый плод отшельничества, который и прекраснее, и возвышеннее других зримых плодов отшельничества.
Imasmā ca pana, mahārāja, sandiṭṭhikā sāmaññaphalā aññaṁ sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ uttaritaraṁ vā paṇītataraṁ vā natthī”ti.
sandiṭṭhikā sāmaññaphalā → sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi (pts) | pana → sīhalapotthake idaṁ nipātadvayaṁ na dissati (sya-all note) | Imamhā → Bp Gr imasmā ca. (pts note) | imasmā → abhikkantatarañ ca paṇītatarañ (pts) | pana mahārāja sandiṭṭhikā sāmaññaphalā → imamhā mahā-rāja sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi (pts) | sāmaññaphalaṁ → sāmañña-phalaṁ (pts) | natthīti → n atthīti (pts)И нет, великий царь, другого зримого плода отшельничества превосходнее и возвышеннее этих зримых плодов отшельничества”.
5. Ajātasattuupāsakattapaṭivedanā5. Аджатасатту становится мирским последователем
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavantaṁ etadavoca:
vedehiputto → vedehi-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта сказал Благостному:
“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.
bhante → Bp Gr omit the repetition. (pts note)“Превосходно, господин! Превосходно, господин!
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ, bhante, bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
evamevaṁ bhante → evameva (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ bhante → dakkhintīti evam eva (pts) | nikkujjitaṁ → Bp nikujjitaṁ. (pts note) | Bhagavatā → Bp Gr bhante bhāgavatā. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
esāhaṁ → so ahaṁ (pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)И вот, господин, я иду как к прибежищу к Благостному, и к дхамме, и к сангхе монахов.
Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
saraṇaṁ gataṁ → saraṇaṅgataṁ (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)Пусть же Благостный примет меня как преданного мирянина, отныне и на всю жизнь нашедшего [здесь] прибежище.
Accayo maṁ, bhante, accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yohaṁ pitaraṁ dhammikaṁ dhammarājānaṁ issariyakāraṇā jīvitā voropesiṁ.
issariyakāraṇā → issariyassa kāraṇā (bj, sya-all, pts) | yohaṁ → yohaṁ bhante (sya-all); so haṁ (pts) | bhante → bhanteti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yohaṁ → yathā-bālaṁ yathā-mūḷhaṁ yathā-akusalaṁ so haṁ (pts) | dhammarājānaṁ issariyakāraṇā → dhamma-rājānaṁ issariyassa kāraṇā (pts)Мной совершено преступление, господин: из-за глупости, из-за ослепления, из-за нечестия я ради владычества лишил жизни отца, добродетельного царя добродетели.
Tassa me, bhante bhagavā, accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti.
paṭiggaṇhātu → patigaṇhātu (pts)Пусть же, господин, Благостный примет меня, [признавшегося] в совершенном преступлении, чтобы в будущем я обуздал себя”.
“Taggha tvaṁ, mahārāja, accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yaṁ tvaṁ pitaraṁ dhammikaṁ dhammarājānaṁ jīvitā voropesi.
yaṁ → yo (bj, sya-all) | dhammarājānaṁ → dhammarājānaṁ issariyassa kāraṇā (sya-all) | yo → yaṁ (sya-all: sī.) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ → yathā-mūḷhaṁ yathā-akusalaṁ (pts) | dhammarājānaṁ → dhamma-rājānaṁ (pts)“Действительно, великий царь, ты совершил преступление — из-за глупости, из-за ослепления, из-за нечестия ты лишил жизни отца, добродетельного царя добродетели.
Yato ca kho tvaṁ, mahārāja, accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma.
tan → Bp Gr taṁ. (pts note) | paṭiggaṇhāma → paṭigaṇhāma (bjt) | taṁ te → tante (th) | mahārāja → mahā-rāja (pts) | yathādhammaṁ → yathā dhammaṁ (pts) | paṭiggaṇhāma → patigaṇhāma (pts)И поскольку ты, великий царь, указав на совершенное преступление, добродетельно искупаешь [его], мы принимаем тебя.
Vuddhihesā, mahārāja, ariyassa vinaye, yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti, āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatī”ti.
vuddhihesā → vuḍḍhi hesā (sya-all) | vuddhihesā → vuddhi hesā (bjt) | vuddhihesā mahārāja → vuddhi h esā mahā-rāja (pts) | yathādhammaṁ → yathā dhammaṁ (pts)Ибо такова, великий царь, поступь должного поведения праведника, что указавший на совершенное преступление и добродетельно искупающий [его] достигает в будущем самообуздания”.
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavantaṁ etadavoca:
vedehiputto → vedehi-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта сказал Благостному:
“handa ca dāni mayaṁ, bhante, gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
mayaṁ → Bp Gr omit. (pts note) | ca dāni → cadāni (th) | bahukiccā → bahu-kiccā (pts) | bahukaraṇīyāti → bahu-karaṇīyā ti (pts)“Ну а теперь, господин, мы пойдём — у нас много дел, многое надлежит сделать”.
“Yassadāni tvaṁ, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts) | mahārāja → mahā-rāja (pts)— “[Делай], теперь, великий царь, как ты считаешь нужным”.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта, возрадовавшись и удовлетворившись словами Благостного, поднялся с сиденья, приветствовал Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалился.
Atha kho bhagavā acirapakkantassa rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa bhikkhū āmantesi:
ajātasattussa vedehiputtassa → ajātasattuvedehiputtassa (pts) | Ajātasattu-Vedehi-puttassa → Bp Ajātasattussa. (pts note) | atha kho → athakho (th) | acirapakkantassa → acira-pakkantassa (pts)И вот вскоре после ухода царя Магадхи Аджатасатту Ведехипутты Благостный обратился к монахам:
“khatāyaṁ, bhikkhave, rājā.“Этот царь, монахи, поражён;
Upahatāyaṁ, bhikkhave, rājā.этот царь, монахи, потрясён.
Sacāyaṁ, bhikkhave, rājā pitaraṁ dhammikaṁ dhammarājānaṁ jīvitā na voropessatha, imasmiññeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ uppajjissathā”ti.
imasmiññeva → imasmiṁyevassa (sya-all) | na → Scdt Gr. omit. (pts note) | āsane → Sct āyatane; Gr āsatena. (pts note) | imasmiññeva → imasmiṁ yeva (bjt, pts) | vītamalaṁ dhammacakkhuṁ → vīta-malaṁ dhamma-cakkhuṁ (pts)Если бы этот царь, монахи, не лишил жизни отца, добродетельного царя добродетели, то уже на этом сиденье обрёл бы непорочное, свободное от скверны видение истины”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный,
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)и удовлетворённые монахи возрадовались словам Благостного.
Sāmaññaphalasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.Окончена “Саманняпхала-сутта”. Вторая.