Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Dīgha Nikāya 24Long Discourses 24

PāthikasuttaAbout Pāṭikaputta

1. Sunakkhattavatthu1. The Story of Sunakkhatta

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu viharati anupiyaṁ nāma mallānaṁ nigamo.
anupiyaṁ nāma → anupiyā nāma (bj); anuppiyaṁ nāma (sya-all) | anupiyaṁ → anupiyā (bj) | nāma → anuppiyaṁ nāma (cck: syā.) | Anupiyaṁ → So SS Bmr Sum; K Anuppiyaṁ; Sum adds Anopiyan ti pi pāṭho. (pts note)
At one time the Buddha was staying in the land of the Mallas, near the Mallian town named Anupiya.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya anupiyaṁ piṇḍāya pāvisi.
anupiyaṁ → anupapiyam (bj: syā); anupiyaṁ (bj: kām) | atha kho → athakho (th) | anupiyaṁ → anuppiyaṁ (th) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts)
Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Anupiya for alms.
Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Then it occurred to him,
“atippago kho tāva anupiyāyaṁ piṇḍāya carituṁ.
anupiyāyaṁ → anupiyāya (pts1ed); anupiyaṁ (mr) | anupiyāyaṁ → anupiyaṁ (bj: kām) | anupiyāyaṁ → anupiyaṁ (cck: ka.) | Anupiyāya → Br Anupiyaṁ. (pts note) | anupiyāyaṁ → anuppiyāyaṁ (th)
“It’s too early to wander for alms in Anupiya.
Yannūnāhaṁ yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkameyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | bhaggavagottassa → bhaggava-gottassa (pts) | tenupasaṅkameyyanti → ten upasaṁkameyyan ti (pts)
Why don’t I go to visit the wanderer of the Bhaggava clan in his monastery?”

Atha kho bhagavā yena bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkami.
atha kho → athakho (th) | bhaggavagottassa → bhaggava-gottassa (pts) | bhaggavagotto → bhaggava-gotto (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
So that’s what he did.
Atha kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
Atha → SS addasā; Bmr K atha. Cp. D. ix. 5. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhaggavagotto → bhaggava-gotto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then the wanderer of the Bhaggava clan said to the Buddha,
“etu kho, bhante, bhagavā.“Let the Blessed One come, sir! Svāgataṁ, bhante, bhagavato.
svāgataṁ → sāgataṁ (pts) | sāgataṁ → So SS and D. ix. 5; Bmr K svāgataṁ. (pts note)
Welcome to the Blessed One, sir!
Cirassaṁ kho, bhante, bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya.
idh → Sc kho. (pts note) | pariyāyamakāsi → pariyāyam akāsi (pts) | idhāgamanāya → idh āgamanāya (pts)
It’s been a long time since you took the opportunity to come here.
Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṁ paññattan”ti.
ti → So D. ix. 5 and Bm K: SS paññattaṁ. (pts note) | idamāsanaṁ paññattanti → idam āsanaṁ paññattan ti (pts)
Please, sir, sit down, here, a seat is ready.”

Nisīdi bhagavā paññatte āsane.The Buddha sat down on the seat spread out, Bhaggavagottopi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
bhaggavagottopi → bhaggava-gotto pi (pts) | aññataraṁ → aññatara (pts)
while the wanderer of the Bhaggava clan took a low seat, sat to one side,
Ekamantaṁ nisinno kho bhaggavagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
bhaggavagotto → bhaggava-gotto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
and said to the Buddha,
“purimāni, bhante, divasāni purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ etadavoca:
licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“Sir, a few days ago Sunakkhatta the Licchavi came to me and said:
‘paccakkhāto dāni mayā, bhaggava, bhagavā.
paccakkhāto dāni mayā → paccakkhātodāni mayāta (sya-all)
‘Now, Bhaggava, I have disavowed the Buddha.
Na dānāhaṁ bhagavantaṁ uddissa viharāmī’ti.
na dānāhaṁ → nadānāhaṁ bhaggava (bj, sya-all) | dānāhaṁ → dānāhaṁ bhaggava (pts) | Bhaggava → Br omits. (pts note)
Now I no longer live dedicated to him.’
Kaccetaṁ, bhante, tatheva, yathā sunakkhatto licchaviputto avacā”ti?
avacāti → avacā ti (bjt) | kaccetaṁ → kacc etaṁ (pts) | tatheva → tath eva (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts)
Sir, is what Sunakkhatta said true?”

“Tatheva kho etaṁ, bhaggava, yathā sunakkhatto licchaviputto avaca.
avaca → Br avoca. (pts note) | tatheva → tath eva (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts)
“Indeed it is, Bhaggava.

Purimāni, bhaggava, divasāni purimatarāni sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṁ etadavoca:
licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
A few days ago Sunakkhatta the Licchavi came to me, bowed, sat down to one side, and said:
‘paccakkhāmi dānāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ.
paccakkhāmi dānāhaṁ → paccakkhāmidānāhaṁ (bjt, th)
‘Now I disavow the Buddha!
Na dānāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmī’ti.
na dānāhaṁ → nāhaṁ (bj) | Bhagavantaṁ → -8 SS omit. (pts note) | na dānāhaṁ → nadānāhaṁ (th)
Now I shall no longer live dedicated to you.’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
licchaviputtaṁ etadavocaṁ → licchavi-puttaṁ etad avocaṁ (pts)
When Sunakkhatta said this, I said to him,
‘api nu tāhaṁ, sunakkhatta, evaṁ avacaṁ,
tāhaṁ → tyāhaṁ (bj) | evaṁ avacaṁ → evamavocaṁ (sya-all) | nu tāhaṁ → nūnāhaṁ (pts) | tyāhaṁ → tāhaṁ (bj: sīmu, PTS) | avacaṁ → So SS Bmr; K avocaṁ. (pts note)
‘But Sunakkhatta, did I ever say to you:
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhī’ti?
viharāhīti → viharāhī ti (bjt)
“Come, live dedicated to me”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Tvaṁ vā pana maṁ evaṁ avaca—‘Or did you ever say to me: ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmī’ti?
viharissāmīti → viharissāmī ti (bjt)
“Sir, I shall live dedicated to the Buddha”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṁ taṁ vadāmi—
nevāhaṁ taṁ → nevāhantaṁ (bjt, th) | nevāhaṁ → n evāhan (pts)
‘So it seems that I did not ask you to
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhīti.live dedicated to me, Napi kira maṁ tvaṁ vadesi—
napi → na pi (pts)
nor did you say you would
ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmīti.
viharissāmīti → viharissāmī ti (bjt)
live dedicated to me.
Evaṁ sante, moghapurisa, ko santo kaṁ paccācikkhasi?
paccācikkhasi → paccācikkhati (sya-all) | paccācikkhati → katthaci potthake paccakkhāsīti pāṭho dissati (sya-all note) | paccācikkhasi → K note katthaci poṭṭhake ‘paccakkhāsīti'; pāṭho dissati. (pts note) | moghapurisa → mogha-purisa (pts)
In that case, you futile man, who are you and what do you disavow?
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhan’ti.
yāvañca → yāva ca (csp1ed) | yāvañca → yāva ca (bj: machasaṁ) | yāvañca → yāva ca (cck: ka.) | moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts) | aparaddhanti → aparaddhan ti (pts)
See how far you have strayed!’

‘Na hi pana me, bhante, bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotī’ti.
hi → Bmr K hi: Sct cāhaṁ; Sd cāha. See 5. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
‘But sir, the Buddha never performs any superhuman demonstrations of psychic power for me.’

‘Api nu tāhaṁ, sunakkhatta, evaṁ avacaṁ—
tāhaṁ → tyāhaṁ (bj) | tāhaṁ → SS nūnāhaṁ, but see 5, Sct nutāhaṁ; Bmr K nu tāhaṁ. (pts note) | avacaṁ → So Bmr K: SS avaca (but avacaṁ in 5). (pts note)
‘But Sunakkhatta, did I ever say to you:
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissāmī’ti?
mamaṁ → So SS Bmr; K mama. 6 Bmr ca. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my) | ahaṁ te uttari manussadhammā → ahante uttarimanussadhammā (bjt, th) | karissāmīti → karissāmī ti (bjt) | ahaṁ → ahan (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
“Come, live dedicated to me and I will perform a superhuman demonstration of psychic power for you”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Tvaṁ vā pana maṁ evaṁ avaca—
Tvaṁ vā → tvañca (csp1ed) | vā → ca (bj)
‘Or did you ever say to me:
ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissatī’ti?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | karissatīti → karissatī ti (bjt) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
“Sir, I shall live dedicated to the Buddha, and the Buddha will perform a superhuman demonstration of psychic power for me”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṁ taṁ vadāmi—
nevāhaṁ taṁ → nevāhantaṁ (bjt, th) | nevāhaṁ → nevāhan (pts)
‘So it seems that I did not ask this of you, and you did not require it of me.
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissāmīti;
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my) | ahaṁ te uttari manussadhammā → ahante uttarimanussadhammā (bjt, th) | karissāmīti → karissāmī ti (bjt) | ahaṁ → ahan (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
napi kira maṁ tvaṁ vadesi—
napi → na pi (bjt, pts)
ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, bhagavā me uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissatīti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | karissatīti → karissatī ti (bjt) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
Evaṁ sante, moghapurisa, ko santo kaṁ paccācikkhasi?
moghapurisa → mogha-purisa (pts)
In that case, you futile man, who are you and what do you disavow?
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
What do you think, Sunakkhatta?
kate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya mayā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyā ti (bjt) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyāti (th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriye (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriye yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkha-kkhayāyāti (pts)
Whether or not there is a demonstration of psychic power, and regardless of the goal for which I taught the Dhamma, does it deliver one who applies it to the complete ending of suffering?’

‘Kate vā, bhante, uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya bhagavatā dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyāti (bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriye (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriye yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammā-dukkha-kkhayāyāti (pts)
‘It does, sir.’

‘Iti kira, sunakkhatta, kate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye, akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya.
sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāyāti (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | dukkhakkhayāya → dukkhakkhayāyā ti (bjt) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriye (pts) | uttari manussadhammā → uttari-manussa-dhammā (pts) | yassatthāya → yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāya → sammā-dukkha-kkhayāya (pts)
‘So it seems that whether or not there is a demonstration of psychic power, and regardless of the goal for which I taught the Dhamma, it delivers one who applies it to the complete ending of suffering.
Tatra, sunakkhatta, kiṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kataṁ karissati?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
In that case, what is the point of superhuman demonstrations of psychic power?
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhan’ti.
yāvañca → yāva ca (csp1ed) | moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts) | aparaddhanti → aparaddhan ti (pts)
See how far you have strayed, you silly man!’

‘Na hi pana me, bhante, bhagavā aggaññaṁ paññapetī’ti?
paññapetī’ti → paññāpetīti (pts1ed) | paññapetīti → paññā petīti (pts) | paññapetī’ti → paññāpetīti (cck: pī.) | hi → Sdt nāhaṁ. (pts note) | petīti → Bmr K paññapetīti (and below). (pts note)
‘But sir, the Buddha never describes the origin of the world to me.’

‘Api nu tāhaṁ, sunakkhatta, evaṁ avacaṁ—
tāhaṁ → tyāhaṁ (bj)
‘But Sunakkhatta, did I ever say to you:
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te aggaññaṁ paññapessāmī’ti?
paññapessāmīti → paññāpessāmīti (pts) | ahaṁ te → ahante (bjt, th) | paññapessāmīti → paññapessāmī ti (bjt)
“Come, live dedicated to me and I will describe the origin of the world to you”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Tvaṁ vā pana maṁ evaṁ avaca—‘Or did you ever say to me: ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṁ paññapessatī’ti?
paññapessatīti → paññāpessatīti (pts) | paññapessatīti → paññapessatī ti (bjt)
“Sir, I shall live dedicated to the Buddha, and the Buddha will describe the origin of the world to me”?’

‘No hetaṁ, bhante’.
hetaṁ → h etaṁ (pts)
‘No, sir.’

‘Iti kira, sunakkhatta, nevāhaṁ taṁ vadāmi—
nevāhaṁ taṁ → nevāhantaṁ (bjt, th) | nevāhaṁ → nevāhan (pts)
‘So it seems that I did not ask this of you, and you did not require it of me.
ehi tvaṁ, sunakkhatta, mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te aggaññaṁ paññapessāmīti.
paññapessāmīti napi → paññāpessāmīti na pi (pts) | ahaṁ te → ahante (bjt, th) | ahaṁ → ahan (pts)
Napi kira maṁ tvaṁ vadesi—
napi → na pi (bjt, pts)
ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, bhagavā me aggaññaṁ paññapessatīti.
paññapessatīti → paññāpessatīti (pts) | paññapessatīti → paññapessatī ti (bjt)
Evaṁ sante, moghapurisa, ko santo kaṁ paccācikkhasi?
moghapurisa → mogha-purisa (pts)
In that case, you futile man, who are you and what do you disavow?
Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
What do you think, Sunakkhatta?
paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti?
apaññatte → SS app-, but sometimes afterwards ap-. (pts note) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyāti (th) | yassatthāya → yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammā-dukkha-kkhayāyāti (pts)
Whether or not the origin of the world is described, and regardless of the goal for which I taught the Dhamma, does it deliver one who applies it to the complete ending of suffering?’

‘Paññatte vā, bhante, aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya bhagavatā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti.
sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyāti (th) | yassatthāya → yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammā-dukkha-kkhayāyāti (pts)
‘It does, sir.’

‘Iti kira, sunakkhatta, paññatte vā aggaññe, apaññatte vā aggaññe, yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya.
sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāyāti (sya-all) | yassatthāya → yass atthāya (pts) | sammā dukkhakkhayāya → sammā-dukkha-kkhayāya (pts)
‘So it seems that whether or not the origin of the world is described, and regardless of the goal for which I taught the Dhamma, it delivers one who applies it to the complete ending of suffering.
Tatra, sunakkhatta, kiṁ aggaññaṁ paññattaṁ karissati?
+ → paññattaṁ (pts)
In that case, what is the point of describing the origin of the world?
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhaṁ.
aparaddhaṁ → aparaddhanti (sya-all) | aparaddhanti → itisaddo na dissati (sya-all: sī. ma. yu.) | aparaddhaṁ → So SS Bmr; K aparaddhan ti; (Sī) iti-saddo na dissati. (pts note) | moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts)
See how far you have strayed, you silly man!

Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme—
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
In many ways, Sunakkhatta, you have praised me like this in the Vajjian capital:
itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
bhagavāti → bhagavā ti (bjt, pts) | itipi → iti pi (pts) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)
“That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.”
Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena mama vaṇṇo bhāsito vajjigāme.
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)

Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme—
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
In many ways you have praised the teaching like this in the Vajjian capital:
svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhīti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | opanayiko → opaneyyako (bj: machasaṁ) | ehipassiko opaneyyiko → ehi-passiko opanayiko (pts)
“The teaching is well explained by the Buddha—apparent in the present life, immediately effective, inviting inspection, relevant, so that sensible people can know it for themselves.”
Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena dhammassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.
anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)

Anekapariyāyena kho te, sunakkhatta, saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme—
saṅghassa → saṁghassa (ms2005, pts) | anekapariyāyena → aneka pariyāyena (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
In many ways you have praised the Saṅgha like this in the Vajjian capital:
suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho, āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti.
pāhuneyyo → pāhuṇeyyo (bj) | āhuneyyo pāhuneyyo → āhuṇeyyo pāhuṇeyyo (pts) | supaṭipanno → suppaṭipanno (bj: machasaṁ) | ujupaṭipanno → ujuppaṭipanno (bj: machasaṁ) | ñāyapaṭipanno → ñāyappaṭipanno (bj: machasaṁ) | Supaṭipanno → Bm supp-: Br suppaṭippanno. (pts note) | uju-paṭipanno → Bm ujupp-: Br ujupaṭippanno. (pts note) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (bjt, th) | lokassāti → lokassā ti (bjt) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno → sāvaka-saṁgho uju-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno → sāvaka-saṁgho ñāya-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvaka-saṁgho sāmīci-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho → sāvaka-saṁgho (pts) | aṭṭha purisapuggalā → aṭṭha-purisa-puggalā (pts) | sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo → sāvaka-saṁgho āhuṇeyyo pāhuṇeyyo (pts) | añjalikaraṇīyo → añjali-karaṇīyo (pts) | puññakkhettaṁ → puñña-kkhettaṁ (pts)
“The Saṅgha of the Buddha’s disciples is practicing the way that’s good, direct, systematic, and proper. It consists of the four pairs, the eight individual persons. This is the Saṅgha of the Buddha’s disciples that is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of greeting with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world.”
Iti kho te, sunakkhatta, anekapariyāyena saṅghassa vaṇṇo bhāsito vajjigāme.
saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | anekapariyāyena saṅghassa → aneka-pariyāyena saṁghassa (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)

Ārocayāmi kho te, sunakkhatta, paṭivedayāmi kho te, sunakkhatta.I declare this to you, Sunakkhatta, I announce this to you! Bhavissanti kho te, sunakkhatta, vattāro, no visahi sunakkhatto licchaviputto samaṇe gotame brahmacariyaṁ carituṁ, so avisahanto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattoti.
hīnāyāvattoti → hīnāyāvatto ti (bjt) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | hīnāyāvattoti → hīnāy āvatto ti (pts)
There will be some who say to you that Sunakkhatta was unable to lead the spiritual life under the ascetic Gotama. That’s why he resigned the training and returned to a lesser life.
Iti kho te, sunakkhatta, bhavissanti vattāro’ti.
vattāroti evaṁ → vattāro ti evam pi (pts)
That’s what they’ll say.’

Evaṁ kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.
evaṁ → evaṁ pi (cck, sya-all) | āpāyiko → apāyiko (pts) | apāyiko → So SS; Bmr K Sum āpāyiko. (pts note) | evaṁ → evaṁpi (th) | evaṁ → evam pi (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | apakkameva → apakkam eva (pts) | dhammavinayā → dhamma-vinayā (pts)
Though I spoke to Sunakkhatta like this, he still left this teaching and training, like someone on the highway to hell.

2. Korakkhattiyavatthu2. On the Aristocrat of Kuru

Ekamidāhaṁ, bhaggava, samayaṁ thūlūsu viharāmi uttarakā nāma thūlūnaṁ nigamo.
thūlūsu → bumūsu (bj, pts1ed) | ayaṁ → arahaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | thūlūsu → khulūsu (bj); bumūsu (pts) | thūlūnaṁ → khulūnaṁ (bj); bumūnaṁ (pts) | thūlūsu → bumūsu (cck: sī. pī.) | thūlūsu → būmūsu (sya-all: sī.) | Bumūsu → Sc Bumutthasu; Sd Bumusu; St Bumūsu; Bmr Thūlūsu; K Thūlūsu, (Sī) Būmūsu; Sum SS Khulūsu, Br Thulūsu. (pts note) | Bumūnaṁ → So Sct; Sd Bumunaṁ; Bmr K Thūlūnam. (pts note) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts)
Bhaggava, this one time I was staying in the land of the Kurus where they have a town named Uttarakā.
Atha khvāhaṁ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sunakkhattena licchaviputtena pacchāsamaṇena uttarakaṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (th) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts) | licchaviputtena pacchāsamaṇena → licchavi-puttena pacchā-samaṇena (pts)
Then I robed up in the morning and, taking my bowl and robe, entered Uttarakā for alms with Sunakkhatta the Licchavi as my second monk.
Tena kho pana samayena acelo korakkhattiyo kukkuravatiko catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjati.
catukkuṇḍiko → catukuṇḍiko (bj, pts1ed); catukoṇḍiko (cck, csp1ed); catukkoṇḍiko (sya1ed, sya2ed) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → cātukuṇḍiko chamā nikiṇṇaṁ (bj) | kukkuravatiko catukkuṇḍiko → kukkuravattiko catukkoṇḍiko (sya-all) | catukkuṇḍiko → catukuṇḍiko (cck: sī. pī.); catukoṇḍiko (cck: syā. ka.) | Korakkhattiyo → Sc korakkhatiko; Sd korakkhattako; St korakkhattiko; Bmr korakhattiyo; K Sum korakkhattiyo. (pts note) | kukkuravatiko → So Sdt Bmr Sum; Sc kukkara-; K Sum kukkuravattiko. (pts note) | catukuṇḍiko → So SS; Bmr K -koṇḍ-; Sum -koṇṭh.' (pts note) | chamānikkiṇṇaṁ → Sd chalānikkhittaṁ; St chalānikkiṇṇaṁ. (pts note) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → catukuṇḍiko chamānikkiṇṇaṁ (pts) | mukheneva → mukhen eva (pts)
Now at that time a naked ascetic who was an aristocrat of Kuru had taken a vow to behave like a dog. When food is tossed on the ground, he gets down on all fours, eating and devouring it just with his mouth.

Addasā kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto acelaṁ korakkhattiyaṁ kukkuravatikaṁ catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādantaṁ mukheneva bhuñjantaṁ.
catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ → cātukuṇḍikaṁ chamā nikiṇṇaṁ (bj) | kukkuravatikaṁ catukkuṇḍikaṁ → kukkuravattikaṁ catukkoṇḍikaṁ (sya-all) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ → catukuṇḍikaṁ chamā nikkiṇṇaṁ (pts) | mukheneva → mukhen eva (pts)
Sunakkhatta saw him doing this
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)
and thought,
‘sādhurūpo vata bho ayaṁ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti.
ayaṁ → arahaṁ (bj, sya-all, pts) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → cātukuṇḍiko chamā nikiṇṇaṁ (bj) | catukkuṇḍiko → catukkoṇḍiko (sya-all) | cātukuṇḍiko → catukuṇḍhiko (bj: sī); catukoṇḍiko (bj: sīmu) | ayaṁ → arahaṁ (cck: sī. syā. pī.) | bhuñjatīti → bhuñjatī ti (bjt) | sādhurūpo → sādhu-rūpo (pts) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → catukuṇḍiko chamānikkiṇṇaṁ (pts) | mukheneva → mukhen eva (pts)
‘That ascetic is a holy man!’

Atha khvāhaṁ, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa cetasā cetoparivitakkamaññāya sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
khvāhaṁ → kho ahaṁ (pts) | cetoparivitakkamaññāya → ceto parivitakkamaññāya (bjt) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (th) | cetoparivitakkamaññāya sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ → ceto-parivitakkam aññāya sunakkhat taṁ licchavi-puttaṁ etad avocaṁ (pts)
Then, knowing Sunakkhatta’s train of thought, I said to him,
‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti.
moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo → moghapurisa sakyaputtiyo (sya-all, pts1ed) | samaṇo → (sya-all, pts) | sakyaputtiyo → moghapurisa sakyaputtiyo (cck: sī. syā. pī.) | mogha-purisa → Bmr add samaṇo (and below). (pts note) | paṭijānissasīti → paṭijānissasī ti (bjt) | tvampi → tvaṁpi (th) | tvampi → tvaṁ pi (pts) | moghapurisa samaṇo sakyaputtiyo → mogha-purisa sakya-puttiyo (pts)
‘Don’t you claim to be an ascetic who follows the Sakyan, you silly man?’

‘Kiṁ pana maṁ, bhante, bhagavā evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
‘But why does the Buddha say this to me?’
“tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī”’ti?
samaṇo → (sya-all, pts) | sakyaputtiyo → moghapurisa sakyaputtiyo (cck: sī. syā. pī.) | paṭijānissasīti → paṭijānissasī ti (bjt, ms2005) | tvampi → tvaṁpi (th) | tvampi → tvam pi (pts) | moghapurisa samaṇo sakyaputtiyo → mogha-purisa sakya-puttiyo (pts)

‘Nanu te, sunakkhatta, imaṁ acelaṁ korakkhattiyaṁ kukkuravatikaṁ catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādantaṁ mukheneva bhuñjantaṁ disvāna etadahosi—
catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ → cātukuṇḍikaṁ chamā nikiṇṇaṁ (bj) | kukkuravatikaṁ catukkuṇḍikaṁ → kukkuravattikaṁ catukkoṇḍikaṁ (sya-all) | disvāna → disvānassa (sya-all) | imaṁ → SS omit. (pts note) | kukkuravatikaṁ → SS omit. (pts note) | disvāna → Sdt insert te; K disvānassa. (pts note) | nanu → na nu (pts) | catukkuṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ → catukuṇḍikaṁ chamā-nikkiṇṇaṁ (pts) | mukheneva → mukhen eva (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
‘When you saw that naked ascetic of Kuru, didn’t you think,
sādhurūpo vata bho ayaṁ samaṇo catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī’ti?
ayaṁ → arahā (bj); arahaṁ (sya-all, pts) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → cātukuṇḍiko chamā nikiṇṇaṁ (bj) | catukkuṇḍiko → catukkoṇḍiko (sya-all) | mukheneva bhuñjatīti → mukhen eva bhuñjati (pts) | arahā → arahaṁ (bj: sīmu) | bhuñjatīti → bhuñjatī ti (bjt) | sādhurūpo → sādhu-rūpo (pts) | catukkuṇḍiko chamānikiṇṇaṁ → catukuṇḍiko chamā-nikkiṇṇaṁ (pts)
“That ascetic is a holy man!”?’

‘Evaṁ, bhante.
bhante → sante (sya-all)
‘Yes, sir.
Kiṁ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti?
maccharāyatīti → maccharāyatī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)
But sir, are you jealous of the perfected ones?’

‘Na kho ahaṁ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi.
kho ahaṁ → khohaṁ (bj) | moghapurisa → mogha-purisa (pts)
‘I’m not jealous of the perfected ones, you silly man.
Api ca tuyhevetaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ, taṁ pajaha.
uppannaṁ → upapannaṁ (pts) | api ca → apica (th) | tuyhevetaṁ → tuyh ev etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ uppannaṁ → diṭṭhi-gataṁ upapannaṁ (pts)
Rather, you should give up this harmful misconception that has arisen in you.
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!

Yaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, maññasi acelaṁ korakkhattiyaṁ—sādhurūpo ayaṁ samaṇoti. So sattamaṁ divasaṁ alasakena kālaṁ karissati.
ayaṁ samaṇoti → arahaṁ samaṇo ti (bj, pts) | acelaṁ korakkhattiyaṁ → acelo korakkhattiyo (sya-all) | ayaṁ → arahaṁ (sya-all) | sattamaṁ divasaṁ → sattamadivasaṁ (pts) | samaṇoti → maññasi ‘‘acelo korakhattiyo sādhurūpo arahaṁ samaṇoti’’ (cck: syā.) | acelaṁ → So SS Bmr; K acelo. (pts note) | Korakkhattiyaṁ → K korakkhattiyo. (pts note) | kālaṁ karissati → kālaṅkarissati (my) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | sādhurūpo ayaṁ samaṇoti → sādhu-rūpo arahaṁ samaṇo ti (pts) | sattamaṁ divasaṁ → sattama-divasaṁ (pts)
That naked ascetic the aristocrat of Kuru, who you imagine to be a holy man, will die of flatulence in seven days.
Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati.
kālakañcikā → kālakañjikā (bj, sya-all); kālakañjā (pts1ed) | Kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all, pts1ed) | kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all, pts) | upapajjissati kālaṅkatañca → uppajjissati kālakatañca (sya-all) | kālakañcikā → kālakañjā (pts) | Kālaṅkato → kālakato (cck: sī. syā. pī.) | kālakañcikā → kālakañjā (cck: sī. pī.); kālakañjikā (cck: syā.) | kālakañjikā → kālakañjā (sya-all: sī.) | Kālakañjā → So SS; Bmr K Sum Kālakañjikā; cp. D. xx. 12. (pts note) | upapajjissati → Bmr K upap- (and below); SS uppa-. (pts note) | sabbanihīno asurakāyo → sabba-nihīno asura-kāyo (pts)
And when he dies, he’ll be reborn in the very lowest rank of titans, named the Kālakañjas.
Kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessanti.
kālaṅkatañca → kālakatañca (bj) | bīraṇatthambake → bīraṇatthambhake (bj, pts); vīraṇatthambhake (sya-all) | kālaṅkatañca → kālakatañ ca (pts) | bīraṇatthambake → bīraṇa-tthambhake (pts)
And they’ll throw him in the charnel ground on a clump of vetiver.
Ākaṅkhamāno ca tvaṁ, sunakkhatta, acelaṁ korakkhattiyaṁ upasaṅkamitvā puccheyyāsi—
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)
If you wish, Sunakkhatta, go to the aristocrat of Kuru and ask him
jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gatinti?
āvuso → āvuso acela (bj) | korakkhattiya → acela korakhattiya (cck: ka.) | āvuso → Bmr insert acela. (pts note) | gatinti → gatiṁ ti (pts)
whether he knows his own destiny.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ te acelo korakkhattiyo byākarissati—
yaṁ te → yante (bjt, th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts) | byākarissati → vyākarissati (pts)
It’s possible that he will answer:
jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṁ;“Reverend Sunakkhatta, I know my own destiny. kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno’ti.
kālakañcikā → kālakañjikā (bj, sya-all); kālakañjā (pts) | tatrāmhi → tatramhi (bj) | tatrāmhi upapannoti atha kho → tatramhi uppannoti athakho (sya-all) | tatrāmhi upapannoti → tatr amhi upapanno ti (pts)
I’ve been reborn in the very lowest rank of titans, named the Kālakañjas.”’

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṁ korakkhattiyaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
So, Bhaggava, Sunakkhatta went to see the aristocrat of Kuru and said to him,
‘byākato khosi, āvuso korakkhattiya, samaṇena gotamena—
byākato khosi → vyākato kho si (pts)
‘Reverend aristocrat of Kuru, the ascetic Gotama has declared
acelo korakkhattiyo sattamaṁ divasaṁ alasakena kālaṁ karissati.
sattamaṁ divasaṁ → sattamadivasaṁ (pts) | kālaṁ karissati → kālaṅkarissati (my) | sattamaṁ divasaṁ → sattama-divasaṁ (pts)
that you will die of flatulence in seven days.
Kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all, pts) | kālakañcikā → kālakañjikā (bj, sya-all) | upapajjissati kālaṅkatañca → uppajjissati kālakatañca (sya-all) | kālakañcikā nāma → kālakañjā nāmā (pts) | sabbanihīno asurakāyo → sabba-nihīno asura-kāyo (pts)
And when you die, you’ll be reborn in the very lowest rank of titans, named the Kālakañjas.
Kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessantīti.
kālaṅkatañca → kālakatañca (bj) | bīraṇatthambake → bīraṇatthambhake (bj, pts); vīraṇatthambhake (sya-all) | kālaṅkatañca → kālakatañ ca (pts) | bīraṇatthambake → bīraṇa-tthambhake (pts)
And when you die, they’ll throw you in the charnel ground on a clump of vetiver.
Yena tvaṁ, āvuso korakkhattiya, mattaṁ mattañca bhattaṁ bhuñjeyyāsi, mattaṁ mattañca pānīyaṁ piveyyāsi.
bhattaṁ → mattamattaṁca (bj: sīmu) | mattaṁ → Bmr mattamattañ. (pts note) | bhattaṁ → Bmr omit. (pts note) | bhuñjeyyāsi → Sdt bhuñjayathāsi. (pts note) | mattaṁ mattañca → mattamattañca (bjt) | mattañca → mattaṁ ca (th, pts)
But by eating just a little food and drinking just a little water,
Yathā samaṇassa gotamassa micchā assa vacanan’ti.
vacananti → vacanan ti (pts)
you’ll prove what the ascetic Gotama says to be false.’

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto ekadvīhikāya sattarattindivāni gaṇesi, yathā taṁ tathāgatassa asaddahamāno.
licchaviputto → (pts) | Sunakkhatto → Bmr K add Licchavi-putto. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sattarattindivāni → satta rattindivāni (th) | licchaviputto ekadvīhikāya → eka-dvīhikāya (pts)
Then Sunakkhatta counted up the days until the seventh day, as happens when you have no faith in the Realized One.
Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo sattamaṁ divasaṁ alasakena kālamakāsi.
sattamaṁ divasaṁ → sattamadivasaṁ (pts) | kālamakāsi kālaṅkato ca kālakañcikā → kālam akāsi kālakato kālakañjā (pts) | atha kho → athakho (th) | sattamaṁ divasaṁ → sattama-divasaṁ (pts)
But on the seventh day, the naked ascetic who was an aristocrat of Kuru died of flatulence.
kālaṅkato ca kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajji.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | kālakañcikā → kālakañjikā (bj, sya-all) | upapajji kālaṅkatañca → uppajji kālakatañca (sya-all) | kālaṅkato ca kālakañcikā → kālakato kālakañjā (pts) | sabbanihīno asurakāyo → sabba-nihīno asura-kāyo (pts)
And when he passed away, he was reborn in the very lowest rank of titans, named the Kālakañjas.
kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍesuṁ.
kālaṅkatañca → kālakatañca (bj) | bīraṇatthambake → bīraṇatthambhake (bj); vīraṇatthambhake (sya-all) | taṁ → So SS; Br K naṁ. (pts note)
And when he passed away, they threw him in the charnel ground on a clump of vetiver.

Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto:
licchaviputto → (pts) | Sunakkhatto → Br adds Licchavī-putto. (pts note)
Sunakkhatta the Licchavi heard about this.
‘acelo kira korakkhattiyo alasakena kālaṅkato bīraṇatthambake susāne chaḍḍito’ti.
kālaṅkato bīraṇatthambake → kālakato bīraṇatthambhake (bj, pts); kālakato vīraṇatthambhake (sya-all) | kira → (pts) | kālaṅkato bīraṇatthambake → kālakato bīraṇa-tthambhake (pts) | chaḍḍitoti → chaḍḍito ti (pts)
Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena bīraṇatthambakaṁ susānaṁ, yena acelo korakkhattiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṁ korakkhattiyaṁ tikkhattuṁ pāṇinā ākoṭesi:
bīraṇatthambakaṁ → bīraṇatthambhakaṁ (bj, pts) | yena bīraṇatthambakaṁ → tena vīraṇatthambhakaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | bīraṇatthambakaṁ → bīraṇa-tthambhakaṁ (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
So he went to see the aristocrat of Kuru in the charnel ground on the clump of vetiver. There he struck him with his fist three times,
‘jānāsi, āvuso korakkhattiya, attano gatin’ti?
gatinti → gatin ti (pts)
‘Reverend aristocrat of Kuru, do you know your destiny?’

Atha kho, bhaggava, acelo korakkhattiyo pāṇinā piṭṭhiṁ paripuñchanto vuṭṭhāsi.
paripuñchanto → paripuñjanto (bj, pts) | atha kho → athakho (th)
Then the aristocrat of Kuru got up, rubbing his back with his hands, and said,
‘Jānāmi, āvuso sunakkhatta, attano gatiṁ.‘Reverend Sunakkhatta, I know my own destiny. Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno’ti vatvā tattheva uttāno papati.
papati → paripati (bj, sya-all, mr) | kālakañcikā → kālakañjikā (bj, sya-all); kālakañjā (pts) | tatrāmhi upapannoti → tatramhi upapanno ti (bj, pts); tatramhi uppannoti (sya-all) | papati atha kho → paripati athakho (sya-all) | papati → paripati (cck: syā. ka.) | papati → So SS; Br K paripati. (pts note) | sabbanihīno asurakāyo tatrāmhi upapannoti → sabba-nihīno asura-kāyo tatr amhi upapanno ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts)
I’ve been reborn in the very lowest rank of titans, named the Kālakañjas.’ After speaking, he fell flat right there.

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
atha kho → athakho (th) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | licchaviputtaṁ etadavocaṁ → licchavi-puttaṁ etad avocaṁ (pts)
Then Sunakkhatta came to me, bowed, and sat down to one side. I said to him,
‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yatheva te ahaṁ acelaṁ korakkhattiyaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ, aññathā vā’ti?
vipākaṁ → vipakkaṁ (bj); vipākaṁ no (sya-all) | vipakkaṁ → vipākaṁ (bj: sīmu) | ahaṁ → Br omits. (pts note) | vipākaṁ → So SS Bmr; K adds no. Cp. 14. (pts note) | vāti → vā ti (bjt, pts) | yatheva → yath eva (pts) | byākāsiṁ tatheva → vyākāsiṁ tath eva (pts)
Did the prediction I made about the aristocrat of Kuru turn out to be correct, or not?’

‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṁ korakkhattiyaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ, no aññathā’ti.
vipākaṁ → vipakkaṁ (bj) | yatheva → yath eva (pts) | byākāsi tatheva → vyākāsi tath eva (pts) | aññathāti → aññathā ti (pts)
‘It turned out to be correct.’

‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, akataṁ vā’ti?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
If that is so, has a superhuman demonstration of psychic power been performed or not?’

‘Addhā kho, bhante, evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatan’ti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | akatanti → akatan ti (pts)
‘Clearly, sir, a superhuman demonstration of psychic power has been performed.’

‘Evampi kho maṁ tvaṁ, moghapurisa, uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi—
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → mogha-purisa uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
‘Though I performed such a superhuman demonstration of psychic power you say this:
na hi pana me, bhante, bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotīti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā → uttari-manussa-dhammā (pts)
“But sir, the Buddha never performs any superhuman demonstrations of psychic power for me.”
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhan’ti.
moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts) | aparaddhanti → aparaddhan ti (pts)
See how far you have strayed!’
Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.
apakkam → So Bmr K; Sct akappam; Sd anappam. (pts note) | + → kaḷāramaṭṭhukavatthu (bjt) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | apakkameva → apakkam eva (pts) | dhammavinayā → dhamma-vinayā (pts)
Though I spoke to Sunakkhatta like this, he still left this teaching and training, like someone on the highway to hell.

3. Acelakaḷāramaṭṭakavatthu3. On the Naked Ascetic Kaḷāramaṭṭaka

Ekamidāhaṁ, bhaggava, samayaṁ vesāliyaṁ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ → mahā-vane kūṭāgāra-sālāyaṁ (pts)
This one time, Bhaggava, I was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.
Tena kho pana samayena acelo kaḷāramaṭṭako vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramaṭṭhuko (bj); kaḷāramajjako (sya-all); kandaramasuko (pts) | kaḷāramaṭṭhuko → koramaṭṭhako (bj: sīmu); kaṇḍaramasuko (bj: PTS); kalāramaṭṭhako (bj: machasaṁ) | kaḷāramajjako → kandaramasuko (sya-all: sī.) | Kandaramasuko → So Sd and K (Sī); Sc Kalāramaṭṭako; St Kandaramasukho: Bm and Sum-Br Kaḷāramaṭṭako (and below); Br Kalāramaṭṭhako; but in 12 -maṭṭako; K 12 -maṭṭako: K Kaḷāramajjhako; Sum Kaḷāramaṭṭhuko. So St below. (pts note) | lābhaggappatto ceva yasaggappatto → lābhagga-ppatto eva yasagga-ppatto (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
Now at that time the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka was residing in Vesālī. And in the Vajjian capital he had reached the peak of material things and fame.
Tassa sattavatapadāni samattāni samādinnāni honti:
sattavatapadāni → sattavattapadāni (cck: syā. pī.) | vatta-padāni → So Sd K; Sc cata-; St Bmr Sum vata-. (pts note) | sattavatapadāni → satta vatapadāni (bjt) | sattavatapadāni → satta vattapadāni (th) | sattavatapadāni → satta vatta-padāni (pts)
He had undertaken these seven vows.
‘yāvajīvaṁ acelako assaṁ, na vatthaṁ paridaheyyaṁ, yāvajīvaṁ brahmacārī assaṁ, na methunaṁ dhammaṁ paṭiseveyyaṁ, yāvajīvaṁ surāmaṁseneva yāpeyyaṁ, na odanakummāsaṁ bhuñjeyyaṁ.
acelako → acelo (sya-all) | odana-kummāsaṁ → Bmr -danakumāsaṁ. (pts note) | yāvajīvaṁ surāmaṁseneva → yāva-jīvaṁ surā-maṁsen eva (pts)
‘As long as I live, I will be a naked ascetic, not wearing clothes. As long as I live, I will be chaste, not having sex. As long as I live, I will consume only meat and beer, not eating rice and porridge.
Puratthimena vesāliṁ udenaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ, dakkhiṇena vesāliṁ gotamakaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ, pacchimena vesāliṁ sattambaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ, uttarena vesāliṁ bahuputtaṁ nāma cetiyaṁ taṁ nātikkameyyan’ti.
bahuputtaṁ nāma → bahuputtakannāma (sya-all) | vesāliṁ → vesāliyaṁ (pts) | nāma → bahuputtakaṁ nāma (cck: syā.) | vesāliṁ → a. evaṁ. sī. vesāliyaṁ (sya-all note) | Vesāliyaṁ → So SS and K (Sī); Bmr K Vesāliṁ (and onwards). (pts note) | Sattambaṁ → So St Bmr K; Sc sattamaṁ; Sd sattaccaṁ. (pts note) | uttarena → Sdt uttariṁ. (pts note) | Bahuputtaṁ → So SS Bmr; K -puttakan. (pts note) | nātikkameyyanti → nātikkameyyan ti (pts)
And I will not go past the following shrines near Vesālī: the Udena Shrine to the east, the Gotamaka to the south, the Seven Maidens to the west, and the Many Sons to the north.’
So imesaṁ sattannaṁ vatapadānaṁ samādānahetu lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.
vatapadānaṁ → vattapadāni (bj: PTS) | vatta-padānaṁ → So K; SS Bmr vata-. (pts note) | vatapadānaṁ → vattapadānaṁ (th) | vatapadānaṁ samādānahetu lābhaggappatto ceva yasaggappatto → vatta-padānaṁ samādāna hetu lābhagga-ppatto eva yasagga-ppatto (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
And it was due to undertaking these seven vows that he had reached the peak of material things and fame.

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yena acelo kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelaṁ kaḷāramaṭṭakaṁ pañhaṁ apucchi.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramaṭṭhuko (bj); kaḷāramajjako (sya-all) | kaḷāramaṭṭakaṁ → kaḷāramaṭṭhukaṁ (bj); kaḷāramajjakaṁ (sya-all); kandaramasukaṁ (pts) | apucchi → pucchi (bj) | kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami → kandaramasuko ten upasaṁkami (pts) | atha kho → athakho (th) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → kandaramasuko ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
So, Bhaggava, Sunakkhatta went to see Kaḷāramaṭṭaka and asked him a question.
Tassa acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṁ puṭṭho na sampāyāsi.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramaṭṭhuko (bj); kaḷāramajjako (sya-all); kandaramasuko (pts) | Kandaramasuko → St Kaḷāramasuko. (pts note) | sampāyāsi → So Sdt Bmr; Sc sampāyati. (pts note) | sampāyāsi → saṁpāyāsi (th)
But when it stumped him,
Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.
asampāyanto → asaṁpāyanto (th) | kopañca dosañca appaccayañca → kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca (pts)
he displayed annoyance, hate, and bitterness.
Atha kho, bhaggava, sunakkhattassa licchaviputtassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | licchaviputtassa etadahosi → licchavi-puttassa etad ahosi (pts)
So Sunakkhatta thought,
‘sādhurūpaṁ vata bho arahantaṁ samaṇaṁ āsādimhase.
āsādimhase → asādiyimhase (sya-all) | āsādimhase → āsādiyimhase (sya-all) | āsādimhase → asādiyimhase (cck: syā.) | āsādimhase → So St Bmr and Sum-Br; Sc as-; Sd -hate; K Sum-Scd āsādiyimhase (and below). (pts note) | sādhurūpaṁ → sādhu-rūpaṁ (pts)
‘I’ve offended the holy man, the perfected one, the ascetic.
Mā vata no ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā’ti.
no → K inserts bho. (pts note) | dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
I mustn’t create lasting harm and suffering for myself!’

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
atha kho → athakho (th) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | licchaviputtaṁ etadavocaṁ → licchavi-puttaṁ etad avocaṁ (pts)
Then Sunakkhatta came to me, bowed, and sat down to one side. I said to him,
‘tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti.
samaṇo → (sya-all, pts) | paṭijānissasīti → paṭijānissasī ti (bjt) | tvampi → tvaṁpi (th) | tvampi → tvam pi (pts) | moghapurisa samaṇo sakyaputtiyo → mogha-purisa sakya-puttiyo (pts)
‘Don’t you claim to be an ascetic who follows the Sakyan, you silly man?’

‘Kiṁ pana maṁ, bhante, bhagavā evamāha—
evamāha → evam āha (pts)
‘But why does the Buddha say this to me?’
tvampi nāma, moghapurisa, samaṇo sakyaputtiyo paṭijānissasī’ti?
samaṇo → (sya-all, pts) | paṭijānissasīti → paṭijānissasī ti (bjt) | tvampi → tvaṁpi (th) | tvampi → tvam pi (pts) | moghapurisa samaṇo sakyaputtiyo → mogha-purisa sakya-puttiyo (pts)

‘Nanu tvaṁ, sunakkhatta, acelaṁ kaḷāramaṭṭakaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ apucchi.
kaḷāramaṭṭakaṁ → kaḷāramaṭṭhukaṁ (bj); kaḷāramajjakaṁ (sya-all); kandaramasukaṁ (pts) | apucchi → pucchi (bj) | Sunakkhatta → SS -aṁ. (pts note) | Kandaramasukaṁ → Sc Kalaramaṭṭakaṁ; Sdt -maṭṭhukaṁ, and below. (pts note) | kaḷāramaṭṭakaṁ upasaṅkamitvā → kandaramasukaṁ upasaṁkamitvā (pts)
‘Didn’t you go to see the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka and ask him a question?
Tassa te acelo kaḷāramaṭṭako pañhaṁ puṭṭho na sampāyāsi.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramaṭṭhuko (bj); kaḷāramajjako (sya-all); kandaramasuko (pts) | sampāyāsi → saṁpāyāsi (th)
But when it stumped him,
Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.
asampāyanto → asaṁpāyanto (th) | kopañca dosañca appaccayañca → kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca (pts)
he displayed annoyance, hate, and bitterness.
Tassa te etadahosi:
te → SS omit te. (pts note) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Then you thought,
“sādhurūpaṁ vata bho arahantaṁ samaṇaṁ āsādimhase.
āsādimhase → āsādiyimhase (sya-all) | sādhurūpaṁ → sādhu-rūpaṁ (pts)
“I’ve offended the holy man, the perfected one, the ascetic.
Mā vata no ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”’ti.
+ → bho (th) | dukkhāyāti → dukkhāyā ti (ms2005) | dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
I mustn’t create lasting harm and suffering for myself!”’

‘Evaṁ, bhante.‘Yes, sir. Kiṁ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī’ti?
maccharāyatīti → maccharāyatī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)
But sir, are you jealous of perfected ones?’

‘Na kho ahaṁ, moghapurisa, arahattassa maccharāyāmi,
ahaṁ → Bmr K ahaṁ. (pts note) | + → p (pts) | moghapurisa → mogha-purisa (pts)
‘I’m not jealous of the perfected ones, you silly man.
api ca tuyhevetaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ, taṁ pajaha.
api ca → apica (th) | tuyhevetaṁ → tuyh ev etaṁ (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhi-gataṁ (pts)
Rather, you should give up this harmful misconception that has arisen in you.
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
dukkhāya → dukkhāyāti (sya-all, csp1ed) | dīgharattaṁ ahitāya → dīgharattaahitāya (bj) | dukkhāya → SS Bmr K dukkhāyāti. Cp. 7, p. 7. (pts note) | dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)
Don’t create lasting harm and suffering for yourself!

Yaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, maññasi acelaṁ kaḷāramaṭṭakaṁ—
kaḷāramaṭṭakaṁ → kaḷāramaṭṭhukaṁ (bj); kaḷāramajjakaṁ (sya-all); kandaramasukaṁ (pts) | Kandaramasukaṁ → Cp. 11. Here Sdt Kalāramaṭthukaṁ; Sc -maṭṭakaṁ. (pts note) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
That naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka, who you imagine to be a true holy man,
sādhurūpo ayaṁ samaṇoti, so nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṁ karissatī’ti.
yasā nihīno → yasā nikiṇṇo (bj, pts1ed, mr) | ayaṁ → arahaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | nihīno → nikkiṇṇo (bj, pts) | sānucāriko → sānucariko (sya-all); sānucariyo (pts) | ayaṁ samaṇoti → arahaṁ samaṇo ti (pts) | parihito → paridahito (bj: sīmu) | sānucariyo → sānucariko (bj: machasaṁ) | nikkiṇṇo → nikiṇṇe (bj: sīmu, kām) | ayaṁ → arahaṁ (cck: syā.) | nihīno → yasānikiṇṇo (cck: ka.) | parihito → So Bmr K; Sc paridahito; Sdt parihīno. (pts note) | sānucariyo → So SS; Bmr K Sum -iko (and below). (pts note) | nikkiṇṇo → So St Bmr; Scd nikinno; K nihīno; (and below). Cp. 7. (pts note) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | bhuñjamāno → bhuñjimāno (bjt) | sādhurūpo ayaṁ samaṇoti → sādhu-rūpo arahaṁ samaṇo ti (pts) | nacirasseva → na cirass eva (pts) | odanakummāsaṁ → odana-kummāsaṁ (pts) | sabbāneva → sabbān eva (pts)
will shortly be clothed, living with a partner, eating rice and porridge, having gone past all the shrines near Vesālī. And he will die after losing all his fame.’

Atha kho, bhaggava, acelo kaḷāramaṭṭako nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālamakāsi.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramajjako (sya-all) | sānucāriko → sānucariko (sya-all); sānucariyo (pts) | kaḷāramaṭṭako nacirasseva → kandaramasuko na cirass eva (pts) | nihīno kālamakāsi → nikkiṇṇo kālam akāsi (pts) | parihito → So Sd Bmr K; Sc -dahito; St -hīno. (pts note) | kaḷāramaṭṭako nacirasseva → kaḷāramaṭṭhuko na cirasseva (bjt) | bhuñjamāno → bhuñjimāno (bjt) | atha kho → athakho (th) | odanakummāsaṁ → odana-kummāsaṁ (pts) | sabbāneva → sabbān eva (pts)
And that’s exactly what happened.

Assosi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto:
bhaggava → (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts)
Sunakkhatta heard about this.
‘acelo kira kaḷāramaṭṭako parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṅkato’ti.
kaḷāramaṭṭako → kaḷāramajjako (sya-all); kandaramasuko (pts) | sānucāriko → sānucariko (sya-all); sānucariyo (pts) | kālaṅkatoti atha kho → kālaṁ karoti athakho (sya-all) | nihīno kālaṅkatoti → nikkiṇṇo kālaṁ karoti (pts) | kaḷāramaṭṭako → kaḷāramaṭṭhuko (bjt) | nihīno kālaṅkatoti → nikkiṇṇo kālaṁ katoti (bjt) | odanakummāsaṁ → odana-kummāsaṁ (pts) | sabbāneva → sabbān eva (pts)
Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
licchaviputto → (pts) | Sunakkhatto → Br K add Licchavi-putto. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)
He came to me, bowed, and sat down to one side. I said to him,
‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yatheva te ahaṁ acelaṁ kaḷāramaṭṭakaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ, aññathā vā’ti?
kaḷāramaṭṭakaṁ → kaḷāramaṭṭhukaṁ (bj); kaḷāramajjakaṁ (sya-all); kandaramasukaṁ (pts) | vipākaṁ → vipakkaṁ (bj); vipākaṁ no (sya-all) | vā → So Bmr; SS no aññathā (omitting vā); K no aññathā vā. (pts note) | vāti → vā ti (bjt, pts) | yatheva → yath eva (pts) | byākāsiṁ tatheva → vyākāsiṁ tath eva (pts)
Did the declaration I made about Kaḷāramaṭṭaka turn out to be correct, or not?’

‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṁ kaḷāramaṭṭakaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ, no aññathā’ti.
kaḷāramaṭṭakaṁ → kaḷāramaṭṭhukaṁ (bj); kaḷāramajjakaṁ (sya-all); kandaramasukaṁ (pts) | vipākaṁ → vipakkaṁ (bj) | yatheva → yath eva (pts) | byākāsi tatheva → vyākāsi tath eva (pts) | aññathāti → aññathā ti (pts)
‘It turned out to be correct.’

‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ akataṁ vā’ti?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
If that is so, has a superhuman demonstration of psychic power been performed or not?’

‘Addhā kho, bhante, evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatan’ti.
addhā kho → athakho (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | akatanti → akatan ti (pts)
‘Clearly, sir, a superhuman demonstration of psychic power has been performed.’

‘Evampi kho maṁ tvaṁ, moghapurisa, uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi:
maṁ → So St Bm K; Sc omits; Sd tvaṁ maṁ. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → mogha-purisa uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
‘Though I perform such a superhuman demonstration of psychic power you say this:
“na hi pana me, bhante, bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotī”ti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | karotīti → karotī ti (ms2005) | uttari manussadhammā → uttari-manussa-dhammā (pts)
“But sir, the Buddha never performs any superhuman demonstrations of psychic power for me.”
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhan’ti.
moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts) | aparaddhanti → aparaddhan ti (pts)
See how far you have strayed!’
Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.
+ → pāthikaputtavatthu (bjt) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | apakkameva → apakkam eva (pts) | dhammavinayā → dhamma-vinayā (pts)
Though I spoke to Sunakkhatta like this, he still left this teaching and training, like someone on the highway to hell.

4. Acelapāthikaputtavatthu4. On the Naked Ascetic Pāṭikaputta

Ekamidāhaṁ, bhaggava, samayaṁ tattheva vesāliyaṁ viharāmi mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ → mahā-vane kūṭāgāra-sālāyaṁ (pts)
This one time, Bhaggava, I was staying right there near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.
Tena kho pana samayena acelo pāthikaputto vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts1ed) | pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | pāthikaputto → pāthika (bj: sīmu); pāṭika (bj: syā, PTS) | pāthikaputto → pāṭikaputto (cck: sī. syā. pī.) | Pāṭika-putto → Bm Pāthika-; Br Pātika- (though Pāthika in title). (pts note) | yasagga-ppatto → Sdt omit c'; eva yasagga-ppatto. (pts note) | lābhaggappatto ceva yasaggappatto → lābhagga-ppatto eva yasagga-ppatto (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
Now at that time the naked ascetic Pāṭikaputta was residing in Vesālī. And in the Vajjian capital he had reached the peak of material things and fame.
So vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati:
so → so ca (bj) | parisati → parisatiṁ (bj) | So → SS omit; Bmr add ca. (pts note) | parisati → So Sc Bmr K; Sd paṭivasati; St pativasati. In subsequent passages SS sometimes agree in pativasati, sometimes in parisatiṁ. (pts note)
He was telling a crowd in Vesālī:
‘samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo.
samaṇopi → samaṇo (csp1ed) | pi → Br omits. (pts note) | ahampi → ahaṁpi (th) | samaṇopi → samaṇo pi (pts) | ñāṇavādo ahampi ñāṇavādo → ñāṇa-vādo aham pi ñāṇa-vādo (pts)
‘Both the ascetic Gotama and I speak from knowledge.
Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | ñāṇavādo → ñāṇa-vādo (pts) | ñāṇavādena → ñāṇa-vādena (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
One who speaks from knowledge ought to display a superhuman demonstration of psychic power to another who speaks from knowledge.
Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ.
samaṇo → samaṇo ce (bj) | ahampi → ahaṁ ca (pts) | ca → Bmr K pi. (pts note) | ahampi → ahaṁpi (th) | gaccheyyaṁ → gaccheyya (th) | upaḍḍhapathaṁ → upaḍḍha-pathaṁ (pts) | ahampi upaḍḍhapathaṁ → ahaṁ ca upaḍḍha-pathaṁ (pts)
If the ascetic Gotama meets me half-way,
Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma.
ubhopi uttari manussadhammā → ubho uttarimanussadhammā (pts) | ubho → Bmr K add pi (and below). (pts note)
there we should both perform a superhuman demonstration of psychic power.
Ekañce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi.
ekañce → ekaṁ ce (my, bjt, pts) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
If he performs one demonstration of psychic power, I’ll perform two.
Dve ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyāni (pts)
If he performs two, I’ll perform four.
Cattāri ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni → uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyāni (pts)
If he performs four, I’ll perform eight.
Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī’ti.
yāvatakaṁ → (bj) | taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ → tandiguṇaṁ tandiguṇāhaṁ (bj) | tandiguṇāhaṁ → taddiguṇaṁ (bj: PTS) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | taddiguṇaṁ → tad-diguṇaṁ (pts)
However many demonstrations of psychic power the ascetic Gotama performs, I’ll perform double.’

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto maṁ etadavoca:
atha → iti (sya-all) | Atha → So SS Bmr; K iti. (pts note) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then Sunakkhatta came to me, bowed, sat down to one side, and told me of all this.
‘acelo, bhante, pāthikaputto vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca vajjigāme.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto → paṭivasatilābhaggappatto eva yasagga-ppatto (pts) | vajjigāme → vajji-gāme (pts)
So vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati:
parisati → parisatiṁ (bj)
“samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo.
samaṇopi → samaṇo (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | samaṇopi → samaṇo pi (pts) | ahampi ñāṇavādo → aham pi ñāṇa-vādo (pts)
Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | ñāṇavādo → ñāṇa-vādo (pts) | ñāṇavādena → ñāṇa-vādena (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ.
gotamo → gotamo ce (bj) | samaṇo → samaṇo ca (pts) | ca → Bmr K omit. (pts note) | ahampi → ahaṁpi (th) | upaḍḍhapathaṁ → upaḍḍha-pathaṁ (pts) | ahampi upaḍḍhapathaṁ → aham pi upaḍḍha-pathaṁ (pts)
Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma.
ubhopi uttari manussadhammā → ubho uttarimanussadhammā (pts)
Ekañce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi.
ekañce → ekaṁ ce (my, bjt) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th)
Dve ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my)
Cattāri ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my)
Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”’ti.
pe → So SS; Bmr K repeat the whole to dvāhaṁ karissāmi, and then insert [saṁkhittaṁ]. (pts note) | karissāmīti → karissāmī ti (ms2005)

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
vutte → vutto (bj) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)
I said to him,
‘abhabbo kho, sunakkhatta, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
‘Sunakkhatta, the naked ascetic Pāṭikaputta is not capable of meeting me face to face, unless he gives up that statement and that intention, and lets go of that view.
Sacepissa evamassa—
sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
If he thinks he can
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | diṭṭhiṁ → diṭṭhim (pts) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
meet me face to face without giving up those things, his head may explode.’

‘Rakkhatetaṁ, bhante, bhagavā vācaṁ, rakkhatetaṁ sugato vācan’ti.
etaṁ → So Bmr K Sum; SS rakkhatto, or rakkhanto. (pts note) | rakkhatetaṁ → rakkhat etaṁ (pts) | vācanti → vācan ti (pts)
‘Careful what you say, Blessed One! Careful what you say, Holy One!’

‘Kiṁ pana maṁ tvaṁ, sunakkhatta, evaṁ vadesi—
kiṁ pana → kimpana (bjt)
‘But why do you say this to me, Sunakkhatta?’
rakkhatetaṁ, bhante, bhagavā vācaṁ, rakkhatetaṁ sugato vācan’ti?
rakkhatetaṁ → rakkhat etaṁ (pts) | vācanti → vācan ti (pts)

‘Bhagavatā cassa, bhante, esā vācā ekaṁsena odhāritā—
odhāritā → ovāditā (pts1ed, mr) | bhagavatā cassa → bhagavatāpassa (sya-all) | odhāritā → ovāditā (bj: sīmu) | odhāritā → ovāditā (cck: ka.) | assa → K pi'ssa. (pts note) | ovāditā → So Bmr Sum-Br; Sc Sum-Sc osāritā; Sdt ovāritā; K odhāritā: Sum-Sd ocāritā. (pts note) | vācā → vā (th)
‘Sir, the Buddha has categorically asserted that
abhabbo acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | mama → bhagavato (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
Pāṭikaputta is not capable of meeting the Buddha face to face, otherwise
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvam gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
his head may explode.
Acelo ca, bhante, pāthikaputto virūparūpena bhagavato sammukhībhāvaṁ āgaccheyya, tadassa bhagavato musā’ti.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all) | pāthikaputto virūparūpena → pāṭika-putto virūpa-rūpena (pts) | tadassa → tad assa (pts) | musāti → musā ti (pts)
But Pāṭikaputta might meet the Buddha face to face in disguise, proving the Buddha wrong.’

‘Api nu, sunakkhatta, tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā dvayagāminī’ti?
dvayagāminīti → dvayagāminī ti (bjt) | dvayagāminīti → dvaya-gāminī ti (pts)
‘Sunakkhatta, would the Realized One make an ambiguous statement?’

‘Kiṁ pana, bhante, bhagavatā acelo pāthikaputto cetasā ceto paricca vidito—
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all) | paricca → SS paṭicca (and below). (pts note) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
‘But sir, did you make that statement after encompassing Pāṭikaputta’s mind with your mind?
abhabbo acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti?
ahaṁ → (bj) | muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvam gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
Udāhu, devatā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ—
Udāhu → SS insert tassa. (pts note) | Tathāgatassa → Bmr K Bhagavato. (pts note) | bhagavato etamatthaṁ → tathāgatassa etam atthaṁ (pts)
Or did deities tell you about it?’
abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
bhante → bhante ca (bj) | pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all)
Sacepissa evamassa— ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti?
pe → SS Bmr repeat. (pts note) | muddhāpi → muddhā pi (bjt) | vipateyyāti → vipateyyā ti (bjt)

‘Cetasā ceto paricca vidito ceva me, sunakkhatta, acelo pāthikaputto—
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all) | eva → Bmr K add me. (pts note) | Pāṭika-putto → Sc omits acelo Pāṭika-putto; St acelo only. (pts note)
‘Both, Sunakkhatta.
abhabbo acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
Pāṭika-putto → Sd repeats abh- ac- Pāṭ-; Br omits acelo Pāṭika-putto. (pts note) | mama → SS omit. (pts note) | pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā → muddhāpi tassa vipateyyāti devatāpi (th) | taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā → muddhā pi tassa vipateyyāti devatā pi (pts)
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt)
Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ—
devatāpi → devatā pi (bjt)
abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all)
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt)
Ajitopi nāma licchavīnaṁ senāpati adhunā kālaṅkato tāvatiṁsakāyaṁ upapanno.
kālaṅkato → kālakato (bj) | ajitopi → ajito pi (bjt, pts) | kālaṅkato → kāla-kato (pts)
For Ajita the Licchavi general has recently passed away and been reborn in the host of the thirty-three.
Sopi maṁ upasaṅkamitvā evamārocesi—
sopi → so pi (bjt, pts) | upasaṅkamitvā evamārocesi → upasaṁkamitvā evam ārocesi (pts)
He came and told me this,
alajjī, bhante, acelo pāthikaputto;
pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
“The naked ascetic Pāṭikaputta is shameless, sir,
musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto.
pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | musāvādī → musā-vādī (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
he is a liar.
Mampi, bhante, acelo pāthikaputto byākāsi vajjigāme—
mam → Sc mamam: Sd omits to vyākāsi. (pts note) | mampi → maṁpi (th) | pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | mampi → mam pi (pts) | pāthikaputto byākāsi vajjigāme → pāṭika-putto vyākāsi vajji-gāme (pts)
For he has declared of me in the Vajjian capital:
ajito licchavīnaṁ senāpati mahānirayaṁ upapannoti.
licchavīnaṁ → licchavī (bjt) | upapannoti → upapanno ti (bjt) | mahānirayaṁ upapannoti → mahā-nirayaṁ upapanno ti (pts)
‘Ajita the Licchavi general has been reborn in the Great Hell.’

Na kho panāhaṁ, bhante, mahānirayaṁ upapanno;
mahānirayaṁ → mahā-nirayaṁ (pts)
But that is not true—
tāvatiṁsakāyamhi upapanno.
kāyam → So SS; Bmr tāvatiṁsakāyamhi; K tāvatiṁsakāyaṁ. (pts note) | tāvatiṁsakāyamhi → tāvatiṁsamhi kāyam (pts)
I have been reborn in the host of the thirty-three.
Alajjī, bhante, acelo pāthikaputto;
pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
The naked ascetic Pāṭikaputta is shameless, sir,
musāvādī, bhante, acelo pāthikaputto;
musāvādī → mūsāvādī (th) | pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | musāvādī → musā-vādī (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
he is a liar.
abhabbo ca, bhante, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
ca → cakāro na dissati (sya-all: sī.) | abhabbo → Bmr K add ca; K (Sī) ca-kāro na dissati. (pts note)
Pāṭikaputta is not capable of meeting the Buddha face to face, otherwise
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
pe → So K; SS Bmr repeat. (pts note) | muddhāpi → muddhā pi (bjt)
his head may explode.”

Iti kho, sunakkhatta, cetasā ceto paricca vidito ceva me acelo pāthikaputto abhabbo acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | ceva → eva (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | diṭṭhiṁ → diṭṭhim (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
Thus I both made that statement after encompassing Pāṭikaputta’s mind with my mind,
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ—
me → SS omit. (pts note) | devatāpi → devatā pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
and deities told me about it.
abhabbo, bhante, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāthikaputte (bj) | pāthikaputto → pāṭikaputto (th) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
Sacepissa evamassa—
sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)

So kho panāhaṁ, sunakkhatta, vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamissāmi divāvihārāya.
pāthikaputtassa → pāṭikaputtassa (sya-all, pts) | tenupasaṅkamissāmi divāvihārāya → tenupasaṅkamiṁ divā vihārāya (sya-all) | So → Bmr K eso. (pts note) | upasaṁkamissāmi → So Bmr; SS K -miṁ. (pts note) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto → pacchā-bhattaṁ piṇḍapāta-paṭikkanto (pts) | pāthikaputtassa → pāṭika-puttassa (pts) | tenupasaṅkamissāmi → ten upasaṁkamissāmi (pts)
So Sunakkhatta, I’ll wander for alms in Vesālī. After the meal, on my return from almsround, I’ll go to Pāṭikaputta’s monastery for the day’s meditation.
Yassadāni tvaṁ, sunakkhatta, icchasi, tassa ārocehī’ti.
yassadāni → yassa dāni (bjt, pts) | + → athakho (th)
Now you may tell him, if you so wish.’

5. Iddhipāṭihāriyakathā5. On Demonstrations of Psychic Power

Atha khvāhaṁ, bhaggava, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
Atha khvāhaṁ → atha kho svāhaṁ (sya-all); atha kho’ haṁ (pts1ed) | atha khvāhaṁ → athakho svāhaṁ (sya-all) | pattacīvaramādāya vesāliṁ → pattacīvaraṁ ādāya vesāliyaṁ (sya-all, pts) | khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | khvāhaṁ → atha kho svāhaṁ (bj: syā) | khvāhaṁ → atha kho svāhaṁ (cck: syā.) | haṁ → So SS; Bmr khvāhaṁ; K svāhaṁ. (pts note) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya vesāliṁ → patta-cīvaraṁ ādāya vesāliyaṁ (pts)
Then, Bhaggava, I robed up in the morning and, taking my bowl and robe, entered Vesālī for alms.
Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṁ divāvihārāya.
pāthikaputtassa → pāṭikaputtassa (sya-all, pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | divāvihārāya → divā vihārāya (th) | pacchābhattaṁ → pacchā-bhattaṁ (pts) | pāthikaputtassa → pāṭika-puttassa (pts) | tenupasaṅkamiṁ divāvihārāya → ten upasaṁkamiṁ divā-vihārāya (pts)
After the meal, on my return from almsround, I went to Pāṭikaputta’s monastery for the day’s meditation.
Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto taramānarūpo vesāliṁ pavisitvā yena abhiññātā abhiññātā licchavī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte licchavī etadavoca:
atha kho → athakho (th) | licchaviputto taramānarūpo → licchavi-putto taramāna-rūpo (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then Sunakkhatta rushed into Vesālī to see the very well-known Licchavis and said to them,
‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya.
caritvā → vicaritvā (sya-all) | pāthikaputtassa → pāṭikaputtassa (sya-all, pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | divāvihārāya → divā vihārāya (th) | esāvuso → es āvuso (pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapāta-paṭikkanto (pts) | tenupasaṅkami divāvihārāya → ten upasaṁkami divā-vihārāya (pts)
‘Respectable sirs, after his almsround, the Buddha has gone to Pāṭikaputta’s monastery for the day’s meditation.
Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṁ samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissatī’ti.
āyasmanto → Sdt omit the repetition. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | bhavissatīti → bhavissatī ti (bjt) | abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto → abhikkamath āyasmanto abhikkamath āyasmanto (pts) | uttari manussadhammā → uttari-manussa-dhammā (pts)
Come forth, good sirs, come forth! There will be a superhuman demonstration of psychic power by the holy ascetics!’
Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṁ abhiññātānaṁ licchavīnaṁ etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
So the very well-known Licchavis thought,
‘sādhurūpānaṁ kira, bho, samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissati;
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | sādhurūpānaṁ → sādhu-rūpānaṁ (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
‘It seems there will be a superhuman demonstration of psychic power by the holy ascetics!
handa vata, bho, gacchāmā’ti.
gacchāmāti → gacchāmā ti atha kho bhaggava sunakkhatto licchaviputto (bjt)
Let’s go!’

Yena ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte nānātitthiye samaṇabrāhmaṇe etadavoca:
nānātitthiyā → nānātitthiya (sya-all) | nānātitthiye → nānātitthiya (sya-all) | ca → (bj) | nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇā (sya-all) | nānātitthiye samaṇabrāhmaṇe → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇe (sya-all) | samaṇabrāhmaṇā → nānātitthiya samaṇabrāhmaṇā (bj: syā) | nānātitthiyā → nānātitthiya (cck: syā.) | nānātitthiye → nānātitthiya (cck: syā.) | ca → Br omits. (pts note) | nānā-titthiyā → K titthiya (and below). (pts note) | brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → brāhmaṇa-mahāsālā gahapati-necayikā nānā-titthiyā samaṇa-brāhmaṇā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | samaṇabrāhmaṇe etadavoca → samaṇa-brāhmaṇe etad avoca (pts)
Then he went to see the very well-known well-to-do brahmins, rich householders, and ascetics and brahmins who follow various other religions, and said the same thing.
‘esāvuso, bhagavā vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya.
pāthikaputtassa → pāṭikaputtassa (sya-all, pts) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | esāvuso → es āvuso (pts) | pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto → pacchā-bhattaṁ piṇḍapāta-paṭikkanto (pts) | pāthikaputtassa → pāṭika-puttassa (pts) | tenupasaṅkami divāvihārāya → ten upasaṁkami divā-vihārāya (pts)
Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṁ samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissatī’ti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | bhavissatīti → bhavissatī ti (bjt) | abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto sādhurūpānaṁ → abhikkamath āyasmanto abhikkamath āyasmanto sādhu-rūpānaṁ (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
Atha kho, bhaggava, abhiññātānaṁ abhiññātānaṁ nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ etadahosi:
nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇānaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | samaṇabrāhmaṇānaṁ etadahosi → samaṇa-brāhmaṇānaṁ etad ahosi (pts)
They all said,
‘sādhurūpānaṁ kira, bho, samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissati;
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
‘It seems there will be a superhuman demonstration of psychic power by the holy ascetics!
handa vata, bho, gacchāmā’ti.Let’s go!’

Atha kho, bhaggava, abhiññātā abhiññātā licchavī, abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā yena acelassa pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṁsu.
nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇā (sya-all) | pāthikaputtassa → pāṭikaputtassa (sya-all, pts) | abhiññātā → Sdt insert ca and below. (pts note) | abhiññātā → Bm inserts ca. (pts note) | atha kho → athakho (th) | brāhmaṇamahāsālā → brāhmaṇa-mahāsālā (pts) | nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → nānā-titthiyā samaṇa-brāhmaṇā (pts) | pāthikaputtassa → pāṭika-puttassa (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṁkamiṁsu (pts)
Then all those very well-known people went to Pāṭikaputta’s monastery.
Sā esā, bhaggava, parisā mahā hoti anekasatā anekasahassā.
parisā mahā hoti → parisā hoti (bj, sya-all, pts1ed) | mahā → (bj, sya-all, pts) | hoti → mahā hoti (bj: machasaṁ) | hoti → parisā hoti (cck: sī. syā. pī.) | parisā → Br inserts mahā. (pts note) | anekasatā anekasahassā → aneka-satā aneka-sahassā (pts)
That assembly was large, Bhaggava; there were many hundreds, many thousands of them.

Assosi kho, bhaggava, acelo pāthikaputto:
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
Pāṭikaputta heard,
‘abhikkantā kira abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā.
brāhmaṇamahāsālā → brāhmaṇamahāsālā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā (bj) | nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇā (sya-all) | abhiññātā → (pts) | brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā → brāhmaṇa-mahāsālā gahapati-necayikā (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts)
‘It seems that very well-known Licchavis, well-to-do brahmins, rich householders, and ascetics and brahmins who follow various other religions have come forth.
Samaṇopi gotamo mayhaṁ ārāme divāvihāraṁ nisinno’ti.
pi → Bmr omit pi; Sct add bho. (pts note) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | divāvihāraṁ nisinnoti → divā-vihāraṁ nisinno ti (pts)
And the ascetic Gotama is sitting in my monastery for the day’s meditation.’
Sutvānassa bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso udapādi.
sutvānassa → sutvān assa (pts)
When he heard that, he became frightened, scared, his hair standing on end.
Atha kho, bhaggava, acelo pāthikaputto bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (sya-all) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami → tindukkhānuparibbājakārāmo ten upasaṁkami (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhāṇu (bj: machasaṁ) | lomahaṭṭhajāto → katthaci potthake lomahaṁsajātoti pāṭho dissati (sya-all note) | lomahaṭṭha-jāto → K katthaci poṭṭhake ‘lomahaṁsa-jāto'; ti pāṭho dissati. (pts note) | atha kho → athakho (th) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami → tindukkhānu-paribbājakārāmo ten upasaṁkami (pts)
In fear he went to the Pale-Moon Ebony Trunk monastery for the wanderers.

Assosi kho, bhaggava, sā parisā:The assembly heard of this, ‘acelo kira pāthikaputto bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkanto’ti.
tenupasaṅkanto’ti → tenupasaṅkamantoti (pts1ed, mr) | pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (sya-all) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkantoti → tindukkhānuparibbājakārāmo ten upasaṁkamanto ti (pts) | tenupasaṅkanto’ti → tenupasaṅkamanto (cck: sī. pī. ka.) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | lomahaṭṭhajāto → lomahaṭṭha-jāto (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkantoti → tindukkhānu-paribbājakārāmo ten upasaṁkamanto ti (pts)
Atha kho, bhaggava, sā parisā aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
sā → Scdt put sā before Bhaggava. (pts note) | atha kho → athakho (th)
and instructed a man,
‘Ehi tvaṁ, bho purisa, yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkama. upasaṅkamitvā acelaṁ pāthikaputtaṁ evaṁ vadehi:
tenupasaṅkama → tenupasaṅkami (bj) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (sya-all); tindukkhānuparibbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkama → pāṭikaputto tenupasaṅkami (sya-all); pāṭikaputto ten upasaṁkama (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all, pts) | bho → Scdt ambho. (pts note) | yena → Sc adds ca; Sd yenāpi Gotamo āyasmato ārāmo acelo, etc. (pts note) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānu-paribbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → pāṭika-putto ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts)
‘Come, my man, go to see Pāṭikaputta at the Pale-Moon Ebony Trunk Monastery and say to him,
“abhikkamāvuso, pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā, samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno;
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all) | nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → nānātitthiyasamaṇabrāhmaṇā (sya-all) | abhikkamāvuso pāthikaputta → abhikkam āvuso pāṭikaputta (pts) | abhiññātā → Sdt adds ca. (pts note) | abhiññātā → Bm adds ca. (pts note) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | abhikkamāvuso pāthikaputta → abhikkam āvuso pāṭika-putta (pts) | brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā → brāhmaṇa-mahāsālā gahapati-necayikā nānā-titthiyā (pts) | divāvihāraṁ → divā-vihāraṁ (pts)
“Come forth, Reverend Pāṭikaputta! All these very well-known people have come forth, and the ascetic Gotama is sitting in your monastery for the day’s meditation.
bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṁ parisati vācā
parisati → parisatiṁ (bj) | esā āvuso pāthikaputta → esāvuso pāṭikaputta (sya-all) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | esā → es (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
For you stated this in the assembly at Vesālī:
samaṇopi gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo.
samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | ñāṇavādo ahampi ñāṇavādo → ñāṇa-vādo aham pi ñāṇa-vādo (pts)
‘Both the ascetic Gotama and I speak from knowledge.
Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | ñāṇavādo → ñāṇa-vādo (pts) | ñāṇavādena → ñāṇa-vādena (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
One who speaks from knowledge ought to display a superhuman demonstration of psychic power to another who speaks from knowledge.
Samaṇo gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ.
samaṇo → samaṇo ce (bj) | ahampi → ahaṁ (pts) | ahaṁ → So SS; Bmr ahaṁ pi; K aham pi. (pts note) | ahampi → ahaṁpi (th) | upaḍḍhapathaṁ → upaḍḍha-pathaṁ (pts) | ahampi upaḍḍhapathaṁ → ahaṁ upaḍḍha-pathaṁ (pts)
If the ascetic Gotama meets me half-way,
Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma.
ubhopi uttari manussadhammā → ubho uttarimanussadhammā (pts) | ubho → Br adds pi. (pts note) | ubhopi uttari manussadhammā → ubho pi uttarimanussadhammā (bjt)
there we should both perform a superhuman demonstration of psychic power.
Ekañce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi.
ekañce → ekaṁ ce (my, bjt) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | ekañce → ekañ ce (pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
If he performs one demonstration of psychic power, I’ll perform two.
Dve ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi.
ce → SS ca. (pts note) | Samaṇo → Br adds pi. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyāni (pts)
If he performs two, I’ll perform four.
Cattāri ce samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni → uttarimanussa-dhammā iddhi pāṭihāriyāni (pts)
If he performs four, I’ll perform eight.
Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”ti
yāvatakaṁ → (bj) | taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ → tandiguṇaṁ tandiguṇāhaṁ (bj) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyāni (sya-all) | yāvatakaṁ → Br omits. (pts note) | karissāmīti → karissāmī ti (ms2005) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | taddiguṇāhaṁ → tad diguṇāhaṁ (pts)
However many demonstrations of psychic power the ascetic Gotama performs, I’ll perform double.’
abhikkamasseva kho āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṁ.
abhikkamasseva → abhikkamayeva (sya-all, pts1ed) | pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all) | abhikkamasseva → abhikkama yeva (pts) | abhikkamasseva → abhikkamayeva (bj: PTS) | abhikkamasseva → abhikkamayeva (cck: sī. syā. pī.) | yeva → Br abhikkam'; ass'; eva. (pts note)
Come forth, Reverend Pāṭikaputta, half-way.
Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno’ti.
sabbapaṭhamaṁyeva → sabbapaṭhamaṁ yeva (bjt) | sabbapaṭhamaṁyeva → sabba-paṭhamaṁ yeva (pts) | divāvihāraṁ nisinnoti → divā-vihāraṁ nisinno ti (pts)
The ascetic Gotama has come the first half, and is sitting in your monastery.”’

Evaṁ, bhoti kho, bhaggava, so puriso tassā parisāya paṭissutvā yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (sya-all); tindukkhānuparibbājakārāmo (pts) | pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all) | pāthikaputto tenupasaṅkami → pāṭikaputto ten upasaṁkami (pts) | bhoti → bho ti (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānu-paribbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pāṭika-putto ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
‘Yes, worthy sir,’ replied that man, and delivered the message.
‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā.
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all) | Licchavī → So SS as follows: Bmr K add abhikkantā abhiññātā (ca Bm) abhiññātā ca Brāhmaṇa-mahāsālā . . . pe . . . down to karissāmīti. (Bm repeats the whole.) (pts note)
Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno.
divāvihāraṁ → divā-vihāraṁ (pts)
Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṁ parisati vācā—
parisati → parisatiṁ (bj) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | esā → es (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
samaṇopi gotamo ñāṇavādo; ahampi ñāṇavādo.
samaṇopi → samaṇo pi (bjt)
Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ …pe…
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt)
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmīti.
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ → iti yāvatakaṁ samaṇo gotamo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati tandiguṇaṁ tandiguṇāhaṁ (bjt) | taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmīti → abhikkamayeva (th) | taddiguṇāhaṁ → tad-diguṇāhaṁ (pts)
Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṁ.
abhikkamasseva → abhikkama yeva (pts) | yeva → So Sct K; Sd abhikkameyyova; Bmr abhikhamayyeva. (pts note) | kho → K omits. (pts note)
Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno’ti.
sabbapaṭhamaṁyeva → sabbapaṭhamaṁ yeva (bjt) | sabbapaṭhamaṁyeva → sabba-paṭhamaṁ yeva (pts) | divāvihāraṁ nisinnoti → divā-vihāraṁ nisinno ti (pts)

Evaṁ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.
saṁsappati → saṁsabbati (mr) | pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | saṁsappati → saṁsabbati (cck: ka.) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi → āsanā pi (pts)
When he had spoken, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.
Atha kho so, bhaggava, puriso acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭikaputtaṁ etad avoca (pts) | + → bhaggava (bjt) | atha kho → athakho (th) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
Then that man said to Pāṭikaputta,
‘kiṁ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ?
pāthikaputta pāvaḷā su → pāṭikaputta pāvaḷāsu (sya-all) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | pāvaḷā → pāvuḷā (bj: sīmu) | pīṭhakasmiṁ → So K and later Sct; Scd piṭakasmiṁ (Sd afterwards piṭṭh-); St piyakasmiṁ; Bmr piṭhakasmiṁ. (pts note) | pīṭhakaṁ → Sc pakā; Sd piyamakaṁ; St piṭhamakaṁ. (pts note) | kiṁ su → kiṁsu (bjt, th) | pīṭhakaṁ su → pīṭhakaṁsu (bjt, th) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
‘What’s up, Reverend Pāṭikaputta? Is your bottom stuck to the bench, or is the bench stuck to your bottom?
Āyāmi āvuso, āyāmi āvusoti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
saṁsappasi → saṁsappati (bj) | sakkosi āsanāpi → sakkoti āsanā pi (bj) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
You say “I’m coming, respectable sir, I’m coming!” But wriggle as you might, you can’t get up from your seat.’
Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | āsanāpi → āsanā pi (bjt, pts) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts)
And as he was speaking, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.

Yadā kho so, bhaggava, puriso aññāsi:When that man knew ‘parābhūtarūpo ayaṁ acelo pāthikaputto.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts)
that Pāṭikaputta had lost,
Āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi:
evamārocesi → evam ārocesi (pts)
he returned to the assembly and said,
‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto.
parābhūtarūpo, bho → parābhūtarūpo ayaṁ (bj); parābhūtarūpo bho ayaṁ (sya-all, mr); parābhūtarūpo (pts1ed) | bho → bho ayaṁ (bj); (pts) | pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | bho → parābhūtarūpo bho ayaṁ (cck: syā. ka.); parābhūtarūpo (cck: sī. pī.)
‘Pāṭikaputta has lost, worthies.
Āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
He says “I’m coming, respectable sir, I’m coming!” But wriggle as he might, he can’t get up from his seat.’
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhaggava, taṁ parisaṁ etadavocaṁ:
parisaṁ → purisaṁ (th) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)
When he said this, I said to the assembly,
‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
‘The naked ascetic Pāṭikaputta is not capable of meeting me face to face, unless he gives up that statement and that intention, and lets go of that view.
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
If he thinks he can
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | diṭṭhiṁ → diṭṭhim (pts) | gaccheyyanti muddhāpi → gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
meet me face to face without giving up those things, his head may explode.’

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → paṭhamabhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (th)
The first recitation section is complete.

Atha kho, bhaggava, aññataro licchavimahāmatto uṭṭhāyāsanā taṁ parisaṁ etadavoca:
licchavimahāmatto → licchavi mahāmatto (bjt) | atha kho → athakho (th) | licchavimahāmatto uṭṭhāyāsanā → licchavi-mahāmatto uṭṭhāy āsanā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then, Bhaggava, a certain Licchavi minister stood up and said to the assembly,
‘tena hi, bho, muhuttaṁ tāva āgametha, yāvāhaṁ gacchāmi.
gacchāmi → paccāgacchāmi (?) | gacchāmi → paccāgacchāmi (cck: ?) | tena hi → tenahi (th)
‘Well then, worthies, wait a while, I’ll go.
Appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ imaṁ parisaṁ ānetun’ti.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt) | appeva nāma ahampi → appevanāma ahaṁpi (th) | appeva → app eva (pts) | ahampi → aham pi (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts) | ānetunti → ānetun ti (pts)
Hopefully I’ll be able to lead Pāṭikaputta back to the assembly.’

Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānuparibbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkami → pāṭikaputto ten upasaṁkami (pts) | licchavimahāmatto → licchavi mahāmatto (bjt) | atha kho → athakho (th) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (th) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (th) | licchavimahāmatto → licchavi-mahāmatto (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānu-paribbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pāṭika-putto ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
So that minister went to see Pāṭikaputta and said,
‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṁ te seyyo, abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno.
Licchavī → K Saṁkhittaṁ, continues at samaṇo pi; St pe after Licchavī to samaṇo. (pts note) | pāthikaputta → pāṭikaputta (th) | brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā → saṅkhittaṁ (th) | nisinno → nisinnoti (th) | abhikkamāvuso pāthikaputta → abhikkam āvuso pāṭika-putta (pts) | brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā samaṇopi → brāhmaṇa-mahāsālā gahapati-necayikā nānā-titthiyā samaṇa-brāhmaṇā samaṇo pi (pts) | divāvihāraṁ → divā-vihāraṁ (pts)
‘Come forth, Reverend Pāṭikaputta! It’s best for you to come forth. All these very well-known people have come forth, and the ascetic Gotama is sitting in your monastery for the day’s meditation.
Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṁ parisati vācā—
parisati → parisatiṁ (bj) | esā āvuso pāthikaputta → esāvuso pāṭikaputta (th) | esā → es (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
You said you’d meet the ascetic Gotama half-way.
samaṇopi gotamo ñāṇavādo …pe…
ñāṇavādo → ñāṇapādo (bj) | pe → So St Bm K; Sdt Br repeat the whole. (pts note) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | + → ahaṁpi ñāṇavādo (th) | ñāṇavādo → ñāṇa-vādo aham pi ñāṇa-vādo (pts)
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmīti.
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ → taṁdiguṇaṁ taṁdiguṇāhaṁ (bj) | taddiguṇāhaṁ → tad-diguṇāhaṁ (pts)
Abhikkamasseva kho, āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṁ.
abhikkamasseva → abhikkamayeva (th) | pāthikaputta → pāṭikaputta (th)
Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno.
yeva → So Sc Br K; Sd paṭheyeva; St paṭheyyova; Bm paṭhamañeva. (pts note) | Samaṇo → K adds pi. (pts note) | sabbapaṭhamaṁyeva → sabbapaṭhamaññeva (bjt) | samaṇo → samaṇopi (th) | ārāme → ārāne (th) | sabbapaṭhamaṁyeva → sabba-paṭhamaṁ yeva (pts)
The ascetic Gotama has come the first half, and is sitting in your monastery.
Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā—
parisati → parisatiṁ (bj) | te → So Sct; Sd panāvaso; Bm K panesā. (pts note) | Pāṭikaputta → Sd omits down to abhikkamanen'; eva. (pts note) | pāthikaputta samaṇena → pāṭikaputta samaṇema (th) | panesā → pana te esā (pts)
The ascetic Gotama has told the assembly
abhabbo kho acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
kho → (pts) | pāthikaputto → pāṭikaputto (pts)
that you’re not capable of meeting him face to face.
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhaṁ pi (bj) | ahaṁ → ahan (pts) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṁ karissāma, samaṇassa gotamassa parājayan’ti.
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all) | eva → So Sd Bmr K; Sc abhikkame corrected to -meneva; St abhikkamabhoneva. (pts note) | abhikkamāvuso pāthikaputta abhikkamaneneva → abhikkam āvuso pāṭika-putta abhikkamanen eva (pts) | parājayanti → parājayan ti (pts)
Come forth, Pāṭikaputta! When you come forth we’ll make you win and the ascetic Gotama lose.’

Evaṁ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | āsanāpi → āsanā pi (bjt, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts)
When he had spoken, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.
Atha kho so, bhaggava, licchavimahāmatto acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
so → (bj) | licchavimahāmatto → licchavī mahāmatto (bj); jāliyo dārupattikantevāsī (sya-all) | atha kho so → athakho (sya-all) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭikaputtaṁ etad avoca (pts) | licchavimahāmatto → licchavi-mahāmatto (pts) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
Then the minister said to Pāṭikaputta,
‘kiṁ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ?
pāthikaputta pāvaḷā su → pāṭikaputta pāvaḷāsu (sya-all) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | pāvaḷāsu → Sd picelā. (pts note) | kiṁ su → kiṁsu (th) | pīṭhakaṁ su → pīṭhakaṁsu (th) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
‘What’s up, Reverend Pāṭikaputta? Is your bottom stuck to the bench, or is the bench stuck to your bottom?
Āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
āsanāpi → āsanā pi (bjt) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
You say “I’m coming, respectable sir, I’m coming!” But wriggle as you might, you can’t get up from your seat.’
Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi → āsanā pi (pts)
And as he was speaking, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.

Yadā kho so, bhaggava, licchavimahāmatto aññāsi:
so → So Scd Bmr; St K omit. (pts note) | Licchavi-mahāmatto → St Jāliyodārūpattikantevāsi, omits 3-5 and continues at 6. (pts note) | licchavimahāmatto → licchavi mahāmatto (bjt)
When the Licchavi minister knew
‘parābhūtarūpo ayaṁ acelo pāthikaputto āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | parābhūtarūpo → parābhūta-rūpo (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
that Pāṭikaputta had lost,
Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi:
evamārocesi → evaṁ ārocesi (th) | evamārocesi → evam ārocesi (pts)
he returned to the assembly and said,
‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
parābhūtarūpo, bho → parābhūtarūpo ayaṁ (sya-all); parābhūtarūpo so (pts1ed) | bho → so (pts) | pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | bho → parābhūtarūpo (cck: sī. pī.); parābhūtarūpo ayaṁ (cck: syā.) | so → SS omit. (pts note) | āsanāpi → āsanā pi (bjt) | parābhūtarūpo bho → parābhūta-rūpo so (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
‘Pāṭikaputta has lost, worthies.’
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhaggava, taṁ parisaṁ etadavocaṁ:
etadavocaṁ → etadavoca (th) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)
When he said this, I said to the assembly,
‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | cittaṁ → vācaṁ (pts)
‘Pāṭikaputta is not capable of meeting me face to face, otherwise
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya.
vipateyya → K here and onwards adds ti. (pts note) | muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | vipateyya → vipateyyāti (th)
his head may explode.
Sace pāyasmantānaṁ licchavīnaṁ evamassa—
pi → Sd pissa; Bmr K p'. (pts note) | sace pāyasmantānaṁ → sacepāyasmantānaṁ (th) | pāyasmantānaṁ → pi āyasmantānaṁ (pts) | evamassa → evam assa (pts)
Even if the good Licchavis were to think,
mayaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti, tā varattā chijjeyyuṁ pāthikaputto vā.
āviñcheyyāmāti → āviñjeyyāmāti (sya-all); āvijjheyyāmāti (pts1ed) | varattāhi → yāhi varattāhi (sya-all, mr) | āviñcheyyāmāti → āviñjeyyāmāti (bj) | chijjeyyuṁ → chijjeraṁ (bj) | āviñjeyyāmā’ti → āviññeyyāmāti (bj: sīmu) | varattāhi → yāhi varattāhi (cck: syā. ka.) | āviñcheyyāmāti → āviñjeyyāmāti (cck: syā.); āvijjheyyāmāti (cck: sī. pī.) | yāhi → ayaṁ na dissati (sya-all: sī.) | goyuttehi → goyugehīti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | Pāṭika-puttaṁ → Bmr K add yāhi and below; K (Sī) ayaṁ na dissati. (pts note) | go-yugehi → K go-yuttehi; K (note) go-yugehīti pāṭhena bhavitabbaṁ. (pts note) | āvijjheyyāmāti → Sd aviñjeyyamāti (in 4 āvijeyyāmāti); Bmr āviñcheyyāmāti; K āviñjeyyāmāti. (pts note) | chijjeraṁ → So Scd K; Bmr chijjeyyuṁ. (pts note) | Pāṭika-putto → So Bmr K Sum; SS puttaṁ. (pts note) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ yāhi (th) | goyugehi āviñcheyyāmāti → goyuttehi āviñjeyyāmāti (th) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeruṁ pāṭikaputto (th) | goyugehi āviñcheyyāmāti → go-yugehi āvijjheyyāmāti (pts) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeraṁ pāṭika-putto (pts)
“Let’s bind Pāṭikaputta with straps and drag him with a pair of oxen!” But either the straps will break or Pāṭikaputta will.’
Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pana → (bj)
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | gotamassa → gotasassa (th)

Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī uṭṭhāyāsanā taṁ parisaṁ etadavoca:
dārupattik-antevāsī → Cp. D. vol. i., p. 159; Sum. i. 319. (pts note) | atha kho → athakho (th) | dārupattikantevāsī uṭṭhāyāsanā → dārupattik-antevāsī uṭṭhāy āsanā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then, Bhaggava, Jāliya, the pupil of the wood-bowl ascetic, stood up and said to the assembly,
‘tena hi, bho, muhuttaṁ tāva āgametha, yāvāhaṁ gacchāmi;
tena hi → tenahi (th)
‘Well then, worthies, wait a while, I’ll go.
appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ imaṁ parisaṁ ānetun’ti.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | aham → K nāmahaṁ. (pts note) | Pāṭika-puttaṁ → So Scd; Bmr K omit. (pts note) | appeva nāma → appevanāma (bjt) | appeva → app eva (pts) | ahampi → aham pi (pts) | ānetunti → ānetun ti (pts)
Hopefully I’ll be able to lead Pāṭikaputta back to the assembly.’

Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī yena tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo pāthikaputto tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānuparibbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkami → pāṭikaputto ten upasaṁkami (pts) | atha kho → athakho (th) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tiṇḍukakhānuparibbājakārāmo (th) | pāthikaputtaṁ → acelaṁ pāṭikaputtaṁ (th) | dārupattikantevāsī → dārupattik-antevāsī (pts) | tindukakhāṇuparibbājakārāmo → tindukkhānu-paribbājakārāmo (pts) | pāthikaputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pāṭika-putto ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
So Jāliya went to see Pāṭikaputta and said,
‘abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkantaṁ te seyyo. Abhikkantā abhiññātā abhiññātā licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno.
abhiññātā → ca (pts) | pāthikaputta → pāṭikaputta (th)
‘Come forth, Reverend Pāṭikaputta! It’s best for you to come forth. All these very well-known people have come forth, and the ascetic Gotama is sitting in your monastery for the day’s meditation.
Bhāsitā kho pana te esā, āvuso pāthikaputta, vesāliyaṁ parisati vācā—
esā → (bj) | parisati → parisatiṁ (bj) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | esā āvuso pāthikaputta → esāvuso pāṭikaputta (th) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
You said you’d meet the ascetic Gotama half-way.
samaṇopi gotamo ñāṇavādo …pe…
samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | ñāṇavādo → ñāṇa-vādo (pts)
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmīti.
taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ → taṁdiguṇaṁ taṁdiguṇāhaṁ (bj) | taddiguṇāhaṁ → tad-diguṇāhaṁ (pts)
Abhikkamasseva, kho āvuso pāthikaputta, upaḍḍhapathaṁ.
kho → (bj) | abhikkamasseva kho → abhikkama yeva (pts) | yeva → Br abhikkamasseva. (pts note)
Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno.
sabbapaṭhamaṁyeva → sabbapaṭhamaññeva (bjt) | sabbapaṭhamaṁyeva → sabba-paṭhamaṁ yeva (pts) | divāvihāraṁ → divā-vihāraṁ (pts)
The ascetic Gotama has come the first half, and is sitting in your monastery.
Bhāsitā kho panesā, āvuso pāthikaputta, samaṇena gotamena parisati vācā—
panesā āvuso → pane te esāvuso (bj) | parisati → parisatiṁ (bj) | pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | panesā āvuso pāthikaputta → pana te esāvuso pāṭikaputta (th) | panesā → pana te es (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts)
The ascetic Gotama has told the assembly
abhabbo acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | Abhabbo → K adds kho āvuso (but not in 1). (pts note)
that you’re not capable of meeting him face to face.
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya.
ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | tassa vipateyya → vipateyyāti (th) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
Sace pāyasmantānaṁ licchavīnaṁ evamassa—
pāyasmantānaṁ → āyasmantānaṁ (pts) | Sace → Bmr K add p'. (pts note) | sace pāyasmantānaṁ → sacepāyasmantānaṁ (bjt, th) | evamassa → evam assa (pts)
And he said that even if the Licchavis
mayaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṁ pāthikaputto vā.
āviñcheyyāmāti → āviñjeyyāmāti (bj); āvijjheyyāmāti (pts) | chijjeyyuṁ → chijjeraṁ (bj) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeraṁ pāṭikaputto (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ yāhi (th) | goyugehi āviñcheyyāmāti → goyuttehi āviñjeyyāmāti (th) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeruṁ pāṭikaputto (th) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts) | goyugehi āviñcheyyāmāti → go-yugehi āvijjheyyāmāti (pts) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeraṁ pāṭika-putto (pts)
try to bind you with straps and drag you with a pair of oxen, either the straps will break or you will.
Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts)
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ āgaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyāti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | āgaccheyyanti → gaccheyyanti (th)
Abhikkamāvuso pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṁ karissāma, samaṇassa gotamassa parājayan’ti.
pāthikaputta → pāṭikaputta (th) | abhikkamāvuso pāthikaputta abhikkamaneneva → abhikkam āvuso pāṭika-putta abhikkamanen eva (pts) | parājayanti → parājayan ti (pts)
Come forth, Pāṭikaputta! When you come forth we’ll make you win and the ascetic Gotama lose.’

Evaṁ vutte, bhaggava, acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi → āsanā pi (pts)
When he had spoken, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.
Atha kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī acelaṁ pāthikaputtaṁ etadavoca:
pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭikaputtaṁ etad avoca (pts) | atha kho → athakho (th) | dārupattikantevāsī → dārupattik-antevāsī (pts) | pāthikaputtaṁ etadavoca → pāṭika-puttaṁ etad avoca (pts)
Then Jāliya said to Pāṭikaputta,
‘kiṁ su nāma te, āvuso pāthikaputta, pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ?
pāthikaputta → pāṭikaputto (pts) | kiṁ su → kiṁsu (th) | pāthikaputta pāvaḷā su → pāṭikaputta pāvaḷāsu (th) | pīṭhakaṁ su → pīṭhakaṁsu (th) | pāthikaputta → pāṭika-putto (pts)
‘What’s up, Reverend Pāṭikaputta? Is your bottom stuck to the bench, or is the bench stuck to your bottom?
Āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
āsanāpi → āsanā pi (bjt) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
You say “I’m coming, respectable sir, I’m coming!” But wriggle as you might, you can’t get up from your seat.’
Evampi kho, bhaggava, vuccamāno acelo pāthikaputto ‘āyāmi, āvuso, āyāmi, āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātunti.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātuṁ (pts) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts)
And as he was speaking, Pāṭikaputta said: ‘I’m coming, respectable sir, I’m coming!’ But wriggle as he might, he couldn’t get up from his seat.

Yadā kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī aññāsi:
dārupattikantevāsī → dārupattik-antevāsī (pts)
When Jāliya knew
‘parābhūtarūpo ayaṁ acelo pāthikaputto āyāmi, āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti, atha naṁ etadavoca—
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | āsanāpi → āsanā pi (bjt) | parābhūtarūpo → parābhūta-rūpo (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
that Pāṭikaputta had lost, he said to him,

Bhūtapubbaṁ, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño etadahosi:
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all, pts) | bhūtapubbaṁ → bhūta-pubbaṁ (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | migarañño etadahosi → miga-rañño etad ahosi (pts)
‘Once upon a time, Reverend Pāṭikaputta, it occurred to a lion, king of beasts,
‘yannūnāhaṁ aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappeyyaṁ.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | vanasaṇḍaṁ → vana-saṇḍaṁ (pts)
“Why don’t I make my lair near a certain forest?
Tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhameyyaṁ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṁ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṁ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadeyyaṁ, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkameyyaṁ.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | tatrāsayaṁ → tatr āsayaṁ (pts) | sīhanādaṁ → sīha-nādaṁ (pts) | gocarāya → go-carāya (pts)
Towards evening I can emerge from my den, yawn, survey the four quarters, roar my lion’s roar three times, and set out on the hunt.
So varaṁ varaṁ migasaṅghe vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupeyyan’ti.
migasaṅghe → migasaṅghaṁ (sya-all, mr) | tameva āsayaṁ → tamevāsayaṁ (bj) | vigasaṅghe → migasaṅgā (bj: sīmu, syā, kām) | migasaṁghe → migasaṁghaṁ (cck: syā. ka.) | miga-saṁghe → So SS and below: Bmr K saṁghaṁ. (pts note) | mudumaṁsāni mudumaṁsāni → mudu-maṁsāni mudu-maṁsāni (pts) | tameva → tam eva (pts) | ajjhupeyyanti → ajjhupeyyan ti (pts)
Having slain the very best of the deer herd, and eaten the most tender flesh, I could return to my den.”

Atha kho, āvuso, so sīho migarājā aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappesi.
kho → kho so (bj) | so sīho migarājā → jarasigālo (bj) | atha kho āvuso → athakho (sya-all) | āvuso → So SS; Bmr K omit. (pts note) | migarājā → miga-rājā (pts)
And so that’s what he did.
Tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadi, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkāmi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all, pts) | pakkāmi → pakkami (sya-all, pts) | tatrāsayaṁ → tatr āsayaṁ (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇha-samayaṁ (pts) | sīhanādaṁ → sīha-nādaṁ (pts) | gocarāya pakkāmi → go-carāya pakkami (pts)
So varaṁ varaṁ migasaṅghe vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupesi.
migasaṅghe → migasaṅghaṁ (sya-all) | migasaṅghe → miga-saṁghe (pts) | mudumaṁsāni mudumaṁsāni → mudu-maṁsāni mudu-maṁsāni (pts) | tameva → tam eva (pts)

Tasseva kho, āvuso pāthikaputta, sīhassa migarañño vighāsasaṁvaḍḍho jarasiṅgālo ditto ceva balavā ca.
jarasiṅgālo → jarasigālo (bj, sya-all, pts1ed) | pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all, pts) | vighāsasaṁvaḍḍho jarasiṅgālo → vighāsasaṁvaddho jarasigālo (sya-all); vighāse saṁvaddho jarasigālo (pts) | jarasigālo → jarasiṅgālo (bj: machasaṁ) | jarasiṅgālo → jarasigālo (cck: sī. syā. pī.) | vighāse → Bmr K vighāsa. (pts note) | Jara-sigālo → Bmr siṅgālo and onwards. (pts note) | vighāsasaṁvaḍḍho jarasiṅgālo → vighāsesaṁvaddho jarasigālo (bjt) | tasseva → tass eva (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | vighāsasaṁvaḍḍho jarasiṅgālo → vighāse saṁvaddho jara-sigālo (pts) | ceva → eva (pts)
Now, there was an old jackal who had grown fat on the lion’s leavings, becoming arrogant and strong.
Atha kho, āvuso, tassa jarasiṅgālassa etadahosi:
jarasiṅgālassa → jarasigālassa (sya-all) | jarasiṅgālassa etadahosi → jarasigālassa etad ahosi (pts) | atha kho → athakho (th) | jarasiṅgālassa etadahosi → jara-sigālassa etad ahosi (pts)
He thought:
‘ko cāhaṁ, ko sīho migarājā.
cāhaṁ → So St Bmr K; Scd vāhaṁ. (pts note) | migarājā → miga-rājā (pts)
“What does the lion, king of beasts, have that I don’t?
Yannūnāhampi aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappeyyaṁ.
yannūnāhampi → yaṁnūnāhampi (my) | yannūnāhampi → yannūnāhaṁpi (th) | yannūnāhampi → yan nūnāham pi (pts) | vanasaṇḍaṁ → vana-saṇḍaṁ (pts)
Why don’t I also make my lair near a certain forest?
Tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhameyyaṁ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṁ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṁ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadeyyaṁ, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkameyyaṁ.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | tatrāsayaṁ → tatr āsayaṁ (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇha-samayaṁ (pts) | sīhanādaṁ → sīha-nādaṁ (pts) | gocarāya → go-carāya (pts)
Towards evening I can emerge from my den, yawn, survey the four quarters, roar my lion’s roar three times, and set out on the hunt.
So varaṁ varaṁ migasaṅghe vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupeyyan’ti.
migasaṅghe → migasaṅghaṁ (sya-all) | migasaṅghe → migasaṁghe (bjt) | tameva āsayaṁ → tamevāsayaṁ (bjt) | migasaṅghe → miga-saṁghe (pts) | mudumaṁsāni mudumaṁsāni → mudu-maṁsāni mudu-maṁsāni (pts) | tameva → tam eva (pts) | ajjhupeyyanti → ajjhupeyyan ti (pts)
Having slain the very best of the deer herd, and eaten the most tender flesh, I could return to my den.”

Atha kho so, āvuso, jarasiṅgālo aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappesi.
jarasiṅgālo → jarasigālo (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | jarasiṅgālo → jara-sigālo (pts) | vanasaṇḍaṁ → vana-saṇḍaṁ (pts)
And so that’s what he did.
Tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadissāmīti siṅgālakaṁyeva anadi bheraṇḍakaṁyeva anadi, ke ca chave siṅgāle, ke pana sīhanādeti.
sīhanādeti → sīhanāde (bj) | sīhanādeti → sīhanādo (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | siṅgālakaṁyeva → sigālakaṁ (sya-all); sigālakaṁ yeva (pts) | siṅgāle → sigāle (sya-all, pts) | anuvilokesi → anuviloketi (pts) | bheraṇḍakaṁ → bhedaṇḍakaṁ yeva (bj: kām) | sīhanādo → ke ca chace siṁgāle ke pana sīhanādehi (bj: machasaṁ) | bheraṇḍakaṁyeva → bhedaṇḍakaṁyeva (cck: ka.) | sīhanādeti → sīhanāde (cck: ?) | yeva → So SS Bmr; K omits. (pts note) | bheraṇḍakaṁ → So SS K; Bmr bhedaṇḍakaṁ: Sum-Scd bherakaṁ. (pts note) | chave → So Bmr K Sum; Sc kemacchave; Sd kevaccho; St kevaccheve (SS cch throughout, with many other variations). (pts note) | nadissāmīti siṅgālakaṁyeva → nadissāmī ti segālakaṁ yeva (bjt) | bheraṇḍakaṁyeva → bheraṇḍakaṁ yeva (bjt, pts) | ke → ko (bjt) | chave siṅgāle ke → chaco segālako ko (bjt) | tatrāsayaṁ → tatr āsayaṁ (pts) | sīhanādaṁ → sīha-nādaṁ (pts) | sīhanādeti → sīha-nāde ti (pts)
But when he tried to roar a lion’s roar, he only managed to squeal and yelp like a jackal. And what is a pathetic jackal’s squeal next to the roar of a lion?

Evameva kho tvaṁ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi.
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all, pts) | jīvamāno → jivamāno (sya-all) | maññasi → Sc maññesi: Sdt maññeti. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | sammāsambuddhe → sammā-sambuddhe (pts)
In the same way, reverend, while living off the leavings of the Holy One, enjoying the leftovers of the Holy One, you presume to attack the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha!
Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ āsādanāti.
ke → ko (bj) | chave pāthikaputte → chavo pāthikaputto (bj) | pāthikaputte → pāṭikaputte (pts) | pāthikaputto → ke ca chace pāthikaputte (bj: machasaṁ) | āsādanā → So Sc Bmr K Sum; Sd āsādāna; St āsādānā. (pts note) | āsādanāti → āsādanā ti (bjt, pts) | pāthikaputte → pāṭika-putte (pts)
Who are the pathetic Pāṭikaputtas to attack the Realized Ones, the perfected ones, the fully awakened Buddhas?’

Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī iminā opammena neva asakkhi acelaṁ pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | iminā → So SS Bm; Br K add pi. (pts note) | iminā → imināpi (th) | dārupattikantevāsī → dārupattik-antevāsī (pts) | neva → n eva (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts)
When Jāliya couldn’t get Pāṭikaputta to shift from his seat even with this simile,
Atha naṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
he said to him:

‘Sīhoti attānaṁ samekkhiyāna, amaññi kotthu migarājāhamasmi;
samekkhiyāna amaññi → samekkhiyānaṁ maññi (pts) | samekkhiyānaṁ → -1 So SS Sum; Bmr -naṁ -na; K -na-na. (pts note) | attānaṁ → attāna (th) | sīhoti → sīho ti (pts) maññi → Br Sum amaññi. 3 SS Br asmiṁ. (pts note) | migarājāhamasmi → migarājā hamasmi (bjt) | migarājāhamasmi → migarājā ham asmi (pts)
‘Seeing himself as equal to the lion, the jackal presumed “I’m the king of the beasts!”
Tatheva so siṅgālakaṁ anadi, ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanādeti.
Tatheva → tameva (sya-all) | siṅgālakaṁ → segālakaṁ (bj); sigālakaṁ (pts) | segālakaṁ → sigālakaṁ (bj: machasaṁ) | Tatheva → tameva (cck: syā.) | eva → K tameva. (pts note) | so → SS omit. (pts note) | tatheva → tath eva (pts) ke → ko (bj) | chave siṅgāle ke → chavo segālo ko (bj) | sīhanādeti → sīhanādoti (bj) | siṅgāle → sigāle (pts) | segālo → segālo (bj: machasaṁ, sīmu) | sīhanādeti → sīha-nāde ti (pts)
But he actually only managed to yelp, and what’s a sad jackal’s squeal to the roar of a lion?

Evameva kho tvaṁ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi.
pāthikaputta → pāṭikaputta (pts) | maññasi → Sct maññesi; Sd omaññesi. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | sammāsambuddhe → sammā-sambuddhe (pts)
In the same way, reverend, while living off the leavings of the Holy One, you presume to attack him!’
Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ āsādanā’ti.
ke → ko (bj) | chave pāthikaputte → chavo pāṭikaputto (bj) | pāthikaputte → pāṭikaputte (pts) | āsādanāti → āsādanā ti (bjt, pts) | pāthikaputte → pāṭika-putte (pts)

Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all, pts) | dārupattikantevāsī imināpi → dārupattik-antevāsī iminā pi (pts) | neva → n eva (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts)
When Jāliya couldn’t get Pāṭikaputta to shift from his seat even with this simile,
Atha naṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
he said to him:

‘Aññaṁ anucaṅkamanaṁ, attānaṁ vighāse samekkhiya;
aññaṁ → amaññī (bj) | anucaṅkamanaṁ → So Bmr; Scd manuññaṁ anucaṅkamaṁ vanaṁ; St manūṁñaṁ anuvaṁkamaṁ vanaṁ; K suññaṁ anupakaminaṁ. (pts note) vighāse → So Sc Bmr K Sum; Sd vimpā; St vippāse. (pts note)
‘Following in the steps of another, seeing himself grown fat on scraps,
Yāva attānaṁ na passati, kotthu tāva byagghoti maññati.
yāva attānaṁ → yāvattānaṁ (bj) | attānaṁ → So SS Bmr Sum; K yāva attā. (pts note) | yāva → yāv (pts) tāva byagghoti maññati tatheva → migarājāhamasmi tameva (sya-all) | ti → So Sc Bmr K; Sdt va. (pts note) | byagghoti → byaggho ti (bjt) | byagghoti → vyaggho ti (pts)
until he doesn’t even see himself, the jackal presumes he’s a tiger.

Tatheva so siṅgālakaṁ anadi, ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanādeti.
siṅgālakaṁ → segālakaṁ (bj); sigālakaṁ (sya-all, pts) | segālakaṁ → sigālakaṁ (bj: machasaṁ) | eva → So SS Bmr; K tameva. (pts note) | tatheva → tath eva (pts) ke → ko (bj) | chave siṅgāle ke → chavo segālo ko (bj) | sīhanādeti → sīhanādoti (bj) | siṅgāle → sigāle (sya-all, pts) | segālo → segālo (bj: machasaṁ, sīmu) | sīhanādeti → sīha-nāde ti (pts)
But he actually only managed to yelp, and what’s a sad jackal’s squeal to the roar of a lion?

Evameva kho tvaṁ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi.
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | sammāsambuddhe → sammā-sambuddhe (pts)
In the same way, reverend, while living off the leavings of the Holy One, you presume to attack him!’
Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ āsādanā’ti.
ke → ko (bj) | chave pāthikaputte → chavo pāthikaputto (bj) | pāthikaputte → pāṭikaputte (sya-all, pts) | chave → Sc -cchave; Sdt kevacchave. (pts note) | āsādanāti → āsādanā ti (bjt, pts) | pāthikaputte → pāṭika-putte (pts) | tathāgatānaṁ → tathāgatānam (pts)

Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all, pts) | dārupattikantevāsī imināpi → dārupattik-antevāsī iminā pi (pts) | neva → n eva (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts)
When Jāliya couldn’t get Pāṭikaputta to shift from his seat even with this simile,
Atha naṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
he said to him:

‘Bhutvāna bheke khalamūsikāyo, kaṭasīsu khittāni ca koṇapāni;
bheke → bhiṅge (mr) | khalamūsikāyo → khaḷamūsikāyo (bj) | bheke → bhiṅge (bj: kām) | bheke → bhiṅge (cck: ka.) | bheke → So K Sum; SS heke; Bmr bhiṅge. (pts note) | khalamūsikāyo → khala-mūsikāyo (pts) koṇapāni → kūṇapāni (sya-all) | koṇapāni → kuṇapāni (bj: syā) | koṇapāni → kūṇapāni (cck: syā.)
‘Gorged on frogs, and mice from the barn, and carcasses tossed in the cemetery,
Mahāvane suññavane vivaḍḍho, amaññi kotthu migarājāhamasmi;
mahāvane suññavane → mahā-vane suñña-vane (pts) migarājāhamasmi tatheva → tāva byagghoti maññati tameva (sya-all) | asmi → So St Bm K; Scd Br miṁ. (pts note) | migarājāhamasmi → migarājā ham asmi (pts)
thriving in the great, empty wood, the jackal presumed “I’m the king of the beasts!”
Tatheva so siṅgālakaṁ anadi, ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanādeti.
siṅgālakaṁ → segālakaṁ (bj); sigālakaṁ (sya-all, pts) | tatheva → tath eva (pts) ke → ko (bj) | chave siṅgāle ke → chavo segālo ko (bj) | sīhanādeti → sīhanādoti (bj) | siṅgāle → sigāle (sya-all, pts) | sīhanādeti → sīha-nāde ti (pts)
But he actually only managed to yelp, and what’s a sad jackal’s squeal to the roar of a lion?

Evameva kho tvaṁ, āvuso pāthikaputta, sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno tathāgate arahante sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi.
pāthikaputta → pāṭikaputta (sya-all, pts) | evameva → evam eva (pts) | pāthikaputta → pāṭika-putta (pts) | sammāsambuddhe → sammā-sambuddhe (pts)
In the same way, reverend, while living off the leavings of the Holy One, enjoying the leftovers of the Holy One, you presume to attack the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha!
Ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ āsādanā’ti.
ke → ko (bj) | chave pāthikaputte → chavo pāthikaputto (bj) | pāthikaputte → pāṭikaputte (sya-all, pts) | āsādanāti → āsādanā ti (bjt, pts) | pāthikaputte → pāṭika-putte (pts)
Who are the pathetic Pāṭikaputtas to attack the Realized Ones, the perfected ones, the fully awakened Buddhas?’

Yato kho, bhaggava, jāliyo dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ.
pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | imināpi → iminā pi (bjt) | dārupattikantevāsī imināpi → dārupattik-antevāsī iminā pi (pts) | neva → n eva (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts)
When Jāliya couldn’t get Pāṭikaputta to shift from his seat even with this simile,
Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi:
evamārocesi → evam ārocesi (pts)
he returned to the assembly and said,
‘parābhūtarūpo, bho, acelo pāthikaputto āyāmi āvuso, āyāmi, āvusoti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun’ti.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | parābhūtarūpo → parābhūta-rūpo (pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | āvusoti → āvuso ti (pts) | tattheva → tatth eva (pts) | āsanāpi vuṭṭhātunti → āsanā pi vuṭṭhātun ti (pts)
‘Pāṭikaputta has lost, worthies. He says “I’m coming, respectable sirs, I’m coming!” But wriggle as he might, he can’t get up from his seat.’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhaggava, taṁ parisaṁ etadavocaṁ:
etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)
When he said this, I said to the assembly,
‘abhabbo kho, āvuso, acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (sya-all, pts) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
‘The naked ascetic Pāṭikaputta is not capable of meeting me face to face, unless he gives up that statement and that intention, and lets go of that view.
Sacepissa evamassa—
sacepissa → sace pissa (bjt) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts)
If he thinks he can
ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyya.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | vipateyya → vipateyyāti (th) | gaccheyyanti muddhāpi → gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
meet me face to face without giving up those things, his head may explode.
Sacepāyasmantānaṁ licchavīnaṁ evamassa—
sacepāyasmantānaṁ → sace pāyasmantānaṁ (bjt) | sacepāyasmantānaṁ → sace p āyasmantānaṁ (pts) | evamassa → evam assa (pts)
The good Licchavis might even think,
mayaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ varattāhi bandhitvā nāgehi āviñcheyyāmāti. Tā varattā chijjeyyuṁ pāthikaputto vā.
āviñcheyyāmāti → āviñjeyyāmāti (sya-all); āvijjheyyāmāti (pts1ed) | nāgehi → goyugehi (sabbattha) | nāgehi → goyugehi (bj) | chijjeyyuṁ → chijjeraṁ (bj) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (pts) | nāgehi āviñcheyyāmāti → goyugehi āvijjheyyāmāti (pts) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeraṁ pāṭikaputto (pts) | nāgehi → goyugehi (sabbattha) aṭṭhakathā passitabbā (cck note) | Pāṭika-puttaṁ → Br adds yāhi. (pts note) | go-yugehi → See 4. Sc yoyugehi; Sd nāhehi; St Sum nāgehi; K goyuttehi. (pts note) | tā → St adds vā. (pts note) | Pāṭika-putto → So Bmr K; SS -te. (pts note) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ yāhi (th) | nāgehi āviñcheyyāmāti → goyuttehi āviñjeyyāmāti (th) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeruṁ pāṭikaputto (th) | nāgehi āviñcheyyāmāti → go-yugehi āvijjheyyāmāti (pts) | chijjeyyuṁ pāthikaputto → chijjeraṁ pāṭika-putto (pts)
“Let’s bind Pāṭikaputta with straps and drag him with a pair of oxen!” But either the straps will break or Pāṭikaputta will.
Abhabbo pana acelo pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ.
pāthikaputto → pāṭikaputto (pts) | pe → So K; SS and Bmr repeat the whole here and below. (pts note) | pāthikaputto → pāṭika-putto (pts) | sammukhībhāvaṁ → sammukhī-bhāvaṁ (pts)
Pāṭikaputta is not capable of meeting me face to face, otherwise
Sacepissa evamassa—ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti.
muddhāpi → muddhā pi (bjt) | ahaṁ taṁ → ahantaṁ (th) | sacepissa evamassa → sace pi ssa evam assa (pts) | sammukhībhāvaṁ gaccheyyanti muddhāpi → sammukhī-bhāvaṁ gaccheyyan ti muddhā pi (pts)
his head may explode.’

Atha khvāhaṁ, bhaggava, taṁ parisaṁ dhammiyā kathāya sandassesiṁ samādapesiṁ samuttejesiṁ sampahaṁsesiṁ, taṁ parisaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā mahābandhanā mokkhaṁ karitvā caturāsītipāṇasahassāni mahāviduggā uddharitvā tejodhātuṁ samāpajjitvā sattatālaṁ vehāsaṁ abbhuggantvā aññaṁ sattatālampi acciṁ abhinimminitvā pajjalitvā dhūmāyitvā mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ paccuṭṭhāsiṁ.
dhūmāyitvā → dhūpāyitvā (pts1ed) | acciṁ → aggiṁ (sya-all) | sattatālampi acciṁ → sattatālaṁpi aggiṁ (sya-all) | pajjalitvā → jalitvā (sya-all) | mahāvane → hāvane (sya-all) | khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | pajjalitvā dhūmāyitvā → jāletvā dhūpāyitvā (pts) | acciṁ → aggī (bj: syā) | dhūmāyitvā → dhumāyitvā (bj: machasaṁ) | acciṁ → aggiṁ (cck: syā.) | dhūmāyitvā → dhūpāyitvā (cck: sī. pī.) | dhūmāyitvā → dhūpāyitvā (sya-all: sī.) | acciṁ → SS acci; Bmr acchiṁ; K aggiṁ. (pts note) | jāletvā → So SS; Bmr pajjalitvā; K jalitvā. (pts note) | dhūpāyitvā → So SS K (Sī); Bmr K dhūmāyitvā. (pts note) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (th) | mahābandhanā → mahā-bandhanā (pts) | caturāsītipāṇasahassāni mahāviduggā → caturāsīti-pāṇa-sahassāni mahā-viduggā (pts) | tejodhātuṁ → tejo-dhātuṁ (pts) | sattatālaṁ → satta-tālaṁ (pts) | sattatālampi → satta-tālaṁ pi (pts) | kūṭāgārasālāyaṁ → kūṭāgāra-sālāyaṁ (pts)
Then, Bhaggava, I educated, encouraged, fired up, and inspired that assembly with a Dhamma talk. I released that assembly from the great bondage, and lifted 84,000 beings from the great swamp. Next I entered upon the fire element, rose into the air to the height of seven palm trees, and created a flame another seven palm trees high, blazing and smoking. Finally I landed at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.

Atha kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ, bhaggava, sunakkhattaṁ licchaviputtaṁ etadavocaṁ:
atha kho → athakho (th) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | ekamantaṁ → ekamantam (pts) | licchaviputtaṁ etadavocaṁ → licchavi-puttaṁ etad avocaṁ (pts)
Then Sunakkhatta came to me, bowed, and sat down to one side. I said to him,
‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yatheva te ahaṁ acelaṁ pāthikaputtaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ aññathā vā’ti?
vipākaṁ → vipakkaṁ (bj); vipākaṁ no (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all, pts) | aññathā vāti → no aññathāti (sya-all) | yatheva → yath evāhaṁ (pts) | ahaṁ → (pts) | vāti yatheva → ti yath eva (pts) | te → So SS; Bmr K yath'; eva te ahaṁ. (pts note) | aññathā → Br aññathā vā. (pts note) | vāti → vā ti (bjt) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts) | byākāsiṁ tatheva → vyākāsiṁ tath eva (pts)
Did the declaration I made about Pāṭikaputta turn out to be correct, or not?’

‘Yatheva me, bhante, bhagavā acelaṁ pāthikaputtaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ, no aññathā’ti.
vipākaṁ → vipakkaṁ (bj) | pāthikaputtaṁ → pāṭikaputtaṁ (sya-all, pts) | yatheva → yath eva (pts) | pāthikaputtaṁ → pāṭika-puttaṁ (pts) | byākāsi tatheva → vyākāsi tath eva (pts) | aññathāti → aññathā ti (pts)
‘It turned out to be correct.’

‘Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
‘What do you think, Sunakkhatta?
yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, akataṁ vā’ti?
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttari-manussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts)
If that is so, has a superhuman demonstration of psychic power been performed or not?’

‘Addhā kho, bhante, evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatan’ti.
kho → kho pana (bj) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ → uttarimanussa-dhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | akatanti → akatan ti (pts)
‘Clearly, sir, a superhuman demonstration of psychic power has been performed.’

‘Evampi kho maṁ tvaṁ, moghapurisa, uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi—
maṁ → So St Bmr K; Scd omit. (pts note) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ → mogha-purisa uttari-manussadhammā iddhi-pāṭihāriyaṁ karontam (pts)
‘Though I perform such a superhuman demonstration of psychic power you say this:
na hi pana me, bhante, bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotīti.
uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt, th) | karotīti → karotī ti (bjt) | uttari manussadhammā → uttari-manussa-dhammā (pts)
“But sir, the Buddha never performs any superhuman demonstrations of psychic power for me.”
Passa, moghapurisa, yāvañca te idaṁ aparaddhan’ti.
yāvañca → tañca (bj) | aparaddhanti → aparaddhaṁti (my) | moghapurisa yāvañca → mogha-purisa yāvañ ca (pts) | aparaddhanti → aparaddhan ti (pts)
See how far you have strayed!’

Evampi kho, bhaggava, sunakkhatto licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.
āpāyiko → āpādhiko (bj) | taṁ → So Sc Bmr K; Sd kata; St kathaṁ. (pts note) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | licchaviputto → licchavi-putto (pts) | apakkameva → apakkam eva (pts) | dhammavinayā → dhamma-vinayā (pts)
Though I spoke to Sunakkhatta like this, he still left this teaching and training, like someone on the highway to hell.

6. Aggaññapaññattikathā6. On Describing the Origin of the World

Aggaññañcāhaṁ, bhaggava, pajānāmi.
pajānāmi → (?) | aggaññañcāhaṁ → aggaññañ cāhaṁ (pts)
Bhaggava, I understand the origin of the world.
Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṁ tathāgato no anayaṁ āpajjati.
pajānaṁ → pajānanaṁ (sya-all, pts1ed, csp1ed) | tato → tateṁ (bj) | pajānaṁ na → pajānanaṁna (bj) | tañca pajānāmi → (sya-all) | ca → (sya-all, pts); va (sya-all) | pajānāmi → ‘‘tañcapajānāmī’’ti idaṁ syāpotthakenatthi (cck note) | pajānaṁ → pajānanaṁ (syā. ka.) aṭṭhakathāsaṁvaṇṇanā passitabbā (cck note) | pajānāmi → -2 K omits. (pts note) | ca → K omits. (pts note) | aparāmasato → Br adds ca. (pts note) | paccattaññeva → paccattaṁyeva (th) | tañca → tañ ca (pts) | tañca pajānaṁ → tañ ca pajānanaṁ (pts) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (pts) | yadabhijānaṁ → yad abhijānaṁ (pts)
I understand this, and what goes beyond it. Yet since I do not misapprehend that understanding, I have realized quenching within myself. Directly knowing this, the Realized One does not come to ruin.

Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti.
ti → āmāti (sya-all) | paññapenti → paññāpenti (bj) | paññapenti tyāhaṁ → paññāpenti te haṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇā issarakuttaṁ → samaṇa-brāhmaṇā issara-kuttaṁ (pts)
There are some ascetics and brahmins who describe the origin of the world in their denomination as created by the God Almighty, by the Divinity.
Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
haṁ → So SS; Bmr K tyāhaṁ, and below. (pts note) | tyāhaṁ upasaṅkamitvā → te haṁ upasaṁkamitvā (pts)
I go up to them and say,
‘saccaṁ kira tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
paññapethāti → paññāpethāti (pts) | paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | issarakuttaṁ brahmakuttaṁ → issara-kuttaṁ brahma-kuttaṁ (pts)
‘Is it really true that this is the venerables’ view?’
Te ca me evaṁ puṭṭhā, ‘āmo’ti paṭijānanti.
āmoti → āmāti (sya-all) | āmo’ti → āmāti (bj: syā) | āmo’ti → āmāti (cck: syā.) | ti → K āmāti. (pts note) | āmoti → āmo ti (pts)
And they answer, ‘Yes’.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts)
I say to them,
‘kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
paññapethāti → paññāpethāti (pts) | pana → kathaṁ vihikataṁ no pana (bj: kām) | pana → kathaṁ vihitakaṁno pana (cck: ka.) | vihitakaṁ → Sd vihikataṁ; Sc adds kho; Bmr add no. (pts note) | kathaṁvihitakaṁ → kathaṁ vihitakaṁ (pts) | issarakuttaṁ brahmakuttaṁ → issara-kuttaṁ brahma-kuttaṁ (pts)
‘But how do you describe in your denomination that the origin of the world came about as created by the God Almighty, by the Divinity?’
Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti.
sampāyanti asampāyantā → saṁpāyanti asaṁpāyantā (th) | mamaññeva → mam aññe va (pts)
But they are stumped by my question, and they even question me in return.
Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:
byākaromi → vyākaromi (pts)
So I answer them,

‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko saṁvaṭṭati.
Hoti → Cp. D. i. 2. 2, vol. i., p. 17. (pts note)
‘There comes a time when, reverends, after a very long period has passed, this cosmos contracts.
Saṁvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṁvattanikā honti.
ābhassarasaṁvattanikā → ābhassarasaṁvaṭṭanikā (pts) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassara-saṁvaṭṭanikā (pts)
As the cosmos contracts, sentient beings are mostly headed for the realm of sublime luminosity.
Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino → mano-mayā pīti-bhakkhā sayam-pabhā antalikkha-carā subha-ṭṭhāyino (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)
There they are mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and they remain like that for a very long time.

Hoti kho so, āvuso, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko vivaṭṭati.
kho → atha (sya-all, pts1ed)
There comes a time when, after a very long period has passed, this cosmos expands.
Vivaṭṭamāne loke suññaṁ brahmavimānaṁ pātubhavati.
brahmavimānaṁ pātubhavati → brahma-vimānaṁ pātu-bhavati (pts)
As it expands an empty mansion of divinity appears.
Atha kho aññataro satto āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjati.
kho → (sya-all, pts) | aññataro → atha aññataro (bj: syā, PTS) | kho → atha (cck: sī. syā. pī.) | Atha → Bm adds kho. (pts note) | upapajjati → SS uppaj-; Bmr K and D. i. 2. 3, upap-, and below. (pts note) | āyukkhayā → āyu-kkhayā (pts) | puññakkhayā → puñña-kkhayā (pts) | brahmavimānaṁ → brahma-vimānaṁ (pts)
Then a certain sentient being—due to the running out of their life-span or merit—passes away from that host of luminous deities and is reborn in that empty mansion of divinity.
So tattha hoti manomayo pītibhakkho sayampabho antalikkhacaro subhaṭṭhāyī, ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhati.
sayampabho → sayaṁpabho (my, th) | manomayo pītibhakkho sayampabho → mano-mayo pīti bhakkho sayam-pabho (pts) | subhaṭṭhāyī → subha-ṭṭhāyī (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)
There they are mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and they remain like that for a very long time.

Tassa tattha ekakassa dīgharattaṁ nivusitattā anabhirati paritassanā uppajjati—
nivusitattā → nibbusitattā (pts) | ekakassa → So St K and D. i. 2. 4; Scd Bmr K ekassa. (pts note) | nibbusitattā → So SS, D. i. 2. 4; Bmr K nivus-. (pts note) | uppajjati → So SS Bmr K, D. i. 2. 4. (pts note) | dīgharattaṁ nivusitattā → dīgha-rattaṁ nibbusitattā (pts)
But after staying there all alone for a long time, they become dissatisfied and anxious,
aho vata aññepi sattā itthattaṁ āgaccheyyunti.
aññepi → aññe pi (bjt, pts) | āgaccheyyunti → āgaccheyyun ti (pts)
“Oh, if only other beings would come to this place.”

Atha aññepi sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjanti tassa sattassa sahabyataṁ.
aññepi → aññatare pi (bj) | suññaṁ → (cck) | atha → athakho (sya-all) | Atha → So SS, D. i. 2. 4; Bmr K add kho. (pts note) | sattassa → Br omits. (pts note) | aññepi → aññe pi (pts) | āyukkhayā → āyu-kkhayā (pts) | puññakkhayā → puñña-kkhayā (pts) | ābhassarakāyā → ābhassara-kāyā (pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (pts)
Then other sentient beings—due to the running out of their life-span or merit—pass away from that host of luminous deities and are reborn in that mansion of divinity in company with that being.
Tepi tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
pi → Br omits. (pts note) | tepi → te pi (bjt, pts) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino → mano-mayā pīti-bhakkhā sayam-pabhā antalikkha-carā subha-ṭṭhāyino (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)
There they too are mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and they remain like that for a very long time.

Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṁ upapanno, tassa evaṁ hoti—
tatrāvuso → tatr āvuso (pts)
Now, the being who was reborn there first thinks,
ahamasmi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ, mayā ime sattā nimmitā.
sajitā → sajjitā (sya-all, km); sañjitā (pts1ed) | seṭṭho → saṭṭhā (bj) | vasavattī → vasavatti (sya-all) | nimmātā → nimmitā (sya-all) | aññadatthudaso vasavattī → aññadatthu daso vasavatti (pts) | sajitā → sañjitā (pts) | saṭṭhā → seṭṭho (bj: sabbattha) | sajitā → sañjitā (bj: PTS); sajjitā (bj: syā, kām) | sajitā → sañjitā (cck: sī. pī.); sajjitā (cck: syā. kaṁ.) | vasavatti → SS Bm K all -ti; Br D. i. 2. 5, -tī. (pts note) | nimmātā → So SS Bm D. i. 2. 5; Br K nimmitā. (pts note) | sañjitā → Br sajitā. (pts note) | bhūtabhabyānaṁ → bhūtabhavyānaṁ (bjt) | ahamasmi → aham asmi (pts) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | bhūtabhabyānaṁ → bhūta-bhavyānaṁ (pts)
“I am the Divinity, the Great Divinity, the Vanquisher, the Unvanquished, the Universal Seer, the Wielder of Power, God Almighty, the Maker, the Creator, the First, the Begetter, the Controller, the Father of those who have been born and those yet to be born. And these beings were created by me.
Taṁ kissa hetu?Why is that? Mamañhi pubbe etadahosi—
mamañhi → mamaṁ hi (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Because first I thought,
aho vata aññepi sattā itthattaṁ āgaccheyyunti;
aññepi → aññe pi (bjt, pts) | āgaccheyyunti → āgaccheyyun ti (pts)
‘Oh, if only other beings would come to this place.’
iti mama ca manopaṇidhi. Ime ca sattā itthattaṁ āgatāti.
mama ca → mamañca (bj, sya-all) | mama → mamañ (pts) | manopaṇidhi → mano-paṇidhi (pts) | āgatāti → āgatā ti (pts)
Such was my heart’s wish, and then these creatures came to this place.”

Yepi te sattā pacchā upapannā, tesampi evaṁ hoti—
yepi → ye pi (bjt, pts) | tesampi → tesaṁpi (th) | tesampi → tesaṁ pi (pts)
And the beings who were reborn there later also think,
ayaṁ kho bhavaṁ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ;
seṭṭho → saṭṭhā (bj) | vasavattī → vasavatti (sya-all) | nimmātā → nimmitā (sya-all) | aññadatthudaso vasavattī → aññadatthu daso vasavatti (pts) | sajitā → sañjitā (pts) | bhūtabhabyānaṁ → bhūtabhavyānaṁ (bjt, pts) | sajitā → sajjitā (th)
“This must be the Divinity, the Great Divinity, the Vanquisher, the Unvanquished, the Universal Seer, the Wielder of Power, God Almighty, the Maker, the Creator, the First, the Begetter, the Controller, the Father of those who have been born and those yet to be born.
iminā mayaṁ bhotā brahmunā nimmitā.And we were created by him. Taṁ kissa hetu?Why is that? Imañhi mayaṁ addasāma idha paṭhamaṁ upapannaṁ; mayaṁ panāmha pacchā upapannāti.
panāmha → panamhā (bj, sya-all) | idha → (sya-all) | idha → So SS, D. i. 2. 5; Bmr K omit. (pts note) | amhā → Br asmā. (pts note) | imañhi → imaṁ hi (pts) | panāmha → pan amhā (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts)
Because we see that he was reborn here first, and we arrived later.”

Tatrāvuso, yo so satto paṭhamaṁ upapanno, so dīghāyukataro ca hoti vaṇṇavantataro ca mahesakkhataro ca.
tatrāvuso → tatr āvuso (pts)
And the being who was reborn first is more long-lived, beautiful, and illustrious than those who arrived later.
Ye pana te sattā pacchā upapannā, te appāyukatarā ca honti dubbaṇṇatarā ca appesakkhatarā ca.
upapannā → uppannā (bj)

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that one of those beings passes away from that host and is reborn in this place.
Itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.Having done so, they go forth from the lay life to homelessness. Agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati; tato paraṁ nānussarati.
nānussarati → nānussaratī ti (bj) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya → ātappam anvāya padhānam anvāya anuyogam anvāya appamādam anvāya sammā-manasikāram anvāya (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbe nivāsaṁ (pts)
By dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind, they experience an immersion of the heart of such a kind that they recollect that past life, but no further.

So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
They say:
“yo kho so bhavaṁ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ, yena mayaṁ bhotā brahmunā nimmitā. So nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva ṭhassati.
sassato → sassato dīghāyuko (sya-all, mr) | seṭṭho → saṭṭhā (bj) | vasavattī → vasavatti (sya-all, pts) | nimmātā → nimmitā (sya-all) | sajitā → sañjitā (pts) | sassato → sassato dīghāyuko (bj: syā, kām) | dhuvo → sassato dīghāyuko (cck: syā. ka.) | kho → Scd omit. (pts note) | sassato → Br adds dīghāyuko. (pts note) | bhūtabhabyānaṁ → bhūtabhavyānaṁ (bjt, pts) | sajitā → sajjitā (th) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | aññadatthudaso vasavattī → aññad-atthu-daso vasavatti (pts) | avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva → avipariṇāma-dhammo sassati-samaṁ tath eva (pts)
“He who is the Divinity—the Great Divinity, the Vanquisher, the Unvanquished, the Universal Seer, the Wielder of Power, God Almighty, the Maker, the Creator, the First, the Begetter, the Controller, the Father of those who have been born and those yet to be born—by he we were created. He is permanent, everlasting, eternal, imperishable, remaining the same for all eternity.
Ye pana mayaṁ ahumhā tena bhotā brahmunā nimmitā, te mayaṁ aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti.
addhuvā → adhuvā asassatā (sya-all, mr) | ahumhā → ahumha (pts) | addhuvā → addhuvā asassatā (bj: syā, kām) | addhuvā → addhuvā asassatā (cck: syā. ka.) | ahumha → Sc āhumhā: Bmr K ahumhā. (pts note) | addhuvā → Br adds asassatā. (pts note) | āgatāti → āgatā ti (bjt, ms2005, pts) | cavanadhammā → cavana-dhammā (pts)
We who were created by that divinity are impermanent, not lasting, short-lived, liable to pass away, and have come to this place.”
Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti.
paññapethāti → paññāpethāti (bj) | no → bho (sya-all) | bho → So Scdt K; Bmr no. (pts note) | evaṁvihitakaṁ no → evaṁ vihitakaṁ bho (pts) | issarakuttaṁ brahmakuttaṁ → issara-kuttaṁ brahma-kuttaṁ (pts)
Is this how you describe in your denomination that the origin of the world came about as created by the God Almighty, by the Divinity?’

Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
They say,
‘evaṁ kho no, āvuso gotama, sutaṁ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti.
yathevāyasmā → yath ev āyasmā (pts)
‘That is what we have heard, Reverend Gotama, just as you say.’

Aggaññañcāhaṁ, bhaggava, pajānāmi.
aggaññañcāhaṁ → aggaññañ cāhaṁ (pts)
Bhaggava, I understand the origin of the world.
Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā. Yadabhijānaṁ tathāgato no anayaṁ āpajjati.
pe → So Bmr K; SS repeat the whole. (pts note)
I understand this, and what goes beyond it. Yet since I do not misapprehend that understanding, I have realized quenching within myself. Directly knowing this, the Realized One does not come to ruin.

Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiddāpadūsikaṁ (pts) | khiddāpadūsikaṁ → So Scd; St pand-; Bmr K pados-. (pts note) | samaṇabrāhmaṇā khiḍḍāpadosikaṁ → samaṇa-brāhmaṇā khiddāpadūsikaṁ (pts)
There are some ascetics and brahmins who describe the origin of the world in their denomination as due to those depraved by play.
Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts) | haṁ → So SS; Bmr K tyāhaṁ, and below. (pts note) | tyāhaṁ upasaṅkamitvā → te haṁ upasaṁkamitvā (pts)
I go up to them and say,
‘saccaṁ kira tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
paññapethāti → paññāpethāti (bj) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍāpadūsikaṁ (pts) | paññapethāti → paññāpethā ti (bjt) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍā-padūsikaṁ (pts)
‘Is it really true that this is the venerables’ view?’
Te ca me evaṁ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti.
āmoti → āmāti (sya-all) | āmoti → āmo ti (pts)
And they answer, ‘Yes’.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts)
I say to them,
‘kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
paññapethāti → paññāpethāti (bj) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍāpadūsikaṁ (pts) | vihitakam → Br adds no. (pts note) | paññapethāti → paññāpethā ti (bjt) | kathaṁvihitakaṁ → kathaṁ vihitakam (pts) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍā-padūsikaṁ (pts)
‘But how do you describe in your denomination that the origin of the world came about due to those depraved by play?’
Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti,
sampāyanti → Sd adds asampayanti; Br sammāyanti, and below. (pts note) | Asampāyantā → Br asammāyantā. (pts note) | sampāyanti asampāyantā mamaññeva → saṁpāyanti asaṁpāyantā mamaṁyeva (th) | mamaññeva → mam aññe va (pts)
But they are stumped by my question, and they even question me in return.
tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:
byākaromi santāvuso khiḍḍāpadosikā → vyākaromi sant āvuso khiḍḍāpadūsikā (pts)
So I answer them,

‘Santāvuso, khiḍḍāpadosikā nāma devā. Te ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṁ ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati sammussati, satiyā sammosā te devā tamhā kāyā cavanti.
satiyā sammosā → satiyā sammosāya (sya-all) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ → hāsakhiḍḍārati dhammasamāpannā (bj: kām) | sammosā → satiyā sammosāya (bj: syā) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā → hasakhiḍḍāratidhammasamāpannā (cck: ka.) | sammosā → satiyā sammosāya (cck: syā.) | Te → Br omits. (pts note) | sammussati → So Sd Bmr K; Sdt mussati (so D. i. 2. 7). (pts note) | sammosā → So Sc Bmr; Sd sammoyāva; St dhammāsāya; K sammosāyā. (pts note) | santāvuso khiḍḍāpadosikā → sant āvuso khiḍḍā-padūsikā (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā → hassa-khiḍḍā-rati-dhamma-samāpannā (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ → hassa-khiḍḍā-rati-dhamma-samāpannānaṁ (pts)
‘Reverends, there are gods named “depraved by play”. They spend too much time laughing, playing, and making merry. And in doing so, they lose their mindfulness, and they pass away from that host of gods.

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati,
ṭhānaṁ → ṭhānam (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that one of those beings passes away from that host and is reborn in this place.
itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati,Having done so, they go forth from the lay life to homelessness. agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati; tato paraṁ nānussarati.
tato paraṁ nānussarati → tatoparaṁ nānussaratī ti (bj) | anagāriyaṁ → anagāriyaṁ samāno (pts) | pe → Br K repeat the whole. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya → ātappam anvāya (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbe-nivāsaṁ (pts)
By dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind, they experience an immersion of the heart of such a kind that they recollect that past life, but no further.

So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
They say,
“ye kho te bhonto devā na khiḍḍāpadosikā te na ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṁ nātivelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati na sammussati, satiyā asammosā te devā tamhā kāyā na cavanti,
nātivelaṁ → na ativelaṁ (bj) | asammosā → asammosāya (sya-all) | khiḍḍāpadosikā → khiḍḍāpadūsikā (pts) | asammosā → Br adds kho. (pts note) | khiḍḍāpadosikā → khiḍḍā-padūsikā (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā → hassa-khiḍḍā-ratidhamma-samāpannā (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ → hassakhiḍḍā-rati-dhamma-samāpannānaṁ (pts)
“The gods not depraved by play don’t spend too much time laughing, playing, and making merry. So they don’t lose their mindfulness, and don’t pass away from that host of gods.
niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti.
sassatā → sassatā dīghāyukā (sya-all) | sassatā → Br adds dīghāyukā. (pts note) | avipariṇāmadhammā → avipariṇāma-dhammā (pts) | tatheva → tath eva (pts)
They are permanent, everlasting, eternal, imperishable, remaining the same for all eternity.
Ye pana mayaṁ ahumhā khiḍḍāpadosikā te mayaṁ ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharimhā, tesaṁ no ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati sammussati, satiyā sammosā evaṁ mayaṁ tamhā kāyā cutā,
satiyā sammosā evaṁ → sammosāya te (sya-all, mr); sammosā eva (pts1ed) | sammussati → sammussi (bj) | ahumhā khiḍḍāpadosikā → ahumha khiḍḍāpadūsikā (pts) | viharimhā → viharimha (pts) | evaṁ → sammosāya evaṁ (bj: PTS) | evaṁ → sammosā eva (cck: sī. pī.); sammosā te (cck: syā. ka.) | eva → So Scdt, and D. i. 2. 9; Bmr K te. (pts note) | tesaṁ no → tesanno (th) | ahumhā khiḍḍāpadosikā → ahumha khiḍḍā-padūsikā (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharimhā → hassa-khiḍḍārati-dhamma-samāpannā viharimha (pts) | hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ → hassa-khiḍḍā-rati-dhamma-samāpannānaṁ (pts)
But we who were depraved by play spent too much time laughing, playing, and making merry. In doing so, we lost our mindfulness, and passed away from that host of gods.
aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti.
addhuvā → adhuvā asassatā (sya-all, pts) | āgatāti → āgatā ti (ms2005, pts) | cavanadhammā → cavana-dhammā (pts)
We are impermanent, not lasting, short-lived, liable to pass away, and have come to this place.”
Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti.
no → pana (sya-all) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍāpadūsikaṁ (pts) | bho → Sc nobhā; Sd vihitakato; St vihitakāyāto; Bmr no; K pana. Cp. 17. (pts note) | paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | evaṁvihitakaṁ no → evaṁ vihitakaṁ bho (pts) | khiḍḍāpadosikaṁ → khiḍḍā-padūsikaṁ (pts)
Is this how you describe in your denomination that the origin of the world came about due to those depraved by play?’

Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
They say,
‘evaṁ kho no, āvuso gotama, sutaṁ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti.
āhāti → āhā ti (bjt) | yathevāyasmā → yath ev āyasmā (pts)
‘That is what we have heard, Reverend Gotama, just as you say.’

Aggaññañcāhaṁ, bhaggava, pajānāmi …pe…
aggaññañcāhaṁ → aggaññaṁ cāhaṁ (pts)
Bhaggava, I understand the origin of the world.
yadabhijānaṁ tathāgato no anayaṁ āpajjati.
yadabhijānaṁ → yad abhijānaṁ (pts)
Directly knowing this, the Realized One does not come to ruin.

Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti.
manopadosikaṁ → manopadūsikaṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇā manopadosikaṁ → samaṇa-brāhmaṇā mano-padūsikaṁ (pts)
There are some ascetics and brahmins who describe the origin of the world in their denomination as due to those who are malevolent.
Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts) | tyāhaṁ upasaṅkamitvā → te haṁ upasaṁkamitvā (pts)
I go up to them and say,
‘saccaṁ kira tumhe āyasmanto manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
manopadosikaṁ → manopadūsikaṁ (pts) | paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | manopadosikaṁ → mano-padūsikaṁ (pts)
‘Is it really true that this is the venerables’ view?’
Te ca me evaṁ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti.
āmoti → āmāti (sya-all) | āmoti → āmo ti (pts)
And they answer, ‘Yes’.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts)
I say to them,
‘kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
kathaṁvihitakaṁ → kathaṁvihitakaṁ no (bj) | manopadosikaṁ → manopadūsikaṁ (pts) | vihitakaṁ → Br adds no. (pts note) | aggaññaṁ paññapethāti → aggaññaṁpaññapethā ti (bjt) | kathaṁvihitakaṁ → kathaṁ vihitakaṁ (pts) | manopadosikaṁ → mano-padūsikaṁ (pts)
‘But how do you describe in your denomination that the origin of the world came about due to those who are malevolent?’
Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti.
sampāyanti asampāyantā mamaññeva → saṁpāyanti asaṁpāyantā mamaṁyeva (th) | mamaññeva → mamañ ñeva (pts)
But they are stumped by my question, and they even question me in return.
Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:
byākaromi santāvuso manopadosikā → vyākaromi sant āvuso manopadūsikā (pts)
So I answer them,

‘Santāvuso, manopadosikā nāma devā. Te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti. Te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsenti. Te aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Te devā tamhā kāyā cavanti.
te → (bj) | padūsenti → padosenti (sya-all) | aññamaññaṁ → So Scdt Bmr K; D. i. 2.11 -amhi: so below. (pts note) | santāvuso manopadosikā → sant āvuso mano-padūsikā (pts) | paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā → paduṭṭha-cittā kilanta-kāyā kilanta-cittā (pts)
‘Reverends, there are gods named “malevolent”. They spend too much time gazing at each other, so they grow angry with each other, and their bodies and minds get tired. They pass away from that host of gods.

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that one of those beings passes away from that host and is reborn in this place.
Itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.Having done so, they go forth from the lay life to homelessness. Agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati.
nānussarati → nānussaratīti (bj) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya → ātappam anvāya (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbe-nivāsaṁ (pts)
By dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind, they experience an immersion of the heart of such a kind that they recollect that past life, but no further.

So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
They say,
“ye kho te bhonto devā na manopadosikā te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti. Te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni nappadūsenti. Te aññamaññaṁ appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā. Te devā tamhā kāyā na cavanti,
tamhā → akilantacittā tamhā (csp1ed) | te aññamaññaṁ → aññamaññamhi (bj) | nātivelaṁ → ativelaṁ (sya-all) | aññamaññaṁ → aññamaññaṁ na (sya-all) | nappadūsenti → na padosenti (sya-all) | manopadosikā → manopadūsikā (pts) | aññamaññamhi → aññamaññaṁ (bj: sīmu) | akilantacittā → akilantacittā tamhā (bj: machasaṁ) | tamhā → akilantacittā tamhā (cck: ka.) | nātivelaṁ → Bmr K ativelaṁ, and insert na before upan-, and below. (pts note) | upanijjhāyantā → Br anupan-. (pts note) | nappadūsenti → Bmr K na padosenti. (pts note) | devā → -8 Br omits. (pts note) | appaduṭṭhacittā → apaduṭṭhacittā (th) | manopadosikā → mano-padūsikā (pts) | appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā → appaduṭṭha-cittā akilanta-kāyā akilanta-cittā (pts)
“The gods who are not malevolent don’t spend too much time gazing at each other, so they don’t grow angry with each other, their bodies and minds don’t get tired, and they don’t pass away from that host of gods.
niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti.
sassatā → sassatā dīghāyukā (sya-all) | sassatā → Br adds dīghāyukā. (pts note) | sassatisamaṁ tatheva → sassati-samaṁ tath eva (pts)
They are permanent, everlasting, eternal, imperishable, remaining the same for all eternity.
Ye pana mayaṁ ahumhā manopadosikā, te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyimhā. Te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsimhā. Te mayaṁ aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Evaṁ mayaṁ tamhā kāyā cutā,
padūsimhā → padūsayimhā (bj); padosiyimhā (sya-all); padūsimha (pts1ed) | Evaṁ mayaṁ → kilantacittāeva mayaṁ (pts1ed); kilantacittā (csp1ed) | aññamaññaṁ → aññamaññamhi (bj) | ahumhā manopadosikā → ahumha manopadūsikā (pts) | aññamaññaṁ upanijjhāyimhā → añña maññaṁ upanijjhāyimha (pts) | padūsimhā → padūsimha (pts) | padūsayimhā → padosiyimhā (bj: syā) | mayaṁ → kilantacittā eva mayaṁ (bj: PTS) | padūsimhā → padosiyimhā (cck: syā.); padūsayimhā (cck: ?) | mayaṁ → kilantacittāeva mayaṁ (cck: sī. pī.); kilantacittā (cck: ka.) | mayaṁ → -2 Br omits. (pts note) | ahumhā manopadosikā → ahumha mano-padūsikā (pts) | paduṭṭhacittā kilantakāyā → paduṭṭha-cittā kilanta-kāyā (pts)
But we who were malevolent spent too much time gazing at each other, so our minds grew angry with each other, our bodies and minds got tired, and we passed away from that host of gods.
aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti.
addhuvā → addhuvā asassatā (bj, sya-all) | addhuvā → Br dhuvā asassatā. (pts note) | addhuvā → adhuvā asassatā (th) | āgatāti → āgatā ti (ms2005, pts) | cavanadhammā → cavana-dhammā (pts)
We are impermanent, not lasting, short-lived, liable to pass away, and have come to this place.”
Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti.
no → pana (sya-all) | manopadosikaṁ → manopadūsikaṁ (pts) | bho → So Sc; Sdt Bmr no; K pana. (pts note) | paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | evaṁvihitakaṁ no → evaṁ vihitakaṁ bho (pts) | manopadosikaṁ → mano-padūsikaṁ (pts)
Is this how you describe in your denomination that the origin of the world came about due to those who are malevolent?’

Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
They say,
‘evaṁ kho no, āvuso gotama, sutaṁ, yathevāyasmā gotamo āhā’ti.
yathevāyasmā → yath ev āyasmā (pts)
‘That is what we have heard, Reverend Gotama, just as you say.’

Aggaññañcāhaṁ, bhaggava, pajānāmi …pe…
bhaggava → bhaggava pajānāmi tañca (bj) | + → tañca pajānāmi (bjt) | aggaññañcāhaṁ → aggaññaṁ cāhaṁ (pts)
Bhaggava, I understand the origin of the world.
yadabhijānaṁ tathāgato no anayaṁ āpajjati.
yadabhijānaṁ → yad abhijānaṁ (pts)
Directly knowing this, the Realized One does not come to ruin.

Santi, bhaggava, eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti.
samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannaṁ → samaṇa-brāhmaṇā adhicca-samuppannaṁ (pts)
There are some ascetics and brahmins who describe the origin of the world in their denomination as having arisen as an anomaly.
Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts) | tyāhaṁ upasaṅkamitvā → te haṁ upasaṁkamitvā (pts)
I go up to them and say,
‘saccaṁ kira tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | adhiccasamuppannaṁ → adhicca-samuppannaṁ (pts)
‘Is it really true that this is the venerables’ view?’
Te ca me evaṁ puṭṭhā ‘āmo’ti paṭijānanti.
āmoti → āmāti (sya-all) | āmoti → āmo ti (pts)
And they answer, ‘Yes’.
Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
tyāhaṁ → te haṁ (pts)
I say to them,
‘kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
kathaṁvihitakaṁ → kathaṁvihitakaṁ no (bj) | vihitakaṁ → Br inserts no. (pts note) | paññapethāti → paññapethā ti (bjt) | kathaṁvihitakaṁ → kathaṁ vihitakaṁ (pts) | adhiccasamuppannaṁ → adhicca-samuppannaṁ (pts)
‘But how do you describe in your denomination that the origin of the world came about anomalously?’
Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaññeva paṭipucchanti.
te → te ca (bj, sya-all) | Te → Br inserts ca. (pts note) | sampāyanti asampāyantā mamaññeva → saṁpāyanti asaṁpāyantā mamaṁyeva (th) | mamaññeva → mamañ ñeva (pts)
But they are stumped by my question, and they even question me in return.
Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:
byākaromi → vyākaromi (pts)
So I answer them,

‘Santāvuso, asaññasattā nāma devā.
asaññasattā → asaññisattā (sya-all) | asañña-sattā → So Sct Bmr; Sd aññas-; K asaññi; D. i. 2. 31 asaññi. (pts note) | santāvuso asaññasattā → sant āvuso asañña-sattā (pts)
‘Reverends, there are gods named “non-percipient beings”.
Saññuppādā ca pana te devā tamhā kāyā cavanti.
kāyā → kāya (bj)
When perception arises they pass away from that host of gods.

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, āvuso, vijjati yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
It’s possible that one of those beings passes away from that host and is reborn in this place.
Itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.Having done so, they go forth from the lay life to homelessness. Agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ saññuppādaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati’.
tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ → idaṁ padaṁ brahmajālasutte na dissati. evaṁ (mr) | saññuppādaṁ → saññūppādaṁ (bj) | nānussarati → nānussaratī ti (bj) | taṁ → idaṁ padaṁ brahmajālasutte na dissati. evaṁ (cck: pī. ka.) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya → ātappam anvāya (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts)
By dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind, they experience an immersion of the heart of such a kind that they recollect the arising of perception, but no further.

So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
They say,
‘adhiccasamuppanno attā ca loko ca.
adhiccasamuppanno → adhicca-samuppanno (pts)
“The self and the cosmos arose anomalously.
Taṁ kissa hetu?Why is that? Ahañhi pubbe nāhosiṁ, somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato’ti.
santatāya → sattāya (si); sattattāya (pts1ed) | ahañhi → ahaṁ (bj) | pariṇatoti → parinatoti (sya-all) | santatāya → sattatāya (bj: PTS) | santatāya → sattakāya (cck: sī. pī.); sattāya (cck: ka. sī.) | hi → Br omits. (pts note) | sattattāya → So Scd sattakāya; St sattāya; Bm K santatāya; Br sattatāya. Cp. D. i. 2. 31. (pts note) | pariṇato → Br parimāṇato. (pts note) | ahañhi → ahaṁ hi (th, pts) | nāhosiṁ somhi → nāhosim so mhi (pts) | santatāya pariṇatoti → sattattāya pariṇato ti (pts)
Because formerly I didn’t exist, whereas now, having not existed, I’ve transformed into the state of existing.”
‘Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā’ti?
no → no pana (bj) | bho → Sc nobhā; Sd vihitakoāmhe; St no; Bmr no pana; K no. (pts note) | evaṁvihitakaṁ no → evaṁ vihitakaṁ bho (pts) | adhiccasamuppannaṁ → adhicca-samuppannaṁ (pts)
Is this how you describe in your denomination that the origin of the world came about anomalously?’

Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evaṁ āhaṁsu (pts)
They say,
‘evaṁ kho no, āvuso gotama, sutaṁ yathevāyasmā gotamo āhā’ti.
no → (sya-all) | yathevāyasmā → yath ev āyasmā (pts)
‘That is what we have heard, Reverend Gotama, just as you say.’

Aggaññañcāhaṁ, bhaggava, pajānāmi tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā.
pajānaṁ → pajānanaṁ (bj, sya-all, pts1ed, csp1ed) | jānāmi → Bmr K pajānāmi. (pts note) | aggaññañcāhaṁ → aggaññaṁ cāhaṁ (pts) | + → jānāmi tañ ca (pts) | tañca pajānaṁ → tañ ca pajānanaṁ (pts) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (pts)
I understand this, and what goes beyond it. Yet since I do not misapprehend that understanding, I have realized quenching within myself. Directly knowing this, the Realized One does not come to ruin.
Yadabhijānaṁ tathāgato no anayaṁ āpajjati.
yadabhijānaṁ → yad abhijānaṁ (pts)

Evaṁvādiṁ kho maṁ, bhaggava, evamakkhāyiṁ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti:
evaṁvādiṁ → evaṁ-vādiṁ (pts) | evamakkhāyiṁ → evam akkhāyiṁ (pts) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa-brāhmaṇā (pts)
Though I state and assert this, certain ascetics and brahmins misrepresent me with the incorrect, hollow, false, untruthful claim:
‘viparīto samaṇo gotamo bhikkhavo ca.
viparīto → viparito (sya-all) | Viparīto → SS Bmr K viparito; Sum occasionally viparīto, and so Childers. (pts note)
‘The ascetic Gotama has a distorted perspective, and so have his monks.

Samaṇo gotamo evamāha—
evamāha → evam āha (pts)
He says,
yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, sabbaṁ tasmiṁ samaye asubhantveva pajānātī’ti.
pajānātī’ti → sampajānātīti (sya-all); sañjānātīti (pts1ed) | asubhantveva → asubhanteva (sya-all, pts1ed) | asubhantveva pajānātīti → asubhanteva sampajānātīti (sya-all) | asubhantveva → asubhanteva (bj: syā, PTS) | asubhantveva → asubhanteva (cck: sī. syā. pī.) | pajānātī’ti → sañjānātīti (cck: sī. pī.) | vimokhaṁ → Bmr K throughout vimokkhaṁ. (pts note) | eva → So Bm K; Sc subhaṁtevaṁ; Sd sūbhaṁ neva; St subhateva; Br tveva. (pts note) | sañjānātīti → So SS; Bmr pajānātīti; K sampajānātīti, and below. (pts note) | pajānātīti → pajānātī ti (bjt) | asubhantveva pajānātīti → asubhan t eva sañjānātīti (pts)
“When one enters and remains in the liberation of the beautiful, at that time one only perceives what is ugly.”’

Na kho panāhaṁ, bhaggava, evaṁ vadāmi:But I don’t say that. ‘yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, sabbaṁ tasmiṁ samaye asubhantveva pajānātī’ti.
asubhantveva → asubhanteva (bj) | pajānātīti → sañjānātīti (bj: PTS) | asubhan → So Bmr K; Sc subhaṁ; Sd sugateca; St subha. (pts note) | asubhantveva pajānātīti → asubhanteva sampajānātīti evaṁ (th) | vimokkhaṁ → vimokhaṁ (pts) | asubhantveva pajānātīti → asubhan t eva sañjānātīti (pts)
Evañca khvāhaṁ, bhaggava, vadāmi:
evañca → evaṁ ca (bjt) | evañca khvāhaṁ → ca kho (th) | evañca khvāhaṁ → evañ ca kho ahaṁ (pts)
I say this:
‘yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, subhantveva tasmiṁ samaye pajānātī’”ti.
subhantveva → subhanteva (sya-all) | pajānātīti → sampajānātīti (sya-all); sañjānātīti (pts) | vimokkhaṁ → vimokhaṁ (pts) | subhantveva → subhan t eva (pts)
‘When one enters and remains in the liberation of the beautiful, at that time one only perceives what is beautiful.’”

“Te ca, bhante, viparītā, ye bhagavantaṁ viparītato dahanti bhikkhavo ca.
bhante viparītā → viparitā (sya-all) | viparītato → viparitattā (sya-all) | bhante → Bmr K omit. (pts note) | viparītato → K viparitattā. (pts note) | te ca → teca (bjt)
“They are the ones with a distorted perspective, sir, who regard the Buddha and the mendicants in this way.
Evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati. Pahoti me bhagavā tathā dhammaṁ desetuṁ, yathā ahaṁ subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja vihareyyan”ti.
pahoti → pahoti ca (bj, sya-all) | desetuṁ → desituṁ (sya-all) | bhante → (pts) | ahaṁ → Bmr K add bhante. (pts note) | pahoti → Br adds ca. (pts note) | evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, pts) | vimokkhaṁ → vimokhaṁ (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)
Sir, I am quite confident that the Buddha is capable of teaching me so that I can enter and remain in the liberation on the beautiful.”

“Dukkaraṁ kho etaṁ, bhaggava, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharituṁ.
etaṁ → evaṁ (bj, pts) | aññatrāyogena aññatrācariyakena → aññatra āyogena aññatra ācariyakena (sya-all) | evaṁ → K etaṁ. (pts note) | āyogena → So Sc Bmr K. (pts note) | aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena → añña-diṭṭhikena añña-khantikena añña-rucikena aññatr āyogena aññatr ācariyakena (pts) | vimokkhaṁ → vimokhaṁ (pts)
“It’s hard for you to enter and remain in the liberation on the beautiful, since you have a different view, creed, and belief, and another discipline and denomination.
Iṅgha tvaṁ, bhaggava, yo ca te ayaṁ mayi pasādo, tameva tvaṁ sādhukamanurakkhā”ti.
sādhukamanurakkhāti → sādhukaṁ anurakkhāti (th, pts) | tameva → tam eva (pts)
Come on, Bhaggava, carefully preserve the confidence that you have in me.”

“Sace taṁ, bhante, mayā dukkaraṁ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharituṁ.
aññatrācariyakena → aññatra ācariyakena (bj) | aññatrāyogena aññatrācariyakena → aññatra āyogena aññatra ācariyakena (sya-all) | sace taṁ → sacetaṁ (th) | sace taṁ → sac etaṁ (pts) | aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena → añña-diṭṭhikena añña-khantikena añña-rucikena aññatr āyogena aññatr ācariyakena (pts) | vimokkhaṁ → vimokhaṁ (pts)
“If it’s hard for me to enter and remain in the liberation on the beautiful, since I have a different view, creed, and belief, and another discipline and denomination.
Yo ca me ayaṁ, bhante, bhagavati pasādo, tamevāhaṁ sādhukamanurakkhissāmī”ti.
tamevāhaṁ sādhukamanurakkhissāmīti → tam evāhaṁ sādhukaṁ anurakkhissāmīti (pts)
I shall carefully preserve the confidence that I have in the Buddha.”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idamavo ca (bjt) | idamavoca → idam avoca (pts)
That is what the Buddha said.
Attamano bhaggavagotto paribbājako bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
abhinandīti → abhinandī ti (bjt) | bhaggavagotto → bhaggava-gotto (pts)
Satisfied, the wanderer of the Bhaggava clan approved what the Buddha said.

Pāthikasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
Pāthikasuttaṁ → pāṭikasuttantaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pāthikasuttaṁ → pāṭikasuttaṁ (th)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary