AggaññasuttaWhat Came First
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
pāsāde → Cp. Majjhima Nikāya (ed. Chalmers), iii. 1, 104. (pts note) | migāramātupāsāde → migāra-mātu pāsāde (pts)At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery.
Tena kho pana samayena vāseṭṭhabhāradvājā bhikkhūsu parivasanti bhikkhubhāvaṁ ākaṅkhamānā.
parivasanti → paṭivasati (bj: sīmu) | Vāseṭṭha-Bhāradvājā → Cp. D. xiii. 3, ante, vol. i., p. 235. (pts note) | parivasanti → Bmr paṭivasanti. (pts note)Now at that time Vāseṭṭha and Bhāradvāja were living on probation among the mendicants in hopes of being ordained.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamati.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsādacchāyāyaṁ (bj: kām) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsādacchāyāyaṁ (cck: ka.) | patisallānā → So SS; Bmr K paṭisallānā, and paṭisallāṇā. (pts note) | atha kho → athakho (th)Then in the late afternoon, the Buddha came downstairs from the longhouse and was walking mindfully in the open air, beneath the shade of the longhouse.
Addasā kho vāseṭṭho bhagavantaṁ sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitaṁ pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamantaṁ.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇha-samayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsāda pacchāyāyaṁ (pts)Vāseṭṭha saw him
Disvāna bhāradvājaṁ āmantesi:
Disvā → Bmr K disvāna. (pts note)and said to Bhāradvāja,
“ayaṁ, āvuso bhāradvāja, bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamati.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇha-samayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsāda-pacchāyāyaṁ (pts)“Reverend Bhāradvāja, the Buddha is walking mindfully in the open air, beneath the shade of the longhouse.
Āyāmāvuso bhāradvāja, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma;
āyāmāvuso → āyām āvuso (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṁkamissāma (pts)Come, reverend, let’s go to the Buddha.
appeva nāma labheyyāma bhagavato santikā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti.
santikā → sammukhā (sya-all, mr) | savanāyāti → savaṇāyāti (bj) | santikā → sammukhā (bj: syā, kām) | santikā → sammukhā (cck: syā. ka.) | santikā → So SS; Bmr K sammukhā. (pts note) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts)Hopefully we’ll get to hear a Dhamma talk from him.”
“Evamāvuso”ti kho bhāradvājo vāseṭṭhassa paccassosi.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)“Yes, reverend,” replied Bhāradvāja.
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamiṁsu.
atha kho → athakho (th) | vāseṭṭhabhāradvājā → vāseṭṭha-bhāradvājā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts)So they went to the Buddha, bowed, and walked beside him.
Atha kho bhagavā vāseṭṭhaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)Then the Buddha said to Vāseṭṭha,
“tumhe khvattha, vāseṭṭha, brāhmaṇajaccā brāhmaṇakulīnā brāhmaṇakulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, kacci vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā na akkosanti na paribhāsantī”ti?
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | Vāseṭṭha → K Vāseṭṭhā, and so SS often. (pts note) | paribhāsantīti → paribhāsantī ti (bjt) | khvattha → khv attha (pts) | brāhmaṇajaccā → brāhmaṇa-jaccā (pts) | brāhmaṇakulā → brāhmaṇa-kulā (pts)“Vāseṭṭha, you are both brahmins by birth and family, and have gone forth from the lay life to homelessness from a brahmin family. I hope you don’t have to suffer abuse and insults from the brahmins.”
“Taggha no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti.
aparipuṇṇāyāti → aparipuṇṇāyā ti (bjt) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)“Actually, sir, the brahmins do insult and abuse us with their typical insults to the fullest extent, holding nothing back.”
“Yathā kathaṁ pana vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti?
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | aparipuṇṇāyāti → aparipuṇṇāyā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th) | yathā kathaṁ → yathā-kathaṁ (pts) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)“But how do the brahmins insult you?”
“Brāhmaṇā, bhante, evamāhaṁsu:
āhaṁsu → Cp. the Madhura-Sutta in the Majjhima Nikāya, 84 (Chalmers, vol. ii., p. 84, ff.). (pts note) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)“Sir, the brahmins say:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā.
vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (cck: sī. pī. ma. ni. 2 madhurasutta) | vaṇṇo → So SS; Bmr K hīnā aññe vaṇṇā, and below. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)‘Only brahmins are the best class; other classes are inferior.
Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā.
vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (bj: PTS) | vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (cck: sī. pī. ma. ni. 2 madhurasutta) | kaṇho → Bmr K kaṇhā aññe vaṇṇe, and below. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)Only brahmins are the light class; other classes are dark.
Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā.
Brāhmaṇāva → brāhmaṇā (sya-all) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)Only brahmins are purified, not others.
Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā.
Brāhmaṇāva → brāhmaṇā (cck: syā.) | va → So Sc Bmr; Sdt ca; K omits. (pts note) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā → brahma-jā brahma-nimmitā brahma-dāyādā (pts)Only brahmins are the Divinity’s bosom sons, born from his mouth, born of the Divinity, created by the Divinity, heirs of the Divinity.
Te tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā, yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce.
bandhupādāpacce → bandhupādā pacceti (sya-all) | ajjhupagatā → ajjhūpagatā (pts) | bandhupādāpacce → K adds ti. (pts note) | hīnamattha vaṇṇaṁ → hīnamatthavaṇṇaṁ (th) | hīnamattha → hīnam attha (pts)You’ve both abandoned the best class to join an inferior class, namely these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman.
Tayidaṁ na sādhu, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yaṁ tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce’ti.
nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | ajjhupagatā → ajjhūpagatā (pts) | hīnamattha vaṇṇaṁ → hīnamatthavaṇṇaṁ (th) | bandhupādāpacceti → bandhupādā pacceti (th) | hīnamattha → hīnam attha (pts) | bandhupādāpacceti → bandhu-pādāpacce ti (pts)This is not right, it’s not proper!’
Evaṁ kho no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti.
kho → St evabbo. (pts note) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)That’s how the brahmins insult us.”
“Taggha vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṁ assarantā evamāhaṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | assarantā → So SS; Bmr K asar-. (pts note) | assarantā → asarantā (bjt, th) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)“Actually, Vāseṭṭha, the brahmins are forgetting their tradition when they say this to you.
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | hīnā aññe vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (pts)
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (bjt, th, pts) | kaṇhā aññe vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (pts)
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (th) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā → brahma-jā (pts) | brahmadāyādāti → brahma-dāyādā ti (pts)
Dissanti kho pana, vāseṭṭha, brāhmaṇānaṁ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi → utuniyo pi gabbhiniyo pi vijāyamānā pi pāyamānā pi (pts)For brahmin women are seen menstruating, being pregnant, giving birth, and breast-feeding.
Te ca brāhmaṇā yonijāva samānā evamāhaṁsu:
Te → te ca (bj, sya-all, mr) | yonijāva → yonijā va (th, pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)Yet even though they’re born from a brahmin womb they say:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)‘Only brahmins are the best class; other classes are inferior.
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;Only brahmins are the light class; other classes are dark.
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;Only brahmins are purified, not others.
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.Only brahmins are the Divinity’s bosom sons, born from his mouth, born of the Divinity, created by the Divinity, heirs of the Divinity.’
Te brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṁ pasavanti.
te → te ca (bj, sya-all) | Te → te ca (cck: syā. ka.) | Te → So Sc Sum-Scd; Sdt omit te; Bmr K Sum-Br add ca. (pts note) | brahmānañceva → brahmānañ eva (pts) | bahuñca → bahuñ ca (pts)They misrepresent the brahmins, speak falsely, and brim with much wickedness.
1. Catuvaṇṇasuddhi1. Purification in the Four Classes
Cattārome, vāseṭṭha, vaṇṇā—
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | cattārome → cattāro me (bjt, pts)Vāseṭṭha, there are these four classes:
khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.aristocrats, brahmins, peasants, and menials.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | idhekacco pāṇātipātī → idh ekacco pāṇātipāti (pts) | hoti → So SS, and onwards; Bmr K omit. (pts note) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th)Some aristocrats kill living creatures, steal, and commit sexual misconduct. They use speech that’s false, backbiting, harsh, and nonsensical. And they’re covetous, malicious, with wrong view.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, khattiyepi te idhekacce sandissanti.
khattiyepi te → kho vāseṭṭha (mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → nālamariyā nālamariyasaṅkhātā (sya-all, pts) | viññugarahitā khattiyepi → viññūgarahitā khattiye pi (pts) | te → kho vāseṭṭha (cck: ka.) | akusala-saṁkhātā → So SS Bmr K Sum (Rh D's transcript sañjātā throughout). (pts note) | naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → na alamariyā na alamariyasaṅkhātā (bjt) | yeme → ye me (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → asevitabba-saṁkhātā nālam-ariyā nālam-ariyasaṅkhātā (pts) | kaṇhavipākā viññugarahitā khattiyepi → kaṇha-vipākā viññū-garahitā khattiye pi (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)These things are unskillful, blameworthy, not to be cultivated, unworthy of the noble ones—and are reckoned as such. They are dark deeds with dark results, criticized by sensible people. Such things are exhibited in some aristocrats.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)And they are also seen among some brahmins,
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | vessopi → vesso pi (bjt, pts)peasants,
suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pāṇātipāti → Bmr K add hoti adinnādāyī. (pts note) | suddopi → suddo pi (bjt)and menials.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | akusalasaṅkhātā → akusalasaṁkhāta (pts) | yeme → ye me (bjt, pts) | akusalasaṅkhātā → akusala-saṁkhāta (pts)
kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā;
viññugarahitā suddepi → viññūgarahitā sudde pi (pts) | kaṇhavipākā viññugarahitā → kaṇha-vipākā viññūgarahitā (pts)
suddepi te idhekacce sandissanti.
suddepi → sudde pi (bjt, pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto, sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | kāmesumicchācārā → hoti kāmesu micchācārā (pts) | paṭivirato → paṭivirato hoti (pts) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | musāvādā → hoti musā-vādā (pts) | anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhī → hoti anabhijjhālū hoti avyāpannacitto hoti sammā-diṭṭhi hoti (pts)But some aristocrats refrain from killing living creatures, stealing, and sexual misconduct. They refrain from speech that’s false, backbiting, harsh, and nonsensical. And they’re content, kind-hearted, with right view.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, khattiyepi te idhekacce sandissanti.
vāseṭṭha yeme → vāseṭṭhā ye me (bj) | te → te vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | te → Bm adds Vāseṭṭha; Br kho Vāseṭṭha. (pts note) | khattiyepi → khattiye pi (bjt, pts) | viññuppasatthā → viññupasatthā (th) | kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alam-ariya-saṅkhātā (pts) | sukkavipākā → sukka-vipākā (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)These things are skillful, blameless, to be cultivated, worthy of the noble ones—and are reckoned as such. They are bright deeds with bright results, praised by sensible people. Such things are exhibited in some aristocrats.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)And they are also seen among some brahmins,
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vessopi → vesso pi (bjt, pts)peasants,
suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | suddopi → suddo pi (bjt, pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)and menials.
anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhī → anabhijjhālū hoti avyāpanna-citto hoti sammā-diṭṭhi hoti (pts)
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā;
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | viññuppasatthā → viññūpasatthā (bj: syā) | viññuppasatthā → viññupasatthā (th) | yeme → ye me (pts) | kusalasaṅkhātā → kusalasaṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabbasaṁkhātā alam-ariyā alam-ariya-saṁkhātā (pts)
suddepi te idhekacce sandissanti.
suddepi → sudde pi (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)
Imesu kho, vāseṭṭha, catūsu vaṇṇesu evaṁ ubhayavokiṇṇesu vattamānesu kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca yadettha brāhmaṇā evamāhaṁsu:
vāseṭṭha catūsu → vāseṭṭhā catusu (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | evaṁ ubhayavokiṇṇesu → evaṁubhayabyokiṇṇesu (sya-all) | viññugarahitesu → viññuvigarahitesu (sya-all) | ubhayavokiṇṇesu → K byakiṇṇesu, D's transcript (Dt) byo-. (pts note) | viññuppasatthesu → viññupasatthesu (th) | evaṁ → evam (pts) | kaṇhasukkesu → kaṇha-sukkesu (pts) | viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu → viññūgarahitesu eva viññū-pasatthesu (pts) | yadettha → yad ettha (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)Both these things occur like this, mixed up in these four classes—the dark and the bright, that which is praised and that which is criticized by sensible people. Yet of this the brahmins say:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | hīnā aññe vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (pts)‘Only brahmins are the best class; other classes are inferior.
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | kaṇhā aññe vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (pts)Only brahmins are the light class; other classes are dark.
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)Only brahmins are purified, not others.
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (th) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā → brahma-jā (pts) | brahmadāyādāti → brahma-dāyādā ti (pts)Only brahmins are the Divinity’s bosom sons, born from his mouth, born of the Divinity, created by the Divinity, heirs of the Divinity.’
Taṁ tesaṁ viññū nānujānanti.
taṁ tesaṁ → tantesaṁ (th)Sensible people don’t grant this.
Taṁ kissa hetu?Why is that?
Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena.
imesañhi vāseṭṭha → imesaṁ hi vāseṭṭhā (bj, sya-all) | parikkhīṇabhavasaṁyojano → parikkhīṇakavasaññojano (sya-all) | nesaṁ → tesaṁ (bj: PTS) | katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto → kata-karaṇīyo ohita-bhāro anuppatta-sadattho parikkhīṇabhava-saṁyojano sammad-aññā vimutto (pts) | nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva → tesaṁ aggam akkhāyati dhammen eva (pts)Because any mendicant from these four classes who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—is said to be foremost by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | abhisamparāyeca → abhisamparāyañca (bj: machasaṁ, PTS) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
Tadamināpetaṁ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | abhisamparāyeca → abhisamparāyaṁca (bj: machasaṁ, sīmu) | dhammo → Br adds va. (pts note) | tadamināpetaṁ → tadaminā p etaṁ (pts) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)And here’s a way to understand how this is so.
Jānāti kho, vāseṭṭha, rājā pasenadi kosalo:
kho → kho pana (bj, mr) | vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | kho → kho pana (cck: ka.) | kho → Bmr add pana. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts)King Pasenadi of Kosala knows that
‘samaṇo gotamo anantarā sakyakulā pabbajito’ti.
anantarā → anuttaro (bahūsu) | anantarā → anuttaro (bj, sya-all, pts) | anantarā → anuttaro (cck: bahūsu) | anuttaro → So Bmr K; Scd antarā; St anantarā. (pts note)the ascetic Gotama has gone forth from the neighboring clan of the Sakyans.
Sakyā kho pana, vāseṭṭha, rañño pasenadissa kosalassa anuyuttā bhavanti.
kosalassa anuyuttā → anantarā anuyuttā (bj, mr); anantarā anuyantā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pasenadissa → pasenadino (bj) | kosalassa → kosalassa anantarā (bj) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (pts) | anuyuttā → anantarā anuyantā (cck: syā.); anantarā anuyuttā (cck: ka.) | anuyuttā → K anuyantā. (pts note) | pasenadissa kosalassa → pasenadi-kosalassa (pts)And the Sakyans are his vassals.
Karonti kho, vāseṭṭha, sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ.
naṁ → nanu (bahūsu) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | raññe → So Bmr K; SS sahyarañño. (pts note) | paccuṭṭhānaṁ → paccuṭhānaṁ (bjt) | sāmīcikammaṁ → sāmīci-kammaṁ (pts)The Sakyans show deference to King Pasenadi by bowing down, rising up, greeting him with cupped palms, and observing proper etiquette for him.
Iti kho, vāseṭṭha, yaṁ karonti sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ, karoti taṁ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ, na naṁ ‘sujāto samaṇo gotamo, dujjātohamasmi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | na naṁ → nanu (bj, sya-all, pts) | nanu → nanaṁ (bj: machasaṁ) | dujjāto’hamasmi → dujāto (bj: syā) | naṁ → nanu (cck: bahūsu) | añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ → añjali-kammaṁ sāmīci-kammaṁ (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | añjalikammaṁ → añjali-kammaṁ (pts) | dujjātohamasmi → dujjāto ham asmi (pts)Now, King Pasenadi shows the same kind of deference to the Realized One. But he doesn’t think: ‘The ascetic Gotama is well-born, I am ill-born.
Balavā samaṇo gotamo, dubbalohamasmi.
dubbalohamasmi → dubbalo ham asmi (pts)He is powerful, I am weak.
Pāsādiko samaṇo gotamo, dubbaṇṇohamasmi.
pāsādiko → opāsādiko (sya-all) | pāsādiko → K opāsādiko. (pts note) | dubbaṇṇohamasmi → dubbaṇṇo ham asmi (pts)He is handsome, I am ugly.
Mahesakkho samaṇo gotamo, appesakkhohamasmī’ti.
appesakkhohamasmīti → appesakkho hamasmīti (bjt) | appesakkhohamasmīti → appesakkho ham asmīti (pts)He is illustrious, I am insignificant.’
Atha kho naṁ dhammaṁyeva sakkaronto dhammaṁ garuṁ karonto dhammaṁ mānento dhammaṁ pūjento dhammaṁ apacāyamāno evaṁ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṁ karoti, abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ.
garuṁ karonto → garukaronto (bj, sya-all, pts) | apacāyamāno → apacayamāno (sya-all) | naṁ dhammaṁyeva → taṁ dhammaṁ yeva (pts) | atha kho → athakho (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | sāmīcikammaṁ → sāmīci-kammaṁ (pts)Rather, in showing such deference to the Realized One he is only honoring, respecting, and venerating principle.
Imināpi kho etaṁ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | etaṁ vāseṭṭha → evaṁ vāseṭṭhā (sya-all) | abhisamparāyeca → abhisamparāyaṁca (bj: machasaṁ, sīmu) | Iminā → Bmr add pi. (pts note) | dhammova → dhammo (th, pts) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)And here’s another way to understand how principle is the best thing for people in both this life and the next.
Tumhe khvattha, vāseṭṭha, nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | khvattha → khv attha (pts) | nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā → nānā-jaccā nānā-nāmā nānā-gottā nānā-kulā (pts)Vāseṭṭha, you have different births, names, clans, and families, yet have gone forth from the lay life to homelessness.
‘Ke tumhe’ti—puṭṭhā samānā ‘samaṇā sakyaputtiyāmhā’ti—paṭijānātha.
paṭijānātha → paṭijānāthāti (sya-all) | sakyaputtiyāmhāti → sakyaputtiy amhāti (pts) | Sakya-puttiy → So SS; Bm K -puttiyā 'mhāti. (pts note) | paṭijānātha → K paṭijānāti. (pts note) | tumheti → tumhe ti (bjt, pts) | sakyaputtiyāmhāti → sakyaputtiyamhāti (bjt) | sakyaputtiyāmhāti → sakya-puttiy amhāti (pts)When they ask you what you are, you claim to be ascetics who follow the Sakyan.
Yassa kho panassa, vāseṭṭha, tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, tassetaṁ kallaṁ vacanāya:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | vacanāya → vācāya (sya-all) | asaṁhāriyā → asaṁhārikā (pts) | asaṁhāriyā → asaṁhārikā (bj: PTS) | asaṁhārikā → So SS; Bmr K -hāriyā. (pts note) | panassa → pan assa (pts) | mūlajātā → mūla-jātā (pts) | tassetaṁ → tass etaṁ (pts)But only when someone has faith in the Realized One—settled, rooted, and planted deep, strong, not to be shifted by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world—is it appropriate for them to say:
‘bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo’ti.
bhagavatomhi → bhagavato mhi (pts) | dhammajo dhammanimmito dhammadāyādoti → dhamma-jo dhamma-nimmito dhamma-dāyādo ti (pts)‘I am the Buddha’s bosom son, born from his mouth, born of principle, created by principle, heir to principle.’
Taṁ kissa hetu?Why is that?
Tathāgatassa hetaṁ, vāseṭṭha, adhivacanaṁ ‘dhammakāyo’ itipi, ‘brahmakāyo’ itipi, ‘dhammabhūto’ itipi, ‘brahmabhūto’ itipi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | itipi → iti pīti (pts) | pīti → So SS; Bmr K pi. (pts note) | itipi → iti pi (bjt)For these are terms for the Realized One: ‘the embodiment of principle’, and ‘the embodiment of divinity’, and ‘the manifestation of principle’, and ‘the manifestation of divinity’.
Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko saṁvaṭṭati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | Hoti → Cp. D. i. 2. 2, ante, vol. i., p. 17. (pts note)There comes a time when, Vāseṭṭha, after a very long period has passed, this cosmos contracts.
Saṁvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṁvattanikā honti.
ābhassarasaṁvattanikā → ābhassarasaṁvaṭṭanikā (pts) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassara-saṁvaṭṭanikā (pts)As the cosmos contracts, sentient beings are mostly headed for the realm of sublime luminosity.
Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
honti → (sya-all) | honti → K omits. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā → pīti-bhakkhā sayampabhā antalikkha-carā (pts) | ciraṁ dīghamaddhānaṁ → ciram dīgham addhānaṁ (pts)There they are mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and they remain like that for a very long time.
Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko vivaṭṭati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)There comes a time when, after a very long period has passed, this cosmos expands.
Vivaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarakāyā cavitvā itthattaṁ āgacchanti.As the cosmos expands, sentient beings mostly pass away from that host of luminous deities and come back to this realm.
Tedha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
tiṭṭhanti → tiṭṭhanti rasapaṭhavipātubhāvo (bj) | tedha → te ca (sya-all, pts) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | + → ekodakīkūtaṁ (th) | pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā → pīti-bhakkhā sayam-pabhā antalikkha-carā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Here they are mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and they remain like that for a very long time.
2. Rasapathavipātubhāva2. The Earth’s Nectar Appears
Ekodakībhūtaṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti andhakāro andhakāratimisā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | ekodakībhūtaṁ → ekodakīkūtaṁ (sya-all) | ekodakībhūtaṁ → ekodakī-bhūtaṁ (pts) | andhakāro andhakāratimisā → andha-kāro andhakāra-timisā (pts)But the single mass of water at that time was utterly dark.
Na candimasūriyā paññāyanti, na nakkhattāni tārakarūpāni paññāyanti, na rattindivā paññāyanti, na māsaḍḍhamāsā paññāyanti, na utusaṁvaccharā paññāyanti, na itthipumā paññāyanti, sattā sattātveva saṅkhyaṁ gacchanti.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | itthipumā → itthīpurisā (sya-all) | māsaddhamāsā → māsaḍḍhamāsā (bj: machasaṁ) | itthipumā → na itthipurisā (bj: syā) | nakkhattāni → Bmr nakkhatta-tāraka-. (pts note) | rattin-divā → Bmr rattidivā. (pts note) | itthi-pumā → So SS Bmr; K -purisā. (pts note) | candimasūriyā → candima-suriyā (pts) | tārakarūpāni → tāraka-rūpāni (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts) | sattātveva → sattā tv eva (pts)The moon and sun were not found, nor were stars and constellations, day and night, months and fortnights, years and seasons, or male and female. Beings were simply known as ‘beings’.
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani;
samatani → samatāni (bj, pts1ed); samantāni (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | samatani seyyathāpi → samatāni seyyathā pi (pts) | samatāni → samatani (bj: machasaṁ); samattānī (bj: syā) | samatani → samatāni (cck: bahūsu) | samatāni → K samantāni (and in 18). (pts note) | atha kho → athakho (th) | rasapathavī → rasa-paṭhavī (pts)After a very long period had passed, the earth’s nectar curdled in the water.
seyyathāpi nāma payaso tattassa nibbāyamānassa upari santānakaṁ hoti;
payaso tattassa → payatattassa (sya-all) | payaso → pāyāso (bj: sī) | tattassa → takkassa (bj: sīmu) | tattassa → payatattassa (cck: syā.) | tattassa → So Sdt Bm Sum; Sc payasotakkattassa; Br pāyāsotakkassa; K payatatt-; Dt payattatassa. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)It appeared just like the curd on top of hot milk-rice as it cools.
evameva pāturahosi.
evameva → eva meva kho sā (bj) | evameva pāturahosi → evamevaṁ pāturahoti (sya-all); evam evaṁ pātur ahosi (pts) | evaṁ → Bm eva; Br eva kho. (pts note)
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | vaṇṇā → So Sdt K; Sc Bmr vaṇṇo. (pts note) | vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā seyyathāpi → vaṇṇa-sampannā gandha-sampannā rasa-sampannā seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇā → evaṁ vaṇṇā (pts)It was beautiful, fragrant, and delicious, like ghee or butter.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ;
khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bj, pts1ed); khuddaṁ madhuṁ (mr) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (pts1ed) | khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khuddamadhu anelakaṁ evam assādā (pts) | khuddamadhu → khuddaṁ madhuṁ (bj: kām); khuddamadhuṁ (bj: machasaṁ) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (bj: PTS) | khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (cck: ka. sī.) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (cck: sī. pī.) | khuddamadhu → SS khuddaka; Bmr K khuddamadhuṁ; Sum-Scd khuddaṁ madhuṁ. See 14. (pts note) | anelakaṁ → Bmr K aneḷakaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)And it was as sweet as pure dwarf-bee honey.
evamassādā ahosi.
evamassādā → evam assādā (pts)
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | lolajātiko → lola-jātiko (pts)Now, one of those beings was reckless.
‘ambho, kimevidaṁ bhavissatī’ti rasapathaviṁ aṅguliyā sāyi.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | kimevidaṁ → kim ev idaṁ (pts) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)Thinking, ‘Oh my, what might this be?’ they tasted the earth’s nectar with their finger.
Tassa rasapathaviṁ aṅguliyā sāyato acchādesi, taṇhā cassa okkami.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | taṇhā cassa → taṇhāpassa (sya-all) | cassa → passa (bj: syā) | assa → So Bmr; SS omit ca; K p'; assa. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)They enjoyed it, and craving was born in them.
Aññepi kho, vāseṭṭha, sattā tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamānā rasapathaviṁ aṅguliyā sāyiṁsu.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | aññepi → aññatare pi (pts) | Aññatare → So Sct; Sd aññataro; Bmr K aññe. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)And other beings, following that being’s example, tasted the earth’s nectar with their fingers.
Tesaṁ rasapathaviṁ aṅguliyā sāyataṁ acchādesi, taṇhā ca tesaṁ okkami.
tesaṁ rasapathaviṁ → nesaṁ rasaṁ paṭhaviṁ (bj) | okkami → okkami candimasuriyādipātubhāvo (bj) | rasapathaviṁ → rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | acchādesi → acchādeti (sya-all) | tesaṁ → nesaṁ (sya-all) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)They too enjoyed it, and craving was born in them.
3. Candimasūriyādipātubhāva3. The Moon and Sun Appear
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpa-kārakaṁ (pts)Then those beings started to eat the earth’s nectar, breaking it into lumps.
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
Yato kho te → yato kho (si, sya-all, pts1ed) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | te vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | te → (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | te → yatho kho vāseṭṭha (bj: sīmu) | te → yato kho (cck: sī. syā. pī.) | kho → Br adds te. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)But when they did this
Atha tesaṁ sattānaṁ sayaṁpabhā antaradhāyi.
tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | atha → Br adds kho. (pts note) | tesaṁ → Br adds Vāseṭṭha. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | sayaṁpabhā → sayam-pabhā (pts)their radiance vanished.
Sayaṁpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyā pāturahesuṁ candimasūriyesu → candimasuriyā pātur ahaṁsu candimasuriyesu (pts) | ahaṁsu → So SS Sum-Scd; Bmr Sum-Br K ahesuṁ, and below, 18. (pts note) | sayaṁpabhāya → sayampabhāya (bjt) | sayaṁpabhāya → sayam-pabhāya (pts) | candimasūriyā pāturahesuṁ → candima-suriyā pātur ahaṁsu (pts)And with the vanishing of their radiance the moon and sun appeared,
Candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ.
candimasūriyesu → candimasuriyesu (bj, sya-all) | pāturahesuṁ → pātur ahaṁsu (pts)stars and constellations appeared,
Nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu.
nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu → (bj) | tārakarūpesu pātubhūtesu → tāraka-rūpesu pātu bhūtesu (pts)days and nights were distinguished,
Rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | rattindivesu → rattin-divesu (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts)and so were months and fortnights,
Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsesu → māsaddhamāsesu (bj, sya-all, pts) | māsaḍḍhamāsesu → māsaddha-māsesu (pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts)and years and seasons.
Ettāvatā kho, vāseṭṭha, ayaṁ loko puna vivaṭṭo hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)So far had the world evolved once more.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all) | tambhakkhā → tabhakkhā (bj: syā) | taṁbhakkhā → tabbhakkhā (cck: syā.) | paribhuñjantā → Scd paribhuñjitvā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | rasapathaviṁ → rasa-pathaviṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Then those beings eating the earth’s nectar, with that as their food and nourishment, remained for a very long time.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ → etthantare pāṭho sya-all, pts1ed potthakesu natthi | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā (ṭīkā) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ → (sya-all) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā ca (bj: kesuci) | paribhuñjantānaṁ → ( ) sī. syā. pī. potthakesu natthi (cck note) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā (cck: ṭīkā) | tesaṁ → Br adds Vāseṭṭha. (pts note) | sattānaṁ → Br adds rasapaṭhaviṁ paribhuñjantānaṁ. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ kharattañceva → kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)But so long as they ate that earth’s nectar, their bodies became more solid and they diverged in appearance;
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ sattā → ek idaṁ (pts) | idaṁ → Br adds sattā. (pts note)some beautiful, some ugly.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:And the beautiful beings looked down on the ugly ones:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
vaṇṇavantatarā → Sc -vantarā; Sd -vanta. (pts note) | mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)‘We’re more beautiful, they’re the ugly ones!’
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ rasapathavī antaradhāyi.
rasapathavī → rasaṁ paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt)And the vanity of the beautiful ones made the earth’s nectar vanish.
Rasāya pathaviyā antarahitāya sannipatiṁsu.
pathaviyā → paṭhaviyā (bj, pts) | rasāya pathaviyā → rasapaṭhaviyā (sya-all) | Rasāya → So Sc Bm; Sdt rasā; Br K rasa-; SS Bmr agree below in rasāya. (pts note)They gathered together and bemoaned,
Sannipatitvā anutthuniṁsu:
‘aho rasaṁ, aho rasan’ti.
aho rasaṁ aho rasanti → ahorasaṁ ahorasanti (bjt) | rasanti → rasan ti (pts)‘Oh, what a taste! Oh, what a taste!’
Tadetarahipi manussā kañcideva surasaṁ labhitvā evamāhaṁsu:
surasaṁ → sādhurasaṁ (pts1ed) | kañcideva → kiñcideva (bj, sya-all) | kañcideva surasaṁ → kiñcid eva sādhu rasaṁ (pts) | surasaṁ → sādhurasaṁ (bj: syā, PTS) | surasaṁ → sādhurasaṁ (cck: sī. syā. pī.) | sādhu → Dt Br su. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi pi (bjt) | tadetarahipi → tad etarahi pi (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)And even today when people get something tasty they say:
‘aho rasaṁ, aho rasan’ti.
aho rasaṁ aho rasanti → ahorasaṁ ahorasanti (bjt) | rasanti → rasan ti (pts)‘Oh, what a taste! Oh, what a taste!’
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti bhūmipappaṭakapātubhāvo (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | akkharaṁ → K omits. (pts note) | anupatanti → So Scd; St apatanti; Bmr Sum-Br anussaranti; Sum - Scd K anupadanti. (pts note) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)They’re just remembering an ancient primordial saying, but they don’t understand what it means.
4. Bhūmipappaṭakapātubhāva4. Ground-Fungus
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ rasāya pathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, pts) | rasāya pathaviyā → rasapaṭhaviyā (sya-all) | bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭiko (sya-all) | bhūmipappaṭako → bhūmipappāṭikā (bj: syā) | bhūmipappaṭiko → bhūmipappaṭakoti vā pāṭho (sya-all note) | rasāya → K rasa-. (pts note) | bhūmi-pappaṭako → So SS; Bmr K pappaṭiko; K (note) bhūmipappaṭako ti pāṭho. Cp. 18. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhūmipappaṭako pāturahosi → bhūmi-pappaṭako pātur ahosi (pts)When the earth’s nectar had vanished, ground-fungus appeared to those beings.
Seyyathāpi nāma ahicchattako; evameva pāturahosi.
evameva pāturahosi → evam evaṁ pātur ahosi (pts) | evameva → evamevaṁ (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)It appeared just like a mushroom.
So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇo ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno seyyathāpi → vaṇṇa-sampanno gandha-sampanno rasa-sampanno seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇo → evaṁ-vaṇṇo (pts)It was beautiful, fragrant, and delicious, like ghee or butter.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ; evamassādo ahosi.
khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddaṁ → So SS; Bmr K khudda. (pts note) | aneḷakaṁ → Sc Br anel-; Sdt anīl-; Bm K aneḷ-. (pts note) | khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (pts) | evamassādo → evam assādo (pts)And it was as sweet as pure dwarf-bee honey.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmipappaṭikaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts)Then those beings started to eat the ground-fungus.
Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
taṁ → (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | taṁ → So SS Bmr; K omits. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)With that as their food and nourishment, they remained for a very long time.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmipappaṭikaṁ (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyosomattāya kharattañce va (bjt) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)But so long as they ate that ground-fungus, their bodies became more solid and they diverged in appearance;
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ → ek idaṁ (pts)some beautiful, some ugly.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:
dubbaṇṇe → bubbaṇṇe (sya-all)And the beautiful beings looked down on the ugly ones:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)‘We’re more beautiful, they’re the ugly ones!’
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ bhūmipappaṭako antaradhāyi.
bhūmipappaṭako → badālatā (bj); bhūmipappaṭiko (sya-all) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt) | + → badālatāpātubhāvo (bjt) | + → bhūmipappaṭike (th) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimāna-paccayā (pts) | bhūmipappaṭako → bhūmi-pappaṭako (pts)And the vanity of the beautiful ones made the ground-fungus vanish.
5. Padālatāpātubhāva5. Bursting Pods
Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi, seyyathāpi nāma kalambukā; evameva pāturahosi.
kalambukā → kalambakā (sya-all) | padālatā → bhadālatā (bj); badālatā (pts1ed) | bhūmipappaṭake → bhūmipappaṭike (sya-all) | kalambukā evameva → kalambakā evamevaṁ (sya-all) | evameva pāturahosi → evam evaṁ pātur ahosi (pts) | badālatā → padālatā (bj: machasaṁ) | kalambukā → kalambakā (bj: syā) | padālatā → saddālatā (cck: sī.) | kalambukā → kalambakā (cck: syā.) | badālatā → So Sc Sum-Scd; Sd bhaddālata; St badāḷatā; Bmr padālatā. (pts note) | kalambukā → St kaladukā; K kalabakā. (pts note)When the ground-fungus had vanished, bursting pods appeared, like the fruit of the kadam tree.
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | gandhasampannā rasasampannā seyyathāpi → gandha-sampannā rasa-sampannā seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇā → evaṁ-vaṇṇā (pts)They were beautiful, fragrant, and delicious, like ghee or butter.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ; evamassādā ahosi.
khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khuddamadhuaneḷakaṁ evam assādā (pts) | khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khudda-madhuaneḷakaṁ evam assādā (pts)And they were as sweet as pure dwarf-bee honey.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | padālataṁ → badālataṁ (pts) | atha kho → athakho (th)Then those beings started to eat the bursting pods.
Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
taṁ → (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | taṁ → tam (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)With that as their food and nourishment, they remained for a very long time.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | padālataṁ → badālataṁ (pts) | ca → vaṇṇavejjatā (bj: machasaṁ) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | tadāhārā → tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | tathā tathā → tathā-tathā (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)But so long as they ate those bursting pods, their bodies became more solid and they diverged in appearance;
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ → ek idaṁ (pts)some beautiful, some ugly.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:And the beautiful beings looked down on the ugly ones:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)‘We’re more beautiful, they’re the ugly ones!’
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ padālatā antaradhāyi.
padālatā → badālatā (pts) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt)And the vanity of the beautiful ones made the bursting pods vanish.
Padālatāya antarahitāya sannipatiṁsu. Sannipatitvā anutthuniṁsu:
padālatāya → badālatāya (pts)They gathered together and bemoaned,
‘ahu vata no, ahāyi vata no padālatā’ti.
padālatāti → badālatāti (bj) | ahāyi → Sd apāyi, here and in repetition. (pts note) | no → Dt me, and below. (pts note) | padālatāti → badālatā ti (pts)‘Oh, what we’ve lost! Oh, what we’ve lost—those bursting pods!’
Tadetarahipi manussā kenaci dukkhadhammena phuṭṭhā evamāhaṁsu:
kenaci → kenacideva (bj, sya-all, pts1ed) | kenaci → kenacid eva (pts) | phuṭṭhā evamāhaṁsu → puṭṭhā evam āhaṁsu (pts) | kenaci → kenacideva (cck: sī. syā. pī.) | eva → Bmr kenaci, omitting eva. (pts note) | puṭṭhā → Bmr phuṭṭhā. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi (th)And even today when people experience suffering they say:
‘ahu vata no, ahāyi vata no’ti.
Ahu → So Bmr K; Sc aha; Sd aho. (pts note) | noti → no ti (pts)‘Oh, what we’ve lost! Oh, what we’ve lost!’
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti akaṭṭhapākasālipātubhāvo (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | anusaranti → anupatanti (bj: PTS); anussaranti (bj: syā) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)They’re just remembering an ancient primordial saying, but they don’t understand what it means.
6. Akaṭṭhapākasālipātubhāva6. Ripe Untilled Rice
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | padālatāya → badālatāya (bj, pts) | suddho → (pts) | taṇḍulaphalo → taṇḍulatthalo (bj: machasaṁ) | athuso → Bmr K add suddho and so SS, 18. (pts note) | taṇḍula-pphalo → Dt -pphasso. (pts note) | atha kho → athakho (th) | akaṭṭhapāko → akaṭṭha-pāko (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)When the bursting pods had vanished, ripe untilled rice appeared to those beings. It had no powder or husk, pure and fragrant, with only the rice-grain.
Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharanti, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ yaṁ taṁ → paṭiviruḷhaṁ yantaṁ (sya-all) | yaṁ → yan (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts)What they took for supper at dusk, by daybreak had grown back and ripened.
Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharanti, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ;
paṭivirūḷhaṁ → paṭiviruḷhaṁ (sya-all) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts)And what they took for breakfast at daybreak had grown back and ripened by the evening,
nāpadānaṁ paññāyati.leaving no trace showing.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | aṭṭhaṁsu → aṭṭhaṁsu liṅgapātubhāvo (bj) | atha kho te vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | te → So SS; Bmr K omit. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Then those beings eating the ripe untilled rice, with that as their food and nourishment, remained for a very long time.
7. Itthipurisaliṅgapātubhāva7. Sex Appears
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha, itthiyā ca itthiliṅgaṁ pāturahosi purisassa ca purisaliṅgaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | itthiliṅgaṁ → itthīliṅgaṁ (sya-all) | ca → (sya-all, pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts) | itthiliṅgaṁ pāturahosi → itthi-liṅgaṁ pātur ahosi (pts) | ca purisaliṅgaṁ → purisa-liṅgaṁ (pts)But so long as they ate that ripe untilled rice, their bodies became more solid and they diverged in appearance. And female characteristics appeared on women, while male characteristics appeared on men.
Itthī ca purisaṁ ativelaṁ upanijjhāyati puriso ca itthiṁ.
itthī → itthi (bj) | ca → ca sudaṁ (bj); ca sudaṁ ativelaṁ (sya-all, pts) | ativelaṁ → (sya-all, pts) | sudaṁ → Bmr omit; K suraṁ. (pts note) | itthiṁ → K adds ca. (pts note)Women spent too much time gazing at men, and men at women.
Tesaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyataṁ sārāgo udapādi, pariḷāho kāyasmiṁ okkami.
upanijjhāyataṁ → upanijjhāyantānaṁ (sya-all) | upanijjhāyataṁ → K upanijjhāyantānaṁ. (pts note) | aññamaññaṁ → aññam aññaṁ (pts)They became lustful, and their bodies burned with fever.
Te pariḷāhapaccayā methunaṁ dhammaṁ paṭiseviṁsu.Due to this fever they had sex with each other.
Ye kho pana te, vāseṭṭha, tena samayena sattā passanti methunaṁ dhammaṁ paṭisevante, aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)Those who saw them having sex pelted them with dirt, clods, or cow-dung, saying,
‘nassa asuci, nassa asucī’ti.
asuci → vasalī (bj, mr); vasali (sya-all) | asucī → vasalī (bj, mr); vasali (sya-all) | asucīti kathañhi → vasalī kathaṁ hi (bj) | asucīti → vasalīti (sya-all) | vasalī → nassa asuci nassa asuci ti (bj: machasaṁ) | asuci → vasali (cck: syā.); vasalī (cck: ka.) | asuci → Bmr vasalī; K vasali. (pts note)‘Get lost, filth! Get lost, filth!
‘Kathañhi nāma satto sattassa evarūpaṁ karissatī’ti.
karissatīti → Dt karissanti. (pts note) | kathañhi → hi (bjt) | kathañhi → kathaṁ hi (pts)How on earth can one being do that to another?’
Tadetarahipi manussā ekaccesu janapadesu vadhuyā nibbuyhamānāya aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti.
nibbuyhamānāya → niggayhamānāya (mr) | nibbuyhamānāya → nibbuyahamānāya (bj) | vadhuyā → vadhaniyā (sya-all) | vadhuyā → vadhaniyā (bj: syā) | nibbuyahamānāya → nibbuyhamānāya (bj: machasaṁ); niggayhamānāya (bj: kām) | nibbuyhamānāya → nivayhamānāya, niggayhamānāya (cck: ka.) | vadhuyā → K vadhaniyā. (pts note) | nibbuyhamānāya → So SS Sum-Scd K; Bm nivayhamānāya; Br Sum-Br niggayha-. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi pi (bjt) | tadetarahipi → tad etarahi pi (pts) | seṭṭhiṁ → seṭṭhim (pts)And even today people in some countries, when carrying a bride off, pelt her with dirt, clods, or cow-dung.
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti methunadhammasamācāro (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | anusaranti → anussaranti (th) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)They’re just remembering an ancient primordial saying, but they don’t understand what it means.
8. Methunadhammasamācāra8. Sexual Intercourse
Adhammasammataṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi dhammasammataṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā yaṁ (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | kho → adhammasammataṁ taṁ kho (bj: syā) | pana → adhammasammataṁ taṁ kho pana (cck: syā.); adhammasammataṁ kho pana taṁ (cck: ?) | Adhamma-sammataṁ → K adds taṁ. (pts note) | tadetarahi dhammasammataṁ → tad etarahi dhamma-sammataṁ (pts)What was deemed as unprincipled at that time, these days is deemed as principled.
Ye kho pana, vāseṭṭha, tena samayena sattā methunaṁ dhammaṁ paṭisevanti, te māsampi dvemāsampi na labhanti gāmaṁ vā nigamaṁ vā pavisituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); te vāseṭṭhā (sya-all) | pana → K adds te. (pts note) | te māsampi → temāsampi (bjt) | te māsampi dvemāsampi → temāsaṁpi dvemāsaṁpi (th) | māsampi dvemāsampi → māsam pi dve-māsam pi (pts)The beings who had sex together weren’t allowed to enter a village or town for one or two months.
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā tasmiṁ asaddhamme ativelaṁ pātabyataṁ āpajjiṁsu.
kho → kho pana (bj); kho vāseṭṭhā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | tasmiṁ → tasmiṁ samaye (bj, pts) | sattā → -7 Sdt ye kho pana te Vāseṭṭhā sattā; Br adds pana after kho. (pts note) | samaye → Bmr K omit. (pts note) | pātavyataṁ → Bmr K pātabyataṁ. (pts note)Ever since they excessively threw themselves into immorality,
Atha agārāni upakkamiṁsu kātuṁ tasseva asaddhammassa paṭicchādanatthaṁ.
atha → Br adds kho. (pts note) | tasseva → tass eva (pts)they started to make buildings to hide their immoral deeds.
Atha kho, vāseṭṭha, aññatarassa sattassa alasajātikassa etadahosi:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | alasajātikassa etadahosi → alasa-jātikassa etad ahosi (pts)Then one of those beings of idle disposition thought,
‘ambho, kimevāhaṁ vihaññāmi sāliṁ āharanto sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya.
evāhaṁ → -11 Sd kicchonāhaṁ; St kimpāham. (pts note) | kimevāhaṁ → kim evāhaṁ (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts)‘Oh my, why should I be bothered to gather rice at dusk for supper, and at daybreak for breakfast?
Yannūnāhaṁ sāliṁ āhareyyaṁ sakideva sāyapātarāsāyā’ti.
sakideva → sakiṁdeva (mr) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (bj: kām) | sakiṁdeva → sakiṁdeva (cck: ka.) | eva → -12 Bmr sakiṁ deva, and below. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | sakideva sāyapātarāsāyāti → sakid eva sāya-pātar-āsāyāti (pts)Why don’t I gather rice for supper and breakfast all at once?’
Atha kho so, vāseṭṭha, satto sāliṁ āhāsi sakideva sāyapātarāsāya.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāya atha kho vāseṭṭha → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho vāseṭṭhā (sya-all) | āhāsi → Sd āhārāsi; St ahāsi. (pts note) | sakideva sāyapātarāsāya → sakid eva sāya-pātar-āsāya (pts)So that’s what he did.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then one of the other beings approached that being and said,
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.‘Come, good being, we shall go to gather rice.’
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva sāyapātarāsāyā’ti.
āhato → āhaṭo (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | āhaṭo → āhato (bj: machasaṁ) | āhato → āhaṭo (cck: syā.) | sakideva sāyapātarāsāyāti → sakid eva sāya-pātar-āsāyāti (pts)‘There’s no need, good being! I gathered rice for supper and breakfast all at once.’
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva dvīhāya. ‘Evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | atha kho → athakho (th) | evampi → evaṁpi (th) | sakideva → sakid eva (pts) | evampi → evam pi (pts)So that being, following their example, gathered rice for two days all at once, thinking: ‘This seems fine.’
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then one of the other beings approached that being and said,
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.
satta → (bj)‘Come, good being, we shall go to gather rice.’
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva dvīhāyā’ti.
āhato → āhaṭo (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | dvīhāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | dvīhāyāti → So Sc; Sd vihāyati; St vihāyāti; B dvih-; K sāyaṁ pātarāsāyāti. (pts note) | sakideva → sakid eva (pts)‘There’s no need, good being! I gathered rice for two days all at once.’
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva catūhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | evampi → evaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | sakideva catūhāya evampi → sakid eva catuhāya evam pi (pts)So that being, following their example, gathered rice for four days all at once, thinking: ‘This seems fine.’
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then one of the other beings approached that being and said,
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.‘Come, good being, we shall go to gather rice.’
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva catūhāyā’ti.
āhato → āhaṭo (sya-all) | sakideva catūhāyāti → sakid eva catuhāyāti (pts)‘There’s no need, good being! I gathered rice for four days all at once.’
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva aṭṭhāhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | evampi → evaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | sakideva → sakid eva (pts) | evampi → evam pi (pts)So that being, following their example, gathered rice for eight days all at once, thinking: ‘This seems fine.’
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā sannidhikārakaṁ sāliṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sannidhikārakaṁ → sannidhi-kārakaṁ (pts)But when they started to store up rice to eat,
Atha kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi;
pariyonandhi thusopi → pariyonaddhi thuso pi (bj) | pariyonandhi → pariyonaddhi (bj, sya-all) | atha kaṇopi → athakho vāseṭṭhā kaṇo (sya-all) | pariyonandhi lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → pariyonaddhi lunaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ (sya-all) | atha → K adds kho Vāseṭṭhā. (pts note) | pi → K omits. (pts note) | pariyonandhi → K pariyonaddhi. (pts note) | kaṇopi → kaṇo pi (bjt, pts)the rice grains became wrapped in powder and husk,
lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo aṭṭhaṁsu.
sālayo → sāliyo (pts) | sālayo → sāliyo (bj: PTS) | sāliyo → K sālayo. (pts note) | lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → lunaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ (th) | lūnampi → lūnam pi (pts) | saṇḍasaṇḍā sālayo → saṇḍa-saṇḍā sāliyo (pts)it didn’t grow back after reaping, leaving a trace showing, and the rice stood in clumps.
9. Sālivibhāga9. Dividing the Rice
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anutthuniṁsu → anutthaniṁsu (sya-all) | anutthuniṁsu → Bm anutthūniṁsu; K anutthaniṁsu (and in 20). (pts note) | atha kho → athakho (th)Then those beings gathered together and bemoaned,
‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā.
pātubhūtā → pātu bhūtā mayaṁ (pts)‘Oh, how wicked things have appeared among beings!
Mayañhi pubbe manomayā ahumhā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
ahumhā → ahumha (bj, pts) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | aṭṭhamha → aṭṭhamhā (bj: machasaṁ) | ahumha → K ahumhā. (pts note) | aṭṭhamha → K atthamhā. (pts note) | mayañhi → mayaṁ hi (bjt, th) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | mayañhi → hi (pts) | sayaṁpabhā antalikkhacarā → sayam-pabhā antalikkha-carā (pts)For we used to be mind-made, feeding on rapture, self-radiant, wandering in midair, steadily glorious, and we remained like that for a very long time.
Tesaṁ no amhākaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani.
rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | samatani → samatāni (bj, pts); samantāni (sya-all) | karahaci → karahaci ciraṁ (sya-all) | rasapathavī → rasa-paṭhavī (pts)After a very long period had passed, the earth’s nectar curdled in the water.
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā.
vaṇṇasampannā → vaṇṇa-sampannā (pts) | rasasampannā → rasa-sampannā (pts)
Te mayaṁ rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ, tesaṁ no rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamataṁ paribhuñjituṁ sayaṁpabhā antaradhāyi.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | upakkamimha → upakkamimhā (sya-all) | tesaṁ no rasapathaviṁ → tesanno rasapaṭhaviṁ (sya-all) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | upakkamimha → K upakkamimhā. (pts note) | upakkamataṁ → SS omit. (pts note) | paribhuñjituṁ → SS paribhuñjataṁ. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | rasapathaviṁ → rasa-pathaviṁ (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpa-kārakaṁ (pts) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | sayaṁpabhā → sayam-pabhā (pts)
Sayaṁpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ, candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ, nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu, rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu.
candimasūriyā → … suriyā (bj, sya-all, pts1ed) | Sayaṁpabhāya → tāya (bj) | sayaṁpabhāya → tāya (bj) | candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyesu → candimasuriyesu (bj, sya-all) | māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | pāturahesuṁ → pātur ahaṁsu (pts) | candimasuriyā → candimasūriyā (bj: machasaṁ) | Sayam-pabhāya → -12 Bmr tāya. (pts note) | ahaṁsu → Bmr ahesuṁ. (pts note) | candimasūriyā pāturahesuṁ candimasūriyesu pātubhūtesu → candima-suriyā pātur ahaṁsu candima-suriyesu pātu bhūtesu (pts) | tārakarūpāni pāturahesuṁ → tāraka-rūpāni pātur ahaṁsu (pts) | tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā → tāraka-rūpesu pātu bhūtesu rattiṁ-divā (pts) | rattindivesu → rattiṁ-divesu (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts)
Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsesu → māsaddhamāsesu (bj, sya-all, pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts)
Te mayaṁ rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | aṭṭhamha → K aṭṭhamhā. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts)
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā rasapathavī antaradhāyi.
rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pātu-bhāvā → Br bhāvāya. (pts note) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā rasapathavī → pātu-bhāvā rasapaṭhavī (pts)But due to bad, unskillful things among us, the earth’s nectar vanished,
Rasapathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi.
rasapathaviyā → rasāya paṭhaviyā (bj); rasapaṭhaviyā (sya-all, pts) | bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭiko (sya-all) | bhūmipappaṭako → So SS; Bm pabbaṭiko; Br pappaṭiko; K bhūmippapaṭiko. (pts note) | rasapathaviyā → rasa-paṭhaviyā (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)
So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno.
vaṇṇasampanno → vaṇṇa-sampanno (pts) | rasasampanno → rasa-sampanno (pts)
Te mayaṁ bhūmipappaṭakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ.
bhūmipappaṭakaṁ upakkamimha → bhūmipappaṭikaṁ upakkamimhā (sya-all) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts)
Te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | mayaṁ → Scdt omit. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā bhūmipappaṭako antaradhāyi.
bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭake (bj); bhūmipappaṭiko (sya-all) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā bhūmipappaṭako → pātu-bhāvā bhūmi-pappaṭako (pts)then the ground-fungus vanished,
Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi.
padālatā → badālatā (bj) | bhūmipappaṭake → bhūmipappaṭike (sya-all) | padālatā pāturahosi → badālatā pātur ahosi (pts)
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā.
rasasampannā → rasasampanna (pts)
Te mayaṁ padālataṁ upakkamimha paribhuñjituṁ.
padālataṁ → badālataṁ (bj, pts) | upakkamimha → upakkamimhā (sya-all)
Te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā padālatā antaradhāyi.
padālatā → badālatā (bj, pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā padālatā → pātu-bhāvā badālatā (pts)the bursting pods vanished,
Padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo.
padālatāya → badālatāya (bj, pts) | taṇḍulapphalo → taṇḍulaphalo (bjt) | akaṭṭhapāko → akaṭṭha-pāko (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts) | taṇḍulapphalo → taṇḍula-pphalo (pts)
Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharāma, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ yaṁ taṁ → paṭiviruḷhaṁ yantaṁ (sya-all) | yaṁ → yan (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts)
Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharāma, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ → paṭiviruḷhaṁ (sya-all) | sāyaṁ taṁ → sāyantaṁ (bjt, th) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts) | sāyaṁ → sāyan (pts)
Nāpadānaṁ paññāyittha.
Te mayaṁ akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
sāliṁ → sāḷiṁ (bj) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo ṭhitā.
pāpakānaṁyeva → pāpakānañceva (bj); pāpakānaṁ ñeva (pts) | pariyonandhi thusopi → pariyonaddhi thuso pi (bj) | pariyonandhi → pariyonaddhi (bj, sya-all) | pariyonandhi lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ apadānaṁ → pariyonaddhi lūnaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ apadānampi (sya-all) | sālayo → sāliyo (pts) | paṭivirūḷhaṁ → So Sc; Sd navirūlhi; St ṇavirūḷhī; Bmr K nappaṭivirūḷhaṁ. (pts note) | kaṇopi → kaṇo pi (bjt) | tesaṁ no → tesanno (th) | pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṁ → pātu-bhāvā kaṇo pi taṇḍulam (pts) | thusopi taṇḍulaṁ → thuso pi taṇḍulam (pts) | lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → lūnam pi na paṭivirūḷhaṁ (pts)and now the rice grains have become wrapped in powder and husk, it doesn’t grow back after reaping, traces are left showing, and the rice stands in clumps.
Yannūna mayaṁ sāliṁ vibhajeyyāma, mariyādaṁ ṭhapeyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts)We’d better divide up the rice and lay down boundaries.’
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sāliṁ vibhajiṁsu, mariyādaṁ ṭhapesuṁ.
atha kho te vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all)So that’s what they did.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji.
aññataraṁ → aññassa (?) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | aññataraṁ → aññassa (cck: ?) | lolajātiko → So 12 and Bmr K; SS lolajāto. (pts note) | sakaṁ → SS saka. (pts note)Now, one of those beings was reckless. While guarding their own share they took another’s share without it being given, and ate it.
Tamenaṁ aggahesuṁ, gahetvā etadavocuṁ:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)They grabbed the one who had done this and said,
‘pāpakaṁ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi.
paribhuñjasi → paribhuñjissasi (bj) | paribhuñjissasi → paribhuñji (bj: syā); paribhuṁjasi (bj: sīmu)‘You have done a bad thing, good being, in that while guarding your own share you took another’s share without it being given, and ate it.
Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti.
ssu → So SS Bm; Br su; K omits. (pts note) | pi → K omits. (pts note) | māssu → mā (th) | punapi → puna (th) | māssu → mā ssu (pts) | punapi evarūpamakāsīti → puna pi evarūpam akāsīti (pts)Do not do such a thing again.’
‘Evaṁ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṁ sattānaṁ paccassosi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | bhoti → bho ti (pts)‘Yes, worthy sirs,’ replied that being.
Dutiyampi kho, vāseṭṭha, so satto …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)But for a second time …
tatiyampi kho, vāseṭṭha, so satto sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts)For a third time they did the same thing, and were told not to continue.
Tamenaṁ aggahesuṁ, gahetvā etadavocuṁ:
gahetvā etadavocuṁ → aggahetvā etad avocuṁ (pts) | aggahetvā → Br gahetvā. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
‘pāpakaṁ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi.
paribhuñjasi māssu → paribhuñji mā (sya-all) | paribhuñjasi → K paribhuñji. (pts note) | paribhuñjasi → paribhuñjissasi (bjt)
Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti.
māssu → mā (th) | evarūpamakāsīti → evarūpaṁ akāsīti (th) | māssu → mā ssu (pts) | punapi evarūpamakāsīti → puna pi evarūpam akāsīti (pts)
Aññe pāṇinā pahariṁsu, aññe leḍḍunā pahariṁsu, aññe daṇḍena pahariṁsu.
leḍḍunā → leṇḍunā (bj: syā) | pahariṁsu → So Bmr K Sum; Sct pahaṁsu; Sd pahāriṁsu, but pahaṁsu and pāhaṁsu afterwards. (pts note)And then they struck that being, some with fists, others with stones, and still others with rods.
Tadagge kho, vāseṭṭha, adinnādānaṁ paññāyati, garahā paññāyati, musāvādo paññāyati, daṇḍādānaṁ paññāyati.
vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj, sya-all) | kho → kho pana (pts)From that day on stealing was found, and blame, and lying, and the taking up of rods.
10. Mahāsammatarājā10. The Elected King
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | anutthuniṁsu → anutthaniṁsu (sya-all) | te → Bmr K omit te. (pts note)Then those beings gathered together and bemoaned,
‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati.
pātubhūtā → pātu bhūtā (pts) | musāvādo → musā-vādo (pts)‘Oh, how wicked things have appeared among beings, in that stealing is found, and blaming and lying and the taking up of rods!
Yannūna mayaṁ ekaṁ sattaṁ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṁ khīyeyya, sammā garahitabbaṁ garaheyya, sammā pabbājetabbaṁ pabbājeyya.
yo → so (pts) | sammā garahitabbaṁ → sammagarahitabbaṁ (pts) | yo → kho (bj: PTS) | So → So SS; Bmr K yo. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my) | sammā khīyitabbaṁ → sammākhīyitabbaṁ (th) | sammā garahitabbaṁ → sammāgarahitabbaṁ (th) | sammā pabbājetabbaṁ → sammāpabbājetabbaṁ (th) | yannūna → yan nūna (pts) | sammā khīyitabbaṁ → sammā-khīyitabbaṁ (pts) | sammā garahitabbaṁ → samma-garahitabbaṁ (pts) | sammā pabbājetabbaṁ → sammā-pabbājetabbaṁ (pts)Why don’t we elect one being who would rightly accuse those who deserve it, blame those who deserve it, and expel those who deserve it?
Mayaṁ panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā’ti.
anuppadassāmāti → So SS and onwards; Bmr K Sum anupa-. (pts note) | anuppadassāmāti → anupadassāmāti (th) | panassa → pan assa (pts)We shall pay them with a share of rice.’
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā yo nesaṁ satto abhirūpataro ca dassanīyataro ca pāsādikataro ca mahesakkhataro ca taṁ sattaṁ upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | atha kho → athakho (th) | upasaṅkamitvā etadavocuṁ → upasaṁkamitvā etad avocuṁ (pts)Then those beings approached the being among them who was most attractive, good-looking, lovely, and illustrious, and said,
‘ehi, bho satta, sammā khīyitabbaṁ khīya, sammā garahitabbaṁ garaha, sammā pabbājetabbaṁ pabbājehi.
bho → so (bj: PTS) | khīyi → Bm khīya; Br khiya. (pts note) | garahi → Bmr garaha. (pts note)‘Come, good being, rightly accuse those who deserve it, blame those who deserve it, and banish those who deserve it.
Mayaṁ pana te sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā’ti.
te → vo (sya-all) | pana → Sc omits. (pts note) | te → So SS Bmr; K vo. (pts note) | anuppadassāmāti → anupadassāmāti (th)We shall pay you with a share of rice.’
‘Evaṁ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṁ sattānaṁ paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ khīyi, sammā garahitabbaṁ garahi, sammā pabbājetabbaṁ pabbājesi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | so → so vāseṭṭhā (sya-all) | paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ → paṭissutvā sammākhīyitabbaṁ (sya-all, pts) | paṭissutvā → Bmr paṭisuṇitvā. (pts note) | sammā garahitabbaṁ → sammāgarahitabbaṁ (th) | sammā pabbājetabbaṁ → sammāpabbājetabbaṁ (th) | bhoti → bho ti (pts) | paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ → paṭissutvā sammā-khīyitabbaṁ (pts) | sammā garahitabbaṁ → sammā-garahitabbaṁ (pts) | sammā pabbājetabbaṁ → sammā-pabbājetabbaṁ (pts)‘Yes, worthy sirs,’ replied that being. They acted accordingly,
Te panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadaṁsu.
anuppadaṁsu → So SS; Bm K anupadiṁsu; Br anupadaṁsu. (pts note) | panassa → pan assa (pts)and were paid with a share of rice.
Mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, ‘mahāsammato, mahāsammato’ tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha mahāsammato mahāsammato tveva → vāseṭṭhā mahāsammatotveva (sya-all) | mahā-sammato → K omits. (pts note) | mahājanasammatoti → mahājana-sammato ti (pts) | mahāsammato mahāsammato tveva → mahā-sammato mahā-sammato tv eva (pts)‘Elected by the populace’, Vāseṭṭha, is the meaning of ‘popularly elected’, the first term applied to them.
Khettānaṁ adhipatīti kho, vāseṭṭha, ‘khattiyo, khattiyo’ tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | adhipatīti → patīti (pts) | patīti → Bmr K adhipatīti. (pts note) | khattiyo tveva → khattiyotveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts)‘Lord of the fields’ is the meaning of ‘aristocrat’, the second term applied to them.
Dhammena pare rañjetīti kho, vāseṭṭha, ‘rājā, rājā’ tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pare → paresaṁ (sya-all) | pare → paresaṁ (bj: syā) | pare → So SS; Bm K paresaṁ; Br parehi. (pts note) | rājā tveva → rājātveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts)‘They please others with principle’ is the meaning of ‘king’, the third term applied to them.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa khattiyamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha evametassa → vāseṭṭhā evamevassa (sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | anaññesaṁ → aññesaṁ (bj: syā) | etassa → K evassa. (pts note) | abhinibbatti → Sdt abhinibbattaṁ. (pts note) | anaññesaṁ → K aññesaṁ, and below. (pts note) | tesaṁyeva → te saññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa → evam etassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)And that, Vāseṭṭha, is how the ancient primordial terms for the circle of aristocrats were created; for those very beings, not others; for those like them, not unlike; by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca brāhmaṇamaṇḍalaṁ (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
11. Brāhmaṇamaṇḍala11. The Circle of Brahmins
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁyeva ekaccānaṁ etadahosi:
sattānaṁyeva → te sattānaṁyeva (cck, sya1ed); tesaṁ sattānaṁyeva (sya2ed); tesaṁ yeva kho vāseṭṭha sattānaṁ (pts1ed) | vāseṭṭha sattānaṁyeva → vāseṭṭhā sattānaññeva (bj) | vāseṭṭha → (sya-all) | tesaṁ → (pts) | sattānaṁyeva → tesaṁ yeva kho vāseṭṭha sattānaṁ (cck: sī. pī.) | sattānaṁ → So SS; Bmr atha kho ṭesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁ yeva; K atha kho te sattānaṁ yeva. (pts note) | atha kho → athakho (th) | atha → ñeva (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)Then some of those same beings thought,
‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati, pabbājanaṁ paññāyissati.
pātubhūtā → pātu bhūtā (pts) | musāvādo → musā-vādo (pts)‘Oh, how wicked things have appeared among beings, in that stealing is found, and blaming and lying and the taking up of rods and banishment!
Yannūna mayaṁ pāpake akusale dhamme vāheyyāmā’ti.
vāheyyāmāti → bāheyyāmāti (pts) | bāheyyāmāti → So SS; Bmr K vāheyyāmāti, and onwards. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts)Why don’t we set aside bad, unskillful things?’
Te pāpake akusale dhamme vāhesuṁ.
vāhesuṁ → bāhesuṁ (bj, pts) | bāhesuṁ → vāhesuṁ (bj: machasaṁ)So that’s what they did.
Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho, vāseṭṭha, ‘brāhmaṇā, brāhmaṇā’ tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāhentīti → bāhentīti (bj, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha brāhmaṇā brāhmaṇā tveva → vāseṭṭhā brāhmaṇātveva (sya-all) | tveva → tv eva (pts)‘They set aside bad, unskillful things’ is the meaning of ‘brahmin’, the first term applied to them.
Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā.
ghāsamesamānā → ghāsamesanā (bj, sya-all, pts1ed) | ghāsamesamānā → ghāsamesānā (bj); ghāsam esanā (pts) | paṇṇakuṭiyo → paṇṇakuṭiyo ca (sya-all) | pannamusalā → paṇṇamusalā (sya-all, pts) | ghāsamesānā → ghāsamesamānā (bj: machasaṁ); ghāsamēsanā (bj: syā) | ghāsamesamānā → ghāsamesanā (cck: sī. syā. pī.) | paṇṇa-kuṭiyo → K adds ca. (pts note) | esanā → Br esamānā, and below. (pts note) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | vītadhūmā pannamusalā → vīta-dhūmā paṇṇa-musalā (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo → pātar-āsāya gāma-nigama-rājadhāniyo (pts)They built leaf huts in a wilderness region where they meditated pure and bright, without lighting cooking fires or digging the soil. They came down at daybreak for breakfast and at dusk for supper to the village, town, or royal capital seeking a meal.
Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti.
punadeva → punad eva (pts) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts)When they had obtained food they continued to meditate in the leaf huts.
Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:
manussā → manussaṁ (bj) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)When people noticed this they said,
‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā.
vītaṅgārā → vitaṅgārā (bj) | ghāsamesamānā → ghāsamesānā (bj); ghāsamesanā (sya-all, pts) | pannamusalā → paṇṇamusalā (sya-all, pts) | paṇṇakuṭiyo → paṇṇa-kuṭiyo (pts) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | vītadhūmā pannamusalā → vīta-dhūmā paṇṇa-musalā (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo → pātar-āsāya gāma-nigama-rājadhāniyo (pts) | ghāsamesamānā → ghāsam esanā (pts)‘These beings build leaf huts in a wilderness region where they meditate pure and bright, without lighting cooking fires or digging the soil. They come down at daybreak for breakfast and at dusk for supper to the village, town, or royal capital seeking a meal.
Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti,
paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti → paṇṇakuṭīsu jhāyanti (bj, pts1ed); paṇṇakuṭīsu (sya-all); paṇṇakuṭīsu jhāyantīti kho (mr) | jhāyantīti → jhāyanti (bj, pts) | jhāyantīti jhāyantīti → jhāyanti te (sya-all) | jhāyanti → So Scd K; St Bmr omit. (pts note) | ghāsaṁ paṭilabhitvā → ghāsampaṭilabhitvā (th) | punadeva → punad eva (pts) | paṇṇakuṭīsu jhāyantīti → paṇṇa-kuṭīsu jhāyanti (pts)When they have obtained food they continue to meditate in the leaf huts.’
jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘jhāyakā, jhāyakā’ tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
jhāyantīti kho → jhāyantīti kho pana (bj, pts1ed); jhāyanti te kho (sya-all) | vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj); vāseṭṭha jhāyahā (pts) | vāseṭṭha jhāyakā jhāyakā tveva → vāseṭṭhā jhāyikā jhāyikātveva (sya-all) | kho → kho pana (pts) | jhāyakā tveva → tv eva (pts) | kho → paṇṇakuṭīsu jhāyanti jhāyantīti kho (cck: sī. pī.); paṇṇakuṭīsu jhāyantīti kho (cck: ka.) | Jhāyantīti → Sd jhāyanti; K omits jhāyantīti, and adds te. (pts note) | pana → Bmr K omit. (pts note) | jhāyahā → K -ikā. (pts note) | jhāyakā tveva → jhāyakātveva (bjt)‘They meditate’ is the meaning of ‘meditator’, the second term applied to them.
Tesaṁyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ekacce sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | karontā → karonto (bj) | taṁ → (sya-all) | anabhisambhuṇamānā → anabhisambhunamānā (sya-all) | ganthe → gaṇṭhe (sya-all) | acchanti → āgacchanti (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | acchanti tamenaṁ → acchenti tam enaṁ (pts) | anabhisambhuṇamānā → anabhisaṁbhūnamānā (cck: katthaci) | taṁ → K omits. (pts note) | gāma-sāmantaṁ → Sdt sāmanta, and below. (pts note) | osaritvā → K otaritvā, and below. (pts note) | ganthe → Bmr gandhe, and below. (pts note) | acchenti → So SS; Bmr acchanti; K āgacchanti. (pts note) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ nigama sāmantaṁ (pts)But some of those beings were unable to keep up with their meditation in the leaf huts in the wilderness. They came down to the neighborhood of a village or town where they dwelt compiling texts.
Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)When people noticed this they said,
‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti, na dānime jhāyantī’ti.
kho → kho pana (sya-all) | taṁ → (sya-all) | anabhisambhuṇamānā → anabhisambhunamānā (sya-all) | ganthe → gaṇṭhe (sya-all) | acchanti → acchenti (pts) | dānime jhāyantīti → dān ime jhāyanti (pts) | kho → K adds pana. (pts note) | acchenti → K gacchanti. (pts note) | na dānime jhāyantīti → nadāni me jhāyanti (bjt) | acchanti na dānime jhāyantīti → gacchanti nadānime jhāyanti (th) | gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ nigama-sāmantaṁ (pts)‘These beings were unable to keep up with their meditation in the leaf huts in the wilderness. They came down to the neighborhood of a village or town where they dwelt compiling texts. Now they don’t meditate.’
Na dānime jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘ajjhāyakā, ajjhāyakā’ tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
Na dānime → na dānime jhāyanti na dānime (bj, pts1ed, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha ajjhāyakā ajjhāyakā tveva → vāseṭṭhā ajjhāyikā ajjhāyikātveva (sya-all) | dānime → na dānime jhāyantī na dānime (cck: sī. pī. ka.) | jhāyantīti → Cp. Sum. Vil., i., p. 247. (pts note) | na dānime jhāyantīti → nadāni me jhāyantī ti (bjt) | ajjhāyakā tveva → ajjhāyakātveva (bjt) | na dānime → nadānime (th) | dānime → dān ime (pts) | tveva → tv eva (pts)‘Now they don’t meditate’ is the meaning of ‘reciter’, the third term applied to them.
Hīnasammataṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi seṭṭhasammataṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā yaṁ (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | hīnasammataṁ → hīna-sammataṁ (pts) | tadetarahi seṭṭhasammataṁ → tad etarahi seṭṭha-sammataṁ (pts)What was deemed as worse at that time, these days is deemed as best.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ sadisānaṁyeva no asadisānaṁ dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa → evam etassa brāhmaṇa-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)And that, Vāseṭṭha, is how the ancient primordial terms for the circle of brahmins were created; for those very beings, not others; for those like them, not unlike; by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca tesaṁyeva → abhisamparāyeca vessamaṇḍalaṁ tesaññeva (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
12. Vessamaṇḍala12. The Circle of Peasants
Tesaṁyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ekacce sattā methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante payojesuṁ.
visukammante → vissutaṁ kammante (bj, pts1ed); vissukammante (si); visuṁ kammante (sya-all, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | methunaṁ dhammaṁ → methunadhammaṁ (pts) | visukammante → vissutakammante (pts) | kammante → visasutakammanto (bj: PTS); visuṁ kammante (bj: sīmu) | visukammante → vissutakammante (cck: sī. pī.); vissukammante (cck: ka. sī.); visuṁ kammante (cck: syā. ka.) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | tesaṁyeva → ñeva (pts) | methunaṁ dhammaṁ → methuna-dhammaṁ (pts) | visukammante → vissuta-kammante (pts)Some of those same beings, taking up an active sex life, applied themselves to various jobs.
Methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante payojentīti kho, vāseṭṭha, ‘vessā, vessā’ tveva akkharaṁ upanibbattaṁ.
visukammante payojentīti → vissutaṁ kammante peyājentīti (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | visukammante → visuṁ kammante (sya-all); vissutakammante (pts) | upanibbattaṁ → nibbattaṁ (sya-all) | methunaṁ dhammaṁ → methunadhammaṁ (pts) | upanibbattaṁ → K nibbattaṁ. (pts note) | vessā tveva → vessātveva (bjt, th) | methunaṁ dhammaṁ → methuna-dhammaṁ (pts) | visukammante → vissuta-kammante (pts) | tveva → tv eva (pts)‘Having taken up an active sex life, they apply themselves to various jobs’ is the meaning of ‘peasant’, the term applied to them.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaññeva sattānaṁ anaññesaṁ sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ, dhammeneva no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaññeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | etassa → K inserts saṁkhittaṁ, and omits down to iti kho Vāseṭṭha evam etassa Suddha-maṇḍalassa. (pts note) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | dhammeneva → dhammen eva (pts)And that, Vāseṭṭha, is how the ancient primordial term for the circle of peasants was created; for those very beings, not others; for those like them, not unlike; by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca suddamaṇḍalaṁ (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
13. Suddamaṇḍala13. The Circle of Menials
Tesaññeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ye te sattā avasesā te luddācārā khuddācārā ahesuṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | luddācārā → ḷuddācārā (bj) | khuddācārā → (pts) | ḷuddācārā → luddācārā (bj: sī) | ahesuṁ → So St Bm; Sc omits lud- ahesuṁ; Sd luddācārā luddācārā ahesuṁ; Br luddhācārā khuddācārā ahesuṁ. (pts note) | khuddācārā → So Sc Bm; Sdt omits khud-; St repeats lud-; Br luddh-. (pts note) | tesaññeva → ñeva (pts) | ahesuṁ → ti (pts)The remaining beings lived by venal hunting and minor tasks.
Luddācārā khuddācārāti kho, vāseṭṭha, ‘suddā, suddā’ tveva akkharaṁ upanibbattaṁ.
luddācārā → ḷuddācārā (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | suddā tveva → suddātveva (bjt) | tveva → tv eva (pts)‘They live by venal hunting and minor tasks’ is the meaning of ‘menial’, the term applied to them.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa suddamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ anaññesaṁ, sadisānaṁyeva no asadisānaṁ, dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva sattānaṁ → tesaṁ ñeva sattānam (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa suddamaṇḍalassa → evam etassa sudda-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)And that, Vāseṭṭha, is how the ancient primordial term for the circle of menials was created; for those very beings, not others; for those like them, not unlike; by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
Ahu kho so, vāseṭṭha, samayo, yaṁ khattiyopi sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts)There came a time when an aristocrat,
‘samaṇo bhavissāmī’ti.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
kho vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)brahmin,
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
kho vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)peasant,
suddopi kho, vāseṭṭha, sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | suddopi kho vāseṭṭha → bhavissāmīti suddo pi (pts)or menial, deprecating their own vocation, went forth from the lay life to homelessness, thinking,
‘samaṇo bhavissāmī’ti.‘I will be an ascetic.’
Imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti ahosi, tesaṁyeva sattānaṁ anaññesaṁ, sadisānaṁyeva no asadisānaṁ, dhammeneva no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | samaṇamaṇḍalassa → samaṇa-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)From these four circles, Vāseṭṭha, the circle of ascetics was created; for those very beings, not others; for those like them, not unlike; by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca khattiyopi → abhisamparāyeca khattiyo pi (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
14. Duccaritādikathā14. On Bad Conduct
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | micchādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | micchādiṭṭhikammasamādāno → idaṁ padaṁ sī. ipotthakesu natthi (cck note) | micchā-diṭṭhiko → Bmr K add micchā-diṭṭhi-kamma-samādāno, and below. Cp. D. ii. 95, ante vol. i., p. 82. (pts note) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | duccaritaṁ caritvā → duccaritañcaritvā (th) | micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu → micchā-diṭṭhiko micchā-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)An aristocrat,
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)brahmin,
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)peasant,
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)menial,
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | micchādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | duccaritaṁ caritvā → duccaritañcaritvā (th) | micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu → micchā-diṭṭhiko micchā-diṭṭhi-kammasamādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)or ascetic may do bad things by way of body, speech, and mind. They have wrong view, and they act out of that wrong view. And because of that, when their body breaks up, after death, they’re reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sammādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | sammādiṭṭhikammasamādāno → idaṁ padaṁ sī. pī. potthakesu natthi (cck note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | sucaritaṁ caritvā → sucaritañcaritvā (th) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu → sammā-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)An aristocrat,
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)brahmin,
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)peasant,
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)menial,
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sammādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | sucaritaṁ caritvā → sucaritañcaritvā (th) | samaṇopi → samaṇo pi (pts) | sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu → sammā-diṭṭhiko sammādiṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)or ascetic may do good things by way of body, speech, and mind. They have right view, and they act out of that right view. And because of that, when their body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (sya-all) | vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikammasamādānahetu (pts) | sukhadukkhapaṭisaṁvedī → sukhadukkhappaṭisaṁvedī (bj: machasaṁ) | vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (cck: syā.); vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikammasamādānahetu (cck: sī. pī.) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī → parammaraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | dvayakārī → dvaya-kārī (pts) | dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → dvaya-kārī vītimissa-diṭṭhiko vītimissa-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukha-dukkha-paṭisaṁ vedī (pts)An aristocrat,
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts) | pe → spelled out in full (th)brahmin,
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)peasant,
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)menial,
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (sya-all) | vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikamma samādānahetu (pts) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī → parammaraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukhadukkhapaṭisaṁvedī (th) | dvayakārī → dvaya-kārī (pts) | dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → dvaya-kārī vītimissa-diṭṭhiko vītimissa-diṭṭhi-kamma samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukha-dukkha-paṭisaṁvedī (pts)or ascetic may do mixed things by way of body, speech, and mind. They have mixed view, and they act out of that mixed view. And because of that, when their body breaks up, after death, they experience both pleasure and pain.
15. Bodhipakkhiyabhāvanā15. The Qualities on the Side of Awakening
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.
parinibbāyati → parinibbāti (bj, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | parinibbāyati brāhmaṇopi → parinibbāti brāhmaṇo pi (bj) | diṭṭheva → diṭṭheyeva (sya-all) | parinibbāti → parinibbāyati (bj: machasaṁ) | parinibbāyati → parinibbāti (cck: ka.) | bodhi-pakkhiyānaṁ → Br pakkhiya-. (pts note) | va → K c 'eva. (pts note) | parinibbāyati → Bmr K parinibbāti. (pts note) | pe → Not in SS; K here repeats each clause in full. (pts note) | Samaṇo → Sd K omit this clause. (pts note) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt)An aristocrat,
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)brahmin,
vessopi kho, vāseṭṭha …
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | pe → spelled out in full (th)peasant,
suddopi kho, vāseṭṭha …
vāseṭṭha samaṇopi → vāseṭṭhā samaṇo pi (bj)menial,
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | parinibbāyati imesañhi vāseṭṭha → parinibbāti imesaṁ hi vāseṭṭhā (bj) | diṭṭheva → diṭṭheyeva (sya-all) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt)or ascetic who is restrained in body, speech, and mind, and develops the seven qualities on the side of awakening, becomes extinguished in this very life.
Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena.
vusitavā → (pts) | khīṇāsavo → Bmr K add vusitavā. (pts note) | sammadaññāvimutto → sammadaññā vimutto (my) | imesañhi vāseṭṭha → hi vāseṭṭhā (bjt) | parikkhīṇabhavasaṁyojano → parikkhīṇabhavasaññojano (bjt, th) | imesañhi vāseṭṭha → imesaṁ hi vāseṭṭhā (th) | vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto → kata-karaṇīyo ohita-bhāro anuppatta-sadattho parikkhīṇa-bhava-saṁyojano sammadaññā vimutto (pts) | aggamakkhāyati dhammeneva → aggam akkhāyati dhammen eva (pts)Any mendicant from these four classes who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—is said to be the foremost by virtue of principle, not against principle.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)For principle, Vāseṭṭha, is the best thing for people in both this life and the next.
Brahmunā pesā, vāseṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā:
pesā vāseṭṭha → pi vāseṭṭhā (bj) | brahmunā pesā vāseṭṭha → brahmunāpi vāseṭṭhā (sya-all) | p → So SS; Bmr K omit esā, and read pi. Cp. D. iii. 1. 28, ante, vol i., p. 99. (pts note) | pesā → p esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁkumārena (pts)The divinity Sanaṅkumāra also spoke this verse:
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) gottapaṭisārino → paṭisāriṇo (bj: PTS) | gottapaṭisārino → gotta paṭisārino (pts)‘The aristocrat is best among people who take clan as the standard. Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjācaraṇasampaṇṇo (bj) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)But one accomplished in knowledge and conduct is first among gods and humans.’
Sā kho panesā, vāseṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā, no duggītā. Subhāsitā, no dubbhāsitā. Atthasaṁhitā, no anatthasaṁhitā. Anumatā mayā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā gāthā (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | gāthā → (bj) | sā → sāpi (sya-all) | atthasaṁhitā → atthasañhitā (bj note) | Sā → K adds pi. (pts note) | anatthasaṁhitā → anatthasañhitā (th) | panesā → pan esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁkumārena (pts) | anatthasaṁhitā → anattha-saṁhitā (pts)That verse was well sung by the Divinity Sanaṅkumāra, not poorly sung; well spoken, not poorly spoken; beneficial, not harmful, and I agree with it.
Ahampi, vāseṭṭha, evaṁ vadāmi—
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | ahampi vāseṭṭha → ahaṁpi vāseṭṭhā (sya-all) | ahampi → aham pi (pts)I also say:
Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) gottapaṭisārino → gotta-paṭisārino (pts)The aristocrat is best among people who take clan as the standard. Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse”ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjācaraṇasampaṇṇo (bj) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) so → (pts) | devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)But one accomplished in knowledge and conduct is first among gods and humans.”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)That is what the Buddha said.
Attamanā vāseṭṭhabhāradvājā bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
vāseṭṭhabhāradvājā → vāseṭṭha-bhāradvājā (pts) | abhinandunti → abhinandun ti aggañña (pts)Satisfied, Vāseṭṭha and Bhāradvāja approved what the Buddha said.
Aggaññasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
aggaññasuttaṁ → suttantaṁ (pts)