SakkapañhasuttaSakka’s Questions (Excerpt)
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | tassuttarato → tass uttarato (pts) | indasālaguhāyaṁ → indasāla-guhāyaṁ (pts)
Tena kho pana samayena sakkassa devānamindassa ussukkaṁ udapādi bhagavantaṁ dassanāya.
devānamindassa ussukkaṁ → devānam indassa ussukkam (pts)
Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | devānamindassa etadahosi → devānam indassa etad ahosi (pts)
“kahaṁ nu kho bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?
kahaṁ → kahan (pts) | sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)
Addasā kho sakko devānamindo bhagavantaṁ magadhesu viharantaṁ pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | devānamindo → devānam indo (pts) | brāhmaṇagāmo tassuttarato → brāhmaṇa-gāmo tass uttarato (pts) | indasālaguhāyaṁ → indasāla-guhāyaṁ (pts)
Disvāna deve tāvatiṁse āmantesi:
disvāna → disvā (pts)
“ayaṁ, mārisā, bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | tassuttarato → tass uttarato (pts) | indasālaguhāyaṁ → indasāla-guhāyaṁ (pts)
Yadi pana, mārisā, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?
mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th) | mayaṁ → mayan (pts) | upasaṅkameyyāma → upasaṁkameyyāma (pts) | sammāsambuddhanti → sammā-sambuddhan ti (pts)
“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho devā tāvatiṁsā sakkassa devānamindassa paccassosuṁ.
bhaddantavāti → bhaddan tavāti (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)
Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:
gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (sya-all, pts) | gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (bj: syā) | gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (cck: syā.) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | gandhabbadevaputtaṁ → gandhabba-puttaṁ (pts)
“ayaṁ, tāta pañcasikha, bhagavā magadhesu viharati pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | ayaṁ tāta → ayaṁtāta (bjt) | brāhmaṇagāmo tassuttarato → brāhmaṇa-gāmo tass uttarato (pts) | indasālaguhāyaṁ → indasāla-guhāyaṁ (pts)
Yadi pana, tāta pañcasikha, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?
yadi → yadi hi (sya-all) | mayaṁ → mayan (pts) | upasaṅkameyyāma → upasaṁkameyyāma (pts) | sammāsambuddhanti → sammā-sambuddhan ti (pts)
“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya sakkassa devānamindassa anucariyaṁ upāgami.
beluvapaṇḍuvīṇaṁ → beluvapaṇḍuṁ vīṇaṁ (bj); veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ (sya-all) | gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (sya-all, pts) | bhaddantavāti → bhaddan tavāti (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → beluva-paṇḍu vīṇaṁ (pts)
Atha kho sakko devānamindo devehi tāvatiṁsehi parivuto pañcasikhena gandhabbadevaputtena purakkhato—
gandhabbadevaputtena → gandhabbaputtena (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | gandhabbadevaputtena → gandhabba-puttena (pts)
seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito magadhesu pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate paccuṭṭhāsi.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam evaṁ (pts) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (th, pts) | + → kho (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | brāhmaṇagāmo tassuttarato → brāhmaṇa-gāmo tass uttarato (pts)
Tena kho pana samayena vediyako pabbato atiriva obhāsajāto hoti ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | obhāsajāto → obhāsa-jāto (pts) | brāhmaṇagāmo → brāhmaṇa-gāmo (pts)
Apissudaṁ parito gāmesu manussā evamāhaṁsu:
apissudaṁ → api ssudaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
“ādittassu nāmajja vediyako pabbato jhāyatisu nāmajja vediyako pabbato jalatisu. Nāmajja vediyako pabbato.
jalatisu → jālatissu (bj); jalatassu (sya-all, km); jalitassu (pts1ed) | jhāyatisu → jhāyatissu (bj); jhāyatassu (sya-all, km); pajjhāyitassu (pts1ed) | pabbato kiṁsu → kiṁ su (sya-all) | jhāyatisu nāmajja → pajjhāyit assu nām ajja (pts) | jalatisu nāmajja → jalit assu nām ajja (pts) | jhāyatissu → jhāyatisu (bj: machasaṁ); jhāyatassu (bj: syā) | jalatissu → jalatisu (bj: machasaṁ); jalatassu (bj: syā); jalitassu (bj: PTS) | jhāyatisu → jhāyatassu (cck: syā.); pajjhāyitassu (cck: sī. pī.) | jalatisu → jalatassu (cck: syā.); jalitassu (cck: sī. pī.) | jalatassu → jhāyitassu … jalitassūtipi pāṭhadvayena bhavitabbaṁ (sya-all note) | ādittassu nāmajja → āditt assu nām ajja (pts)
Kiṁsu nāmajja vediyako pabbato atiriva obhāsajāto ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo”ti;
ambasaṇḍā → ambasaṇḍo (sya-all) | kiṁsu → kiṁ su (th) | kiṁsu nāmajja → kiṁ su nām ajja (pts) | obhāsajāto → obhāsa-jāto (pts) | brāhmaṇagāmoti → brāhmaṇa-gāmo ti (pts)
saṁviggā lomahaṭṭhajātā ahesuṁ.
lomahaṭṭhajātā → lomahaṭṭha-jātā (pts)
Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:
gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | gandhabbadevaputtaṁ → gandhabba-puttaṁ (pts)
“durupasaṅkamā kho, tāta pañcasikha, tathāgatā mādisena, jhāyī jhānaratā, tadantaraṁ paṭisallīnā.
tadantaraṁ → tadanantara (bj); tadanantaraṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | tadantaraṁ paṭisallīnā → tadantarapaṭisallīnā (bj); tadanantaraṁ patisallīnā (pts) | tadantarapaṭisallīnā → tadantarā paṭisallīnā (bj: machasaṁ); tadanantaraṁ (bj: syā, kām, PTS) | tadantaraṁ → tadanantaraṁ (cck: sī. syā. pī. ka.) | durupasaṅkamā → durupasaṁkamā (pts) | jhānaratā tadantaraṁ paṭisallīnā → jhāna-ratā tadanantaraṁ patisallīnā (pts)
Yadi pana tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ paṭhamaṁ pasādeyyāsi, tayā, tāta, paṭhamaṁ pasāditaṁ pacchā mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
tvaṁ → (pts) | upasaṅkameyyāma → upasaṁkameyyāma (pts) | sammāsambuddhanti → sammā-sambuddhan ti (pts)
“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena indasālaguhā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā:
gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (sya-all, pts) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ (sya-all) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → veḷuvapaṇḍuvīṇā (bj: syā) | bhaddantavāti → bhaddan tavāti (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → beluva-paṇḍu-vīṇaṁ (pts) | indasālaguhā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → indasāla-guhā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
“ettāvatā me bhagavā neva atidūre bhavissati nāccāsanne, saddañca me sossatī”ti—
nāccāsanne → na accāsanena (bj) | atidūre bhavissati → avidūre kho vasati (sya-all) | neva → n eva (pts) | nāccāsanne saddañca me → na accāsanne saddañ ca kho (pts)
ekamantaṁ aṭṭhāsi.
1. Pañcasikhagītagāthā
Ekamantaṁ ṭhito kho pañcasikho gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesi, imā ca gāthā abhāsi buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā:
gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṁ → gandhabbaputto veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya (sya-all) | gāthā → gāthāyo (sya-all) | arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → arahantupasañhitā kāmupasañhitā (sya-all) | gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (pts) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya (cck: syā.) | saṅghūpasañhitā → saṅghūpasañhitāti pāṭho na dissati (sya-all: sī.) | gandhabbadevaputto → gandhabbadeva putto (bjt) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → buddhupasaṁhitā dhammupasaṁhitā saṅghupasaṁhitā arahantupasaṁhitā kāmūpasaṁhitā (bjt) | saṅghūpasañhitā → saṁghūpasañhitā (ms2005) | gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṁ → gandhabbaputto beluva-paṇḍu-vīṇaṁ (pts) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → buddhūpasaṁhitā dhammūpasaṁhitā arahantūpasaṁhitā kāmūpasaṁhitā (pts)
“Vande te pitaraṁ bhadde, timbaruṁ sūriyavacchase;
sūriyavacchase → suriyavaccase (bj, pts); suriyavacchase (sya-all) | suriyavacchase → suriyavaccase (sya-all: sī.) | sūriyavacchase → suriya-vaccase (pts)My lady SunDazzle, I revere your father, Timbaru, Yena jātāsi kalyāṇī, ānandajananī mama.
jātāsi kalyāṇī → jātā si kalyāṇi (pts) ānandajananī → ānanda-jananī (pts)who sired such a lovely lady—the mother of my joy.Vātova sedataṁ kanto, pānīyaṁva pipāsato;
vātova sedataṁ → vāto va sedakaṁ (pts) | sedataṁ → sedanaṁ (bj: PTS) pānīyaṁva pipāsato → pānīyaṁ va pipāsino (pts)As a breeze is pleasing to one who is sweating, or a drink to one who thirsts, Aṅgīrasi piyāmesi, dhammo arahatāmiva.
aṅgīrasi → aṅgīrasī (bj) | aṅgīrasi piyāmesi → aṅgiraṁsī piyā mesi (sya-all) | aṅgīrasi piyāmesi → aṅgīrasī piyā me si (pts) arahatāmiva → arahataṁ iva (sya-all) | arahatāmiva → arahatām iva (pts)you, radiant one, are dear to me, as the Dhamma is to an arahant.Āturasseva bhesajjaṁ, bhojanaṁva jighacchato;
āturasseva → āturass eva (pts) bhojanaṁva → bhojanaṁ va (pts)Like medicine for the afflicted, like food for the hungry, Parinibbāpaya maṁ bhadde, jalantamiva vārinā.
parinibbāpaya maṁ → parinibbāpayi (sya-all) | maṁ → (pts) jalantamiva vārinā sītodakaṁ → jalantam iva varinā sītodakiṁ (pts)calm me, lady, like water for a fire ablaze.Sītodakaṁ pokkharaṇiṁ, yuttaṁ kiñjakkhareṇunā;
sītodakaṁ → sītodakiṁ (bj: sīmu, PTS) yutta → yutaṁ (bj: sīmu, PTS) | kiñjakkhareṇunā → kiñjakkha-reṇunā (pts)As an elephant, overcome by summer’s heat, plunges into a lotus pond—cool, covered with stamens & pollen— Nāgo ghammābhitattova, ogāhe te thanūdaraṁ.
ghammābhitattova ogāhe → ghammābhitatto va ogahe (pts) ogāhe → ogahe (pts)so I would plunge into your bosom & breasts.Accaṅkusova nāgova, jitaṁ me tuttatomaraṁ;
nāgova → nāgo ca (sya-all) | accaṅkusova nāgova → accaṅkuso va nāgo ca (pts) jitaṁ me → jitamme (bjt) | tuttatomaraṁ → tutta-tomaraṁ (pts)Like an elephant beyond the power of the goad, unfazed by lances & hooks, Kāraṇaṁ nappajānāmi, sammatto lakkhaṇūruyā.
lakkhaṇūruyā → lakkhaṇūrasā (pts)I have no sense of what’s proper to do, intoxicated by the shape of your thighs.Tayi gedhitacittosmi, cittaṁ vipariṇāmitaṁ;
gedhitacittosmi → gadhitacittosmi (sya-all); gathitacitto smi (pts) | gedhitacittosmi → gathita-citto smi (pts)My heart is filled with yearning, my heart is utterly changed. Paṭigantuṁ na sakkomi, vaṅkaghastova ambujo.
paṭigantuṁ → paṭiggantuṁ (th) vaṅkaghastova → vaṅkaghattova (sya-all) | vaṅkaghattova → vaṅkaghasovātipi pāṭho (sya-all note) | vaṅkaghastova → vaṅka-ghasto va (pts)Like a fish having swallowed the hook I cannot turn back.Vāmūru saja maṁ bhadde, saja maṁ mandalocane;
vāmūru → vāmurū (pts) mandalocane → manda-locane (pts)O, lady of gorgeous thighs, embrace me. Embrace me, O lady of languid eye. Palissaja maṁ kalyāṇi, etaṁ me abhipatthitaṁ.
etaṁ me → etamme (bjt) | etaṁ → etam (pts)Hold me tight, my lovely: that is my highest wish.Appako vata me santo, kāmo vellitakesiyā;
vellitakesiyā → vellita-kesiyā aneka (pts)Though small at first, my desire— O you of wavy hair— Anekabhāvo samuppādi, arahanteva dakkhiṇā.
samuppādi → samapādi (bj, sya-all) | anekabhāvo → anekabhāgo (bj: PTS) | samapādi → samapāda (bj: PTS) | anekabhāvo → anekabhāgotipi pāṭho (sya-all note) | anekabhāvo samuppādi → bhāgo sampādi (pts) arahanteva → ārahante va (pts)has grown to manifold power like an offering to an arahant.Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ, arahantesu tādisu;
yaṁ me → yamme (bjt) | yaṁ → yam (pts)May the fruit of the merit from deeds I’ve done for arahants Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi, tayā saddhiṁ vipaccataṁ.
taṁ me → tamme (bjt) | taṁ → tam (pts) | sabbaṅgakalyāṇi → sabbaṅga-kalyāṇi (pts)ripen in being with you, lady lovely in every limb.Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ, asmiṁ pathavimaṇḍale;
yaṁ me → yamme (bjt) | yaṁ → yam (pts) pathavimaṇḍale taṁ me → paṭhavimaṇḍale tamme (bj) | pathavimaṇḍale → paṭhavimaṇḍale (sya-all) | pathavimaṇḍale taṁ → puthuvimaṇḍale tam (pts)May the fruit of the merit from deeds I’ve done in all the world, Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi, tayā saddhiṁ vipaccataṁ.
taṁ me → tamme (bjt) | taṁ → tam (pts) | sabbaṅgakalyāṇi → sabbaṅga-kalyāṇi (pts)ripen in being with you, lady lovely in every limb.Sakyaputtova jhānena, ekodi nipako sato;
sakyaputtova → sakya-putto va (pts)Like the Buddha—through jhāna, one-pointed, intent, & mindful, Amataṁ muni jigīsāno, tamahaṁ sūriyavacchase.
jigīsāno → jigiṁsāno (bj, sya-all, km, pts1ed) | jigīsāno → jigiṁsāno (cck: sī. syā. pī.) sūriyavacchase → suriyavaccase (bj); suriyavacchase (sya-all) | tamahaṁ sūriyavacchase → tam ahaṁ suriyavaccase (pts)a sage longing for the deathless— so I long, SunDazzle, for you.Yathāpi muni nandeyya, patvā sambodhimuttamaṁ;
yathāpi → yathā pi (pts) sambodhimuttamaṁ → sambodhim uttamaṁ (pts)As a sage would rejoice in gaining the supreme awakening, Evaṁ nandeyyaṁ kalyāṇi, missībhāvaṁ gato tayā.
nandeyyaṁ → nandeyya (pts) missībhāvaṁ → missabhāvaṁ (sya-all); missībhavaṁ (pts) | missībhāvaṁ gato → missībhāvaṅgato (bjt) | missībhāvaṁ → missī-bhavaṁ (pts)so would I, my lovely, in mingling with you.Sakko ce me varaṁ dajjā, tāvatiṁsānamissaro;
ce → ca (pts) tāvatiṁsānamissaro → śatraśva me varaṁ dadyāt trayastriṁśānamiśvaraඃ (bj: mahāvastu) | tāvatiṁsānamissaro → tāvatiṁsānam issaro (pts)If Sakka, lord of the Thirty-three, were to grant me a wish, Tāhaṁ bhadde vareyyāhe, evaṁ kāmo daḷho mama.I would choose you, my lady: my passion is so strong.Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ, pitaraṁ te sumedhase;
sālaṁva → sālaṁ va (pts)As I would to a Sal tree not long in bloom, Vandamāno namassāmi, yassāsetādisī pajā”ti.
yassāsetādisī → yassa setādisī (sya-all) | yassāsetādisī → yassā setādisī (my) | pajāti → pajā ti (bjt) | yassāsetādisī pajāti → yassa s etādisī pajā ti (pts)I honor & bow to your father, O wise one, who engendered someone like you.
Evaṁ vutte, bhagavā pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ etadavoca:
gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (sya-all) | gandhabbadevaputtaṁ etadavoca → gandhabbaputtaṁ etad avoca (pts)
“saṁsandati kho te, pañcasikha, tantissaro gītassarena, gītassaro ca tantissarena;
kho → kho pana (pts)
na ca pana te, pañcasikha, tantissaro gītassaraṁ ativattati, gītassaro ca tantissaraṁ.
na ca pana → neva pana (sya-all, km) | na ca → neva (sya-all) | ativattati → ativattati na (sya-all); (pts) | tantissaro → tantissaro ativaṇṇati (pts) | ca → vā (pts) | pana → neva pana (cck: syā.)
Kadā saṁyūḷhā pana te, pañcasikha, imā gāthā buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā”ti?
saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā → saṅghupasañhitā arahantupasañhitā (sya-all) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitāti → buddhupasaṁhitā dhammupasaṁhitā saṅghupasaṁhitā arahantupasaṁhitā kāmūpasaṁhitāti (bjt) | saṅghūpasañhitā → saṁghūpasañhitā (ms2005) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitāti → buddhūpasaṁhitā dhammūpasaṁhitā arahantūpasaṁhitā kāmūpasaṁhitā ti ekam (pts)
“Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
ajapālanigrodhe → ajapālanigrodhamūle (bj, pts) | ekamidaṁ → ekamidāhaṁ (sya-all) | ekamidaṁ → ida (pts) | ajapālanigrodhe → ajapāla-nigrodha-mūle (pts)
Tena kho panāhaṁ, bhante, samayena bhaddā nāma sūriyavacchasā timbaruno gandhabbarañño dhītā, tamabhikaṅkhāmi.
bhaddā nāma sūriyavacchasā → bhaddānāma suriyavaccasā (bj) | sūriyavacchasā → suriyavacchasā (sya-all); suriyavaccasā (pts) | tamabhikaṅkhāmi → tamābhikaṅkhāmi (sya-all) | sūriyavacchasā → suriya-vaccasā (pts) | gandhabbarañño → gandhabba-rañño (pts) | tamabhikaṅkhāmi → tam abhikaṁkhāmi (pts)
Sā kho pana, bhante, bhaginī parakāminī hoti;
parakāminī → para-kāminī (pts)
sikhaṇḍī nāma mātalissa saṅgāhakassa putto, tamabhikaṅkhati.
sikhaṇḍī → sikhaṇḍi (sya-all); sikhaddhi (pts) | tamabhikaṅkhati → tamābhikaṅkhati (sya-all) | tamabhikaṅkhati → tam abhikaṁkhati (pts)
Yato kho ahaṁ, bhante, taṁ bhaginiṁ nālatthaṁ kenaci pariyāyena.
Athāhaṁ beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena timbaruno gandhabbarañño nivesanaṁ tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesiṁ, imā ca gāthā abhāsiṁ buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā—
gāthā → gāthāyo (bj) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → veḷuvapaṇḍuvīṇaṁ (sya-all) | ca → (sya-all) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → buddhupasaṁhitā dhammupasaṁhitā saṅghupasaṁhitā arahantupasaṁhitā kāmūpasaṁhitā (bjt) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → buddhupasañhitā dhammupasañhitā saṅghupasañhitā arahantupasañhitā kāmupasañhitā (th) | saṅghūpasañhitā → saṁghūpasañhitā (ms2005) | beluvapaṇḍuvīṇaṁ → beluva-paṇḍu-vīṇaṁ (pts) | gandhabbarañño → gandhabba-rañño (pts) | tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ → ten upasaṁkamiṁ upasaṁkamitvā beluva-paṇḍu-vīṇaṁ (pts) | buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā → buddhūpasaṁhitā dhammūpasaṁhitā arahantūpasaṁhitā kāmūpasaṁhitā (pts)
Vande te pitaraṁ bhadde, timbaruṁ sūriyavacchase;
sūriyavacchase → suriyavaṭṭase (bj); suriyavacchase (sya-all); suriyavaccase (pts) Yena jātāsi kalyāṇī, ānandajananī mama.
jātāsi kalyāṇī → jātā si kalyāṇi (pts) ānandajananī → ānanda-jananī (pts)
Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ, pitaraṁ te sumedhase;
sālaṁva → sālaṁ va (pts) Vandamāno namassāmi, yassāsetādisī pajāti.
yassāsetādisī → yassa setādisī (sya-all) | yassāsetādisī → yassā setādisī (my, bjt) | yassāsetādisī pajāti → yassa s etādisī pajā ti (pts)
Evaṁ vutte, bhante, bhaddā sūriyavacchasā maṁ etadavoca:
sūriyavacchasā → suriyavaccasā (bj, pts); suriyavacchasā (sya-all) | sūriyavacchasā → suriya-vaccasā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
‘na kho me, mārisa, so bhagavā sammukhā diṭṭho, api ca sutoyeva me so bhagavā devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāyaṁ sabhāyaṁ upanaccantiyā.
sutoyeva → suto yeva (bjt, pts) | api ca → apica (th) | sudhammāyaṁ sabhāyaṁ → sudhammāya sabhāya (th)
Yato kho tvaṁ, mārisa, taṁ bhagavantaṁ kittesi, hotu no ajja samāgamo’ti.
samāgamoti → samāgamo ti (pts)
Soyeva no, bhante, tassā bhaginiyā saddhiṁ samāgamo ahosi.
soyeva → so yeva (bjt, pts)
Na ca dāni tato pacchā”ti.
ca dāni → vadāmi (sya-all) | pacchāti → pacchā ti (pts)
2. Sakkūpasaṅkama
Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | devānamindassa etadahosi → devānam indassa etad ahosi (pts)
“paṭisammodati pañcasikho gandhabbadevaputto bhagavatā, bhagavā ca pañcasikhenā”ti.
gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (sya-all, pts) | + → kho (bjt, th, pts) | gandhabbadevaputto → gandhabba-putto (pts)
Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:
gandhabbadevaputtaṁ → gandhabbaputtaṁ (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | gandhabbadevaputtaṁ → gandhabba-puttaṁ (pts)
“abhivādehi me tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ:
me tvaṁ → metthaṁ (bj)
‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.
devānamindo → devānam indo (pts)
“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā bhagavantaṁ abhivādeti:
abhivādeti → abhivādesi (bj, sya-all, pts) | gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (sya-all, pts) | bhaddantavāti → bhaddan tavāti (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)
“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.
devānamindo → devānam indo (pts)
“Evaṁ sukhī hotu, pañcasikha, sakko devānamindo sāmacco saparijano;
evaṁ → (pts) | devānamindo → devānam indo (pts)
sukhakāmā hi devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā”ti.
devā → deva (pts) | sukhakāmā → sukha-kāmā (pts) | caññe → aññe (pts) | puthukāyāti → puthu-kāyā ti (pts)
Evañca pana tathāgatā evarūpe mahesakkhe yakkhe abhivadanti.
yakkhe → (pts) | evañca → evañ ca (pts)
Abhivadito sakko devānamindo bhagavato indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
abhivadito → abhivādito (pts) | devānamindo → devānam indo (pts) | indasālaguhaṁ → indasāla-guhaṁ (pts)
Devāpi tāvatiṁsā indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
devāpi → devā pi (bjt, pts)
Pañcasikhopi gandhabbadevaputto indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
gandhabbadevaputto → gandhabbaputto (sya-all) | pañcasikhopi gandhabbadevaputto → pañcasikho pi gandhabbaputto (pts) | pañcasikhopi gandhabbadevaputto → pañcasikho pi gandhabba-putto (pts)
Tena kho pana samayena indasālaguhā visamā santī samā samapādi, sambādhā santī urundā samapādi, andhakāro guhāyaṁ antaradhāyi, āloko udapādi yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.
urundā → uruddhā (sya-all, km); uruddā (mr) | santī → santi (sya-all) | santī urundā → santi uruddhā (sya-all) | samapādi → sampādi (pts) | samapādi andhakāro guhāyaṁ antaradhāyi → sampādi andhakāraguhāyaṁ (pts) | urundā → uruddā (cck: ka.) | uruddhā → urundā (sya-all: sī.) | indasālaguhā → indasāla-guhā (pts) | samapādi andhakāro guhāyaṁ antaradhāyi → sampādi andha-kāra-guhāyaṁ (pts)
Atha kho bhagavā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | devānamindaṁ etadavoca → devānaṁ indaṁ etad avoca (pts)
“acchariyamidaṁ āyasmato kosiyassa, abbhutamidaṁ āyasmato kosiyassa tāva bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṁ idhāgamanan”ti.
abbhutamidaṁ āyasmato → abbhutamidaāyasmato (bj) | idhāgamananti cirapaṭikāhaṁ → idhāṁ gamananti cirappatikāhaṁ (bj) | abbhutamidaṁ → abbhūtamidaṁ (sya-all) | tāva → tava (sya-all) | acchariyamidaṁ → acchariyam idaṁ (pts) | abbhutamidaṁ → abbhutam idaṁ (pts) | bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṁ idhāgamananti → bahu-kiccassa bahu-karaṇīyassa yad idaṁ idhāgamanan ti (pts)
“Cirapaṭikāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamitukāmo; api ca devānaṁ tāvatiṁsānaṁ kehici kehici kiccakaraṇīyehi byāvaṭo; evāhaṁ nāsakkhiṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
kehici → kehici (sya-all, km) | kehici → kehici (cck: syā.) | cirapaṭikāhaṁ → cirappatikāhaṁ (bjt) | api ca → apica (th) | cirapaṭikāhaṁ → cira-paṭikāhaṁ (pts) | upasaṅkamitukāmo → upasaṁkamitu-kāmo (pts) | kiccakaraṇīyehi byāvaṭo → kicca-karaṇīyehi vyāvaṭo (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ ekam (pts)
Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati salaḷāgārake.
salaḷāgārake atha khvāhaṁ → saḷalāgārake athakhvāhaṁ (bj) | ekamidaṁ → ekam ida (pts)
Atha khvāhaṁ, bhante, sāvatthiṁ agamāsiṁ bhagavantaṁ dassanāya.
atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | khvāhaṁ → kho ham (pts) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (pts) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (bjt)
Tena kho pana, bhante, samayena bhagavā aññatarena samādhinā nisinno hoti, bhūjati ca nāma vessavaṇassa mahārājassa paricārikā bhagavantaṁ paccupaṭṭhitā hoti, pañjalikā namassamānā tiṭṭhati.
bhūjati → bhuñjatī (bj); bhujagī (sya-all, km); bhuñjati (pts1ed) | bhūjati ca → bhuñjatī (bj); bhujagī (sya-all) | tiṭṭhati atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (bj) | aññatarena → aññatareṇa (pts) | bhūjati → bhuñjatī (pts) | mahārājassa → (pts) | tiṭṭhati → (pts) | bhūjati → bhuñjatī ca (cck: sī. pī.); bhujagī (cck: syā.) | bhujagī → a. evaṁ. sī. yu. bhuñjatī (sya-all note)
Atha khvāhaṁ, bhante, bhūjatiṁ etadavocaṁ:
bhūjatiṁ → bhuñjatiṁ (bj); bhujagiṁ (sya-all) | atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | bhūjatiṁ etadavocaṁ → bhuñjatiṁ etad avocaṁ (pts) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (bjt)
‘abhivādehi me tvaṁ, bhagini, bhagavantaṁ:
+ → tvaṁ (pts)
“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.
vandatīti → vandatī ti (ms2005) | devānamindo → devānam indo (pts)
Evaṁ vutte, bhante, sā bhūjati maṁ etadavoca:
bhūjati → bhuñjati (bj); bhujagī (sya-all) | bhante sā bhūjati → bhuñjatī (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
‘akālo kho, mārisa, bhagavantaṁ dassanāya;
paṭisallīno bhagavā’ti.
paṭisallīno bhagavāti → patisallīno bhagavā ti (pts)
‘Tena hi, bhagini, yadā bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhito hoti, atha mama vacanena bhagavantaṁ abhivādehi:
hi → hī (cck) | tena hi → tenahi (th)
“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.
vandatīti → vandatī ti (ms2005) | devānamindo → devānam indo (pts)
Kacci me sā, bhante, bhaginī bhagavantaṁ abhivādesi?
Sarati bhagavā tassā bhaginiyā vacanan”ti?
vacananti → vacanantī (bj) | vacananti → vacanan ti (pts)
“Abhivādesi maṁ sā, devānaminda, bhaginī, sarāmahaṁ tassā bhaginiyā vacanaṁ.
devānaminda → devānam inda (pts) | sarāmahaṁ → sarām ahaṁ (pts)
Api cāhaṁ āyasmato nemisaddena tamhā samādhimhā vuṭṭhito”ti.
āyasmato nemisaddena → cakkanemisaddena (sya-all, km) | āyasmato → āyasmato ca (bj, pts) | nemisaddena → cakkanemisaddena (cck: syā.) | api cāhaṁ → apicāhaṁ (th) | nemisaddena → ca nemi-saddena (pts) | vuṭṭhitoti → vuṭṭhito ti (pts)
“Ye te, bhante, devā amhehi paṭhamataraṁ tāvatiṁsakāyaṁ upapannā, tesaṁ me sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:
upapannā tesaṁ → uppannā tesam (pts) | paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | paṭhamataraṁ tāvatiṁsakāyaṁ upapannā tesaṁ → paṭhamataram tāvatiṁsa-kāyaṁ uppannā tesam (pts)
‘yadā tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’ti.
paripūrenti → paripūranti (bj) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | asurakāyāti → asura-kāyā ti (pts)
Taṁ me idaṁ, bhante, sakkhidiṭṭhaṁ yato tathāgato loke uppanno arahaṁ sammāsambuddho, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyāti.
paripūrenti → paripūranti (bj) | asurakāyāti → asurakāyā ti (bjt, pts) | taṁ → tam (pts) | sakkhidiṭṭhaṁ → sakkhi-diṭṭhaṁ (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)
2.1. Gopakavatthu
Idheva, bhante, kapilavatthusmiṁ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī.
paripūrakārinī → paripūrīkārinī (sya-all) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | idheva → idh eva (pts) | sakyadhītā → sakya-dhītā (pts)
Sā itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā.
itthittaṁ → itthicittaṁ (cck, pts1ed); itthīcittaṁ (sya1ed, sya2ed, km) | purisattaṁ → purisacittaṁ (sya-all, km, pts1ed) | itthittaṁ → itthīcittaṁ (sya-all); itthicittaṁ (pts) | purisattaṁ → purisacittaṁ (pts) | upapannā → uppannā (pts) | itthittaṁ → itthicittaṁ (cck: syā.) | purisattaṁ → purisacittaṁ (cck: syā.) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | purisattaṁ → purisa-cittaṁ (pts) | paraṁ → param (pts)
Devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ amhākaṁ puttattaṁ ajjhupagatā.
ajjhupagatā tatrapi → ajjhūpagatā tatra pi (pts) | tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ → tāvatiṁsānam sahavyataṁ (pts)
Tatrapi naṁ evaṁ jānanti:
tatrapi → tatrāpi (sya-all) | tatrapi → tatra pi (pts)
‘gopako devaputto, gopako devaputto’ti.
devaputto → deva-putto (pts) | devaputtoti → deva-putto ti (pts)
Aññepi, bhante, tayo bhikkhū bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.
upapannā → uppannā (pts) | aññepi → aññe pi (bjt, pts)
Te pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārayamānā amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti amhākaṁ pāricariyaṁ.
samaṅgībhūtā → samaṅgibhūtā (bj, sya-all, pts) | upaṭṭhānaṁ āgacchanti → upaṭṭhānamāgacchanti (bjt) | kāmaguṇehi → kāma-guṇehi (pts) | samaṅgībhūtā → samaṅgi-bhūtā (pts)
Te amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgate amhākaṁ pāricariyaṁ gopako devaputto paṭicodesi:
gopako → gopako nāma (bj) | upaṭṭhānaṁ āgate → upaṭṭhānamāgate (bjt) | devaputto → deva-putto (pts)
‘kutomukhā nāma tumhe, mārisā, tassa bhagavato dhammaṁ assuttha—
assuttha → assutthā (bj); āyūhittha (sya-all, km); assutvā (pts1ed) | assuttha ahañhi → assutthā ahaṁ hi (bj); āyūhittha ahaṁ hi (sya-all) | assuttha ahañhi nāma → assutvā ahaṁ hi (pts) | assuttha → āyuhittha (cck: syā.) | kutomukhā → kuto-mukhā (pts)
ahañhi nāma itthikā samānā buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ sakkassa devānamindassa puttattaṁ ajjhupagatā.
samānā → samāna (bj) | paripūrakārinī itthittaṁ → paripūrīkārinī itthīcittaṁ (sya-all) | purisattaṁ → purisacittaṁ (sya-all, pts) | itthittaṁ → itthicittaṁ (pts) | upapannā → uppannā (pts) | ajjhupagatā idhāpi → ajjhūpagatā idha pi (pts) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | ahañhi → hi (th) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | ahañhi nāma → ahaṁ hi (pts) | itthittaṁ → itthi-cittaṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)
Idhāpi maṁ evaṁ jānanti:
idhāpi → idha pi (pts)
“gopako devaputto gopako devaputto”ti.
devaputtoti → devaputto ti (ms2005) | devaputto → deva-putto (pts) | devaputtoti → deva-putto ti (pts)
Tumhe pana, mārisā, bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.
upapannā → uppannā (pts) | gandhabbakāyaṁ upapannā → gandhabba-kāyaṁ uppannā (pts)
Duddiṭṭharūpaṁ vata bho addasāma, ye mayaṁ addasāma sahadhammike hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapanne’ti.
bho → (pts) | upapanneti → uppanne ti (pts) | duddiṭṭharūpaṁ → duddiṭṭha-rūpaṁ (pts) | gandhabbakāyaṁ upapanneti → gandhabba-kāyaṁ uppanne ti (pts)
Tesaṁ, bhante, gopakena devaputtena paṭicoditānaṁ dve devā diṭṭheva dhamme satiṁ paṭilabhiṁsu kāyaṁ brahmapurohitaṁ, eko pana devo kāme ajjhāvasi.
devo → devo te va (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th, pts) | devaputtena → deva-puttena (pts)
‘Upāsikā cakkhumato ahosiṁ, nāmampi mayhaṁ ahu “gopikā”ti;
gopikāti → gopikā ti (bjt, ms2005, pts) | nāmampi → nāmaṁpi (th) | nāmampi → nāmam pi (pts) Buddhe ca dhamme ca abhippasannā, saṅghañcupaṭṭhāsiṁ pasannacittā.
saṅghañcupaṭṭhāsiṁ → saṁghañcupaṭṭhāsiṁ (ms2005) | saṅghañcupaṭṭhāsiṁ pasannacittā → saṁghañ upaṭṭhāsiṁ pasanna-cittā (pts)Tasseva buddhassa sudhammatāya, sakkassa puttomhi mahānubhāvo;
tasseva → tass eva (pts) puttomhi → putto mhi (pts) Mahājutīko tidivūpapanno, jānanti maṁ idhāpi “gopako”ti.
mahājutīko → mahājutiko (sya-all, pts) | mahājutīko → mahā-jutiko (pts) jānanti → jānanti pi (pts) | gopakoti → gopako ti (bjt, ms2005) | idhāpi gopakoti → idha gopako ti (pts)Athaddasaṁ bhikkhavo diṭṭhapubbe, gandhabbakāyūpagate vasīne;
athaddasaṁ → addasaṁ (sya-all) | athaddasaṁ → ath addasaṁ (pts) | diṭṭhapubbe → diṭṭha-pubbe (pts) gandhabbakāyūpagate vasīne → gandhabbakāyūpagatevahīne (bj) | vasīne imehi → vasine ime hi (sya-all) | gandhabbakāyūpagate → gandhabba-kāyūpagate (pts) Imehi te gotamasāvakāse, ye ca mayaṁ pubbe manussabhūtā.
gotamasāvakāse → gotamasāvakā se (bjt) | imehi → ime hi (th, pts) | gotamasāvakāse → gotama-sāvakāse (pts) manussabhūtā → manussa-bhūtā (pts)Annena pānena upaṭṭhahimhā, pādūpasaṅgayha sake nivesane;
pādūpasaṅgayha → pādūpasaṁgayha (bjt, pts) Kutomukhā nāma ime bhavanto, buddhassa dhammāni paṭiggahesuṁ.
kutomukhā → kuto-mukhā (pts) buddhassa dhammāni paṭiggahesuṁ → buddhassa dhammaṁ na paṭiggahesuṁ (sya-all, km, pts1ed) | dhammāni → dhammaṁ na (sya-all, pts) | paṭiggahesuṁ → buddhassa dhammaṁ na paṭiggahesuṁ (cck: syā.)Paccattaṁ veditabbo hi dhammo, sudesito cakkhumatānubuddho; Ahañhi tumheva upāsamāno, sutvāna ariyāna subhāsitāni.
ahañhi tumheva upāsamāno → ahaṁpi tumhe va upāsamānā (sya-all) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi tumheva upāsamāno → aham pi tumhe ca upāsamānā (pts) sutvāna ariyāna → sutvā ariyānaṁ (bj) | ariyāna → ariyānaṁ (sya-all)Sakkassa puttomhi mahānubhāvo, mahājutīko tidivūpapanno;
puttomhi → putto mhi (pts) mahājutīko → mahājutiko (sya-all, pts) Tumhe pana seṭṭhamupāsamānā, anuttaraṁ brahmacariyaṁ caritvā.
seṭṭhamupāsamānā anuttaraṁ → seṭṭham upāsamānā anuttare (pts) anuttaraṁ → anuttare (sya-all)Hīnaṁ kāyaṁ upapannā bhavanto, anānulomā bhavatūpapatti;
hīnaṁ kāyaṁ → hīnakāyaṁ (sya-all, pts) | hīnaṁ kāyaṁ → hīna-kāyaṁ (pts) bhavatūpapatti → bhavatopapatti (bj) Duddiṭṭharūpaṁ vata addasāma, sahadhammike hīnakāyūpapanne.
sahadhammike → sadhammike (pts) | sahadhammike hīnakāyūpapanne → sadhammike hīna-kāyūpapanne (pts)Gandhabbakāyūpagatā bhavanto, devānamāgacchatha pāricariyaṁ;
gandhabbakāyūpagatā → gandhabba-kāyūpagatā (pts) devānamāgacchatha → devānam āgacchatha (pts) Agāre vasato mayhaṁ, imaṁ passa visesataṁ.
imaṁ → idaṁ (pts)Itthī hutvā svajja pumomhi devo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto’;
itthī → itthi (bj, pts) | svajja → svājja (sya-all) | devo → devā (sya-all) | pumomhi → pumo mhi (pts) Te coditā gotamasāvakena, saṁvegamāpādu samecca gopakaṁ.
gotamasāvakena → gotama-sāvakena (pts) saṁvegamāpādu → saṁvegamāpāduṁ (bj) | saṁvegamāpādu → saṁvegam āpādu (pts)‘Handa viyāyāma byāyāma, mā no mayaṁ parapessā ahumhā’;
byāyāma → viyāyamāma (bj, sya-all, km, pts1ed) | viyāyāma → byāyamāma (bj); vigāyāma (sya-all, km); vitāyāma (pts1ed) | viyāyāma byāyāma → byāyamāma viyāyamāma (bj); vigāyāma viyāyamāma (sya-all); vitāyāma viyāyamāma (pts) | viyāyāma → vigāyāma (cck: syā.); vitāyāma (cck: pī.) | byāyāma → viyāyamāma (cck: sī. pī.) ahumhā → ahumha (bj, pts) Tesaṁ duve vīriyamārabhiṁsu, anussaraṁ gotamasāsanāni.
vīriyamārabhiṁsu anussaraṁ → vīriyam ārabhiṁsu anussarā (pts) | vīriyamārabhiṁsu → viriyaṁ ārabhiṁsu (bjt) anussaraṁ → anussarā (pts)Idheva cittāni virājayitvā, kāmesu ādīnavamaddasaṁsu;
idheva → idh eva (pts) ādīnavamaddasaṁsu → ādīnavamaddasiṁsu (sya-all, pts) | ādīnavamaddasaṁsu → ādīnavam addasiṁsu (pts) Te kāmasaṁyojanabandhanāni, pāpimayogāni duraccayāni.
kāmasaṁyojanabandhanāni pāpimayogāni → kāmasaññojanabandhanāni pāpimato yogāni (sya-all) | kāmasaṁyojanabandhanāni → kāma-saṁyojana-bandhanāni (pts) pāpimayogāni → yogāni (th) | pāpimayogāni → pāpima-yogāni (pts)Nāgova sannāni guṇāni chetvā, deve tāvatiṁse atikkamiṁsu;
sannāni guṇāni → sandānaguṇāni (bj, pts1ed); santāni guṇāni (sya-all, km) | sannāni → santāni (sya-all) | nāgova sannāni guṇāni chetvā → nāgo va sandānaguṇāni bhetvā (pts) | guṇāni → sandānaguṇāni (cck: sī. pī.); santāni guṇāni (cck: syā.) | chetvā → bhetvā (sya-all: sī.) Saindā devā sapajāpatikā, sabbe sudhammāya sabhāyupaviṭṭhā.
saindā devā sapajāpatikā → saindadevā sapajāpatīkā (sya-all, pts) | saindā devā sapajāpatikā → sa-inda-devā sa-pajāpatīkā (pts) sabhāyupaviṭṭhā → sabhāy uviṭṭhā (pts)Tesaṁ nisinnānaṁ abhikkamiṁsu, vīrā virāgā virajaṁ karontā;
tesaṁ nisinnānaṁ abhikkamiṁsu → te saṁnisinnānaṁ atikkamiṁsu (bj); tesannisinnā na atikkamiṁsu (sya-all) | tesaṁ nisinnānaṁ abhikkamiṁsu → te sannisinnānam atikkamiṁsu (pts) Te disvā saṁvegamakāsi vāsavo, devābhibhū devagaṇassa majjhe.
saṁvegamakāsi → saṁvegam akāsi (pts)‘Imehi te hīnakāyūpapannā, deve tāvatiṁse abhikkamanti’;
imehi → ime hi (bjt, th, pts) | hīnakāyūpapannā → hīna-kāyūpapannā (pts) deve tāvatiṁse abhikkamanti → devetāvatiṁse atikkamanti (bj) | abhikkamanti saṁvegajātassa vaco → atikkamanti saṁvegajātassava te (sya-all) | abhikkamanti → atikkamanti (pts) Saṁvegajātassa vaco nisamma, so gopako vāsavamajjhabhāsi.
saṁvegajātassa vaco → saṁvegajātassava te (th) | saṁvegajātassa → saṁvega-jātassa (pts) so → (sya-all) | vāsavamajjhabhāsi → vāsavaṁ ajjhabhāsi (th, pts)‘Buddho janindatthi manussaloke, kāmābhibhū sakyamunīti ñāyati;
janindatthi → pan ind atthi (pts) | janindatthi manussaloke → pan ind atthi manussa-loke (pts) Tasseva te puttā satiyā vihīnā, coditā mayā te satimajjhalatthuṁ’.
tasseva te → tassete (bj, pts) | tasseva te → tass ete (pts) coditā → cuditā (sya-all); cūtā (pts) | satimajjhalatthuṁ → sati paccalatthuṁ (sya-all, pts)Tiṇṇaṁ tesaṁ āvasinettha eko, gandhabbakāyūpagato vasīno;
āvasinettha → vasīnettha (bj); avasinettha (sya-all, km); avasīnettha (pts1ed) | āvasinettha → avasīn ettha (pts) | āvasinettha → avasīnettha (cck: pī.) vasīno → vahīno (bj) | gandhabbakāyūpagato → gandhabba-kāyūpagato (pts) Dve ca sambodhipathānusārino, devepi hīḷenti samāhitattā.
ca → ceca (bj) | ca sambodhipathānusārino → va sambodhipadānusārino (sya-all) | ca sambodhipathānusārino → eva sambodhi-pathānusārino (pts) devepi → deve pi (pts)Etādisī dhammappakāsanettha, na tattha kiṅkaṅkhati koci sāvako;
dhammappakāsanettha → dhammapakāsanettha (th) | dhammappakāsanettha → dhamma-pakāsan ettha (pts) kiṅkaṅkhati → kiṁkaṅkhati (my, ms2005) | kiṅkaṅkhati → kiṁ kaṅkhati (bjt, th) | kiṅkaṅkhati → kiṁ kaṁkhati (pts) Nitiṇṇaoghaṁ vicikicchachinnaṁ, buddhaṁ namassāma jinaṁ janindaṁ.
nitiṇṇaoghaṁ vicikicchachinnaṁ → nitthiṇṇaoghaṁ vicikicchachājinnaṁ (bj) | nitiṇṇaoghaṁ → nittiṇṇaoghaṁ (th) | nitiṇṇaoghaṁ vicikicchachinnaṁ → nittiṇṇa-oghaṁ vicikiccha-chinnaṁ (pts)Yaṁ te dhammaṁ idhaññāya, visesaṁ ajjhagaṁsu te;
yaṁ te → yante (bjt) | yaṁ → yan (pts) | idhaññāya → idh aññāya (pts) ajjhagaṁsu → ajjhagamaṁsu (sya-all); ajjhagamaṁsuṁ (km) | ajjhagaṁsu → ajjhagamaṁsu (cck: syā.) Kāyaṁ brahmapurohitaṁ, duve tesaṁ visesagū.
brahmapurohitaṁ → brahmapurohita (bjt) | brahmapurohitaṁ → brahma-purohitaṁ (pts)Tassa dhammassa pattiyā, āgatamhāsi mārisa;
āgatamhāsi → āgatamhāpi (sya-all); āgat amhāse (pts) Katāvakāsā bhagavatā, pañhaṁ pucchemu mārisā”ti.
katāvakāsā → katokāsā (pts)
Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
“dīgharattaṁ visuddho kho ayaṁ yakkho, yaṁ kiñci maṁ pañhaṁ pucchissati, sabbaṁ taṁ atthasañhitaṁyeva pucchissati, no anatthasañhitaṁ.
yakkho → sakko (bj, sya-all, km, pts1ed) | ayaṁ yakkho → ayaṁsakko (bj) | yakkho yaṁ kiñci → sakko yaṅkiñci (sya-all) | yakkho → sakko (pts) | anatthasañhitaṁ yañcassāhaṁ → anatthasaṁhitaṁ yam assāhaṁ (pts) | yakkho → sakko (cck: sī. syā. pī.) | atthasañhitaṁyeva → atthasaṁhitaṁ yeva (bjt) | anatthasañhitaṁ → anatthasaṁhitaṁ yaṁ (bjt) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts) | atthasañhitaṁyeva → attha-saṁhitaṁ yeva (pts) | anatthasañhitaṁ → anattha-saṁhitaṁ (pts)
Yañcassāhaṁ puṭṭho byākarissāmi, taṁ khippameva ājānissatī”ti.
yañcassāhaṁ → cassāhaṁ (bjt) | yañcassāhaṁ → yam assāhaṁ (pts) | byākarissāmi → vyākarissāmi (pts) | khippameva → khippam eva (pts)
Atha kho bhagavā sakkaṁ devānamindaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
atha kho → athakho (th) | devānamindaṁ → devānam indaṁ (pts)
“Puccha vāsava maṁ pañhaṁ, yaṁ kiñci manasicchasi;
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | manasicchasi → manas icchasi (pts) Tassa tasseva pañhassa, ahaṁ antaṁ karomi te”ti.
tasseva → tass eva (pts) teti → te ti (pts)
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → paṭhamabhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (bjt) | paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → paṭhamabhāṇavāraṁ (th)
Katāvakāso sakko devānamindo bhagavatā imaṁ bhagavantaṁ paṭhamaṁ pañhaṁ apucchi:
devānamindo bhagavatā imaṁ bhagavantaṁ → devānamindo bhagavantaṁ imaṁ (pts1ed) | apucchi kiṁsaṁyojanā → apucchida kiṁsaññojanā (bj) | devānamindo bhagavatā → devānam indo bhagavantaṁ (pts) | bhagavantaṁ → (pts) | apucchi → pucchi (pts) | bhagavantaṁ → devānamindo bhagavantaṁ imaṁ (cck: sī. pī.)Having been given leave by the Blessed One, Sakka the deva-king asked him his first question:
“Kiṁsaṁyojanā nu kho, mārisa, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te:
kiṁsaṁyojanā → kiṁ saṁyojanā (my) | kiṁsaṁyojanā → kiṁsaññojanā (bjt, th) | kiṁsaṁyojanā → kiṁ-saṁyojanā (pts) | caññe → aññe (pts)“Fettered with what, dear sir—though they think,
‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṁ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino”ti?
ca → ce (bj, pts) | averā → averātha (sya-all) | abyāpajjā → abyāpajjhā (sya-all, pts) | sabyāpajjā viharanti → sabyāpajjhā viharachti (sya-all) | sabyāpajjā → savyāpajjhā (pts) | saverinoti → verino ti (pts) | abyāpajjā → avyāpajjhu (bj: PTS) | abyāpajjā → avyāpajjhā (pts) | averinoti → averino ti (pts)‘May we live free from hostility, free from violence, free from rivalry, free from ill will, free from those who are hostile’—do devas, human beings, asuras, nāgas, gandhabbas, & whatever other many kinds of beings there are, nevertheless live in hostility, violence, rivalry, ill will, with those who are hostile?”
Itthaṁ sakko devānamindo bhagavantaṁ pañhaṁ apucchi.
bhagavantaṁ pañhaṁ → imaṁ paṭhamaṁ pañhaṁ (pts1ed) | bhagavantaṁ → bhagavantaṁ imaṁ paṭhamaṁ (pts) | pañhaṁ → imaṁ paṭhamaṁ pañhaṁ (cck: sī. pī.) | devānamindo → devānam indo (pts)Thus Sakka asked his first question of the Blessed One,
Tassa bhagavā pañhaṁ puṭṭho byākāsi:
byākāsi → vyākāsi (pts)and the Blessed One, when asked, replied:
“Issāmacchariyasaṁyojanā kho, devānaminda, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te:
issāmacchariyasaṁyojanā → issāmacchariyasaññoyojanā (bj) | issāmacchariyasaṁyojanā → issāmacchariyasaññojanā (th) | issāmacchariyasaṁyojanā → issā-macchariya-saṁyojanā (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | caññe → aññe (pts)“Devas, human beings, asuras, nāgas, gandhabbas, & whatever other many kinds of beings there are, are fettered with envy & stinginess, which is why—even though they think,
‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṁ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino”ti.
ca → ce (bj, pts) | abyāpajjā → abyāpajjhā (sya-all, pts) | sabyāpajjā viharanti → sabyāpajjhā viharantā (sya-all) | sabyāpajjā → savyāpajjhā (pts) | saverinoti → verino ti (pts) | saverinoti → saverino ti (bjt) | abyāpajjā → avyāpajjhā (pts) | averinoti → averino ti (pts)‘May we live free from hostility, free from violence, free from rivalry, free from ill will, free from those who are hostile’—they nevertheless live in hostility, violence, rivalry, ill will, with those who are hostile.”
Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.
devānamindassa → devānam indassa (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Thus the Blessed One answered, having been asked by Sakka the deva-king.
Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:
devānamindo → devānam indo (pts)Gratified, Sakka was delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words:
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)“So it is, O Blessed One. So it is, O One Well-Gone.
Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.
pañhaveyyākaraṇaṁ → pañhassa veyyākaraṇaṁ (bj); pañhāveyyākaraṇaṁ (sya-all) | kathaṅkathā → kathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005, pts) | mettha kaṅkhā → m ettha kaṁkhā (pts) | pañhaveyyākaraṇaṁ sutvāti → pañha-veyyākaraṇaṁ sutvā ti (pts)Hearing the Blessed One’s answer to my question, my doubt is now cut off, my perplexity is overcome.”
Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:
uttari → uttariṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | uttari pañhaṁ apucchi → uttariṁ pañhamapucchi (bj) | uttari → uttariṁ (cck, pts) | uttariṁ → uttariṁ (cck: sī. syā. pī.) | itiha → iti ha (pts) | devānamindo → devānaṁ indo (pts)Then Sakka, having delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words, asked him a further question:
“Issāmacchariyaṁ pana, mārisa, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ;
issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts) | kiṁnidānaṁ → kiṁ-nidānaṁ (pts) | kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ → kiṁ-jātikaṁ kiṁ-pabhavaṁ (pts)“But what, dear sir, is the cause of envy & stinginess, what is their origination, what gives them birth, what is their source?
kismiṁ sati issāmacchariyaṁ hoti;
kismiṁ → kismiṁ hi (sya-all) | issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts)When what exists do they come into being?
kismiṁ asati issāmacchariyaṁ na hotī”ti?
kismiṁ → kismiṁ hi (sya-all) | hotīti → hotī ti (bjt) | issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts)When what doesn’t exist do they not?”
“Issāmacchariyaṁ kho, devānaminda, piyāppiyanidānaṁ piyāppiyasamudayaṁ piyāppiyajātikaṁ piyāppiyapabhavaṁ;
issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts) | devānaminda piyāppiyanidānaṁ piyāppiyasamudayaṁ piyāppiyajātikaṁ → devānam inda piyāppiya-nidānaṁ piyāppiya-samudayaṁ piyāppiya-jātikaṁ (pts)“Envy & stinginess have dear-&-not-dear as their cause, have dear-&-not-dear as their origination, have dear-&-not-dear as what gives them birth, have dear-&-not-dear as their source.
piyāppiye sati issāmacchariyaṁ hoti,
piyāppiye → piyāppiye hi (pts) | issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts)When dear-&-not-dear exist, they come into being.
piyāppiye asati issāmacchariyaṁ na hotī”ti.
issāmacchariyaṁ → issā-macchariyaṁ (pts)When dear-&-not-dear are not, they don’t.”
“Piyāppiyaṁ pana, mārisa, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ;
pana → kho pana (bj, csp1ed) | kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ → kiṁ-nidānaṁ kiṁ-samudayaṁ kiṁ-jātikaṁ kiṁ-pabhavaṁ (pts)“But what, dear sir, is the cause of dear-&-not-dear, what is their origination, what gives them birth, what is their source?
kismiṁ sati piyāppiyaṁ hoti;When what exists do they come into being?
kismiṁ asati piyāppiyaṁ na hotī”ti?
kismiṁ → kismī (bj)When what doesn’t exist do they not?”
“Piyāppiyaṁ kho, devānaminda, chandanidānaṁ chandasamudayaṁ chandajātikaṁ chandapabhavaṁ;
chandapabhavaṁ → chandappabhavaṁ (bjt)“Dear-&-not-dear have desire as their cause, have desire as their origination, have desire as what gives them birth, have desire as their source.
chande sati piyāppiyaṁ hoti;When desire exists, they come into being.
chande asati piyāppiyaṁ na hotī”ti.When desire is not, they don’t.”
“Chando pana, mārisa, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo;
Chando pana → kho pana (bj, csp1ed) | kiṁnidāno kiṁsamudayo → kiṁ-nidāno kiṁ-samudayo (pts) | kiṁpabhavo → kiṁ-pabhavo (pts)“But what, dear sir, is the cause of desire, what is its origination, what gives it birth, what is its source?
kismiṁ sati chando hoti;When what exists does it come into being?
kismiṁ asati chando na hotī”ti?When what doesn’t exist does it not?”
“Chando kho, devānaminda, vitakkanidāno vitakkasamudayo vitakkajātiko vitakkapabhavo;
devānaminda vitakkanidāno → devānam inda vitakka-nidāno (pts) | vitakkajātiko vitakkapabhavo → vitakka-jātiko vitakka-pabhavo (pts)“Desire has thinking as its cause, has thinking as its origination, has thinking as what gives it birth, has thinking as its source.
vitakke sati chando hoti;When thinking exists, desire comes into being.
vitakke asati chando na hotī”ti.When thinking is not, it doesn’t.”
“Vitakko pana, mārisa, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo;
Vitakko pana → kho pana (bj, csp1ed) | kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo → kiṁ-nidāno kiṁ-samudayo kiṁ-jātiko kiṁ-pabhavo (pts)“But what, dear sir, is the cause of thinking, what is its origination, what gives it birth, what is its source?
kismiṁ sati vitakko hoti;When what exists does it come into being?
kismiṁ asati vitakko na hotī”ti?When what doesn’t exist does it not?”
“Vitakko kho, devānaminda, papañcasaññāsaṅkhānidāno papañcasaññāsaṅkhāsamudayo papañcasaññāsaṅkhājātiko papañcasaññāsaṅkhāpabhavo;
devānaminda papañcasaññāsaṅkhānidāno papañcasaññāsaṅkhāsamudayo papañcasaññāsaṅkhājātiko papañcasaññāsaṅkhāpabhavo → devānam inda papañca-saññā-saṅkhānidāno papañca-saññā-saṅkhā-samudayo papañca-saññāsaṅkhā-jātiko papañca-saññā-saṅkhā-pabhavo (pts)“Thinking has the perceptions & categories of objectification as its cause, has the perceptions & categories of objectification as its origination, has the perceptions & categories of objectification as what gives it birth, has the perceptions & categories of objectification as its source.
papañcasaññāsaṅkhāya sati vitakko hoti;
papañcasaññāsaṅkhāya → papañcasaññā-saṅkhāya (pts)When the perceptions & categories of objectification exist, thinking comes into being.
papañcasaññāsaṅkhāya asati vitakko na hotī”ti.
papañcasaññāsaṅkhāya → papañca-saññā-saṅkhāya (pts)When the perceptions & categories of objectification are not, it doesn’t.”
“Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ paṭipanno hotī”ti?
papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ → papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminīpaṭipadaṁ (bj, sya-all); papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminipaṭipadaṁ (pts) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁpaṭipanno (th) | papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ → papañcasaññāsaṅkhā nirodhasāruppagāminīpaṭipadaṁ (th) | + → somanassaṁ (th) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁ-paṭipanno (pts) | papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ → papañcasaññā-saṅkhā-nirodha-sāruppa-gāmini-paṭipadaṁ (pts)“And how has he practiced, dear sir: the monk who has practiced the practice leading to the right cessation of the perceptions & categories of objectification?”
2.2. Vedanākammaṭṭhāna
“Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
somanassampāhaṁ → somanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | Somanassaṁpāhaṁ → pahaṁ (cck: sī. pī.); cāhaṁ (cck: syā. kaṁ.) | cāhaṁ → sabbavāresu pahanti pāṭho dissati (sya-all: sī.) | somanassampāhaṁ devānaminda → somanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts)“Joy is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampi.
sevitabbampi asevitabbampi domanassampāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi domanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbaṁ pi asevitabbam pi (pts)to be pursued & not to be pursued.
Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
domanassampāhaṁ → domanassaṁpāhaṁ (my) | domanassampāhaṁ → domanassaṁ cāhaṁ (th) | domanassampāhaṁ devānaminda → domanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts)Grief is of two sorts:
sevitabbampi, asevitabbampi.
sevitabbampi asevitabbampi upekkhampāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi upekkhaṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi upekhaṁ p (pts)to be pursued & not to be pursued.
Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
upekkhampāhaṁ → upekkhaṁpāhaṁ (my) | upekkhampāhaṁ → upekkhaṁ cāhaṁ (th) | upekkhampāhaṁ devānaminda → ahaṁ devānam inda (pts)Equanimity is of two sorts:
sevitabbampi, asevitabbampi.
sevitabbampi asevitabbampi somanassampāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi somanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi (pts)to be pursued & not to be pursued.
Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
somanassampāhaṁ → somanassaṁpāhaṁ (my) | somanassampāhaṁ → somanassaṁ cāhaṁ (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | somanassampāhaṁ devānaminda → somanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)“‘Joy is of two sorts, I tell you, deva-king: to be pursued & not to be pursued.’ Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā somanassaṁWhen one knows of a feeling of joy,
‘imaṁ kho me somanassaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṁ somanassaṁ na sevitabbaṁ.
abhivaḍḍhanti → abhivāḍḍhanti (pts) | evarūpaṁ → evarūpam (pts) | sevitabbaṁ → sevitabbam (pts)‘As I pursue this joy, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of joy is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā somanassaṁWhen one knows of a feeling of joy,
‘imaṁ kho me somanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṁ somanassaṁ sevitabbaṁ.‘As I pursue this joy, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of joy is to be pursued.
Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.
te → se (pts1ed) | avitakke avicāre → avitakkaavicāre (bj) | te → (sya-all); se (pts) | te → se (cck: sī. pī.) | yañce → yaṁ ce (my) | yañce → yañ ce (pts)And this sort of joy may be accompanied by directed thought & evaluation or free of directed thought & evaluation. Of the two, the latter is the more refined.
Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti.
somanassampāhaṁ → somanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | somanassampāhaṁ → somanassaṁpāhaṁ (my) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | somanassampāhaṁ devānaminda → somanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)‘Joy is of two sorts, I tell you, deva-king: to be pursued & not to be pursued.’
Iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | paṭicca vuttaṁ → paṭiccavuttaṁ (bjt) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
domanassampāhaṁ → domanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | domanassampāhaṁ → domanassaṁpāhaṁ (my) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | domanassampāhaṁ devānaminda → domanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)“‘Grief is of two sorts, I tell you: to be pursued & not to be pursued.’ Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā domanassaṁWhen one knows of a feeling of grief,
‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ na sevitabbaṁ.‘As I pursue this grief, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of grief is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā domanassaṁWhen one knows of a feeling of grief,
‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ sevitabbaṁ.‘As I pursue this grief, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of grief is to be pursued.
Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.
avitakke avicāre → avitakkaavicāre (bj) | te → (sya-all); se (pts) | yañce → yaṁ ce (my) | yañce → yañ ce (pts)And this sort of grief may be accompanied by directed thought & evaluation or free of directed thought & evaluation. Of the two, the latter is the more refined.
Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti
domanassampāhaṁ → domanassaṁ cāhaṁ (sya-all) | domanassampāhaṁ → domanassaṁpāhaṁ (my) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | domanassampāhaṁ devānaminda → domanassaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)‘Grief is of two sorts, I tell you: to be pursued & not to be pursued.’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | paṭicca vuttaṁ → paṭiccavuttaṁ (bjt) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
upekkhampāhaṁ → upekkhaṁ cāhaṁ (sya-all) | upekkhampāhaṁ → upekkhaṁpāhaṁ (my) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | upekkhampāhaṁ devānaminda → upekhaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)“‘Equanimity is of two sorts, I tell you: to be pursued & not to be pursued.’ Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā upekkhaṁ
jaññā upekkhaṁ → jaññāupekkhaṁ (bjt) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts)When one knows of a feeling of equanimity,
‘imaṁ kho me upekkhaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā upekkhā na sevitabbā.
upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | upekkhā → upekhā (pts)‘As I pursue this equanimity, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of equanimity is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā upekkhaṁ
upekkhaṁ → upekkhā (bj) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts)When one knows of a feeling of equanimity,
‘imaṁ kho me upekkhaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā upekkhā sevitabbā.
upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | upekkhā → upekhā (pts)‘As I pursue this equanimity, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of equanimity is to be pursued.
Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.
avitakke avicāre → avitakkaavicāre (bj) | te → (sya-all); se (pts) | yañce → yaṁ ce (my) | yañce → yañ ce (pts)And this sort of equanimity may be accompanied by directed thought & evaluation or free of directed thought & evaluation. Of the two, the latter is the more refined.
Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti
upekkhampāhaṁ → upekkhaṁ cāhaṁ (sya-all) | upekkhampāhaṁ → upekkhaṁpāhaṁ (my) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | upekkhampāhaṁ devānaminda → upekhaṁ p ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)‘Equanimity is of two sorts, I tell you: to be pursued & not to be pursued.’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idaṁ etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Evaṁ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ paṭipanno hotī”ti.
papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ → papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminīpaṭipadaṁ (bj, sya-all); papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminipaṭipadaṁ (pts) | evaṁ paṭipanno → evaṁpaṭipanno (th) | devānaminda → devānam inda (pts) | papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ → papañcasaññā-saṅkhā-nirodha-sāruppa-gāmini-paṭipadaṁ (pts)“This is how he has practiced, deva-king: the monk who has practiced the practice leading to the right cessation of the perceptions & categories of objectification.”
Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.
devānamindassa → devānam indassa (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Thus the Blessed One answered, having been asked by Sakka the deva-king.
Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:
devānamindo → devānam indo (pts)Gratified, Sakka was delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words:
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)“So it is, O Blessed One. So it is, O One Well-Gone.
Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.
pañhaveyyākaraṇaṁ → pañhābyākaraṇaṁ (sya-all) | kathaṅkathā → kathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | mettha → m ettha (pts) | pañhaveyyākaraṇaṁ sutvāti → pañha-veyyākaraṇaṁ sutvā ti (pts)Hearing the Blessed One’s answer to my question, my doubt is now cut off, my perplexity is overcome.”
2.3. Pātimokkhasaṁvara
Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:
uttari → uttariṁ (bj, cck, sya-all, pts) | itiha → iti ha (pts) | devānamindo → devānam indo (pts)Then Sakka, having delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words, asked him a further question:
“Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti?
hotīti → hotī ti (bjt) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁpaṭipanno (th) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁ-paṭipanno (pts)“But how has he practiced, dear sir: the monk who has practiced for restraint in the Pāṭimokkha?”
“Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁpāhaṁ (my) | kāyasamācārampāhaṁ devānaminda → kāya samācāraṁ p ahaṁ devānam inda (pts)“Bodily conduct is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj) | sevitabbampi asevitabbampi vacīsamācārampāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi vacīsamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi vacī-samācāraṁ p (pts)to be pursued & not to be pursued.
Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁpāhaṁ (my) | vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁ cāhaṁ (th) | vacīsamācārampāhaṁ devānaminda → ahaṁ devānam inda (pts)Verbal conduct is of two sorts:
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi pariyesanaṁpāhaṁ → asevitabbampīti pariyesanampāhaṁ (bj) | sevitabbampi asevitabbampi pariyesanaṁpāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi pariyesanaṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi (pts)to be pursued & not to be pursued.
Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanampāhaṁ (bjt) | pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanaṁ cāhaṁ (th) | pariyesanaṁpāhaṁ devānaminda → pariyesanaṁ p ahaṁ devānaṁ inda (pts)Searching is of two sorts:
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj) | sevitabbampi asevitabbampi kāyasamācārampāhaṁ → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi kāyasamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi kāya-samācāraṁ p (pts)to be pursued & not to be pursued.
Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁpāhaṁ (my) | kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁ cāhaṁ (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | kāyasamācārampāhaṁ devānaminda → ahaṁ devānam inda (pts) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)“‘Bodily conduct is of two sorts, I tell you, deva-king: to be pursued & not to be pursued.’ Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ
kāyasamācāraṁ → kāya-samācāraṁ (pts)When one knows of bodily conduct,
‘imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo.
kāyasamācāraṁ → kāya-samācāraṁ (pts) | kāyasamācāro → kāya-samācāro (pts)‘As I pursue this bodily conduct, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of bodily conduct is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ
kāyasamācāraṁ → kāya-samācāraṁ (pts)When one knows of bodily conduct,
‘imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo.
kāyasamācāraṁ → kāya-samācāraṁ (pts) | kāyasamācāro → kāya-samācāro (pts)‘As I pursue this bodily conduct, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of bodily conduct is to be pursued.
Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | kāyasamācārampāhaṁ → kāyasamācāraṁpāhaṁ (my)‘Bodily conduct is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampīti
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)to be pursued & not to be pursued.’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁpāhaṁ (my) | vacīsamācārampāhaṁ devānaminda → vacī samācāraṁ p ahaṁ devānam inda (pts)“‘Verbal conduct is of two sorts, I tell you, deva-king: to be pursued & not to be pursued.’
sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā vacīsamācāraṁ ‘imaṁ kho me vacīsamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo vacīsamācāro na sevitabbo.
vacīsamācāraṁ → vacī-samācāraṁ (pts) | vacīsamācāro → vacī-samācāro (pts)When one knows of verbal conduct, ‘As I pursue this verbal conduct, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of verbal conduct is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā vacīsamācāraṁ ‘imaṁ kho me vacīsamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo vacīsamācāro sevitabbo.
vacīsamācāraṁ → vacī-samācāraṁ (pts) | vacīsamācāro → vacī-samācāro (pts)When one knows of verbal conduct, ‘As I pursue this verbal conduct, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of verbal conduct is to be pursued.
Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁ cāhaṁ (sya-all) | vacīsamācārampāhaṁ → vacīsamācāraṁpāhaṁ (my) | vacīsamācārampāhaṁ devānaminda → vacī-samācāraṁ p ahaṁ devānam inda (pts)‘Verbal conduct is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampīti
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)to be pursued & not to be pursued.’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanaṁ cāhaṁ (sya-all) | pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanampāhaṁ (bjt) | pariyesanaṁpāhaṁ devānaminda → pariyesanaṁ p ahaṁ devānam inda (pts)“‘Searching is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)to be pursued & not to be pursued.’ Thus was it said. And in reference to what was it said?
Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ ‘imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā.When one knows of a search, ‘As I pursue this search, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline,’ that sort of search is not to be pursued.
Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ ‘imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā.When one knows of a search, ‘As I pursue this search, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase,’ that sort of search is to be pursued.
Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanaṁ cāhaṁ (sya-all) | pariyesanaṁpāhaṁ → pariyesanampāhaṁ (bjt) | pariyesanaṁpāhaṁ devānaminda → pariyesanaṁ p ahaṁ devānam inda (pts)‘Searching is of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampīti
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)to be pursued & not to be pursued.’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)Thus was it said. And in reference to this was it said.
Evaṁ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti.
evaṁ paṭipanno → evaṁpaṭipanno (th) | devānaminda → devānam inda (pts) | pātimokkhasaṁvarāya → pātimokkha-saṁvarāya (pts)“This is how he has practiced, deva-king: the monk who has practiced the practice for restraint in the Pāṭimokkha.”
Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.
devānamindassa → devānam indassa (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Thus the Blessed One answered, having been asked by Sakka the deva-king.
Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:
devānamindo → devānam indo (pts)Gratified, Sakka was delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words:
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)“So it is, O Blessed One. So it is, O One Well-Gone.
Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.
kathaṅkathā → kathaṁkathā (my, bjt, ms2005) | mettha → m ettha (pts) | pañhaveyyākaraṇaṁ sutvāti → pañha-veyyākaraṇaṁ sutvā ti (pts)Hearing the Blessed One’s answer to my question, my doubt is now cut off, my perplexity is overcome.”
2.4. Indriyasaṁvara
Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:
uttari → uttariṁ (bj, cck, pts) | itiha → iti ha (pts) | devānamindo → devānam indo (pts)Then Sakka, having delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words, asked him a further question:
“Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu indriyasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti?
hotīti → hotī ti (bjt) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁpaṭipanno (th) | kathaṁ paṭipanno → kathaṁ-paṭipanno (pts) | indriyasaṁvarāya → indriya saṁvarāya (pts)“But how has he practiced, dear sir: the monk who has practiced for restraint with regard to the sense faculties?”
“Cakkhuviññeyyaṁ rūpampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
rūpampāhaṁ → rūpaṁ cāhaṁ (sya-all) | rūpampāhaṁ → rūpaṁpāhaṁ (my)“Forms cognizable by the eye are of two sorts, I tell you, deva-king:
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi (th) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbam pi asevitabbam pi (pts)to be pursued & not to be pursued.
Sotaviññeyyaṁ saddampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
saddampāhaṁ → saddaṁ cāhaṁ (sya-all) | saddampāhaṁ → saddaṁpāhaṁ (my)Sounds cognizable by the ear….
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi (th)
Ghānaviññeyyaṁ gandhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
gandhampāhaṁ → gandhaṁ cāhaṁ (sya-all) | gandhampāhaṁ → gandhaṁpāhaṁ (my)Aromas cognizable by the nose….
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj) | sevitabbampi asevitabbampi → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi (th)
Jivhāviññeyyaṁ rasampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
rasampāhaṁ → rasaṁpāhaṁ (my)Flavors cognizable by the tongue….
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj)
Kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
phoṭṭhabbampāhaṁ → phoṭṭhabbaṁpāhaṁ (my)Tactile sensations cognizable by the body….
sevitabbampi, asevitabbampi.
asevitabbampi → asevitabbampīti (bj)
Manoviññeyyaṁ dhammampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—
dhammampāhaṁ → dhammaṁpāhaṁ (my) | dhammampāhaṁ → dhammaṁ cāhaṁ (th)Ideas cognizable by the intellect are of two sorts:
sevitabbampi, asevitabbampī”ti.
sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti (th) | sevitabbampi asevitabbampīti → sevitabbam pi asevitabbam pīti (pts)to be pursued & not to be pursued.”
Evaṁ vutte, sakko devānamindo bhagavantaṁ etadavoca:
devānamindo → devānam indo (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)When this was said, Sakka the deva-king said to the Blessed One,
“Imassa kho ahaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005, pts)“Dear sir, I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement.
Yathārūpaṁ, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ na sevitabbaṁ.
parihāyanti → parihāyantīti (bj, sya-all) | cakkhuviññeyyaṁ → cakkhu-viññeyyaṁ (pts)If, as one pursues a certain type of form cognizable by the eye, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline, that sort of form cognizable by the eye is not to be pursued.
Yathārūpañca kho, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevitabbaṁ.
abhivaḍḍhanti → abhivaḍḍhantīti (bj, sya-all) | yathārūpañca → yathārūpañ ca (pts) | cakkhuviññeyyaṁ → cakkhu-viññeyyaṁ (pts) | cakkhuviññeyyaṁ → cakkhu viññeyyaṁ (pts)But if, as one pursues a certain type of form cognizable by the eye, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase, that sort of form cognizable by the eye is to be pursued.
Yathārūpañca kho, bhante, sotaviññeyyaṁ saddaṁ sevato …pe…
yathārūpañca → yathārūpaṁ ca (pts) | sotaviññeyyaṁ → sota-viññeyyaṁ (pts)“If, as one pursues a certain type of sound cognizable by the ear….
ghānaviññeyyaṁ gandhaṁ sevato …
ghānaviññeyyaṁ → ghāna-viññeyyaṁ (pts)“If, as one pursues a certain type of aroma cognizable by the nose….
jivhāviññeyyaṁ rasaṁ sevato …
jivhāviññeyyaṁ → jivhā-viññeyyaṁ (pts)“If, as one pursues a certain type of flavor cognizable by the tongue….
kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbaṁ sevato …
kāyaviññeyyaṁ → kāya-viññeyyaṁ (pts)“If, as one pursues a certain type of tactile sensation cognizable by the body….
manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo na sevitabbo.
parihāyanti → parihāyantīti (bj, sya-all) | manoviññeyyaṁ → mano-viññeyyaṁ (pts) | manoviññeyyo → mano-viññeyyo (pts)“If, as one pursues a certain type of idea cognizable by the intellect, unskillful mental qualities increase, and skillful mental qualities decline, that sort of idea cognizable by the intellect is not to be pursued.
Yathārūpañca kho, bhante, manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo.
abhivaḍḍhanti → abhivaḍḍhantīti (bj, sya-all) | yathārūpañca → yathārūpañ ca (pts) | manoviññeyyaṁ → mano-viññeyyaṁ (pts) | manoviññeyyo → mano-viññeyyo (pts)But if, as one pursues a certain type of idea cognizable by the intellect, unskillful mental qualities decline, and skillful mental qualities increase, that sort of idea cognizable by the intellect is to be pursued.
Imassa kho me, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānato
me → ahaṁ (sya-all) | ājānato → ājānanto (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (ms2005, pts)“This is how I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement.
tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.
pañhaveyyākaraṇaṁ → pañhāveyyākaraṇaṁ (sya-all) | kathaṅkathā → kathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | mettha → m ettha (pts) | pañhaveyyākaraṇaṁ sutvāti → pañha-veyyākaraṇaṁ sutvā ti (pts)Hearing the Blessed One’s answer to my question, my doubt is now cut off, my perplexity is overcome.”
Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:
sakko → sakkā (bj) | uttari → uttariṁ (bj, cck, sya-all, pts) | itiha → iti ha (pts) | devānamindo → devānam indo (pts)Then Sakka, having delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words, asked him a further question:
“Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?
sabbeva → sabbe va (th, pts) | ekantachandā → ekantacchandā (th) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānāti → ekanta-sīlā ekanta-chandā ekanta-ajjhosānā ti (pts)“Dear sir, do all contemplatives & brahmans teach the same doctrine, adhere to the same precepts, desire the same thing, aim at the same goal?”
“Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.
ekantachandā → ekantacchandā (th) | devānaminda → devānam inda (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānāti → ekanta-sīlā ekanta-chandā ekanta-ajjhosānā ti (pts)“No, deva-king, not all contemplatives & brahmans teach the same doctrine, adhere to the same precepts, desire the same thing, aim at the same goal.”
“Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?
ekantaajjhosānāti → ekantaajjhosānā ti (bjt) | ekantachandā → ekantacchandā (th) | samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānāti → samaṇa-brāhmaṇā ekanta-vādā ekanta-sīlā ekanta-chandā ekanta-ajjhosānā ti (pts)“Why, dear sir, don’t all contemplatives & brahmans teach the same doctrine, adhere to the same precepts, desire the same thing, aim at the same goal?”
“Anekadhātu nānādhātu kho, devānaminda, loko.
anekadhātu nānādhātu → anekadhātunānādhātu (bjt) | nānādhātu → nānā dhātu (th) | anekadhātu nānādhātu → aneka-dhātu nānā-dhātu (pts) | devānaminda → devānam inda (pts)“The world is made up of many properties, various properties.
Tasmiṁ anekadhātunānādhātusmiṁ loke yaṁ yadeva sattā dhātuṁ abhinivisanti, taṁ tadeva thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti:
parāmāsā → parāmassa (bj, pts) | anekadhātunānādhātusmiṁ → anekadhātumhi nānādhātumhi (sya-all) | anekadhātunānādhātusmiṁ → aneka-dhātu nānā-dhātusmiṁ (pts) | yadeva → yad eva (pts) | tadeva → tad eva (pts)Because of the many & various properties in the world, then whichever property living beings get fixated on, they become entrenched & latch onto it, saying,
‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)‘Only this is true; anything else is worthless.’
Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.
ekantachandā → ekantacchandā (th) | samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānāti → samaṇa-brāhmaṇā ekanta-vādā ekanta-sīlā ekanta-chandā ekanta-ajjhosānā ti (pts)This is why not all contemplatives & brahmans teach the same doctrine, adhere to the same precepts, desire the same thing, aim at the same goal.”
“Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?
accantapariyosānāti → accantapariyosānā ti (bjt) | sabbeva → sabbe va (th, pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts) | accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānāti → accanta-yogakkhemī accanta-brahmacārī accantapariyosānā ti (pts)“But, dear sir, are all contemplatives & brahmans utterly complete, utterly free from bonds, followers of the utterly holy life, utterly consummate?”
“Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.
samaṇabrāhmaṇā → samaṇabrahmaṇā (sya-all) | devānaminda sabbe → devānam inda (pts) | devānaminda sabbe samaṇabrāhmaṇā → devānam inda samaṇa-brāhmaṇā (pts) | accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānāti → accanta-yogakkhemī accanta-brahmacārī accantapariyosānā ti (pts)“No, deva-king, not all contemplatives & brahmans are utterly complete, utterly free from bonds, followers of the utterly holy life, utterly consummate.”
“Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?
samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānāti → samaṇa-brāhmaṇā accanta-niṭṭhā accanta-yogakkhemī accanta-brahmacārī accanta-pariyosānā ti (pts)“But why, dear sir, are not all contemplatives & brahmans utterly complete, utterly free from bonds, followers of the utterly holy life, utterly consummate?”
“Ye kho, devānaminda, bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā.
kho → kho te (sya-all) | devānaminda bhikkhū → te devānam inda samaṇabrāhmaṇā (pts) | devānaminda bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā → te devānam inda samaṇa-brāhmaṇā taṇhāsaṅkhaya-vimuttā (pts) | accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā → accanta-niṭṭhā accanta-yogakkhemī accanta-brahmacārī accanta-pariyosānā (pts)“Those monks who are released through the total ending of craving are the ones who are utterly complete, utterly free from bonds, followers of the utterly holy life, utterly consummate.
Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.
samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānāti → samaṇa-brāhmaṇā accanta-niṭṭhā accanta-yogakkhemī accanta-brahmacārī accanta-pariyosānā ti (pts)This is why not all contemplatives & brahmans are utterly complete, utterly free from bonds, followers of the utterly holy life, utterly consummate.”
Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.
devānamindassa → devānam indassa (pts) | byākāsi → vyākāsi (pts)Thus the Blessed One answered, having been asked by Sakka the deva-king.
Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:
devānamindo → devānam indo (pts)Gratified, Sakka was delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words:
“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)“So it is, O Blessed One. So it is, O One Well-Gone.
Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.
pañhaveyyākaraṇaṁ → pañhāveyyākaraṇaṁ (sya-all) | kathaṅkathā → kathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | mettha → m ettha (pts) | pañhaveyyākaraṇaṁ sutvāti → pañha-veyyākaraṇaṁ sutvā ti (pts)Hearing the Blessed One’s answer to my question, my doubt is now cut off, my perplexity is overcome.”
Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ etadavoca:
itiha → iti ha (pts) | devānamindo → devānam indo (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Sakka, having delighted in & expressed his approval of the Blessed One’s words, said to him:
“Ejā, bhante, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṁ, ejā imaṁ purisaṁ parikaḍḍhati tassa tasseva bhavassa abhinibbattiyā.
abhinibbattiyā → abhinipphattiyā (pts) | abhinibbattiyā → abhinipphattiyāti vā pāṭho (sya-all note) | tasseva → tass eva (pts)“Yearning is a disease, yearning is a boil, yearning is an arrow. It seduces one, drawing one into this or that state of being,
Tasmā ayaṁ puriso uccāvacamāpajjati.
uccāvacamāpajjati → uccāvacam āpajjati (pts)which is why one is reborn in high states & low.
Yesāhaṁ, bhante, pañhānaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammampi nālatthaṁ, te me bhagavatā byākatā.
yesāhaṁ → yesvāhaṁ (bj) | okāsakammampi → okāsakammaṁpi (th) | samaṇabrāhmaṇesu okāsakammampi → samaṇa-brāhmaṇesu okāsakammam pi (pts) | byākatā → vyākatā dīgharattānusayino (pts)Whereas other outside contemplatives & brahmans gave me no chance to ask them these questions, the Blessed One has answered at length,
Dīgharattānusayitañca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ, tañca bhagavatā abbuḷhan”ti.
pana → yañca pana (sya-all, km); yañca pana (pts1ed) | dīgharattānusayitañca → dīgharattānupassatā yañca (sya-all) | abbuḷhanti → abbūḷhanti (sya-all, pts) | pana → dīgharattānupassatā, yañca pana (cck: syā.); dīgharattānusayino, yañca pana (cck: sī. pī.) | pana → tañca panāti vā pāṭho (sya-all note) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁkathāsallaṁ (my, th, ms2005) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchā-kathaṁkathāsallaṁ (bjt) | dīgharattānusayitañca → yañ ca (pts) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ tañca → vicikicchā-kathaṅkathāsallaṁ tañ ca (pts) | abbuḷhanti → abbūḷhan ti (pts)so that he has removed the arrow of my uncertainty & perplexity.”
“Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti?
devānaminda → devānamindo (pts1ed) | pucchitāti → pucchitoti (sya-all) | pucchitāti abhijānāmahaṁ → pucchittho ti abhijānām ahaṁ (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | samaṇabrāhmaṇe pucchitāti → samaṇa-brāhmaṇe pucchittho ti (pts)“Deva-king, do you recall having asked other contemplatives & brahmans these questions?”
“Abhijānāmahaṁ, bhante, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti.
pucchitāti yathā kathaṁ → pucchitoti yathākathaṁ (sya-all) | abhijānāmahaṁ → abhijānām ahaṁ (pts) | pucchitāti → pucchitā ti (pts)“Yes, lord, I recall having asked other contemplatives & brahmans these questions.”
“Yathā kathaṁ pana te, devānaminda, byākaṁsu? Sace te agaru bhāsassū”ti.
byākaṁsu → byākariṁsu (sya-all) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th) | yathā kathaṁ → yathā-kathaṁ (pts) | devānaminda byākaṁsu → devānam inda vyākaṁsu (pts)“If it’s no inconvenience, could you tell me how they answered?”
“Na kho me, bhante, garu yatthassa bhagavā nisinno bhagavantarūpo vā”ti.
vāti tena hi → cāti tenahi (sya-all) | bhagavantarūpo vāti → bhagavantarūpā vā ti (pts) | yatthassa → yatth assa (pts) | bhagavantarūpo vāti → bhagavanta-rūpā vā ti (pts)“It’s no inconvenience when sitting with the Blessed One or one who is like him.”
“Tena hi, devānaminda, bhāsassū”ti.
tena hi → tenahi (th) | devānaminda → devānam inda (pts)“Then tell me, deva-king.”
“Yesvāhaṁ, bhante, maññāmi samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā ime pañhe pucchāmi, te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti:
Yesvāhaṁ → yesāhaṁ (sya-all, km); ye sāhaṁ (pts1ed) | āraññikā → āraññakā (bj, sya-all) | yesvāhaṁ → yesāhaṁ (sya-all, pts) | samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti → samaṇabrāhmaṇe āraññakā pantasenāsanā ti (pts) | svāhaṁ → yesvāhaṁ (bj: sīmu) | Yesvāhaṁ → yesāhaṁ (cck: sī. syā. pī.) | yesvāhaṁ → ye svāhaṁ (bjt) | mamaṁyeva → mamaṁ yeva (bjt, pts) | samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti → samaṇa-brāhmaṇe āraññakā panta-senāsanā ti (pts) | upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)“Having gone to those whom I considered to be contemplatives & brahmans living in isolated dwellings in the wilderness, I asked them these questions. But when asked by me, they were at a loss. Being at a loss, they asked me in return,
‘ko nāmo āyasmā’ti?
āyasmāti → āyasmā ti (bjt, pts) | ko nāmo → konāmo (th)‘What is your name?’
Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:
byākaromi → vyākaromi (pts)“Being asked, I responded,
‘ahaṁ kho, mārisa, sakko devānamindo’ti.
devānamindoti → devānam indo ti (pts)‘I, dear sir, am Sakka, the deva-king.’
Te mamaṁyeva uttari paṭipucchanti:
mamaṁyeva uttari → mamaṁ yeva uttariṁ (bj, pts) | uttari → uttariṁ (sya-all)“So they questioned me further,
‘kiṁ panāyasmā, devānaminda, kammaṁ katvā imaṁ ṭhānaṁ patto’ti?
devānaminda → devānamindo (cck: sī. pī.) | kiṁ panāyasmā devānaminda → kim pan āyasmā devānam indo (pts) | pattoti → patto ti (pts)‘But what kamma did you do to attain to this state?’
Tesāhaṁ yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ desemi.
yathāpariyattaṁ → yathāpāriyattaṁ (pts) | yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ → yathā-sutaṁ yathā-pāriyattaṁ (pts)“So I taught them the Dhamma as far as I had heard & mastered it.
Te tāvatakeneva attamanā honti:
tāvatakeneva → tāvaken eva (pts)And they were gratified with just this much:
‘sakko ca no devānamindo diṭṭho, yañca no apucchimhā, tañca no byākāsī’ti.
apucchimhā → apucchimha (bj) | devānamindo → devānam indo (pts) | yañca → yañ ca (pts) | tañca → tañ ca (pts) | byākāsīti → vyākāsīti (pts)‘We have seen Sakka, the deva-king, and he has answered our questions!’
Te aññadatthu mamaṁyeva sāvakā sampajjanti, na cāhaṁ tesaṁ.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | mamaṁyeva → mamaṁ yeva (bjt, pts)So, instead of my becoming their disciple, they simply became mine.
Ahaṁ kho pana, bhante, bhagavato sāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | avinipātadhammo → avinipāta-dhammo (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)But I, lord, am the Blessed One’s disciple, a stream-winner, steadfast, never again destined for states of woe, headed for self-awakening.”
2.5. Somanassapaṭilābhakathā
“Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?
vedapaṭilābhaṁ → veda paṭilābhaṁ (bjt) | devānaminda → devānam inda (pts) | vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhanti → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhan ti (pts)“Deva-king, do you recall ever having previously experienced such happiness & joy?”
“Abhijānāmahaṁ, bhante, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti.
abhijānāmahaṁ → abhijānām ahaṁ (pts) | somanassapaṭilābhanti → somanassa-paṭilābhan ti (pts)“Yes, lord, I do.”
“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, devānaminda, abhijānāsi ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th) | yathā kathaṁ → yathā-kathaṁ (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhanti → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhan ti (pts)“And how do you recall ever having previously experienced such happiness & joy?”
“Bhūtapubbaṁ, bhante, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samupabyūḷho → samūpabyuḷho (cck); samupabyuḷho (sya1ed, sya2ed, km); samūpabbūḷho (pts1ed) | samupabyūḷho → samupabyuḷho (sya-all); samupabbūḷho (pts) | samupabyūḷho → samūpabbuḷho (cck: sī. pī.) | samupabyuḷho → samūpabbulho (sya-all: sī.) | devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho → devāsura-saṁgāmo samupabbūḷho (pts)“Once, lord, the devas & asuras were arrayed in battle.
Tasmiṁ kho pana, bhante, saṅgāme devā jiniṁsu, asurā parājayiṁsu.
parājayiṁsu → parājiyiṁsu (bj); parājiṁsu (pts1ed) | asurā → asurā va (sya-all) | parājayiṁsu → parājiṁsu (pts) | parājayiṁsu → parājiṁsu (cck: sī. pī.) | saṅgāme → saṁgāme (pts)And in that battle the devas won, while the asuras lost.
Tassa mayhaṁ, bhante, taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmassa etadahosi:
vijitasaṅgāmassa → abhivijitasaṅgāmassa (sya-all) | saṅgāmaṁ → saṁgāmaṁ (pts) | vijitasaṅgāmassa etadahosi → vijita-saṁgāmassa etad ahosi (pts)Having won the battle, as the victor in the battle, this thought occurred to me:
‘yā ceva dāni dibbā ojā yā ca asurā ojā, ubhayametaṁ devā paribhuñjissantī’ti.
ubhayametaṁ → ubhayamettha (bj, sya-all, km) | paribhuñjissantīti → paribhuñjissantatī ti (bj) | ca asurā ojā ubhayametaṁ → va asuraojā ubhayam etaṁ (pts) | ubhayametaṁ → ubhayamettha (cck: syā.) | ubhayamettha → ubhayametaṁ (sya-all: sī.) | ceva dāni → cevadāni (th) | ceva → eva (pts) | ca asurā ojā ubhayametaṁ → va asura-ojā ubhayam etaṁ (pts)‘Whatever has been the divine nourishment of the asuras, whatever has been the divine nourishment of the devas, the devas will now enjoy both of them.’
So kho pana me, bhante, vedapaṭilābho somanassapaṭilābho sadaṇḍāvacaro sasatthāvacaro na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati.
so → yo (pts) | vedapaṭilābho somanassapaṭilābho → veda-paṭilābho somanassa-paṭilābho (pts)But my attainment of happiness & joy was in the sphere of violence & weapons. It didn’t lead to disenchantment, to dispassion, to cessation, to stilling, to direct knowledge to self-awakening, to Unbinding.
Yo kho pana me ayaṁ, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā vedapaṭilābho somanassapaṭilābho, so adaṇḍāvacaro asatthāvacaro ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatī”ti.
ekantanibbidāya → ekantanibbibāya (sya-all) | vedapaṭilābho somanassapaṭilābho → veda-paṭilābho somanassa-paṭilābho (pts) | ekantanibbidāya → ekanta-nibbidāya (pts)But my attainment of happiness & joy on hearing the Blessed One’s Dhamma is in the sphere of no violence, the sphere of no weapons. It leads to disenchantment, to dispassion, to cessation, to stilling, to direct knowledge to self-awakening, to Unbinding.”
“Kiṁ pana tvaṁ, devānaminda, atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedesī”ti?
kiṁ → kathaṁ (sya-all) | somanassapaṭilābhaṁ pavedesīti → somanassa paṭilābhaṁ pavedesī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
“Cha kho ahaṁ, bhante, atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
pavedemi → pavedemīti (bj) | vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Idheva tiṭṭhamānassa, devabhūtassa me sato;
idheva → idh eva (pts) devabhūtassa → deva-bhūtassa (pts) Punarāyu ca me laddho, evaṁ jānāhi mārisa.
punarāyu ca → punevāyu va (sya-all) | punarāyu → punar āyu (pts) mārisa → mārisāti (bj, sya-all, pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, paṭhamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ (pts)
Cutāhaṁ diviyā kāyā, āyuṁ hitvā amānusaṁ;
cutāhaṁ → cutohaṁ (bj) amānusaṁ → amanusaṁ (pts) Amūḷho gabbhamessāmi, yattha me ramatī mano.
gabbhamessāmi → gabbham issāmi (pts) mano → manoti (sya-all) | + → ti (pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, dutiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Svāhaṁ amūḷhapaññassa, viharaṁ sāsane rato;
amūḷhapaññassa → amūḷhapañhassa (sya-all, km); amūḷhapaṅh’assu (pts1ed) | svāhaṁ amūḷhapaññassa → so haṁ amūḷhapañh assu (pts) | amūḷhapaññassa → amūḷhapañhassa (cck: ?) | svāhaṁ amūḷhapaññassa → so haṁ amūḷha-pañh assu (pts) Ñāyena viharissāmi, sampajāno paṭissato.
paṭissato → patissato (bj); paṭissatoti (sya-all) | + → ti (pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, tatiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
sampassamāno → saṁpassamāno (pts) | vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Ñāyena me carato ca, sambodhi ce bhavissati;
ñāyena → ñāyena ca (sya-all) | carato ca → parato (sya-all) Aññātā viharissāmi, sveva anto bhavissati.
aññātā → aññathā (bj) anto → manto (bj) | bhavissati → bhavissatīti (sya-all, pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, catutthaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Cutāhaṁ mānusā kāyā, āyuṁ hitvāna mānusaṁ;
cutāhaṁ → cutohaṁ (bj) Puna devo bhavissāmi, devalokamhi uttamo.
devo → deva (bj) devalokamhi uttamo → devalokasmimuttamoti (sya-all) | devalokamhi → devalokasmiṁ (pts) | devalokamhi → deva-lokasmiṁ (pts) | + → ti (pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, pañcamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Te paṇītatarā devā, akaniṭṭhā yasassino;
Te → ye (?) | Te → ye (cck: ?) Antime vattamānamhi, so nivāso bhavissati.
bhavissati → bhavissatīti (sya-all, pts)
Imaṁ kho ahaṁ, bhante, chaṭṭhaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Ime kho ahaṁ, bhante, cha atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ → veda-paṭilābhaṁ somanassa-paṭilābhaṁ (pts)
Apariyositasaṅkappo, vicikiccho kathaṅkathī;
apariyositasaṅkappo → apariyosita-saṁkappo (pts) vicikiccho → vicikicchī (bj, pts) | vicikiccho kathaṅkathī vicariṁ → vicikicchākathaṁkathī vicaraṁ (sya-all) | kathaṅkathī → kathaṁkathī (my, ms2005) | vicikiccho kathaṅkathī → vicikicchī kathaṁkathī (bjt, pts) Vicariṁ dīghamaddhānaṁ, anvesanto tathāgataṁ.
vicariṁ dīghamaddhānaṁ → vicarī dīgham addhānaṁ (pts) | vicariṁ → vicari (bj: PTS)Yassu maññāmi samaṇe, pavivittavihārino;
yassu → yyāssu (bj); yassa (sya-all) | yassu → y assu (pts) pavivittavihārino → pavivitta-vihārino (pts) Sambuddhā iti maññāno, gacchāmi te upāsituṁ.
maññāno → maññamāno (sya-all) | sambuddhā → sambuddho (pts) | sambuddhā → sambuddho (bj: PTS) te → no (sya-all: sī.)‘Kathaṁ ārādhanā hoti, kathaṁ hoti virādhanā’; Iti puṭṭhā na sampāyanti, magge paṭipadāsu ca.
sampāyanti → sambhonti (bj, sya-all, km, pts1ed) | sampāyanti → sambhonti (pts) | sambhonti → sampāyanti (bj: sīmu) | sampāyanti → sambhonti (cck: syā.)Tyassu yadā maṁ jānanti, sakko devānamāgato;
tyassu → tyāssu (bj, pts); tyassa (sya-all) devānamāgato → devānam āgato (pts) Tyassu mameva pucchanti, ‘kiṁ katvā pāpuṇī idaṁ’.
tyassu → tyāssu (bj); tyassa (sya-all) | tyassu mameva → tyāssu mam eva (pts)Tesaṁ yathāsutaṁ dhammaṁ, desayāmi jane sutaṁ;
yathāsutaṁ → yathā sutaṁ (pts) jane sutaṁ → janesuta (bj) | sutaṁ → janesuta (cck: ka. sī.) Tena attamanā honti, ‘diṭṭho no vāsavoti ca’.
honti → te nassatatamanā (bj: PTS) | tena → ten ass (pts) vāsavoti → vāsavo ti (pts)Yadā ca buddhamaddakkhiṁ, vicikicchāvitāraṇaṁ;
buddhamaddakkhiṁ → sambuddhamaddakkhiṁ (sya-all) | buddhamaddakkhiṁ → buddhaṁ addakkhiṁ (pts) vicikicchāvitāraṇaṁ → vicikicchā-vitā raṇaṁ (pts) Somhi vītabhayo ajja, sambuddhaṁ payirupāsiya.
somhi → so mhi (pts) payirupāsiya → payirupāsayiṁ (sya-all, km, mr); payirūpāsiya (pts1ed) | payirupāsiya → payiru pāsayiṁ (bj: machasaṁ) | payirupāsiya → payirupāsayiṁ (cck: syā. ka.)Taṇhāsallassa hantāraṁ, buddhaṁ appaṭipuggalaṁ;
taṇhāsallassa → taṇhā-sallassa (pts) buddhaṁ appaṭipuggalaṁ → buddhamappaṭipuggalaṁ (bjt) Ahaṁ vande mahāvīraṁ, buddhamādiccabandhunaṁ.
buddhamādiccabandhunaṁ → vandām ādiccabandhunaṁ (pts) | buddhamādiccabandhunaṁ → candamādiccabandhunaṁ (bj: PTS) | buddhamādiccabandhunaṁ → vandām ādicca-bandhunaṁ (pts)Yaṁ karomasi brahmuno, samaṁ devehi mārisa;
karomasi → karomase (sya-all, pts) | karomasi → yaṁ karomaso (bj: PTS) Tadajja tuyhaṁ kassāma, handa sāmaṁ karoma te.
kassāma → dassāmi (sya-all, km); dassāma (mr) | kassāma → dassāma (cck: syā. ka.) | tadajja → tad ajja (pts)Tvameva asi sambuddho, tuvaṁ satthā anuttaro;
Tvameva asi → tvameva sivaṁ (sya-all, km); tuvamevasi (pts1ed) | asi → tuvamevasi (cck: pī.) | tvameva → tuvam ev (pts) Sadevakasmiṁ lokasmiṁ, natthi te paṭipuggalo”ti.
natthi → n atthi (pts) | paṭipuggaloti → paṭipuggalo ti (pts)
Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbaputtaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | gandhabbaputtaṁ → gandhabba-puttaṁ (pts)
“bahūpakāro kho mesi tvaṁ, tāta pañcasikha, yaṁ tvaṁ bhagavantaṁ paṭhamaṁ pasādesi.
pañcasikha → pañcasikhaṁ (bj) | mesi → me si (pts)
Tayā, tāta, paṭhamaṁ pasāditaṁ pacchā mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamimhā arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
upasaṅkamimhā → upasaṅkamimha (bj, pts) | taṁ → (pts) | upasaṅkamimhā → upasaṁkamimha (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts)
Pettike vā ṭhāne ṭhapayissāmi, gandhabbarājā bhavissasi, bhaddañca te sūriyavacchasaṁ dammi, sā hi te abhipatthitā”ti.
vā → ca (bj); (sya-all, pts) | sūriyavacchasaṁ → suriyavacchasaṁ (bj, sya-all); suriyavaccasaṁ (pts) | gandhabbarājā → gandhabba-rājā (pts) | bhaddañca → bhaddañ ca (pts) | sūriyavacchasaṁ → suriya-vaccasaṁ (pts) | abhipatthitāti → abhipatthitā ti (pts)
Atha kho sakko devānamindo pāṇinā pathaviṁ parāmasitvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi:
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts)Then Sakka, the deva-king, touched the earth with his hand and said three times,
“Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)“Homage to the Worthy One, the Blessed One, the Rightly Self-awakened One!
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)Homage to the Worthy One, the Blessed One, the Rightly Self-awakened One!
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā”ti.
sammāsambuddhassāti → sammā-sambuddhassāti (pts)Homage to the Worthy One, the Blessed One, the Rightly Self-awakened One!”
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne sakkassa devānamindassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
imasmiñca → imasmiñ ca (pts) | devānamindassa → devānam indassa (pts)While this explanation was being given, there arose to Sakka the dustless, stainless Dhamma eye—
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | samudayadhammaṁ sabbaṁ → samudaya-dhammaṁ sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodha-dhamman ti (pts)“Whatever is subject to origination is all subject to cessation”—
Aññesañca asītiyā devatāsahassānaṁ;
aññesañca → aññesañ ca (pts) | devatāsahassānaṁ → devatā-sahassānaṁ (pts)as it also did to [his following of] 80,000 other devas.
iti ye sakkena devānamindena ajjhiṭṭhapañhā puṭṭhā, te bhagavatā byākatā.
ye → ha (pts) | devānamindena ajjhiṭṭhapañhā → devānam indena ajjhittā pañhā (pts) | byākatā → vyākatā (pts)Such were the questions that the Blessed One answered at Sakka’s bidding.
Tasmā imassa veyyākaraṇassa sakkapañhātveva adhivacananti.
sakkapañhātveva → sakkapañhotveva (sya-all) | sakkapañhātveva adhivacananti → sakka-pañho t eva adhivacanan ti sakka-pañha (pts)And so this discourse is called “Sakka’s Questions.”
Sakkapañhasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
aṭṭhamaṁ → (pts) | sakkapañhasuttaṁ → suttantaṁ (pts)