SampasādanīyasuttaInspiring Confidence
1. Sāriputtasīhanāda1. Sāriputta’s Lion’s Roar
Evaṁ me sutaṁ—
sīhanādo → dutiyabhāge dīgha II 130 piṭṭhe (bj note) | + → sāriputta-sīhanādo (bjt) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.
nāḷandāyaṁ → nālandāyaṁ (bj: machasaṁ) | Pāvārikambavane → Cp. D. xvi. 1. 16, ante, vol. ii., p. 81. (pts note)At one time the Buddha was staying near Nāḷandā in Pāvārika’s Mango Grove.
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Sāriputta went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him:
“evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.
bhiññataro → So K here (D xvi. 1. 16, K -ātaro). (pts note) | evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)“Sir, I have such confidence in the Buddha that I believe there’s no other ascetic or brahmin—whether past, future, or present—whose direct knowledge is superior to the Buddha when it comes to awakening.”
“Uḷārā kho te ayaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
uḷārā → oḷārā (sya-all) | āsabhī → So St Bmr; Sd K āsabhi-; Sc asabhi. (pts note) | sāriputta āsabhī vācā → sārīputta āsabhivācā (th) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)“That’s a grand and bold statement, Sāriputta. You’ve roared a definitive, categorical lion’s roar, saying:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;
evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts)‘I have such confidence in the Buddha that
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’ti.
sambodhiyanti kiṁ te → sambodhiyan ti kin nu (pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts)I believe there’s no other ascetic or brahmin—whether past, future, or present—whose direct knowledge is superior to the Buddha when it comes to awakening.’
Kiṁ te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
Kiṁ te → kiṁ nu kho te (sya-all), kinnu (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → kiṁnu (bj: PTS); kiṁ nu kho te (bj: syā) | te → kiṁ nu (cck: sī. pī.); kiṁ nu kho te (cck: syā.) | nu → So Sdt, D. xvi. 1. 16, and Sum-Scd; Sc adds te; Bmr Sum-Br kin te; K kiṁ nu kho te. (pts note) | kiṁ te → kin nu (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)What about all the perfected ones, the fully awakened Buddhas who lived in the past? Have you encompassed their minds to know that
‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁdhammā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁpaññā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁvihārī te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti?
evaṁdhammā → evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁ vimuttā (pts) | evaṁ-dhammā → Sc Bm K repeat te Bhagavanto ahesuṁ iti pi after each adjective. (pts note) | itipīti → itipī ti (bjt)those Buddhas had such ethics, or such qualities, or such wisdom, or such meditation, or such freedom?”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“No, sir.”
“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
pana te → kiṁ pana (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → (pts) | te → kiṁ pana (cck: sī. pī.) | pana → So SS, D. xvi. 1. 16; Bmr K add te. (pts note) | kiṁ → kim (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)“And what about all the perfected ones, the fully awakened Buddhas who will live in the future? Have you encompassed their minds to know that
‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṁdhammā … evaṁpaññā … evaṁvihārī … evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’”ti?
evaṁ-dhammā → SS here repeat te Bhagavanto bhavissanti iti pi after each adjective, but not Bmr K. (pts note) | itipīti → itipī ti (bjt) | evaṁsīlā → evaṁ-sīlā (pts) | itipi evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)those Buddhas will have such ethics, or such qualities, or such wisdom, or such meditation, or such freedom?”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“No, sir.”
“Kiṁ pana te, sāriputta, ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito:
pana te → kiṁ pana (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → kiṁ pana (cck: sī. pī.) | pana → So SS Bm, D. xvi. 1. 16; Br panete; K adds te. (pts note) | te → So SS Bm, D. xvi. 1. 16; Br K omit. (pts note) | kiṁ → kim (pts)“And what about me, the perfected one, the fully awakened Buddha at present? Have you encompassed my mind to know that
‘evaṁsīlo bhagavā itipi, evaṁdhammo … evaṁpañño … evaṁvihārī … evaṁvimutto bhagavā itipī’”ti?
itipi → iti pi (bjt) | itipīti → itipī ti (bjt) | evaṁsīlo → evaṁ-sīlo (pts) | itipi evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī evaṁvimutto → iti pi evaṁ dhammo evaṁ-pañño evaṁ-vihārī evaṁ-vimutto (pts) | itipīti → iti pīti (pts)I have such ethics, or such qualities, or such wisdom, or such meditation, or such freedom?”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“No, sir.”
“Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi.
ca → (bj, sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | ca hi → carahi (pts) | hi → ettha ca hi (bj: machasaṁ) | carahi → So SS; Bmr K ettha hi; cp. D. xvi. 1. 16. (pts note) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ n atthi (pts)“In that case, Sāriputta, given that you don’t encompass the minds of Buddhas past, future, or present,
Atha kiṁ carahi te ayaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
sāriputta uḷārā āsabhī vācā → sārīputta oḷārā āsabhivācā (sya-all) | kiṁ carahi → kiñcarahi (bjt, th) | kiṁ → kiñ (pts) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)what then are you doing, making such a grand and bold statement, roaring such a definitive, categorical lion’s roar?”
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’”ti?
evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)
“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi.
Na kho me → na kho panetaṁ (sya-all, mr) | me → meṁ (bj) | meṁ → na kho panetaṁ (bj: sīmu, syā) | me → na kho panetaṁ (cck: syā. ka.) | me → So SS, D. xvi. 1. 17; Bmr K pan'; etaṁ. (pts note) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ (pts)“Sir, though I don’t encompass the minds of Buddhas past, future, and present,
Api ca me dhammanvayo vidito.
Api ca me → kho me bhante (bj, pts1ed, mr) | me → me bhante (pts) | me → me bhante (cck: sī. pī. ka.) | bhante → -8 So Sc; Sdt, D. xvi. 1. 17, omit me bhante; Bmr kho me bhante; K omits bhante. (pts note) | api ca → apica (th)still I understand this by inference from the teaching.
Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ.
daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (bj, pts1ed, mr); daḷhaddhālaṁ (sya-all) | daḷhuddhāpaṁ → daḷahuddāpaṁ (bj); daḷhuddāpaṁ (pts) | daḷahuddāpaṁ → daḷhuddhāpaṁ (bj: machasaṁ); daḷahaddhālaṁ (bj: syā) | daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (cck: sī. pī. ka.) | daḷhuddāpaṁ → So SS Br, D. xvi. 1. 17; Bm daḷhuddhāpaṁ; K daḷhaddhālaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ → daḷhuddāpaṁ daḷhapākāra-toraṇaṁ eka-dvāraṁ (pts)Suppose there was a king’s frontier citadel with fortified embankments, ramparts, and arches, and a single gate.
Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā, ñātānaṁ pavesetā.
byatto → viyatto (sya-all, pts) | byatto → viyatto (bj: syā, PTS) | tatrassa → tatr assa (pts)And it has a gatekeeper who is astute, competent, and intelligent. He keeps strangers out and lets known people in.
So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi.
biḷāranikkhamanamattampi → biḷāranissakkanamattampi (bj); viḷāranikkhamanamattaṁpi (sya-all); bilālanissakkanamattam pi (pts) | samantā → sāmantā (sya-all) | anupariyāyapathaṁ anukkamamāno → anupariyāya pathaṁ anukkamante (pts) | samantā → sāmantā (bj: sīmu, syā) | anukkamamāno → anukkamante (bj: PTS) | samantā → So SS, D. xvi. 1. 17; Bmr K sāmantā. (pts note) | anukkamante → So SS; Bmr K, D. xvi. 1. 17, anukkamamāno. (pts note) | na → Sdt omit. (pts note) | pākārasandhiṁ → pākāra-sandhiṁ (pts) | biḷāranikkhamanamattampi → bilāla-nissakkana-mattam pi (pts)As he walks around the patrol path, he doesn’t see a hole or cleft in the wall, not even one big enough for a cat to slip out.
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)He thinks,
‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.
kho → (bj, sya-all) | kho → So Sct, D. xvi. 1. 17; Sd Bmr K omit. (pts note) | imināva → iminā va (th, pts) | vāti → vā ti (pts)‘Whatever sizable creatures enter or leave the citadel, all of them do so via this gate.’
Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito.
me → SS omit. (pts note) | evameva → evam eva (pts)In the same way, I understand this by inference from the teaching:
Ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu.
bhante → (sya-all, pts) | catūsu → catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | catūsu → catusuṁ (bj: PTS) | te → Bmr, D. xvi. 1. 17, add bhante. (pts note) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | satta sambojjhaṅge → sattasambojjhaṅge (bjt) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhitacittā (th) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalī-karaṇe catusu (pts) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhita-cittā (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts)‘All the perfected ones, fully awakened Buddhas—whether past, future, or present—give up the five hindrances, corruptions of the heart that weaken wisdom. Their mind is firmly established in the four kinds of mindfulness meditation. They correctly develop the seven awakening factors. And they awaken to the supreme perfect awakening.’
Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti.
bhante → (bj) | catūsu → catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṁpe (bj: PTS) | bhante → -10 So K, D. xvi. 1. 17; Sc te bhagavante; Sd ta; St na; Bmr ye te bhante. (pts note) | yepi → ye pi (bjt, pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhitacittā (th) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalī-karaṇe catusu (pts) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhita-cittā (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts) | sammāsambodhiṁ → sammā sambodhiṁ (pts)
Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho.
dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalīkāraṇe catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | abhisambuddho → Thus far D. xvi. 1. 17. (pts note) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | suppatiṭṭhitacitto → supatiṭṭhitacitto (th) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | suppatiṭṭhitacitto → supatiṭṭhita-citto (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts)
Idhāhaṁ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | dhammassavanāya → dhammasavaṇāya (bj) | idāhaṁ → idhāhaṁ (bj: machasaṁ) | dhammasavaṇāya → dhammassavaṇāya (bj: machasaṁ); dhammasavanāya (bj: PTS) | tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya → ten upasaṁkamiṁ dhamma-savanāya (pts)Sir, once I approached the Buddha to listen to the teaching.
Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṁ deseti uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ.
deseti → desesi (bj) | deseti uttaruttaraṁ → desesi uttaruttariṁ (pts) | desesi → deseti (bj: machasaṁ) | bhante → Sc omits bhante; K omits me. (pts note) | desesi → So Sc Bm K; Sdt Br deseti. (pts note) | kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → kaṇhasukkaṁ sappaṭibhāgaṁ (th) | deseti uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → desesi uttaruttariṁ paṇīta-paṇītaṁ kaṇha-sukka-sappaṭibhāgaṁ (pts)He explained Dhamma with its higher and higher stages, with its better and better stages, with its dark and bright sides.
Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṁ desesi uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ tathā tathāhaṁ tasmiṁ dhamme abhiññā idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhamagamaṁ; satthari pasīdiṁ:
uttaruttaraṁ → uttaruttariṁ (pts) | uttaruttaraṁ → uttāruttariṁ (bj: syā, PTS) | kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → kaṇhasukkaṁ sappaṭibhāgaṁ (th) | uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → uttaruttariṁ paṇīta-paṇītaṁ kaṇha-sukka-sappaṭibhāgaṁ tathā (pts) | tathāhaṁ → haṁ (pts) | idhekaccaṁ → idh ekaccaṁ (pts) | niṭṭhamagamaṁ → niṭṭham agamaṁ (pts)When I directly knew a certain principle of those teachings, in accordance with how I was taught, I came to a conclusion about the teachings. I had confidence in the Teacher:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.
sammāsambuddho → sammāsambuddho vata so (bj) | suppaṭipanno → supaṭipanno bhagavato (bj) | suppaṭipanno sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (sya-all) | suppaṭipanno sāvakasaṅghoti aparaṁ → supaṭipanno saṁgho ti aparam (pts) | supaṭipanno → suppaṭipanno sāvakasaṁgho (bj: machasaṁ) | Saṁgho → Bmr sāvaka-saṁgho. (pts note) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005)‘The Blessed One is a fully awakened Buddha. The teaching is well explained. The Saṅgha is practicing well.’
1.1. Kusaladhammadesanā1.1. Teaching Skillful Qualities
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti kusalesu dhammesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches skillful qualities is unsurpassable.
Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṁ—
tatrime → tatrīme (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | tatrime → tatr ime (pts)This consists of such skillful qualities as
cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
sammappadhānā → samma-ppadhānā (pts) | pañcindriyāni → pañc indriyāni (pts)the four kinds of mindfulness meditation, the four right efforts, the four bases of psychic power, the five faculties, the five powers, the seven awakening factors, and the noble eightfold path.
Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttim paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)By these a mendicant realizes the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.
Etadānuttariyaṁ, bhante, kusalesu dhammesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to skillful qualities.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṁ kusalesu dhammesu.
uttari → uttariṁ (bj) | dhammesu → dhammesu āyatanapaṇṇatti (bj) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttarim (pts) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | asesamabhijānāti → asesam abhijānāti (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts)The Buddha understands this without exception. There is nothing to be understood beyond this whereby another ascetic or brahmin might be superior in direct knowledge to the Buddha when it comes to skillful qualities.
1.2. Āyatanapaṇṇattidesanā1.2. Describing the Sense Fields
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti āyatanapaṇṇattīsu.
āyatanapaṇṇattīsu chayimāni → āyatanapaññattīsu chay imāni (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanapaññattīsu (bj: PTS) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatana-paññattīsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the description of the sense fields is unsurpassable.
Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni.
imāni → Bm cha h'; imāni. (pts note) | chayimāni → chay imāni (pts) | ajjhattikabāhirāni → ajjhattika-bāhirāni (pts)There are these six interior and exterior sense fields.
Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca.
rūpā → rūpāni (bj, mr) | cakkhuñceva rūpā → cakkhuva (bj) | sotañceva → rūpāni ca sotañca (bj); sotañca (sya-all) | ghānañceva → ghānañca (bj, sya-all) | ceva → ca (bj, sya-all) | cakkhuva → cakkhuñceva (bj: sīmu, machasaṁ) | sotañca → so tañceva (bj: PTS) | ghānañca → ghāṇañceva (bj: PTS) | ca → jivhāceva (bj: PTS) | ca → kāyoceva (bj: PTS) | ca → phoṭṭhabba ceva (bj: sīmu) | ca → manoceva (bj: PTS) | rūpā → rūpāni (cck: ka.) | rūpā → Sd Br rūpāni. (pts note) | eva → Br K omit eva, here and afterwards. (pts note) | cakkhuñceva rūpā → cakkhuva ca rūpāni (bjt) | cakkhuñceva → cakkhuṁ eva (pts) | sotañceva → sotañ eva (pts) | ghānañceva → ghānañ eva (pts)The eye and sights, the ear and sounds, the nose and smells, the tongue and tastes, the body and touches, and the mind and ideas.
Etadānuttariyaṁ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu.
āyatanapaṇṇattīsu → āyatanapaññattīsu (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to describing the sense fields.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ āyatanapaṇṇattīsu.
uttari → uttariṁ (bj) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttariṁ (pts) | āyatanapaṇṇattīsu aparaṁ → āyatanapaññattīsu aparam (pts) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | asesamabhijānāti → asesam abhijānāti (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatana-paññattīsu (pts)The Buddha understands this without exception. There is nothing to be understood beyond this whereby another ascetic or brahmin might be superior in direct knowledge to the Buddha when it comes to describing the sense fields.
1.3. Gabbhāvakkantidesanā1.3. The Conception of the Embryo
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti gabbhāvakkantīsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the conception of the embryo is unsurpassable.
Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo.There are these four kinds of conception.
Idha, bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati; asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti.
idha → idha pana (sya-all) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | eva → Bmr omit c'; eva. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | mātukucchiṁ → eva mātu kucchiṁ (pts)Firstly, someone is unaware when conceived in their mother’s womb, unaware as they remain there, and unaware as they emerge. This is the first kind of conception.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchiṁ → hi kho mātu kucchiṁ (sya-all); pi kho mātu kucchiṁ (pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | pi → Bmr omit pi kho; K hi. (pts note) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)Furthermore, someone is aware when conceived in their mother’s womb, but unaware as they remain there, and unaware as they emerge. This is the second kind of conception.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | sampajāno → sampajāno pi (bj: PTS) | mātukucchimhā → mātukucchismā (bj: PTS) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)Furthermore, someone is aware when conceived in their mother’s womb, aware as they remain there, but unaware as they emerge. This is the third kind of conception.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti.
catutthā → catutthi (bj) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | catutthi → catuttha (bj: machasaṁ) | eva → So Scd; St pi c'; eva; Bmr K omit. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | mātukucchiṁ → eva mātu-kucchiṁ (pts)Furthermore, someone is aware when conceived in their mother’s womb, aware as they remain there, and aware as they emerge. This is the fourth kind of conception.
Etadānuttariyaṁ, bhante, gabbhāvakkantīsu.
gabbhāvakkantīsu → gabbhāvakkantīsu ādesanavidhā desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to the conception of the embryo.
1.4. Ādesanavidhādesanā1.4. Ways of Revealing
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti ādesanavidhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | ādesanavidhāsu → ādesana-vidhāsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the different ways of revealing is unsurpassable.
Catasso imā, bhante, ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)There are these four ways of revealing.
Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati:Firstly, someone reveals by means of a sign,
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
itipi → iti pi (bjt, pts) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)‘This is what you’re thinking, such is your thought, and thus is your state of mind.’
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
ce → SS omit ce. (pts note) | aññathā → K adds ti. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt, th) | aññathā → aññathāti (th) | bahuñcepi → bahuṁ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)And even if they reveal this many times, it turns out exactly so, not otherwise.
Ayaṁ paṭhamā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesanvidhā (th) | ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)This is the first way of revealing.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati:
api ca → apica (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts)Furthermore, someone reveals after hearing it from humans or non-humans or deities,
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | itipi → iti pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)‘This is what you’re thinking, such is your thought, and thus is your state of mind.’
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
pi → SS va. (pts note) | aññathā → Sc K add ti. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt) | aññathā → aññathāti (th) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)And even if they reveal this many times, it turns out exactly so, not otherwise.
Ayaṁ dutiyā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)This is the second way of revealing.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati:
nāpi → na pi (pts) | api ca → apica (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts) | vitakkavipphārasaddaṁ → vitakka-vipphāra-saddaṁ (pts)Furthermore, someone reveals by hearing the sound of thought spreading as someone thinks and considers,
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | itipi → iti pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)‘This is what you’re thinking, such is your thought, and thus is your state of mind.’
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
aññathā → aññathāti (sya-all) | pi → So Sc Bmr K; Sdt va. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)And even if they reveal this many times, it turns out exactly so, not otherwise.
Ayaṁ tatiyā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)This is the third way of revealing.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānāti:
avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (bj); vitakkavicārasamādhiṁ (sya-all, mr) | avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (bj) | nāpi → napi (sya-all, pts) | samāpannassa → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (syā. ka.) a. ni. 3.61 passitabbaṁ (cck note) | samādhiṁ → -2 So SS (Sc samādhi); Bmr api ca kho vitakka-vicārasamādhi-; K atha kho vitakka-vicāra-samādhiṁ. (pts note) | api ca kho avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ → athakho vitakkavicārasamādhiṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts) | nāpi → na pi (pts) | vitakkavipphārasaddaṁ → vitakkavipphāra-saddaṁ (pts)Furthermore, someone comprehends the mind of one who has attained the immersion that’s free of placing the mind and keeping it connected. They understand,
‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṁ nāma vitakkaṁ vitakkessatī’ti.
imaṁ → amuṁ (pts) | paṇihitā → -3 So Sc Bmr K; Sdt mano panihitā saṁkhārā. (pts note) | amuṁ → So Sc; Sdt amun; Bmr K imaṁ. (pts note) | manosaṅkhārā → mano-saṁkhārā (pts)‘Judging by the way this worthy’s intentions are directed, immediately after this mind state, they’ll think this thought.’
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
aññathā → aññathāti (bj, sya-all) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)And even if they reveal this many times, it turns out exactly so, not otherwise.
Ayaṁ catutthā ādesanavidhā.
ayaṁ → ayaṁ bhante (sya-all) | ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)This is the fourth way of revealing.
Etadānuttariyaṁ, bhante, ādesanavidhāsu.
ādesanavidhāsu → ādesanavidhāsu dassanasamāpatti desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | ādesanavidhāsu → ādesana-vidhāsu (pts)This is unsurpassable when it comes to the ways of revealing.
1.5. Dassanasamāpattidesanā1.5. Attainments of Vision
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti dassanasamāpattīsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | dassanasamāpattīsu → dassana-samāpattīsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the attainments of vision is unsurpassable.
Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo.
dassanasamāpattiyo → dassana-samāpattiyo (pts)There are these four attainments of vision.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
citte → For the following passage cp. D. xxii. 5, ante, vol. ii., p. 293. (pts note) | aṭṭhi-miñjā → So SS; Bmr K miñjaṁ as in xxii. 5. (pts note) | kheḷo → SS khelo. (pts note) | siṅghānikā → So SS Bm K; Br siṅghanikā; cp. xxii. 5. (pts note) | anvāya → Bmr K pa down to tathārūpaṁ. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)Firstly, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they examine their own body up from the soles of the feet and down from the tips of the hairs, wrapped in skin and full of many kinds of filth.
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāra (bj) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | nahāra → nhāru (bj: syā, PTS) | aṭṭhi → aṭṭhi (bj: syā, PTS) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | lomā → K pa down to lasikā. (pts note) | dantā → Bm pa down to lasikā. (pts note) | muttaṁ → Bmr muttan ti. (pts note) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhi-miñjā (pts) | medo → medu (pts)‘In this body there is head hair, body hair, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, diaphragm, spleen, lungs, intestines, mesentery, undigested food, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, fat, tears, grease, saliva, snot, synovial fluid, urine.’
Ayaṁ paṭhamā dassanasamāpatti.This is the first attainment of vision.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | imameva → imañceva (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)Furthermore, some ascetic or brahmin experiences that immersion and examines their own body.
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all, pts) | + → nakhā dantā (bjt)‘In this body there is head hair … urine.’
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa lohitaṁ (bjt) | chavimaṁsalohitaṁ → chavi-maṁsa-lohitaṁ (pts)Going further, they examine a person’s bones with skin, flesh, and blood.
Ayaṁ dutiyā dassanasamāpatti.
dassana-samāpatti → SS insert pe. (pts note)This is the second attainment of vision.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
pe → Bm and K repeat the previous sentence, each with its pa. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | imameva → imañceva (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)Furthermore, some ascetic or brahmin experiences that immersion and examines their own body.
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all)‘In this body there is head hair … urine.’
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa lohitaṁ (bjt) | chavimaṁsalohitaṁ → chavi-maṁsa-lohitaṁ (pts)Going further, they examine a person’s bones with skin, flesh, and blood.
Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca.
patiṭṭhitañca → patiṭṭhitaṁ ca (bjt) | idha loke → idhaloke (th) | viññāṇasotaṁ → viññāṇa-sotaṁ (pts) | idha loke patiṭṭhitañca → idha-loke patiṭṭhitañ ca (pts) | patiṭṭhitañca → patiṭṭhitañ ca (pts)And they understand of a person that their stream of consciousness is consistent on both sides: established in both this world and the next.
Ayaṁ tatiyā dassanasamāpatti.
dassanasamāpatti → dassana-samāpatti (pts)This is the third attainment of vision.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:Furthermore, some ascetic or brahmin experiences that immersion and examines their own body.
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all)‘In this body there is head hair … urine.’
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
ca → Sdt omit. (pts note) | purisassa → K inserts ca. (pts note) | chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa-lohitaṁ (pts)Going further, they examine a person’s bones with skin, flesh, and blood.
Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca.
idha loke → idhaloke (th) | idha loke appatiṭṭhitañca → idha-loke appatiṭṭhitañ ca (pts) | appatiṭṭhitañca → appatiṭṭhitañ ca (pts)They understand of a person that their stream of consciousness is consistent on both sides: not established in either this world or the next.
Ayaṁ catutthā dassanasamāpatti.
dassanasamāpatti → dassana-samāpatti (pts)This is the fourth attainment of vision.
Etadānuttariyaṁ, bhante, dassanasamāpattīsu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to attainments of vision.
1.6. Puggalapaṇṇattidesanā1.6. Description of Individuals
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti puggalapaṇṇattīsu.
puggalapaṇṇattīsu sattime → puggalapaññattīsu satt ime (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggalapaññattisu (bj: sīmu) | aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggala-paññattīsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the description of individuals is unsurpassable.
Sattime, bhante, puggalā.
sattime → satt ime (pts)There are these seven individuals.
Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhi diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī.
kāyasakkhi → kāyasakkhī (cck, pts) | saddhānusārī → Sc omits. (pts note)One freed both ways, one freed by wisdom, a direct witness, one attained to view, one freed by faith, a follower of teachings, a follower by faith.
Etadānuttariyaṁ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.
puggalapaṇṇattīsu aparaṁ → puggalapaññattīsu aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggala-paññattīsu (pts)This is unsurpassable when it comes to the description of individuals.
1.7. Padhānadesanā1.7. Kinds of Striving
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti padhānesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the kinds of striving is unsurpassable.
Sattime, bhante, sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo.
sambojjhaṅgā → bojjhaṅgā (sya-all, pts) | viriyasambojjhaṅgo → vīriya (bj: machasaṁ) | bojjhaṅgā → Bmr sambojjhaṅgā. For the seven bojjhaṅgas cp. D. xvi. 1. 9; xxii. 16. (pts note)There are these seven awakening factors: the awakening factors of mindfulness, investigation of principles, energy, rapture, tranquility, immersion, and equanimity.
Etadānuttariyaṁ, bhante, padhānesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to the kinds of striving.
1.8. Paṭipadādesanā1.8. Ways of Practice
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti paṭipadāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the ways of practice is unsurpassable.
- Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā,
dukkhā paṭipadā → dukkhāpaṭipadā (th)Painful practice with slow insight, - dukkhā paṭipadā khippābhiññā,
dukkhā paṭipadā → dukkhāpaṭipadā (th)painful practice with swift insight, - sukhā paṭipadā dandhābhiññā,
sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (th)pleasant practice with slow insight, and - sukhā paṭipadā khippābhiññāti.
khippābhiññā → Sc K add ti. (pts note) | sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (th)pleasant practice with swift insight.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṁ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca.
ayaṁ → ayaṁ pana (sya-all) | ayaṁ → Sc yaṁ. K in each clause adds pana. (pts note) | ubhayeneva → ubhayen eva (pts)Of these, the painful practice with slow insight is said to be inferior both ways: because it’s painful and because it’s slow.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati.
pana → (pts) | ayaṁ → Bmr add pana, and below. (pts note)The painful practice with swift insight is said to be inferior because it’s painful.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati.
pana → (pts)The pleasant practice with slow insight is said to be inferior because it’s slow.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca.
pana → (pts) | ubhayeneva → ubhayen eva (pts)But the pleasant practice with swift insight is said to be superior both ways: because it’s pleasant and because it’s swift.
Etadānuttariyaṁ, bhante, paṭipadāsu.
paṭipadāsu → paṭipadāsu bhassasamācārādi desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to the ways of practice.
1.9. Bhassasamācārādidesanā1.9. Behavior in Speech
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti bhassasamācāre.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | bhassasamācāre → bhassa-samācāre (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches behavior in speech is unsurpassable.
Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṁ vācaṁ bhāsati na ca vebhūtiyaṁ na ca pesuṇiyaṁ na ca sārambhajaṁ jayāpekkho;
musāvādupasañhitaṁ → musāvādūpasaṁhitaṁ (bj) | na ca → (sya-all) | pesuṇiyaṁ → pesuniyaṁ (bj: machasaṁ) | jayāpekkho → Sd jāyāmekho; St jayāmekho. (pts note) | ceva musāvādupasañhitaṁ → eva musāvādūpasaṁhitaṁ (pts)It’s when someone doesn’t use speech that’s connected with lying, or divisive, or backbiting, or aggressively trying to win.
mantā mantā ca vācaṁ bhāsati nidhānavatiṁ kālena.
ca vācaṁ → vācam (pts) | mantā → Bmr K add ca. (pts note) | mantā mantā → mantāmantā (th)They speak only wise counsel, valuable and timely.
Etadānuttariyaṁ, bhante, bhassasamācāre.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | bhassasamācāre → bhassa-samācāre (pts)This is unsurpassable when it comes to behavior in speech.
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti purisasīlasamācāre.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | purisasīlasamācāre → purisa-sīla-samācāre (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches a person’s ethical behavior is unsurpassable.
Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṁ nijigīsanako, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca.
nijigīsanako → nijihiṁsanako (bj); nijigiṁsanako (sya-all); nijigiṁsitā (pts1ed) | sacco → (bj) | nippesiko → nipphesiko (sya-all) | bhojane → bhojanesu (sya-all) | kalyāṇapaṭibhāno → kalyāṇapaṭibhāṇo (sya-all) | ca → care (sya-all) | nijigīsanako → nijigiṁsitā (pts) | āraddhavīriyo jhāyī → āraddhaviriyo ñāyī (pts) | matimā → mutimā (pts) | nijihiṁsanako → nijigīṁsanako (bj: syā); nijigīsanako (bj: machasaṁ) | nijigīsanako → jijigiṁsanako (cck: syā.); nijigiṁsitā (cck: sī. pī.) | kuhako → Cp. D. i. 1. 20. (pts note) | nijigiṁsitā → So Sc (and D. i. 1. 20); Sdt -satā; Bm K -sanako; Br nijigisanako. (pts note) | bhojane → So SS Bmr; K bhojanesu. (pts note) | sama-kārī → So St Bm K Sum; Scd Br sampajānakārī, cp. D. ii. 65. (pts note) | ñāyī → So Bm K; SS ñāyi; Br Sum jhāyī. (pts note) | mutimā → So SS Bm; Br K matimā. (pts note) | ca → K care. (pts note) | cassa → assa (pts) | guttadvāro → gutta-dvāro (pts) | samakārī jāgariyānuyogamanuyutto → sama-kārī jāgariyānuyogam anuyutto (pts) | āraddhavīriyo jhāyī → āraddha-viriyo ñāyī (pts)It’s when someone is honest and faithful. They don’t use deceit, flattery, hinting, or belittling, and they don’t use material things to chase after other material things. They guard the sense doors and eat in moderation. They’re fair, dedicated to wakefulness, tireless, energetic, and meditative. They have good memory, eloquence, rememberance, retention, and thoughtfulness. They’re not greedy for sensual pleasures. They are mindful and alert.
Etadānuttariyaṁ, bhante, purisasīlasamācāre.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | purisasīlasamācāre → purisa-sīla-samācāre (pts)This is unsurpassable when it comes to a person’s ethical behavior.
1.10. Anusāsanavidhādesanā1.10. Responsiveness to Instruction
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti anusāsanavidhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | anusāsanavidhāsu → anusāsana-vidhāsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the different degrees of responsiveness to instruction is unsurpassable.
Catasso imā, bhante, anusāsanavidhā—
anusāsanavidhā → anusāsana-vidhā (pts)There are these four degrees of responsiveness to instruction.
jānāti, bhante, bhagavā aparaṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā
aparaṁ → paraṁ (bj, sya-all) | aparaṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | paraṁ → aparaṁ (bj: machasaṁ); parapuggalaṁ (bj: PTS) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | parikkhayā → SS add rāga-dosa-mohānaṁ; but the next clause shows that these cannot be the three meant here. Cp. D. xvi. 2. 7. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)‘By practicing as instructed this individual will, with the ending of three fetters, become a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, assured, destined for awakening.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī’ti.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosamohānaṁ (pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)‘By practicing as instructed this individual will, with the ending of three fetters, and the weakening of greed, hate, and delusion, become a once-returner. They will come back to this world once only, then make an end of suffering.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside to another individual:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | lokāti → lokā ti (pts)‘By practicing as instructed this individual will, with the ending of the five lower fetters, be reborn spontaneously. They will be extinguished there, and are not liable to return from that world.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti.
khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ → parikkhayā anāsavañcetovimuttiṁ (sya-all) | khayā → K parikkhayā. (pts note) | sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)‘By practicing as instructed this individual will realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.’
Etadānuttariyaṁ, bhante, anusāsanavidhāsu.
anusāsanavidhāsu aparaṁ → anusāsani vidhāsu aparam (pts) | anusāsani → Bmr K anusana. (pts note) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)This is unsurpassable when it comes to the different degrees of responsiveness to instruction.
1.11. Parapuggalavimuttiñāṇadesanā1.11. The Knowledge and Freedom of Others
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti parapuggalavimuttiñāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | parapuggalavimuttiñāṇe → para-puggala-vimutti-ñāṇe (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the knowledge and freedom of other individuals is unsurpassable.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | paraṁ puggalaṁ → para-puggalaṁ (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | avinipātadhammo → avinipāta-dhammo (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)‘With the ending of three fetters this individual will become a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, assured, destined for awakening.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī’ti.
bhavissati → (sya-all) | bhavissati sakideva → sakid eva (pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosa-mohānaṁ (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)‘With the ending of three fetters, and the weakening of greed, hate, and delusion, this individual will become a once-returner. They will come back to this world once only, then make an end of suffering.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti.
anāvattidhammo → anāvattidhammā (bj) | bhavissati → (sya-all, pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | anāvattidhammo → anāvatti-dhammo (pts) | lokāti → lokā ti (pts)‘With the ending of the five lower fetters, this individual will be reborn spontaneously. They will be extinguished there, and are not liable to return from that world.’
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)The Buddha knows by investigating inside another individual:
‘ayaṁ puggalo āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti.
paññāvimuttiṁ → paññā vimuttiṁ (bjt) | sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)‘This individual will realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.’
Etadānuttariyaṁ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.
parapuggalavimuttiñāṇe aparaṁ → paraṁ puggalaṁ vimuttiñāṇe aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | parapuggalavimuttiñāṇe → paraṁ puggalaṁ vimutti-ñāṇe (pts)This is unsurpassable when it comes to the knowledge and freedom of other individuals.
1.12. Sassatavādadesanā1.12. Eternalism
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti sassatavādesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | sassatavādesu → sassata-vādesu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches eternalist doctrines is unsurpassable.
Tayome, bhante, sassatavādā.
tayome → tayo me (bjt, pts) | sassatavādā → sassata-vādā (pts)There are these three eternalist doctrines.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
Idha → Cp. D. i. 1. 31, ante, vol. i., p. 13. (pts note) | anvāya → -3 Bmr K substitute pa. (pts note) | + → padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammā manasikāramanvāya (bjt) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathārūpañcetosamādhiṁ (th) | pe → spelled out in full (pts) | yathāsamāhite → yathā samāhite (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)Firstly, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect many hundreds of thousands of past lives,
Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattāḷīsampi (bj, sya-all); cattārīsam pi (pts) | idhūpapannoti → idhupapannoti (sya-all) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: PTS) | cattāḷīsampi → cattālisampi (bj: syā); cattārisaṁ (bj: PTS) | udapādiṁ → uppādi (bj: PTS) | vīsatim → Bmr K vīsaṁ. (pts note) | upapādiṁ → SS uppādiṁ; Bmr K udapādiṁ. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th) | dvepi → dve pi (bjt, pts) | tissopi → tisso pi (bjt, pts) | catassopi → catasso pi (bjt, pts) | pañcapi → pañca pi (bjt, pts) | dasapi → dasa pi (bjt, pts) | anekānipi → anekāni pi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi → sataṁpi jātiṁ sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jāti-sata-sahassam pi anekāni pi jāti-satāni anekāni pi jāti-sahassāni anekāni pi jāti-sata-sahassāni (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁgotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo (pts) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)with features and details.
So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)They say,
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi—saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti.
vāti anāgataṁpāhaṁ → vā loko anāgatañca khvāhaṁ (bj) | atītampāhaṁ → atītaṁ cāhaṁ (sya-all) | atītampāhaṁ → atītaṁ vāhaṁ (bj: syā); atītampihaṁ (bj: PTS) | saṁvaṭṭi → saṁvaṭṭi vā ... vivaṭṭi vā (bj: sīmu) | ahaṁ → So SS; Bmr pāhaṁ; K cāhaṁ (so in next clause, and in the repetitions 14 and 15). (pts note) | addhānaṁ → SS insert na here and in the next clause; similarly in 14, but not in 15. (pts note) | ti → Sdt omit. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | vā → pi (bjt) | vāti → pi ti (bjt) | atītampāhaṁ → atītaṁ p ahaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)‘I know that in the past the cosmos expanded or contracted.
Anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi—saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti.
anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ cāhaṁ (sya-all) | addhānaṁ → addhānaṁ na (pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatampāhaṁ (bjt) | vāti → vā ti (bjt, pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ p ahaṁ (pts)I don’t know whether in the future the cosmos will expand or contract.
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
esikaṭṭhāyiṭṭhito te ca → esikaṭṭhāyī ṭhito teca (bj) | kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → ca kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all) | kūṭaṭṭho → kuṭaṭṭo (bj: syā) | atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | esikaṭṭhāyiṭṭhito → esika-ṭṭhāyi-ṭṭhito (pts) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)The self and the cosmos are eternal, barren, steady as a mountain peak, standing firm like a pillar. They remain the same for all eternity, while these sentient beings wander and transmigrate and pass away and rearise.’
Ayaṁ paṭhamo sassatavādo.
paṭhamo → bhante dutiyo (bj) | sassatavādo → sassata-vādo (pts)This is the first eternalist doctrine.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | pe → spelled out in full (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbe-nivāsaṁ (pts)Furthermore, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect their past lives for as many as ten eons of the expansion and contraction of the cosmos,
Seyyathidaṁ—ekampi saṁvaṭṭavivaṭṭaṁ dvepi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṁvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
tīṇipi → vīsampi (bj) | cattāripi → tiṁsampi (bj) | pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi → cattāḷīsampi (bj) | idhūpapannoti → idhupapannoti (sya-all) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ) | saṁvaṭṭa-vivaṭṭāni → -5 Bmr K omit. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | dvepi → dve pi (bjt) | tīṇipi → tīṇi pi (bjt) | cattāripi → cattāri pi (bjt) | pañcapi → pañca pi (bjt) | dasapi → dasa pi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evannāmo evaṁgotto (bjt) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁgotto (th)with features and details.
So evamāha:
evamāha → evam āha atītaṁ kho (pts)They say,
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti.
vā → pi (bj, pts) | vāti anāgataṁpāhaṁ → pīti anāgatampāhaṁ (bj) | atītampāhaṁ → atītaṁ kho cāhaṁ (sya-all) | ahaṁ → -6 So SS: Bmr pāhaṁ: K kho cāham. (pts note) | pi → So SS: Bmr K vā. (pts note) | loko → -8 So SS: Bmr K vā ti. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | vāti → vā loko (bjt) | vāti → pi loko anāgataṁ (pts)‘I know that in the past the cosmos expanded or contracted.
Anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti.
vā → pi (bj) | vāti → pīti (bj) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatañca khvāhaṁ (sya-all) | ca → So Sd Bmr K; Sc omits; St va. (pts note) | anāgataṁpāhaṁ → ca kho ahaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)I don’t know whether in the future the cosmos will expand or contract.
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito.
esikaṭṭhāyiṭṭhito te ca → esikaṭṭhāyī ṭhito teca (bj) | kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all)The self and the cosmos are eternal, barren, steady as a mountain peak, standing firm like a pillar.
Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | te ca → teca (bjt) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)They remain the same for all eternity, while these sentient beings wander and transmigrate and pass away and rearise.’
Ayaṁ dutiyo sassatavādo.
dutiyo sassatavādo puna caparaṁ → (bj) | + → bhante (bjt) | sassatavādo → sassata-vādo (pts)This is the second eternalist doctrine.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | ātappamanvāya → ātappam anvāya (pts) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathā-rūpaṁ ceto samādhiṁ (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)Furthermore, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect their past lives for as many as forty eons of the expansion and contraction of the cosmos,
Seyyathidaṁ—dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (sya-all); cattārīsam pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | seyyathīdaṁ → Br K insert pa. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | seyyathidaṁ dasapi → seyyathīdaṁ dasa pi (bjt) | cattālīsampi → cattāḷīsampi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th)with features and details.
So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)They say,
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti;
atītampāhaṁ → atītaṁ cāhaṁ (sya-all) | loko → So Scd; St vivaṭṭiṭṭhi pi; Bm vivaṭṭi piti; Br K vivaṭṭi pīti. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | saṁvaṭṭipi → saṁvaṭṭi pi (bjt) | atītampāhaṁ → atītaṁ p ahaṁ (pts) | saṁvaṭṭipi → saṁvaṭṭi pi loko vivaṭṭi pi (pts)‘I know that in the past the cosmos expanded or contracted.
anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti.
anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ cāhaṁ (sya-all) | vivaṭṭissatipīti → vivaṭṭissati pi loko ti (pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatampāhaṁ (bjt) | saṁvaṭṭissatipi → saṁvaṭṭissati pi (bjt) | vivaṭṭissatipīti → vivaṭṭissati pīti (bjt) | anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ p ahaṁ (pts) | saṁvaṭṭissatipi → saṁvaṭṭissati pi loko vivaṭṭissati pi (pts)I don’t know whether in the future the cosmos will expand or contract.
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito.
kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all)The self and the cosmos are eternal, barren, steady as a mountain peak, standing firm like a pillar.
Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | te ca → teca (bjt) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)They remain the same for all eternity, while these sentient beings wander and transmigrate and pass away and rearise.’
Ayaṁ tatiyo sassatavādo,
ayaṁ → ayaṁ bhante (sya-all)This is the third eternalist doctrine.
etadānuttariyaṁ, bhante, sassatavādesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | sassatavādesu → sassata-vādesu (pts)This is unsurpassable when it comes to eternalist doctrines.
1.13. Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā1.13. Recollecting Past Lives
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbe-nivāsānussati-ñāṇe (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the knowledge of recollecting past lives is unsurpassable.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
ātappamanvāya → ātappam anvāya (pts) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathā-rūpaṁ ceto-samādhiṁ (pts) | yathāsamāhite → yathā samāhite (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe nivāsaṁ (pts)It’s when some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect their many kinds of past lives.
Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe,
cattālīsampi → cattāḷīsampi (bj, sya-all); cattārīsam pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | pi → Bmr sataṁ pi jātiyo; K sataṁ pi jātiṁ, and onwards. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt) | dvepi → dve pi (bjt, pts) | tissopi → tisso pi (bjt, pts) | catassopi → catasso pi (bjt, pts) | pañcapi → pañca pi (bjt, pts) | dasapi → dasa pi (bjt, pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi → satampi jātiyo sahassampi jātiyo satasahassampi jātiyo aneke pi (bjt) | anekepi → aneke pi (bjt) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi → sataṁpi jātiṁ sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jātisata-sahassam pi aneke pi saṁvaṭṭa-kappe aneke pi vivaṭṭa-kappe aneke pi saṁvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe (pts)That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. They remember:
‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | Amutrāsiṁ → Bmr omit down to iti; K pa. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, ms2005) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁgotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)‘There, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn somewhere else. There, too, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn here.’ And so they recollect their many kinds of past lives, with features and details.
Santi, bhante, devā, yesaṁ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṁ.
devā → sattā (sya-all) | āyu → āyuṁ (bj, pts); ayaṁ (sya-all) | yesaṁ → yesaṁ ca (sya-all) | saṅkhānena → saṁkhāto (pts) | devā → sattā (bj: syā) | saṁkhānena → saṁkhāto (bj: PTS) | devā → sattā (cck: syā.) | devā → So SS Bmr; K sattā. (pts note) | saṁkhāto → So SS; Bmr K saṅkhānena; Sum-Scd saṅkhātena; Sum-Br saṅkhyānena. (pts note) | āyuṁ → So Bmr; SS āyu; K ayaṁ. (pts note) | āyu saṅkhātuṁ → āyuṁ saṁkhātuṁ (pts)Sir, there are gods whose lifespan cannot be reckoned or calculated.
Api ca yasmiṁ yasmiṁ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu.
abhinivuṭṭhapubbo → abhinivutthapubbo (bj, sya-all); abhinivutthapubbaṁ (pts) | api ca yasmiṁ → apica (sya-all) | nevasaññīnāsaññīsu → nevasaññināsaññīsu (sya-all, pts) | abhinivutthapubbo → abhinivuṭṭhapubbo (bj: machasaṁ) | abhinivuṭṭhapubbo → abhinivutthapubbo (cck: sī. syā. pī.) | yasmiṁ → K omits. (pts note) | abhinivuttha-pubbaṁ → So Sc; Sd anivutta-; St anivuttha-; Bmr abhinivuṭṭhapubbo; K abhinivutthapubbo. (pts note) | attabhāve abhinivuṭṭhapubbo → atta-bhāve abhinivuttha-pubbaṁ (pts) | nevasaññīnāsaññīsu → nevasaññi-nāsaññīsu (pts)Still, no matter what incarnation they have previously been reborn in—whether formed or formless or percipient or non-percipient or neither percipient nor non-percipient—
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
anekavihitaṁ → (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)they recollect their many kinds of past lives, with features and details.
Etadānuttariyaṁ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.
pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbenivāsānussati ñāṇe (bjt) | bhante pubbenivāsānussatiñāṇe → bhantepubbenivāsānussatiñāṇe (th) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbe-nivāsānussatiñāṇe (pts)This is unsurpassable when it comes to the knowledge of recollecting past lives.
1.14. Cutūpapātañāṇadesanā1.14. Death and Rebirth
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti sattānaṁ cutūpapātañāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | cutūpapātañāṇe → cutūpapāta-ñāṇe (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches the knowledge of the death and rebirth of sentient beings is unsurpassable.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne
ātappamanvāya → ātappam anvāya padhānam anvāya (pts) | upapajjamāne → uppajjamāne (pts) | citte → Cp. D. ii. 95, ante, vol. i., p. 82. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | tathārūpaṁ → tathā-rūpaṁ (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts)It’s when some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that with clairvoyance that is purified and superhuman, they see sentient beings passing away and being reborn—
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | yathākammūpage → yathā-kammūpage (pts) | kāyaduccaritena → kāya-duccaritena (pts) | vacīduccaritena → vacī-duccaritena (pts) | manoduccaritena → mano-duccaritena (pts) | micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā → micchā-diṭṭhikā micchā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | paraṁ → param (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts) | kāyasucaritena → kāya-sucaritena (pts) | vacīsucaritena samannāgatā → vacī (pts) | sammādiṭṭhikammasamādānā → sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts)inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. They understand how sentient beings pass on according to their deeds: ‘These dear beings did bad things by way of body, speech, and mind. They denounced the noble ones; they had wrong view; and they chose to act out of that wrong view. When their body broke up, after death, they were reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. These dear beings, however, did good things by way of body, speech, and mind. They never denounced the noble ones; they had right view; and they chose to act out of that right view. When their body broke up, after death, they were reborn in a good place, a heavenly realm.’ And so, with clairvoyance that is purified and superhuman, they see sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. They understand how sentient beings pass on according to their deeds.
Etadānuttariyaṁ, bhante, sattānaṁ cutūpapātañāṇe.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | cutūpapātañāṇe → cutūpapāta-ñāṇe (pts)This is unsurpassable when it comes to the knowledge of death and rebirth.
1.15. Iddhividhadesanā1.15. Psychic Powers
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti iddhividhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)And moreover, sir, how the Buddha teaches psychic power is unsurpassable.
Dvemā, bhante, iddhividhāyo—
iddhividhāyo → iddhiyo (pts) | iddhividhāyo → iddhiye (bj: PTS) | iddhiyo → So SS: Bm K iddhi-vidhāyo. (pts note) | dvemā → dve mā (pts)There are these two kinds of psychic power.
atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
yā → So Sct; Sd vā; Bm K omit. (pts note) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts) | ariyāti → ariyā ti (pts)There are psychic powers that are accompanied by defilements and attachments, and are said to be ignoble.
Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati.
vuccati → (bj) | yā → So SS: Bm K omit, and below. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (pts)And there are psychic powers that are free of defilements and attachments, and are said to be noble.
Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati?
sāsavā → iddhi sāsavā (bj: machasaṁ) | + → yā (bjt, pts) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts) | ariyāti → ariyā ti (pts)What are the psychic powers that are accompanied by defilements and attachments, and are said to be ignoble?
idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | + → padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya (th) | pe → spelled out in full (pts) | yathāsamāhite → yathā-samāhite (pts) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → aneka-vihitaṁ iddhi-vidhaṁ (pts)It’s when some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they wield the many kinds of psychic power:
ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyā pi (bj, pts) | pathaviyaṁ ākāsepi → paṭhaviyaṁ ākāse pi (bj) | imepi candimasūriye → ime pi candimasuriye (bj) | parāmasati → parimasati (bj, pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (sya-all) | kamati → caṅkamati (sya-all) | candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | udakepi abhijjamāne → udake pi abhijjamāno (pts) | tirokuḍḍaṁ → tirokuṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | asajjamāno → abhijjamāno (bj: PTS) | candimasuriye → candimasūriye (bj: machasaṁ) | parimasati → parāmasati (bj: sīmu) | udake → K omits. (pts note) | abhijjamāno → Sc asajjamāno; Sd abhejj-; St abejj-; Bmr K abhijjamāne. (pts note) | kamati → K caṅkamati. (pts note) | parimasati → Bmr K parāmasati. (pts note) | vatteti → -8 So SS Bmr; K saṁvatteti. (pts note) | ekopi → eko pi (bjt, pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (bjt, pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (bjt) | tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ → tiro-bhāvaṁ tiro-kuḍḍaṁ (pts) | tiropabbataṁ asajjamāno → tiro-pabbataṁ asajjamān (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyā pi ummujja-nimujjaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi udake (pts) | seyyathāpi pathaviyaṁ ākāsepi → seyyathā pi paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → seyyathā pi pakkhi-sakuṇo ime pi candima-suriye evaṁ-mahiddhike evaṁ-mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahma-lokā pi (pts)multiplying themselves and becoming one again; materializing and dematerializing; going unobstructed through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; diving in and out of the earth as if it were water; walking on water as if it were earth; flying cross-legged through the sky like a bird; touching and stroking with the hand the sun and moon, so mighty and powerful; controlling the body as far as the realm of divinity.
Ayaṁ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
yā → So SS (St added); Bmr K omit. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts)These are the psychic powers that are accompanied by defilements and attachments, and are said to be ignoble.
Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati?
pana → ca (sya-all, pts) | yā → Sc; Sdt Bmr K omit. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts)But what are the psychic powers that are free of defilements and attachments, and are said to be noble?
Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī → paṭikkūle appaṭikkūla-saññī vihareyyan ti appaṭikkūlasaññī (pts)It’s when, if a mendicant wishes: ‘May I meditate perceiving the unrepulsive in the repulsive,’ that’s what they do.
Sace ākaṅkhati: ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyan’ti, paṭikūlasaññī tattha viharati.
appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī → appaṭikkūle paṭikkūla-saññī vihareyyan ti paṭikkūla-saññī (pts)If they wish: ‘May I meditate perceiving the repulsive in the unrepulsive,’ that’s what they do.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle → paṭikkūle (pts) | appaṭikūle → appaṭikkūle (pts) | appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī → appaṭikkūla-saññī vihareyyan ti appaṭikkūla-saññī (pts)If they wish: ‘May I meditate perceiving the unrepulsive in the repulsive and the unrepulsive,’ that’s what they do.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyan’ti, paṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle → appaṭikkūle (pts) | appaṭikūle → paṭikkūle (pts) | paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī → paṭikkūla-saññī vihareyyan ti paṭikkūla-saññī (pts)If they wish: ‘May I meditate perceiving the repulsive in the unrepulsive and the repulsive,’ that’s what they do.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno.
upekhako → Bmr K upekkhako. (pts note) | paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ → paṭikkūlañ ca appaṭikkūlañ ca tad ubhayaṁ (pts) | sampajānoti upekkhako → sampajāno ti upekhako (pts)If they wish: ‘May I meditate staying equanimous, mindful and aware, shunning both the repulsive and the unrepulsive,’ that’s what they do.
Ayaṁ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati.
ayaṁ → ayaṁ pana (bj, sya-all) | Ayaṁ → Bmr K add pana. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts)These are the psychic powers that are free of defilements and attachments, and are said to be noble.
Etadānuttariyaṁ, bhante, iddhividhāsu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)This is unsurpassable when it comes to psychic powers.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ iddhividhāsu.
uttari → uttariṁ (bj) | assa → natthi (sya-all) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttariṁ (pts) | Tam → Cp. 3 and 4. The words are to be understood at the close of each of the 16 Anuttariyas. (pts note) | assa → K natthi. (pts note) | + → yantaṁ (bjt, th) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | asesamabhijānāti taṁ → asesam abhijānāti tam (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)The Buddha understands this without exception. There is nothing to be understood beyond this whereby another ascetic or brahmin might be superior in direct knowledge to the Buddha when it comes to psychic powers.
1.16. Aññathāsatthuguṇadassana1.16. The Four Absorptions
Yaṁ taṁ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṁ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṁ taṁ bhagavatā.
āraddhavīriyena → āraddhaviriyena (bjt, th) | purisavīriyena → purisaviriyena (bjt) | purisathāmena purisavīriyena → purisatthāmena purisaviriyena (th) | yaṁ → yan (pts) | kulaputtena → kula-puttena (pts) | āraddhavīriyena → āraddha-viriyena (pts) | purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena → purisa-thāmena purisa-viriyena purisa-parakkamena purisa-dhorayhena (pts) | taṁ → tam (pts)The Buddha has achieved what should be achieved by a faithful gentleman by being energetic and strong, by human strength, energy, vigor, and exertion.
Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ.
kāmasukhallikānuyogamanuyutto → kāmasukhallikānuyogayutto (pts) | kāmasukhallikānuyoga-yutto → Bmr K -yogam anuyutto. (pts note) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anattha-saṁhitaṁ (pts) | attakilamathānuyogamanuyutto → atta-kilamathānuyogam anuyutto (pts)The Buddha doesn’t indulge in sensual pleasures, which are low, crude, ordinary, ignoble, and pointless. And he doesn’t indulge in self-mortification, which is painful, ignoble, and pointless.
Catunnañca bhagavā jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
akasiralābhī → akasiralābhī anuyogadānappakāro (bj) | catunnañca → catunnaṁ (pts) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | catunnaṁ → Bmr K add ca. (pts note) | catunnañca → catunnaṁ ca (bjt)He gets the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when he wants, without trouble or difficulty.
1.17. Anuyogadānappakāra1.17. On Being Questioned
Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:
puccheyya → So Bmr; SS K puccheyyaṁ. (pts note)Sir, if they were to ask me,
‘kiṁ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | bhiyyobhiññatarā → bhiyyobhiññataro (sya-all) | aññe → SS añño (and following words singular); Bmr K aññe. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ → kin (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | bhiyyobhiññatarā sambodhiyanti → bhiyyo bhiññatarā sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)‘Reverend Sāriputta, is there any other ascetic or brahmin—whether past, future, or present—whose direct knowledge is superior to the Buddha when it comes to awakening?’ I would tell them ‘No.’
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | bhiyyobhiññatarā → bhiyyobhiññataro (sya-all) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | bhiyyobhiññatarā sambodhiyanti → bhiyyo bhiññatarā sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | añño samaṇo → aññe samaṇā (sya-all) | brāhmaṇo → brāhmaṇā (sya-all) | añño → Sd Bm have singular in -o throughout the clause; Br plural; Sct K vary between singular and plural in the different terms. See below. (pts note) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | atthetarahi → atth etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro sambodhiyanti → bhiyyo bhiññataro sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)
Sace pana maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:But if they were to ask me,
‘kiṁ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘evan’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts) | evanti → evan ti (pts)‘Reverend Sāriputta, is there any other ascetic or brahmin—whether past or future—whose direct knowledge is equal to the Buddha when it comes to awakening?’ I would tell them ‘Yes.’
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘evan’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | brāhmaṇā → brāhmaṇa (pts) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts) | evanti → evan ti (pts)
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | atthetarahi aññe samaṇā → atth etarahi añño samaṇo (pts) | brāhmaṇā vā → brāhmaṇo (pts) | samasamā sambodhiyanti → samasamo sambodhiyan ti (pts) | samasamo → This question has been bruoght into the same form as the preceding, though all read plurals. The singular seems required after atthi. Cp. D. xvi. 1. 16. (pts note) | bhante noti → bhantenoti (bjt) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | noti → no ti (pts)But if they were to ask: ‘Reverend Sāriputta, is there any other ascetic or brahmin at present whose direct knowledge is equal to the Buddha when it comes to awakening?’ I would tell them ‘No.’
Sace pana maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:But if they were to ask me,
‘kiṁ panāyasmā sāriputto ekaccaṁ abbhanujānāti, ekaccaṁ na abbhanujānātī’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
na abbhanujānātīti → nābbhanujānātīti (bj, pts) | kiṁ → kasmā (sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | kiṁ panāyasmā → kasmā pan āyasmā (pts) | Kasmā → So SS K; Bmr kiṁ. (pts note) | nābbhanujānātīti → So Sct; Sd omits ekaccaṁ nābbh-; Bm nabbh-; Br K na abbh-. (pts note) | na abbhanujānātīti → nābbhanujānātī ti (bjt) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)‘But why does Venerable Sāriputta grant this in respect of some but not others?’ I would answer them like this,
‘sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)‘Reverends, I have heard and learned this in the presence of the Buddha:
“ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan”ti.
sambodhiyanti → sambodhiyan ti (ms2005, pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)“The perfected ones, fully awakened Buddhas of the past were equal in awakening to myself.”
Sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)And I have heard and learned this in the presence of the Buddha:
“bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan”ti.
arahanto sammāsambuddhā → arahantosammāsambuddhā (bjt) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (ms2005, pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgataṁ addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)“The perfected ones, fully awakened Buddhas of the future will be equal in awakening to myself.”
Sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ aṭṭhānametaṁ → paṭiggahītaṁ aṭṭhānam etaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)And I have also heard and learned this in the presence of the Buddha:
“aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”’ti.
Aṭṭhānam → Cp. D. xix. 14. (pts note) | vijjatīti → vijjatī ti (ms2005) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | lokadhātuyā → loka-dhātuyā (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)“It’s impossible for two perfected ones, fully awakened Buddhas to arise in the same solar system at the same time.”’
Kaccāhaṁ, bhante, evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṁ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti?
vādānuvādo → vādānupāto (bj) | kaccāhaṁ → ekaccāhaṁ (bj); kiñcāhaṁ (sya-all) | ceva → ceva ahaṁ (sya-all) | gārayhaṁ ṭhānaṁ → gārayhaṭṭhānaṁ (sya-all) | vādānupāto → vādanuvādo (bj: machasaṁ) | vādānuvādo → vādānupāto (cck: sī.) | Kaccāhaṁ → So Sc Bmr; Sdt ekaccāhaṁ; K kiñcāhaṁ. (pts note) | eva → Bmr cevāham; K adds ahaṁ. (pts note) | vādānuvādo → So Bmr K Sum-Br; Sc vādānupāvādo; Sdt Sum-Scd vādānupāto. (pts note) | ṭhānaṁ → So SS Bm; Br gārayhaṭhānaṁ; K gārayhaṭṭhānaṁ. (pts note) | āgacchatīti → āgacchatī ti (bjt) | byākaramāno vuttavādī ceva → vyākaramāno vutta-vādī eva (pts) | byākaromi → vyākaromi (pts)Answering this way, I trust that I repeated what the Buddha has said, and didn’t misrepresent him with an untruth. I trust my explanation was in line with the teaching, and that there are no legitimate grounds for rebuttal or criticism.”
“Taggha tvaṁ, sāriputta, evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṁ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti.
hosi → hoti (bj) | vādānuvādo → vādānupāto (bj) | āgacchatīti → āgacchatīti acchariyabbhutāni (bj) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | gārayhaṁ ṭhānaṁ → gārayhaṭṭhānaṁ (sya-all) | mama → Bmr K me. (pts note) | taggha tvaṁ → tagghatvaṁ (bjt) | byākaramāno vuttavādī ceva me → vyākaramāno vutta-vādī eva mama (pts) | byākarosi → vyākarosi (pts)“Indeed, Sāriputta, in answering this way you repeat what I’ve said, and don’t misrepresent me with an untruth. Your explanation is in line with the teaching, and there are no legitimate grounds for rebuttal or criticism.”
2. Acchariyaabbhuta2. Incredible and Amazing
Evaṁ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)When he had spoken, Venerable Udāyī said to the Buddha,
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.
abbhutaṁ → So SS Br; Bm K abbhūtaṁ. (pts note)“It’s incredible, sir, it’s amazing! The Realized One has so few wishes, such contentment, such self-effacement!
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | evaṁ → SS omit. (pts note) | na → So SS Sum; Bmr nev; K neva, and below. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissati → na attānaṁ pātu-karissati (pts)For even though the Realized One has such power and might, he will not make a display of himself.
Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ.
ekamekañcepi → ekamekañcapi (sya-all) | ce → K ca. (pts note) | ekamekañcepi → ekamekaṁ cepi (bjt) | ekamekañcepi → ekamekañ ce pi (pts) | aññatitthiyā → añña-titthiyā (pts) | tāvatakeneva → tāvataken eva (pts)If the wanderers following other religions were to see even a single one of these qualities in themselves they’d carry around a banner to that effect.
Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.It’s incredible, sir, it’s amazing! The Realized One has so few wishes, such contentment, such self-effacement!
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatī”ti.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | evaṁmahiddhiko → evaṁ mahiddhiko (my) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissatīti → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)For even though the Realized One has such power and might, he will not make a display of himself.”
“Passa kho tvaṁ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.“See, Udāyī, how the Realized One has so few wishes, such contentment, such self-effacement.
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati’.
nevattānaṁ pātukarissati ekamekañcepi → neva attānaṁ pātukarissatīti ekamekañcapi (sya-all) | pātu-karissatīti → Sdt omit this sentence. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissati → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)For even though the Realized One has such power and might, he will not make a display of himself.
Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ.
ekamekañcepi → ekamekaṁ cepi (bjt) | ekamekañcepi → ekamekañcapi (th) | ekamekañcepi → ekamekañ ce pi (pts) | aññatitthiyā → añña-titthiyā (pts) | tāvatakeneva → tāvataken eva (pts)If the wanderers following other religions were to see even a single one of these qualities in themselves they’d carry around a banner to that effect.
Passa kho tvaṁ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.See, Udāyī, how the Realized One has so few wishes, such contentment, such self-effacement.
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatī’”ti.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | na → Sc neva here. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissatīti → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)For even though the Realized One has such power and might, he will not make a display of himself.”
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th)Then the Buddha said to Venerable Sāriputta,
“Tasmātiha tvaṁ, sāriputta, imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ bhāseyyāsi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ.
tasmātiha → yasmātiha (sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | tasmātiha → yasmā (bj: syā) | Tasmāt → So SS Bmr; K yasmā tiha. (pts note) | Sāriputta → So Bmr K; SS omit. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (my) | tasmātiha → tasmāt iha (pts) | dhammapariyāyaṁ → dhamma-pariyāyaṁ (pts)“So Sāriputta, you should frequently speak this exposition of the teaching to the monks, nuns, laymen, and laywomen.
Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṁ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṁ dhammapariyāyaṁ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | tesamimaṁ → tesaṁpīmaṁ (sya-all); tesam pi imaṁ (pts) | tesamimaṁ → tesampi imaṁ (bj: PTS); tesampi maṁ (bj: syā) | hi → So Bmr K; SS omit. (pts note) | yā → So SS; Bmr K omit. (pts note) | pahīyissatīti → So Sc K; Sd pahissatīti; St pahīss-; Bmr pahiyiss-. (pts note) | yesampi → yesaṁpi (th) | yesampi → yesam pi (pts) | tesamimaṁ dhammapariyāyaṁ → tesam pi imaṁ dhamma-pariyāyaṁ (pts)Though there will be some futile people who have doubt or uncertainty regarding the Realized One, when they hear this exposition of the teaching they’ll give up that doubt or uncertainty.”
Iti hidaṁ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṁ pavedesi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | hidaṁ → h idaṁ (pts)That’s how Venerable Sāriputta declared his confidence in the Buddha’s presence.
Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyantveva adhivacananti.
Sampasādanīyan → So K, and below; SS Bmr sampasādaniyan, and below. (pts note) | eva → Br K tveva. (pts note) | sampasādanīyantveva → sampasādanīyaṁ tveva (my) | sampasādanīyantveva → sampasādaniyantveva (bjt) | sampasādanīyantveva adhivacananti → sampasādanīyan t eva (pts)And that’s why the name of this discussion is “Inspiring Confidence”.
Sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
sampasādanīyasuttaṁ → sampasādaniyasuttaṁ (bjt) | sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ → adhivacanan ti (pts)