DhammacetiyasuttaМонументы в честь Дхаммы
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati medāḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
medāḷupaṁ → medataḷumpaṁ (bj); metalūpaṁ (si); medaḷupaṁ (sya-all); medaḷumpaṁ (pts1ed) | medāḷupaṁ → medaḷumpaṁ (pts) | medataḷumpaṁ → medāḷupaṁ (bj: machasaṁ, syā); medaḷumpaṁ (bj: PTS); metalupaṁ (bj: sīmu8) | medāḷupaṁ → metaḷūpaṁ (cck: sī.); medaḷumpaṁ (cck: pī.) | Medaḷumpaṁ → Bu Medata umpaṁ & Metaḷumpaṁ; Skt Metaḷupaṁ; Bm Medāḷupaṁ; Si Medalupaṁ. Cf. Dhp. p. 222 & Jāt. IV 151. (pts note) | Sakyānaṁ → Bm Sākyānaṁ. (pts note)Одно время Благословенный проживал в стране Сакьев, где был город Сакьев под названием Медалумпа.
Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo nagarakaṁ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena.
nagarakaṁ → naṅgarakaṁ (pts) | nagarakaṁ → naṅgarakaṁ (bj: PTS) | Naṅgarakaṁ → So Bu; Sk Naṅgaraṁkaṁ (but infra Naṅgarakamhā); Bm Si Nagarakaṁ. (pts note) | kenacideva → kenacid eva (pts)И в то время царь Пасенади Косальский прибыл в Нагараку по некоему делу.
Atha kho rājā pasenadi kosalo dīghaṁ kārāyanaṁ āmantesi:Он обратился к Дигхе Караяне:
“yojehi, samma kārāyana, bhadrāni bhadrāni yānāni, uyyānabhūmiṁ gacchāma subhūmiṁ dassanāyā”ti.
uyyānabhūmiṁ → uyyānabhūmiyaṁ (sya-all) | dassanāyā’’ti → subhūmidassanāyāti (cck: dī. ni. 2.43) | uyyānabhūmiṁ → Sk Si uy-miyaṁ. (pts note)“Дорогой Караяна, подготовь царские колесницы. Поедем в парк удовольствий насладиться видом приятной местности”.
“Evaṁ, devā”ti kho dīgho kārāyano rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā rañño pasenadissa kosalassa paṭivedesi:
evaṁ → evā (bj) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts)“Да, ваше величество” – ответил Дигха Караяна. Когда царские колесницы были готовы, он сообщил царю:
“yuttāni kho te, deva, bhadrāni bhadrāni yānāni.
te → (bj)“Ваше величество, для вас приготовлены царские колесницы.
Yassadāni kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni kālaṁ → yassa dāni kālam (pts)Вы можете отправляться, как только сочтёте нужным”.
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā niyyāsi mahaccā rājānubhāvena.
nagarakamhā → nagaramhā (bj); naṅgaramhā (pts) | mahaccā → mahacca (bj) | mahaccā rājānubhāvena → (pts) | mahacca → mahaccā (bj: sīmu8, machasaṁ) | bhadraṁ → Bm (as usual) repeats bhadraṁ. (pts note) | mahaccarājānubhāvena → So all MSS & Bu (here). See supra page 65. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | nagarakamhā → naṅgarakamhā (pts)И тогда царь Пасенади Косальский взошёл на царскую колесницу и в сопровождении других колесниц выехал из Нагараки со всем царским великолепием,
Yena ārāmo tena pāyāsi.направившись в парк.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
pattikova → pattiko va (pts)Он ехал, пока дорога была проходимой для колесниц, затем спешился и пошёл в парк пешком.
Addasā kho rājā pasenadi kosalo ārāme jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (cck: sī. pī.) | anuvicaramāno → Si anuvicariyamāno. (pts note) | pāsādanīyāni → So Sk Si; Bm pas-. (pts note) | appanigghosāni → Bm -nigh-. (pts note) | jaṅghāvihāraṁ → jaṁghāvihāraṁ (pts) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni → manussarāhaseyyākāni paṭisallāṇasāruppāni (pts)Прохаживаясь и прогуливаясь в парке, чтобы размяться, царь Пасенади увидел чудесные и восхитительные подножья деревьев – тихие и непобеспокоенные голосами, с атмосферой уединения, удалённые от людей, подходящие для затворничества.
Disvāna bhagavantaṁyeva ārabbha sati udapādi:
sati → pīti (sya-all) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)Вид этих [деревьев] напомнил ему о Благословенном, [и он подумал]:
“imāni kho tāni rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, yattha sudaṁ mayaṁ taṁ bhagavantaṁ payirupāsāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
pasādanīyāni → pāsādanīyāni (sya-all) | tāni → imāni khodāni (bj: sīmu8) | yatthassudaṁ → So Skt Bm; Bu Si yattha sudaṁ. (pts note) | mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni yattha sudaṁ mayaṁ → manussarāhaseyyakāni paṭisallāṇasāruppāni yatthassudaṁ mayan (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)“Эти подножья деревьев чудесные и восхитительные – тихие и непобеспокоенные голосами, с атмосферой уединения, удалённые от людей, подходящие для затворничества, [точно] как те места, где мы обычно кланяемся Благословенному, совершенному и Правильно Пробуждённому”.
Atha kho rājā pasenadi kosalo dīghaṁ kārāyanaṁ āmantesi:И тогда он рассказал Дигхе Караяне о том, что подумал, и спросил:
“imāni kho, samma kārāyana, tāni rukkhamūlāni pāsādikāni pasādanīyāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, yattha sudaṁ mayaṁ taṁ bhagavantaṁ payirupāsāma arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
pasādanīyāni → pāsādanīyāni (sya-all) | sudaṁ → yatthassudaṁ (bj: PTS) | mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th)“Эти подножья деревьев чудесные и восхитительные – тихие и непобеспокоенные голосами, с атмосферой уединения, удалённые от людей, подходящие для затворничества, [точно] как те места, где мы обычно кланяемся Благословенному, совершенному и Правильно Пробуждённому.
Kahaṁ nu kho, samma kārāyana, etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?
kahaṁ → kahan (pts) | sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)Мой добрый Караяна, где сейчас проживает Благословенный, достойный и Правильно Пробуждённый?”
“Atthi, mahārāja, medāḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
medāḷupaṁ → medataḷumpaṁ (bj); medaḷupaṁ (sya-all) | medataḷumpaṁ → medāḷupaṁ (bj: machasaṁ, syā); medaḷumpaṁ (bj: PTS); metalupaṁ (bj: sīmu8)“Ваше величество, есть у Сакьев город под названием Медалумпа.
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti.
viharati → (bj) | sammāsambuddhoti kīvadūre → sammāsambuddho viharatīti kīva dūro (bj) | sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)Благословенный, достойный и Правильно Пробуждённый, проживает сейчас там”.
“Kīvadūre pana, samma kārāyana, nagarakamhā medāḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo hotī”ti?
Kīvadūre → kīvadūro (bj, sya-all, km, pts1ed) | medāḷupaṁ → medataḷumpaṁ (bj); medaḷupaṁ (sya-all) | kīvadūre → kīvadūro (sya-all) | nagarakamhā → naṅgaramhā (bj: PTS) | medataḷumpaṁ → medāḷupaṁ (bj: machasaṁ, syā); medaḷumpaṁ (bj: PTS); metalupaṁ (bj: sīmu8) | Kīvadūre → kīvadūro (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Kīvadūro → So Skt Si; Bm kiṁ va dūre. (pts note) | kīvadūre → kīva dūro (bjt) | nagarakamhā medāḷupaṁ → naṅgarakamhā medaḷumpaṁ (pts)“Как далеко от Нагараки до Медалумпы?”
“Na dūre, mahārāja;“Недалеко, ваше величество.
tīṇi yojanāni;Три лиги.
sakkā divasāvasesena gantun”ti.
divasāvasesena → So Sk Si & St infra; St here & Bm divasāvasena. 4 (pts note) | gantunti → gantun ti (pts)Светлого времени ещё достаточно, чтобы отправиться туда”.
“Tena hi, samma kārāyana, yojehi bhadrāni bhadrāni yānāni, gamissāma mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
tena hi → tenahi (th) | mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th) | mayaṁ → mayan (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)“В таком случае, дорогой Караяна, подготовь царские колесницы. Поедем навестить Благословенного, совершенного и Правильно Пробуждённого”.
“Evaṁ, devā”ti kho dīgho kārāyano rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā rañño pasenadissa kosalassa paṭivedesi:
paṭissutvā → paṭisutvā (pts)“Да, ваше величество” – ответил Дигха Караяна. Когда царские колесницы были готовы, он сообщил царю:
“yuttāni kho te, deva, bhadrāni bhadrāni yānāni.“Ваше величество, для вас приготовлены царские колесницы.
Yassadāni kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni kālaṁ → yassa dāni kālam (pts)Вы можете отправляться, как только сочтёте нужным”.
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā yena medāḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo tena pāyāsi.
nagarakamhā → nagarakamhā nikkhamitvā (bj) | medāḷupaṁ → medataḷumpaṁ (bj); medaḷupaṁ (sya-all) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (th, pts) | nagarakamhā → naṅgaramhā niyyāsi (pts) | medāḷupaṁ → medaḷumpaṁ (pts)И тогда царь Пасенади Косальский взошёл на царскую колесницу и в сопровождении других колесниц выехал из Нагараки, направившись к городу Сакьев Медалумпе.
Teneva divasāvasesena medāḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamaṁ sampāpuṇi.
medāḷupaṁ → medataḷumpaṁ (bj); medaḷupaṁ (sya-all); medaḷumpaṁ (pts) | nāma → Skt & Si omit. (pts note) | teneva → ten eva (pts)Он прибыл ещё засветло
Yena ārāmo tena pāyāsi.и отправился в парк.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
pattikova → pattiko va (pts)Он ехал, пока дорога была проходимой для колесниц, затем спешился и пошёл в парк пешком.
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti.В то время группа монахов ходила под открытым небом вперёд и назад, [медитируя].
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Тогда царь Пасенади Косальский подошёл к ним и спросил:
“kahaṁ nu kho, bhante, etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho?
kahaṁ → kahan (pts)“Почтенные, где сейчас проживает Благословенный, достойный и Правильно Пробуждённый?
Dassanakāmā hi mayaṁ taṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
Dassanakāmā → Bm dassanākāmā. (pts note) | mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th) | mayaṁ → mayan (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)Мы бы хотели повидать Благословенного, совершенного и Правильно Пробуждённого”.
“Eso, mahārāja, vihāro saṁvutadvāro. Tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi. Vivarissati bhagavā te dvāran”ti.
āḷindaṁ → ālindaṁ (bj) | aggaḷaṁ → aggalaṁ (bj) | aggaḷaṁ → So Bm Si Bu; Skt aggalaṁ. (pts note) | + → te (bjt, th, pts) | ākoṭehi → ākoṭṭehi (th) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts) | te dvāranti → dvāran ti (pts)“Вот его хижина с закрытой дверью. Подходи к ней тихо. Без спешки взойди на крыльцо, прокашляйся и постучи. Благословенный откроет тебе дверь”.
Atha kho rājā pasenadi kosalo tattheva khaggañca uṇhīsañca dīghassa kārāyanassa pādāsi.
uṇhīsañca → uṇhisañca (sya-all) | uṇhīsañ → So Skt Bu; Bm Si uṇhisaṅ. (pts note) | tattheva khaggañca uṇhīsañca → tatth eva khaggañ ca uṇhīsañ ca (pts)Тогда царь Пасенади передал свой меч и тюрбан Дигхе Караяне.
Atha kho dīghassa kārāyanassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Дигха Караяна подумал:
“rahāyati kho dāni rājā, idheva dāni mayā ṭhātabban”ti.
idheva → tenidheva (bj) | kho dāni rājā → mahārājā (bj, sya-all, km, pts1ed) | rājā idheva → mahārājā idh eva (pts) | tenidhevadāni → idhevadāni (bj: sīmu8, machasaṁ, syā, PTS) | rājā → mahārājā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | idheva → tenidheva (cck: sī.) | Rahāyati → So Skt Bm Bu; Si rahāyasi. (pts note) | idh → Skt nedh'. (pts note) | ṭhātabbanti → ṭhātabban ti (pts)“Так царь отправляется на секретное совещание! А я должен ждать здесь один!”
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena so vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ.
āḷindaṁ → ālindaṁ (bj) | aggaḷaṁ → aggalaṁ (bj) | ākoṭesi → ākoṭṭesi (th) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)Царь Пасенади тихонько подошёл к хижине с закрытой дверью. Без спешки он вошёл на крыльцо, прокашлялся и постучал. Благословенный открыл дверь.
Atha kho rājā pasenadi kosalo vihāraṁ pavisitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti:
nipatitvā → patitvā (pts) | patitvā → Bm Si nipatitvā. (pts note) | paricumbati → Bm paricumpati. (pts note) | pāṇīhi → Skt pānīhi. (pts note) | pādesu → pāde (bjt, pts) | nāmañca → nāmañ ca (pts)Царь Пасенади вошёл в хижину, затем он упал в ноги Благословенному, расцеловал стопы и погладил их руками, произнося своё имя:
“rājāhaṁ, bhante, pasenadi kosalo;
rājāhaṁ → rājā haṁ (pts)“Почтенный, я царь Пасенади Косальский!
rājāhaṁ, bhante, pasenadi kosalo”ti.
rājāhaṁ → rājā haṁ (pts) | kosaloti → kosalo ti (pts)Почтенный, я царь Пасенади Косальский!”
“Kiṁ pana tvaṁ, mahārāja, atthavasaṁ sampassamāno imasmiṁ sarīre evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karosi, mittūpahāraṁ upadaṁsesī”ti?
mittūpahāraṁ → cittūpahāraṁ (bj) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | cittūpahāraṁ → mittūpahāraṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | mittūpahāraṁ → cittūpahāraṁ (cck: sī.) | mittūpahāraṁ → So Si; Skt mittupahāraṁ here & vittūvohāraṁ infra; Bm mittupahāraṁ. (pts note)“Но, великий царь, по каким причинам ты выражаешь такое высочайшее почтение этому телу и проявляешь такую дружелюбность?”
“Atthi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:“Почтенный, исходя из Дхаммы я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
supaṭipanno → suppaṭipanno (bj: machasaṁ) | svākkhāto → So Si & Sk infra; Sk here svakkhyāto; Bm svākhyāto. (pts note) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Idhāhaṁ, bhante, passāmi eke samaṇabrāhmaṇe pariyantakataṁ brahmacariyaṁ carante dasapi vassāni, vīsampi vassāni, tiṁsampi vassāni, cattārīsampi vassāni.
carante → caranti (bj) | vīsampi → vīsatimpi (bj); vissatim pi (pts) | bhante → bhante bhagavā (sya-all) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | bhante → Bm Si add bhagavā. (pts note) | carante → Sk caranti here. (pts note) | dasapi → dasa pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts)Почтенный, бывает так, что я вижу неких шраманов и брахманов, ведущих святую жизнь в течение десяти, двадцати, тридцати, или сорока лет,
Te aparena samayena sunhātā suvilittā kappitakesamassū pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti.
sunhātā → sunahātā (bj) | samaṅgībhūtā paricārenti → samaṅgibhūtā parivārenti (pts) | paricārenti → parivārenti (bj: PTS) | paricārenti → parivārenti (sya-all: sī.) | sunhātā → So Bm Si; Sk sunahātā; St suhanohātā. (pts note) | parivārenti → Si paricārenti, with note that the Sinh. reading is parivārenti. Cf. Vol. I pp. 504 & 571. (pts note)а потом я вижу их ухоженными, помазанными, с постриженными волосами и бородой, обеспеченными и наделёнными пятью множителями желания, наслаждающимися ими.
Idha panāhaṁ, bhante, bhikkhū passāmi yāvajīvaṁ āpāṇakoṭikaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ carante.
āpāṇakoṭikaṁ → pāṇakoṭikaṁ (bj); āpānakoṭikaṁ (pts) | āpānakoṭikaṁ → So Skt Bu, the latter noting as a var. lect. āpāṇakoṭikaṁ which is read by Bm Si. (pts note)Но здесь я вижу монахов, которые ведут совершенную и чистую святую жизнь в течение всей жизни до последнего вздоха.
Na kho panāhaṁ, bhante, ito bahiddhā aññaṁ evaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ samanupassāmi.Воистину, я не вижу где-либо какой-либо другой святой жизни, которая была бы такой совершенной и чистой как эта.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
me → (pts) | ayampi → ayam pi (pts)Вот почему, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | saṅghoti → bhagavato sāvakasaṅghoti (bj: machasaṁ) | sāvakasaṁgho → Sk (ter) saṁgho, omitting bhagavato sāvaka-. (pts note) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparaṁ, bhante, rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatayopi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.
gahapatayopi → gahapatīpi (bj); gahapatī (pts) | bhātāpi → bhātāpi bhātarā vivadati bhātāpi (bj) | bhaginīpi → bhaginiyāpi (bj) | gahapatī → Bm Si gahapatayo. (pts note) | pi → Bm Si omit bhātarā v. bhātā pi. (pts note) | bhaginī → Bm bhagini. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | rājānopi → rājāno pi (pts) | khattiyāpi → khattiyā pi (pts) | brāhmaṇāpi → brāhmaṇā pi (pts) | mātāpi → mātā pi (pts) | puttopi → putto pi (pts) | pitāpi → pitā pi (pts) | bhātāpi → bhātā pi bhātarā vivadati bhātā pi (pts) | bhaginīpi → bhaginī pi (pts) | sahāyopi → sahāyo pi (pts)Далее, почтенный, цари ссорятся с царями, знать со знатью, брахманы с брахманами, домохозяева с домохозяевами. Мать ссорится с сыном, сын – с матерью; отец – с сыном; сын – с отцом. Брат ссорится с братом, брат – с сестрой; сестра – с братом; друг – с другом.
Idha panāhaṁ, bhante, bhikkhū passāmi samagge sammodamāne avivadamāne khīrodakībhūte aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassante viharante.
samagge sammodamāne avivadamāne khīrodakībhūte → samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā (bj) | sampassante viharante → sampassantā viharanti (bj) | viharanti → samagge sammodamāne khīrodakībhūte aññamaññaṁ piyackkhūhi passante viharante (bj: PTS, machasaṁ) | avivadamāne → Bm omits. (pts note) | khīrodakībhūte → Bm khirodakibhūte. (pts note) | aññamaññaṁ → aññamaññam (pts)Но здесь я вижу монахов, которые живут в согласии, в гармонии, не ссорятся, подобны смешанному с водой молоку, смотрят друг на друга дружескими взорами.
Na kho panāhaṁ, bhante, ito bahiddhā aññaṁ evaṁ samaggaṁ parisaṁ samanupassāmi.Я не вижу какого-либо другого собрания где-либо с таким согласием.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparāhaṁ, bhante, ārāmena ārāmaṁ, uyyānena uyyānaṁ anucaṅkamāmi anuvicarāmi.
caparāhaṁ → ca parāhaṁ (pts)Далее, почтенный, я ходил и блуждал от парка к парку, от сада к саду.
Sohaṁ tattha passāmi eke samaṇabrāhmaṇe kise lūkhe dubbaṇṇe uppaṇḍuppaṇḍukajāte dhamanisanthatagatte, na viya maññe cakkhuṁ bandhante janassa dassanāya.
uppaṇḍuppaṇḍukajāte → uppaṇḍupaṇḍukajāte (bj: syā) | kise → Si kīse. (pts note) | lūkhe → Skt twice lukhe, once lukhā. (pts note) | uppaṇḍuppaṇḍukajāte → So Skt & I Jāt. 346; Si upaṇḍupaṇḍukajāte; Bm uppandupaṇḍukajāte. (pts note) | sohaṁ → so haṁ (pts)Там я видел неких шраманов и брахманов, которые тощие, жалкие, неприглядные, болезненные на вид, с выпирающими венами на членах тела, таких, что люди не захотят смотреть на них вновь.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → evaṁ hoti (bj, pts) | hoti → etadahosi (bj: syā) | etadahosi → evaṁ hoti (sya-all: sī.) | hoti → Bm Si etad ahosi, the latter noting that the Sinh. reading is evaṁ hoti. (pts note)Я подумал:
‘addhā ime āyasmanto anabhiratā vā brahmacariyaṁ caranti, atthi vā tesaṁ kiñci pāpaṁ kammaṁ kataṁ paṭicchannaṁ;
kammaṁ → (sya-all) | anabhiratā → anabhirataṁ (bj: sīmu8) | anabhiratā → Sk anabhirataṁ. (pts note) | kammaṁ → Bm Si omit. (pts note) | paṭicchannaṁ → Bm katā paṭicchannā. (pts note)“Вне сомнений, эти уважаемые ведут святую жизнь без удовлетворения, или же они совершили некий порочный проступок и скрывают его,
tathā hi ime āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā, na viya maññe cakkhuṁ bandhanti janassa dassanāyā’ti.
hi → (bj, sya-all, pts) | tathā → Bm adds hi. (pts note) | uppaṇḍuppaṇḍukajātā → upaṇḍupaṇḍukajātā (th)поэтому они такие тощие, жалкие…”.
Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)Я подходил к ним и спрашивал:
‘kiṁ nu kho tumhe āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā, na viya maññe cakkhuṁ bandhatha janassa dassanāyā’ti?
kiṁ nu kho → kinnu (bj) | āyasmanto → āyasmante (pts) | kho → Sk omits kho. (pts note) | uppaṇḍuppaṇḍukajātā → upaṇḍupaṇḍukajātā (th) | kiṁ → kin (pts)“Почему вы, уважаемые, такие тощие, жалкие… не захотят смотреть на вас вновь?”
Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)И они говорят так:
‘bandhukarogo no, mahārājā’ti.
bandhukarogo no → paṇḍukarogino (mr) | no → paṇḍukarogino (cck: ka.) | Bandhukarogo → So Skt Si Bu; Bm pandukarogino. (pts note)“Это наша семейная болезнь, великий царь”.
Idha panāhaṁ, bhante, bhikkhū passāmi haṭṭhapahaṭṭhe udaggudagge abhiratarūpe pīṇindriye appossukke pannalome paradattavutte migabhūtena cetasā viharante.
pīṇindriye → pīṇitindriyā (bj); pīṇitindriye (pts1ed) | viharante → viharanti (bj) | pīṇindriye → piṇindriye (sya-all); pīṇitindriye (pts) | paradattavutte → paradavutte (sya-all, pts) | viharanti → haṭṭhapahaṭṭhe udaggudagge abhiratarūpe paṇītindriye appossukke paṇṇalome paradavutte migabhūtena cetasā viharante (bj: PTS, machasaṁ) | pīṇindriye → pīṇitindriye (cck: sī. pī.) | pīṇitindriye → Bm pin-; Si piṇind-. (pts note) | paradavutte → So Si; Skt Bm h-ṭṭhā ud-gā . . . p-vuttā. (pts note) | viharante → So Si; Sk viharantīti; Bm viharanti. (pts note) | haṭṭhapahaṭṭhe → haṭṭhappahaṭṭhe (th)Но здесь я вижу улыбающихся и приветливых монахов, искренне радостных, открыто довольных, их способности [органов чувств] свежи, они живут в умиротворении, невозмутимы, живут на то, что другие им дают, пребывают с [отчуждёнными] умами, как у диких оленей.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → evaṁ hoti (bj, pts) | hoti → etadahosi (bj: syā)Я подумал:
‘addhā ime āyasmanto tassa bhagavato sāsane uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti;
jānanti → sañjānanti (bj, pts)“Вне сомнений, эти уважаемые воспринимают последовательные состояния высшего отличия в Учении Благословенного,
tathā hi ime āyasmanto haṭṭhapahaṭṭhā udaggudaggā abhiratarūpā pīṇindriyā appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharantī’ti.
hi → (bj, sya-all, pts) | pīṇindriyā → pīṇitindriyā (bj, pts); piṇindriyā (sya-all) | paradattavuttā → paradavuttā (bj, sya-all, pts) | appossukkā → Bm Si apposukkā here et supra. (pts note) | paradavuttā → Bm paradattavuttā here et supra. (pts note) | haṭṭhapahaṭṭhā → haṭṭhappahaṭṭhā (th)ведь они пребывают улыбающимися и приветливыми, искренне радостными, открыто довольными, их способности [органов чувств] свежи, они живут в умиротворении, невозмутимы, живут на то, что другие им дают, пребывают с [отчуждёнными] умами, как у диких оленей”.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
bhagavato sāvakasaṅghoti → saṅghoti (bj) | suppaṭipanno → supaṭipanno (th, pts) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparāhaṁ, bhante, rājā khattiyo muddhāvasitto;
caparāhaṁ → ca parāhaṁ (pts)Далее, почтенный, будучи помазанным на царство царём, [происходящим из варны] знати,
pahomi ghātetāyaṁ vā ghātetuṁ, jāpetāyaṁ vā jāpetuṁ, pabbājetāyaṁ vā pabbājetuṁ.Я могу казнить тех, кого следует казнить, взыскивать с тех, с кого следует взыскать, ссылать тех, кого следует сослать.
Tassa mayhaṁ, bhante, aḍḍakaraṇe nisinnassa antarantarā kathaṁ opātenti.
aḍḍakaraṇe → aṭṭakaraṇe (bj, sya-all); atthakaraṇe (pts) | aṭṭakaraṇe → atthakaraṇe (bj: sīmu8, PTS) | atthakaraṇe → Skt atthekaraṇe here & attakaraṇe infra; Bm aḍḍakarane; Si aṭṭakaraṇe. (pts note) | antarantarākathaṁ → Bm a-kathā. (pts note)И всё же, когда я сижу на совещании, они вклиниваются и перебивают меня.
Sohaṁ na labhāmi:
sohaṁ → so haṁ (pts)Хоть я и говорю: “Господа, не вклинивайтесь и не перебивайте меня, когда я сижу на совещании. Подождите, пока я закончу говорить” –
‘mā me bhonto aḍḍakaraṇe nisinnassa antarantarā kathaṁ opātetha, kathāpariyosānaṁ me bhonto āgamentū’ti.
opātetha → opātentu (si) | mā → māme bhonto aṭṭakaraṇe nisinnassa (bj) | bhonto aḍḍakaraṇe nisinnassa → (bj) | bhonto → bhavanto (bj, sya-all, pts) | aḍḍakaraṇe → aṭṭakaraṇe (sya-all); atthakaraṇe (pts) | māme → ime (bj: sīmu8) | aṭṭakaraṇe → atthakaraṇe (bj: sīmu8, PTS) | opātetha → opātentu (bj: sīmu8) | opātetha → opātentu (sī.) upariselasutte pana ‘‘opātethā’’tiyeva dissati (cck note) | opātetha → Sk opātetaṁ. (pts note) | kathāpariyosānaṁ → Sk kathaṁ p. bhavanto. (pts note) | + → me (bjt) | antarantarā kathaṁ → antarantarākathaṁ (pts)всё равно они вклиниваются и перебивают меня.
Tassa mayhaṁ, bhante, antarantarā kathaṁ opātenti.
antarantarā → antarantarāva (bj) | antarantarā kathaṁ → antarantarākathaṁ (pts)
Idha panāhaṁ, bhante, bhikkhū passāmi;
panāhaṁ → panāham (pts)Но здесь я вижу монахов
yasmiṁ samaye bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti, neva tasmiṁ samaye bhagavato sāvakānaṁ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā.
neva → n eva (pts)во время того, как Благословенный учит их Дхамме – собрание из нескольких сотен последователей – и ни от одного из учеников Благословенного не услышать звука даже покашливания или прочистки горла.
Bhūtapubbaṁ, bhante, bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti.
deseti → desesi (bj) | deseti tatraññataro → desesi tatra aññataro (sya-all)Одно время Благословенный обучал Дхамме собрание из нескольких сотен последователей,
Tatraññataro bhagavato sāvako ukkāsi.
tatraññataro → aññataro (th) | tatraññataro → tatr aññataro (pts)и один его ученик прочистил своё горло.
Tamenaṁ aññataro sabrahmacārī jaṇṇukena ghaṭṭesi:
tamenaṁ aññataro → tamenaññataro (bj) | jaṇṇukena → jannukena (sya-all, pts) | sabrahmacārī → Si brahmacārī; Skt sabbrahmacārī. (pts note) | ghaṭṭesi → Skt ghaddhesi; Bm Si ghaṭesi. Cf. p. 4 supra (where ghaṭṭesi should be read). (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Тогда один из его товарищей по святой жизни толкнул его коленом:
‘appasaddo āyasmā hotu, māyasmā saddamakāsi; satthā no bhagavā dhammaṁ desetī’ti.
māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | māyasmā saddamakāsi → mā yasmā saddam akāsi (pts)“Тише, почтенный, не шуми. Благословенный, почтенный, учит нас Дхамме”.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Я подумал:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“Удивительно, поразительно,
Adaṇḍena vata kira, bho, asatthena evaṁ suvinītā parisā bhavissatī’ti.
suvinītā → Bm suvinitā (bis). (pts note)насколько собрание может быть таким дисциплинированным без [применения к нему] силы или оружия!”
Na kho panāhaṁ, bhante, ito bahiddhā aññaṁ evaṁ suvinītaṁ parisaṁ samanupassāmi.Я не вижу ни одного другого столь дисциплинированного собрания.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparāhaṁ, bhante, passāmi idhekacce khattiyapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe. Te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni.
bhindantā → vobhindantā (bj) | vālavedhirūpe te bhindantā → vāḷavedhirūpe vobhindantā (bj) | vālavedhirūpe → vāḷavedhirūpe (sya-all) | vobhindantā → te bhindantā (bj: syā, machasaṁ) | bhindantā → vobhindantā (cck: sī.) | vālavedhirūpe → Bm vāḷavedhīrūpe; Si vāḷavedhirūpo. (pts note) | Te → Skt vo. (pts note) | caparāhaṁ → ca parāhaṁ (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)Далее, почтенный, я видел неких учёных среди знати – умных, знающих о доктринах других, острых [в ведении дебатов], точно лучники, расщепляющие [стрелой] волос. Они ходят здесь и там, разбивая взгляды других своими острыми умами.
Te suṇanti:И вот они слышат:
‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osarissatī’ti.“Шраман Готама посетит такую-то деревню или город”.
Te pañhaṁ abhisaṅkharonti:Они подбирают вопрос таким образом:
‘imaṁ mayaṁ pañhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pucchissāma.
samaṇaṁ → Bm adds bho. (pts note) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)“Мы отправимся к шраману Готаме и зададим ему этот вопрос.
Evañce no puṭṭho evaṁ byākarissati, evamassa mayaṁ vādaṁ āropessāma;
evañce → evaṁ ce (my, bjt, pts) | byākarissati evamassa → vyākarissati evam assa (pts)Если, будучи спрошен, он ответит так, мы опровергнем его доктрину этим способом.
evañcepi no puṭṭho evaṁ byākarissati, evampissa mayaṁ vādaṁ āropessāmā’ti.
evañcepi → evaṁ cepi (my, bjt) | evañcepi → evañ ce pi (pts) | byākarissati evampissa → vyākarissati evam pi ssa (pts)А если, будучи спрошен, он ответит этак, то мы опровергнем его доктрину тем способом”.
Te suṇanti:И вот они слышат:
‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osaṭo’ti.
osaṭoti → osaṭo ti (pts)“Шраман Готама прибыл в такую-то и такую-то деревню или город”.
Te yena bhagavā tenupasaṅkamanti.
tenupasaṅkamanti → ten upasaṁkamanti (pts)они отправляются к шраману Готаме,
Te bhagavā dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
samuttejeti → samuttejati (pts) | Bhagavā → Sk omits these four words. (pts note)и шраман Готама наставляет, понуждает, побуждает, радует их беседами о Дхамме.
Te bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā na ceva bhagavantaṁ pañhaṁ pucchanti, kuto vādaṁ āropessanti?
kuto → kutassa (sya-all) | kuto → kutassa (bj: syā) | kuto → Si kut'; assa. (pts note) | ceva → eva (pts)Будучи наставленными, понуждёнными, побуждёнными, порадованными беседой по Дхамме, они даже не задают ему свой [ранее подготовленный] вопрос, так что уж говорить о том, чтобы опровергать его доктрину?
Aññadatthu bhagavato sāvakā sampajjanti.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | aññadatthu → aññadatthuṁ (bj: syā) | aññadatthu → Si aññadatthuṁ. (pts note)И оборачивается всё так, что они становятся его учениками.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparāhaṁ, bhante, passāmi idhekacce brāhmaṇapaṇḍite …pe…
puna → buna (sya-all) | caparāhaṁ → ca parāhaṁ (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)Затем, я видел неких учёных брахманов…
gahapatipaṇḍite …pe…Затем, я видел неких учёных домохозяев…
samaṇapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe. Te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni.
vālavedhirūpe te bhindantā → vāḷavedhirūpe vobhindantā (bj) | vālavedhirūpe → vāḷavedhirūpe (sya-all); vālavedirūpe (pts) | nipuṇe → nipune (pts) | vobhindantā → te bhindantā (bj: syā, machasaṁ)Затем, я видел неких учёных шраманов…
Te suṇanti:
‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osarissatī’ti.
Te pañhaṁ abhisaṅkharonti:
‘imaṁ mayaṁ pañhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pucchissāma.
Evañce no puṭṭho evaṁ byākarissati, evamassa mayaṁ vādaṁ āropessāma;
evañce → evaṁ ce (my, bjt)
evañcepi no puṭṭho evaṁ byākarissati, evampissa mayaṁ vādaṁ āropessāmā’ti.
evañcepi → evaṁ cepi (my, bjt) | evampissa → evaṁpissa (th)
Te suṇanti:
‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osaṭo’ti.
Te yena bhagavā tenupasaṅkamanti.
Te bhagavā dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
Te bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā na ceva bhagavantaṁ pañhaṁ pucchanti, kuto vādaṁ āropessanti?
kuto → kutassa (sya-all) | kuto → kutassa (bj: syā)Будучи наставленными, понуждёнными, побуждёнными, порадованными беседой по Дхамме, они даже не задают ему свой [ранее подготовленный] вопрос, так что уж говорить о том, чтобы опровергать его доктрину?
Aññadatthu bhagavantaṁyeva okāsaṁ yācanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | aññadatthu → aññadatthuṁ (bj: syā) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaññeva (bjt) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)И оборачивается всё так, что они просят шрамана Готаму разрешить им [получить монашеское посвящение], уйдя из жизни домохозяйской в жизнь бездомную.
Te bhagavā pabbājeti.И он даёт им посвящение.
Te tathāpabbajitā samānā ekā vūpakaṭṭhā appamattā ātāpino pahitattā viharantā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
ekā → (sya-all, pts) | tathāpabbajitā → tathā pabbājitā (pts) | pabbajitā → pabbājitā (sya-all: sī.) | pabbājitā → Bm Si pabbajitā, the latter noting that the Sinh. reading is pabbājitā. (pts note) | tathāpabbajitā → tathā pabbajitā (bjt, th) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | nacirasseva yassatthāya → na cirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → sammad eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)Уйдя в бездомную жизнь [под его учительством], они проживают в уединении, в затворничестве, прилежные, старательные, решительные, и вскоре посредством прямого знания они реализуют для себя, входят и пребывают в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной”.
Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)И они говорят так:
‘manaṁ vata, bho, anassāma; manaṁ vata, bho, panassāma’.
manaṁ → mayaṁ (sya-all) | panassāma mayañhi → anassāma mayaṁ hi (pts) | manaṁ → mayaṁ (bj: syā) | manaṁ → mayaṁ (bj: syā) | mayaṁ → manaṁ vata (sya-all: sī.) | Manaṁ → Si mayaṁ, noting that the Sinh. reading is manaṁ. (pts note)“Как близки мы были к падению! Как близки мы были к погибели!
Mayañhi pubbe assamaṇāva samānā samaṇāmhāti paṭijānimhā, abrāhmaṇāva samānā brāhmaṇāmhāti paṭijānimhā, anarahantova samānā arahantāmhāti paṭijānimhā.
arahantāmhāti → arahantomhāti (sya-all, pts) | assamaṇā → Si asamaṇā. (pts note) | mhāti → Sk samanamhāti. (pts note) | abbrāhmaṇā → Bm Si abrāhmanā. (pts note) | mhāti → Sk brāhmaṇamhāti. (pts note) | anarahanto → Si anārahanto. (pts note) | mhāti → Sk arahantamhāti; Bm arahantāmhāti. (pts note) | mayañhi → mayaṁ hi (bjt, th) | mayañhi → hi (pts) | assamaṇāva → assamaṇā va (pts) | samaṇāmhāti → samaṇā mhāti (pts) | abrāhmaṇāva → abbrāhmaṇā va (pts) | brāhmaṇāmhāti → brāhmaṇā mhāti (pts) | anarahantova → anarahanto va (pts) | arahantāmhāti → arahanto mhāti (pts)Прежде, хотя мы не были шраманами, мы считали себя шраманами. Хотя мы не были брахманами, мы считали себя брахманами. Хотя мы не были арахантами, мы считали себя арахантами.
‘Idāni khomha samaṇā, idāni khomha brāhmaṇā, idāni khomha arahanto’ti.
khomha → khomhā (bj, pts) | mhā → Si 'mha throughout. (pts note) | khomha → kho mhā (pts) | khomha arahantoti → kho mhā arahanto ti (pts)Но теперь мы шраманы, теперь мы брахманы, теперь мы араханты”.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparāhaṁ, bhante, ime isidattapurāṇā thapatayo mamabhattā mamayānā, ahaṁ nesaṁ jīvikāya dātā, yasassa āhattā;
jīvikāya → jīvitassa (bj); jīvikaṁ (bj-a); jīvitaṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | caparāhaṁ → caparaṁ (bj, sya-all) | jīvikāya dātā → jīvitassa padātā (bj) | isidattapurāṇā → isidantapurāṇā (sya-all) | ime isidattapurāṇā → isīdatta purāṇā (pts) | jīvikāya → jīvitaṁ (pts) | padātā → jīvikāya, dātā (bj: machasaṁ); jīvitaṁ dātā (bj: PTS) | jīvikāya → jīvitassa (cck: sī.); jīvikaṁ (cck: sī. aṭṭha.); jīvitaṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | mamayānā → sānā. * yu. isidattapurāṇāti dissati (sya-all: sī.) | Purāṇā → Bu says: Isīdattapurāṇā ti Isidatto ca Purāṇo ca; Skt Isidattapurāṇathapatayo; Bm Isidantapurāṇā; Si Isīdantapurāṇā. (pts note) | yānā → Bu Bm Si yānā, the latter with note that the Sinh. reading is sānā (as Skt). (pts note) | jīvitaṁ → Bu jīvikaṁ. (pts note) | yasassa → Sk adds dānaṁ (here only). (pts note) | āhattā → So Skt Si; Bm āhatā. (pts note) | caparāhaṁ → ca parāhaṁ (pts) | mamabhattā mamayānā → mama bhattā mama yānā (pts)Далее, почтенный, Исидатта и Пурана, два моих ревизора, едят мою еду и пользуются моими колесницами. Я обеспечиваю их средствами к жизни и приношу им славу.
atha ca pana no tathā mayi nipaccakāraṁ karonti yathā bhagavati.
nipaccakāraṁ → nipaccākāraṁ (bj, pts)И несмотря на это они не выражают мне такого почтения, которое выражают Благословенному.
Bhūtapubbāhaṁ, bhante, senaṁ abbhuyyāto samāno ime ca isidattapurāṇā thapatayo vīmaṁsamāno aññatarasmiṁ sambādhe āvasathe vāsaṁ upagacchiṁ.
ime ca → imeva (bj) | upagacchiṁ → upagañchiṁ (bj) | ca isidattapurāṇā → isidantapurāṇe (sya-all); va isīdatta purāṇe (pts) | va → Sk imameva; Bm ime ca; Si ime alone (pts note) | vīmaṁsamāno → So Skt Bu; Bm Si vim- (pts note) | abbhuyyāto samāno → abbhuyyāto-samāno (pts)Однажды, когда я выехал со своей армией и проверял этих ревизоров Исидатту и Пурану, случилось так, что я поставил очень тесные казармы.
Atha kho, bhante, ime isidattapurāṇā thapatayo bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya vītināmetvā, yato ahosi bhagavā tato sīsaṁ katvā maṁ pādato karitvā nipajjiṁsu.
kathāya vītināmetvā, yato ahosi bhagavā → assosuṁ kho bhagavantaṁ (sya-all, km, pts1ed) | isidattapurāṇā → isidantapurāṇā (sya-all); isīdatta purāṇā (pts) | ahosi bhagavā → assosuṁ kho bhagavantaṁ (pts) | bhagavā → assosuṁ kho bhagavantaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bahudeva → Bm bahūdeva. (pts note) | Bhagavantaṁ → Bm yato ahosi bhagavā tato. (pts note)И тогда эти двое ревизоров, Исидатта и Пурана, проведя большую часть ночи в обсуждении Дхаммы, легли своими головами в том направлении, в котором, как они слышали, в то время находился Благословенный, а своими ногами – ко мне.
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Я подумал:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“Удивительно, поразительно!
Ime isidattapurāṇā thapatayo mamabhattā mamayānā, ahaṁ nesaṁ jīvikāya dātā, yasassa āhattā;
nesaṁ jīvikāya dātā → tesaṁ jīvitassa padātā (bj) | isidattapurāṇā → isidantapurāṇā (sya-all); isīdatta purāṇā (pts) | jīvikāya → jīvitaṁ (sya-all) | nesaṁ jīvikāya → tesaṁ jīvitaṁ (pts) | mamabhattā mamayānā → mama bhattā mama yānā (pts)Эти двое ревизоров, Исидатта и Пурана, едят мою еду и пользуются моими колесницами. Я обеспечиваю их средствами к жизни и приношу им славу.
atha ca pana no tathā mayi nipaccakāraṁ karonti yathā bhagavati.
nipaccakāraṁ → nipaccākāraṁ (pts)И несмотря на это они не выражают мне такого почтения, которое выражают Благословенному.
Addhā ime āyasmanto tassa bhagavato sāsane uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānantī’ti.
jānantīti → sañjānantīti (bj) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (sya-all) | jānantīti ayampi → sañjānantīti ayam pi (pts) | uḷāraṁ → Si here oḷāraṁ. (pts note) | sañjānantīti → Bm Si jānanti here et supra. (pts note)Вне сомнений, эти уважаемые воспринимают последовательные состояния высшего отличия в Учении Благословенного”.
Ayampi kho me, bhante, bhagavati dhammanvayo hoti:
me → (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)И поэтому также, почтенный, я делаю в отношении Благословенного вывод:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (bj) | sāvakasaṁgho → Sk throughout supaṭipanno saṁgho. (pts note) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁgho ti (pts)“Благословенный – Правильно Пробуждённый, Дхамма хорошо провозглашена Благословенным, Сангха практикует благой путь”.
Puna caparaṁ, bhante, bhagavāpi khattiyo, ahampi khattiyo;
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | ahampi → aham pi (pts)Далее, Благословенный относится к знатным людям, принадлежит к знати и я отношусь к знатным людям, принадлежу к знати.
bhagavāpi kosalo, ahampi kosalo;
kosalo → kosalako (bj) | Kosalako → Bm Si Kosalo throughout. (pts note)Благословенный – косалец, и я косалец.
bhagavāpi āsītiko, ahampi āsītiko.
āsītiko → Bm (alone) asītiko. (pts note) | āsītiko → Si adds ti. (pts note) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | ahampi → aham pi (pts)Благословенному восемьдесят лет, и мне восемьдесят лет.
Yampi, bhante, bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo, bhagavāpi kosalo ahampi kosalo, bhagavāpi āsītiko ahampi āsītiko;
kosalo → kosalako (bj) | āsītiko → āsītikoti (sya-all) | āsītiko → Bm Si omit from yam pi bhante inclusive. (pts note) | + → kho (th) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | ahampi → aham pi (pts) | bhagavāpi kosalo ahampi kosalo bhagavāpi → bhagavā pi kosalako aham pi kosalako bhagavā pi (pts)Поскольку это так,
imināvārahāmevāhaṁ, bhante, bhagavati paramanipaccakāraṁ kātuṁ, mittūpahāraṁ upadaṁsetuṁ.
kātuṁ mittūpahāraṁ → kattuṁ cittūpahāraṁ (bj) | kātuṁ → kattuṁ (sya-all) | paramanipaccakāraṁ kātuṁ → paramanipaccākāraṁ kattuṁ (pts) | imināvārahāmevāhaṁ → imināpāhaṁ (cck: ka.) | evāhaṁ → So Sk Si; Bm iminā pāhaṁsante bhagavati. (pts note) | Bhagavati → Sk bhagavato. (pts note) | imināvārahāmevāhaṁ → iminā vārahām evāhaṁ (pts)то я думаю, будет подобающе для меня выразить такое высочайшее почтение Благословенному, проявить такую дружелюбность.
Handa ca dāni mayaṁ, bhante, gacchāma;
ca dāni → cadāni (th)А теперь, почтенный, нам нужно идти.
bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
bahukaraṇīyāti → bahukaraṇīyā ti (pts)Мы очень заняты, у нас много дел”.
“Yassadāni tvaṁ, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)“Можешь идти, великий царь, когда сочтёшь нужным”.
Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И тогда царь Пасенади Косальский поднялся с сиденья и, поклонившись Благословенному, ушёл, обойдя его с правой стороны.
Atha kho bhagavā acirapakkantassa rañño pasenadissa kosalassa bhikkhū āmantesi:И вскоре после того как он ушёл, Благословенный обратился к монахам так:
“eso, bhikkhave, rājā pasenadi kosalo dhammacetiyāni bhāsitvā uṭṭhāyāsanā pakkanto.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)“Монахи, перед тем как встать с сиденья и уйти, этот царь Пасенади произнёс монументы в честь Дхаммы.
Uggaṇhatha, bhikkhave, dhammacetiyāni;
uggaṇhatha → uggaṇhātha (bj, pts) | uggaṇhātha → uggaṇhatha (bj: machasaṁ, syā) | Uggaṇhātha → Bm Si uggaṇhatha. (pts note)Выучите эти монументы в честь Дхаммы!
pariyāpuṇātha, bhikkhave, dhammacetiyāni;
dhammacetiyāni → Sk repeats these three words. (pts note)Запомните эти монументы в честь Дхаммы!
dhāretha, bhikkhave, dhammacetiyāni.Помните эти монументы в честь Дхаммы!
Atthasaṁhitāni, bhikkhave, dhammacetiyāni ādibrahmacariyakānī”ti.
atthasaṁhitāni → atthasañhitāni (th)Монументы в честь Дхаммы полезны, монахи, и они относятся к основам святой жизни”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благословенный.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)Монахи были довольны и восхитились словами Благословенного.