SoṇadaṇḍasuttaWith Soṇadaṇḍa
1. Campeyyakabrāhmaṇagahapatikā1. The Brahmins and Householders of Campā
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅgesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena campā tadavasari.
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)At one time the Buddha was wandering in the land of the Aṅgas together with a large Saṅgha of five hundred mendicants when he arrived at Campā,
Tatra sudaṁ bhagavā campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre.
pokkharaṇiyā → pok kharaṇiyā (pts)where he stayed by the banks of the Gaggarā Lotus Pond.
Tena kho pana samayena soṇadaṇḍo brāhmaṇo campaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
rāja-bhoggaṁ → Sc bhogyaṁ (as in iii. 1. 1.) (pts note) | dinnaṁ → Smt dinna- but see 5. (pts note) | rāja-dāyaṁ → Sc dāyādaṁ. (pts note) | rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ → rāja-dāyaṁ brahma-deyyaṁ (pts)Now at that time the brahmin Soṇadaṇḍa was living in Campā. It was a crown property given by King Seniya Bimbisāra of Magadha, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.
Assosuṁ kho campeyyakā brāhmaṇagahapatikā:
brāhmaṇagahapatikā → brāhmaṇa-gahapatikā (pts)The brahmins and householders of Campā heard:
“samaṇo khalu bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅgesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi campaṁ anuppatto campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre.
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts) | sakyaputto sakyakulā → sakya-putto sakya-kulā (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts)“It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Campā and is staying on the banks of the Gaggarā Lotus Pond.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)He has this good reputation:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’.
bhagavā → bhagavāti (bj, cck, sya-all) | purisadammasārathi → purisadammasārathī (pts) | itipi → iti pi (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathī (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
samārakaṁ → Scdm Bp omit. (pts note) | sassamaṇabrāhmaṇiṁ → sassamaṇa-brāhmaṇiṁ (pts) | sadevamanussaṁ → sadeva-manussaṁ (pts)He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → ādi-kalyāṇaṁ majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.
tathārūpānaṁ → tathā-rūpānaṁ (pts)It’s good to see such perfected ones.”
Atha kho campeyyakā brāhmaṇagahapatikā campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamanti.
saṅghasaṅghī → saṅghāsaṅghī (sya-all, pts1ed) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā → saṅghāsaṅghīgaṇībhūtā (sya-all) | campāya → campāyaṁ (pts) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | saṅghasaṅghī → saṅghā saṅghī (cck: sī. syā. pī.) | atha kho → athakho (th) | brāhmaṇagahapatikā campāya → brāhmaṇa-gahapatikā campāyaṁ (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā → saṁghā saṁghī gaṇī-bhūtā (pts) | tenupasaṅkamanti → ten upasaṁkamanti (pts)Then, exiting Campā, they formed into companies and headed to the Gaggarā Lotus Pond.
Tena kho pana samayena soṇadaṇḍo brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṁ upagato hoti.
divāseyyaṁ → divā-seyyaṁ (pts)Now at that time the brahmin Soṇadaṇḍa had retired to the upper floor of his stilt longhouse for his midday nap.
Addasā kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo campeyyake brāhmaṇagahapatike campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamante.
saṅghasaṅghī → saṅghāsaṅghī (sya-all, pts1ed) | saṅghasaṅghī gaṇībhūte → saṅghāsaṅghīgaṇībhūte (sya-all) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | saṅghasaṅghī → saṅghe saṅghī (cck: sī. pī.); saṅghā saṅghī (cck: syā.) | brāhmaṇagahapatike → brāhmaṇa-gahapatike (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūte → saṁghā saṁghī gaṇī-bhūte (pts) | tenupasaṅkamante → ten upasaṁkamante (pts)He saw the brahmins and householders heading for the lotus pond,
Disvā khattaṁ āmantesi:
khattaṁ → Sct khatte; Bp khettaṁ: and so afterwards (as at D. i. 1. 21). (pts note)and addressed his butler,
“kiṁ nu kho, bho khatte, campeyyakā brāhmaṇagahapatikā campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamantī”ti?
saṅghasaṅghī gaṇībhūtā → saṅghāsaṅghīgaṇībhūtā (sya-all); saṁghā saṁghī gaṇibhūtā (pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | tenupasaṅkamantīti → tenupasaṅkamantī ti (bjt) | kiṁ → kin (pts) | brāhmaṇagahapatikā → brāhmaṇa-gahapatikā (pts) | saṅghasaṅghī gaṇībhūtā → saṁghā saṁghī gaṇi-bhūtā (pts) | tenupasaṅkamantīti → ten upasaṁkamantīti (pts)“My butler, why are the brahmins and householders headed for the Gaggarā Lotus Pond?”
“Atthi kho, bho, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅgesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi campaṁ anuppatto campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre.
kho bho → (pts) | Atthi → Bp Atthi kho bho. (pts note) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | sakyaputto sakyakulā → sakya-putto sakya-kulā (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts)“The ascetic Gotama has arrived at Campā and is staying on the banks of the Gaggarā Lotus Pond.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | kalyāṇo → Scdt kalyāṇa; Sm Bp -ṇo. (pts note) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)He has this good reputation:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
purisadammasārathi → purisadammasārathī (pts) | itipi → iti pi (pts) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathī (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
Tamete bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamantī”ti.
tamete → tam ete (pts) | upasaṅkamantīti → upasaṁkamantīti (pts)They’re going to see that worthy Gotama.”
“Tena hi, bho khatte, yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā campeyyake brāhmaṇagahapatike evaṁ vadehi:
vadehi → vadesi (sya-all) | upasaṁkama → Scdt -kami; Bp -kamiti; Sm omits. (pts note) | vadehi → Scdmt vadesi. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → brāhmaṇa-gahapatikā ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts) | brāhmaṇagahapatike → brāhmaṇa-gahapatike (pts)“Well then, go to the brahmins and householders and say to them:
‘soṇadaṇḍo, bho, brāhmaṇo evamāha—
bho → (pts) | evamāha → evam āha (pts)‘Sirs, the brahmin Soṇadaṇḍa asks
āgamentu kira bhavanto, soṇadaṇḍopi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.
soṇadaṇḍopi → soṇadaṇḍo pi (pts) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)you to wait, as he will also go to see the ascetic Gotama.’”
“Evaṁ, bho”ti kho so khattā soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā campeyyake brāhmaṇagahapatike etadavoca:
bhoti → bho ti (pts) | brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → brāhmaṇa-gahapatikā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | brāhmaṇagahapatike etadavoca → brāhmaṇa-gahapatike etad avoca (pts)“Yes, worthy sir,” replied the butler, and did as he was asked.
“soṇadaṇḍo bho brāhmaṇo evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
‘āgamentu kira bhavanto, soṇadaṇḍopi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.
soṇadaṇḍopi → soṇadaṇḍo pi (pts) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
2. Soṇadaṇḍaguṇakathā2. The Qualities of Soṇadaṇḍa
Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṁ brāhmaṇānaṁ pañcamattāni brāhmaṇasatāni campāyaṁ paṭivasanti kenacideva karaṇīyena.
nānāverajjakānaṁ → nānā-verajjakānaṁ (pts) | pañcamattāni brāhmaṇasatāni → pañca-mattāni brāhmaṇa-satāni (pts) | kenacideva → kenacid eva (pts)Now at that time around five hundred brahmins from abroad were residing in Campā on some business.
Assosuṁ kho te brāhmaṇā:
kho → bho (pts)They heard that
“soṇadaṇḍo kira brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
kira → (sya-all) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)the brahmin Soṇadaṇḍa was going to see the ascetic Gotama.
Atha kho te brāhmaṇā yena soṇadaṇḍo brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)They approached Soṇadaṇḍa and said to him,
“saccaṁ kira bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti?
upasaṅkamissatīti → upasaṅkamissatī ti (bjt) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)“Is it really true that you are going to see the ascetic Gotama?”
“Evaṁ kho me, bho, hoti:“Yes, gentlemen, it is true.”
‘ahampi samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmī’”ti.
ahampi → aham pi (pts) | upasaṅkamissāmīti → upasaṁkamissāmīti (pts)
“Mā bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkami.
upasaṅkami → upasaṁkami (pts)“Please don’t, worthy Soṇadaṇḍa!
Na arahati bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)It’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama.
Sace bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissati, bhoto soṇadaṇḍassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati.
upasaṅkamissati → upasaṁkamissati (pts)For if you do so, your reputation will diminish and his will increase.
Yampi bhoto soṇadaṇḍassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
imināpaṅgena → iminā caṅgena (sya-all) | imināpaṅgena → iminā paṅgena (bjt) | yampi → yam pi (pts) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)For this reason it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;
samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṁ soṇadaṇḍaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
samaṇo tveva → samaṇotveva (my) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ bhavaṁ (pts)it’s appropriate that he comes to see you.
Bhavañhi soṇadaṇḍo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.
pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | pitāmahā-yugā → SS -mahā (twice here, twice in 6, and always in D. v. 6-12); Bp pitāmaha-. (pts note) | anupakkuṭṭho → Bp Old. in the O. C. on Pāc. 83, anupakuṭṭhio. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt, th) | bhavañhi → hi (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)You are well born on both your mother’s and father’s side, stemming from a pure vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.
Yampi bhavaṁ soṇadaṇḍo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
imināpaṅgena → iminā caṅgena (sya-all) | ca → (pts) | pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | imināpaṅgena → iminā paṅgena (bjt) | yampi → yam pi (pts) | ca saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)For this reason it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;
samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṁ soṇadaṇḍaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
samaṇo tveva → samaṇotveva (my) | soṇadaṇḍaṁ → soṇadaṇḍam (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ bhavaṁ (pts)it’s appropriate that he comes to see you.
Bhavañhi soṇadaṇḍo aḍḍho mahaddhano mahābhogo …pe…
bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt, th) | bhavañhi → hi (pts)You’re rich, affluent, and wealthy. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo …pe…
sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ (sya-all) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt, th, pts) | + → bhavaṁ (th, pts) | sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ → sākkhara-ppabhedānaṁ itihāsa-pañcamānaṁ (pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata-mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)You recite and remember the hymns, and have mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. You know them word-by-word, and their grammar. You are well versed in cosmology and the marks of a great man. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…
brahmavacchasī → brahmavaccasī (bj, pts1ed); brahmavacchasi (sya-all) | brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaṇṇi brahmavacchasi akkhuddāvakāso (sya-all) | brahmavacchasī → brahmaḍḍhī (cck: sī.); brahmavaccasī (cck: pī.) | brahmavacchasi → brahmavaṇṇī brahmavaḍḍhī (sya-all: sī.) | brahma-vaccasī → Sd vaḍḍī; Sct vaḍḍhī; Sum. Sm vaccasī; Bp vacchasi. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (th, pts) | + → bhavaṁ (th, pts) | vaṇṇapokkharatāya → vaṇṇa-pokkharatāya (pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahma-vaṇṇī brahma-vaccasī akkhuddāvakāso (pts)You are attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. You have divine looks and lustre, remarkable to behold. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato …pe…
vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | vuḍḍhasīlī → vuddhasīlī (sya-all: sī.) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (th, pts) | + → bhavaṁ (th, pts) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuddha-sīlī vuddha-sīlena (pts)You are ethical, mature in ethical conduct. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…
anelagalāya → aneḷagalāya (pts1ed); anelagaḷāya (mr) | anelagalāya → aneḷagalāya (pts) | anelagalāya → aneḷagalāya (cck: sī. pī.); anelagaḷāya (cck: ka) | aneḷagalāya → Scdm anelagalāya; St Bp anelagaḷāya; see MV. v. 13. 9; viii. 6. 2. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (th, pts) | + → bhavaṁ (th, pts) | kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo → kalyāṇa-vāco kalyāṇa vākkaraṇo (pts)You’re a good speaker who enunciates well, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo bahūnaṁ ācariyapācariyo tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti. Bahū kho pana nānādisā nānājanapadā māṇavakā āgacchanti bhoto soṇadaṇḍassa santike mantatthikā mante adhiyitukāmā …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | adhiyitukāmā → adhīyitukāmā (bj) | bahū → bahukā (sya-all) | adhiyitukāmā → All MSS. ī. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (th, pts) | bahūnaṁ ācariyapācariyo → bahunnaṁ ācariya-pācariyo (pts) | māṇavakasatāni → māṇavaka-satāni (pts) | nānādisā nānājanapadā → nānā-disā nānā-janapadā (pts) | + → bhavaṁ (pts)You’re the tutor of tutors for many, and teach three hundred young students to recite the hymns. Many students come from various districts and countries for the sake of the hymns, wishing to learn the hymns. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto;
vuddho → vuḍḍho (sya-all) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | vayoanuppatto → vayo anuppatto (bjt, pts) | bhavañhi → hi (pts)You’re old, elderly and senior, advanced in years, and have reached the final stage of life.
samaṇo gotamo taruṇo ceva taruṇapabbajito ca …pe…
taruṇa-paribbājako → Bp pabbajito. (pts note) | ceva taruṇapabbajito → eva taruṇa-paribbājako (pts) | + → bhavaṁ (pts)The ascetic Gotama is young, and has newly gone forth. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
mānito → St māṇito (and below). (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)You’re honored, respected, revered, venerated, and esteemed by King Bimbisāra of Magadha …
Bhavañhi soṇadaṇḍo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
pokkharasātissa → pokkharasādissa (pts) | Pokkharasādissa → Sct sādissa; Sm omits the clause. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | + → bhavaṁ (pts)and the brahmin Pokkharasāti. …
Bhavañhi soṇadaṇḍo campaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṁ, rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
rāja-bhoggaṁ → Sc bhogga. (pts note) | rāja-dāyaṁ → Sc dāyādaṁ. (pts note) | bhavañhi → bhavaṁ hi (bjt) | bhavañhi → hi (pts) | rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ → rāja-dāyaṁ brahma-deyyaṁ (pts)You live in Campā, a crown property given by King Seniya Bimbisāra of Magadha, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.
Yampi bhavaṁ soṇadaṇḍo campaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṁ, rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
yampi → yam pi (pts) | rājabhoggaṁ → rāja-bhoggaṁ (pts) | rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ → rāja-dāyaṁ brahma-deyyam (pts)
Imināpaṅgena na arahati bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
imināpaṅgena → iminā caṅgena (sya-all) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)For this reason, too, it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;
samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṁ soṇadaṇḍaṁ dassanāya upasaṅkamitun”ti.
samaṇo tveva → samaṇotveva (my) | upasaṅkamitunti → upasaṁkamitun ti (pts)it’s appropriate that he comes to see you.”
3. Buddhaguṇakathā3. The Qualities of the Buddha
Evaṁ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)When they had spoken, Soṇadaṇḍa said to those brahmins:
“Tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
tena hi → tenahi (th) | mamapi → mama pi (pts) | mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)“Well then, gentlemen, listen to why it’s appropriate for me to go to see the ascetic Gotama,
na tveva arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
na tveva → natveva (my, bjt) | tveva → tv eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)and it’s not appropriate for him to come to see me.
Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā, akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.
pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)He is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.
Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā, akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;
imināpaṅgena → iminā caṅgena (sya-all) | yampi → yam pi (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena imināpaṅgena → jāti-vadena iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)For this reason it’s not appropriate for the ascetic Gotama to come to see me;
atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
atha kho → athakho (th) | mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)rather, it’s appropriate for me to go to see him.
Samaṇo khalu, bho, gotamo mahantaṁ ñātisaṅghaṁ ohāya pabbajito …pe…
khalu bho → (pts) | pabbajito → Bp inserts a gha. (pts note) | ñātisaṅghaṁ → ñāti-saṁghaṁ (pts)When he went forth he abandoned a large family circle. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhaṁ ca …pe…
vehāsaṭṭhaṁ ca → vehāsaṭṭhañca (bjt, th) | hiraññasuvaṇṇaṁ → hirañña-suvaṇṇaṁ (pts) | bhūmigatañca vehāsaṭṭhaṁ → bhūmi-gatañ ca vehāsaṭṭhañ (pts)When he went forth he abandoned abundant gold, both coined and uncoined, stored above and below ground. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…
yuvā susukāḷakeso → susū kāḷakeso (sya-all) | yuvā → (pts) | susukāḷakeso → susu kāḷakeso (bjt) | daharova → daharo va (th, pts) | yuvā susukāḷakeso → susukāḷa-keso (pts)He went forth from the lay life to homelessness while still a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | akāmakānaṁ → Sct akāmakāmānaṁ, and so Burnouf ‘Lotus,'; 863. (pts note) | mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ → mātā-pitunnaṁ assu-mukhānaṁ (pts) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)Though his mother and father wished otherwise, weeping with tearful faces, he shaved off his hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, brahmavaṇṇī, brahmavacchasī, akhuddāvakāso dassanāya …pe…
brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaṇṇi brahmavacchasi akkhuddāvakāso (sya-all) | brahma-vaccasī → Scdt vaḍḍhi; Bp vacchasi (as in 13). (pts note) | vaṇṇapokkharatāya → vaṇṇa-pokkharatāya (pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahma-vaṇṇī brahma-vaccasī akkhuddāvakāso (pts)He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He has divine looks and lustre, remarkable to behold. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalasīlena samannāgato …pe…
kusala-sīlī → Sd Bp omit. (pts note) | ariyasīlī kusalasīlī kusalasīlena → ariya-sīlī kusala-sīlī kusala-sīlena (pts)He is ethical, possessing ethical conduct that is noble and skillful. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…
anelagalāya → aneḷagalāya (pts) | kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo → kalyāṇa-vāco kalyāṇa-vākkaraṇo (pts)He’s a good speaker who enunciates well, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṁ ācariyapācariyo …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts) | bahūnaṁ ācariyapācariyo → bahunnaṁ ācariya-pācariyo (pts)He’s a tutor of tutors. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo …pe…
khīṇakāmarāgo vigatacāpallo → khīṇa-kāma-rāgo vigata-cāpallo (pts)He has ended sensual desire, and is rid of caprice. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya …pe…
kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro → kamma-vādī kiriya-vādī apāpa-purekkhāro (pts)He teaches the efficacy of deeds and action. He doesn’t wish any harm upon the community of brahmins. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnakhattiyakulā …pe…
uccā kulā → uccākulā (th) | asambhinnakhattiyakulā → abhinnakhattiyakulā (th) | asambhinnakhattiyakulā → ādīnakkhattiya-kulā (pts)He went forth from an eminent family of unbroken aristocratic lineage. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā …pe…
aḍḍhā kulā → aḍḍhakulā (pts) | aḍḍhā → addhātipi addhakulātipi aḍḍhakulātipi pāṭho (sya-all note) | aḍḍhā kulā → aḍḍha-kulā (pts) | mahābhogā → mahā-bhogā (pts)He went forth from a rich, affluent, and wealthy family. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ tiroraṭṭhā tirojanapadā pañhaṁ pucchituṁ āgacchanti …pe…
pañhaṁ pucchituṁ → sampucchituṁ (bj, sya-all) | pañhaṁ pucchituṁ → saṁpucchituṁ (th) | tiroraṭṭhā tirojanapadā pañhaṁ pucchituṁ → tiro raṭṭhā tiro janapadā sampucchituṁ (pts)People come from distant lands and distant countries to question him. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṁ gatāni …pe…
pāṇehi → Sm pānehi here but ṇ below. (pts note) | saraṇaṁ gatāni → saraṇaṅgatāni (th) | devatāsahassāni → devatā-sahassāni (pts)Many thousands of deities have gone for refuge for life to him. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)He has this good reputation:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti …pe…
purisadammasārathi → purisadammasārathī (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (my, bjt, pts) | itipi → iti pi (pts) | vijjācaraṇasampanno → vijjācaraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-dammasārathī (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ …
Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato …pe…
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa-mahāpurisa-lakkhaṇehi (pts)He has the thirty-two marks of a great man. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo ehisvāgatavādī sakhilo sammodako abbhākuṭiko uttānamukho pubbabhāsī …pe…
ehisvāgatavādī → ehisāgatavādī (bj, sya-all, pts) | sakhilo → ehisāhatavādī sukhilo (sya-all: sī.) | ehisvāgatavādī → ehisāgata-vādī (pts) | pubbabhāsī → pubba-bhāsī (pts)He is welcoming, congenial, polite, smiling, open, the first to speak. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo catunnaṁ parisānaṁ sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
+ → samaṇaṁ (th)He’s honored, respected, revered, venerated, and esteemed by the four assemblies. …
Samaṇe khalu, bho, gotame bahū devā ca manussā ca abhippasannā …pe…
gotame → gotamaṁ (sya-all) | ca → (pts) | Samaṇe → Sdmt ṇo; Sc omits the whole clause; Bp ṇe altered to -ṇo. (pts note) | Gotame → Sdmt Gotamo. (pts note) | devā → Sdt deva. (pts note)Many gods and humans are devoted to him. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo yasmiṁ gāme vā nigame vā paṭivasati, na tasmiṁ gāme vā nigame vā amanussā manusse viheṭhenti …pe…While he is residing in a village or town, non-human entities do not harass them. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo saṅghī gaṇī gaṇācariyo puthutitthakarānaṁ aggamakkhāyati. Yathā kho pana, bho, etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ yathā vā tathā vā yaso samudāgacchati, na hevaṁ samaṇassa gotamassa yaso samudāgato.
etesaṁ → ekesaṁ (bj, pts) | saṅghī gaṇī gaṇācariyo → saṅghīgaṇīgaṇācariyo (th) | saṅghī → saṁghī (ms2005, pts) | puthutitthakarānaṁ aggamakkhāyati → puthu-tittha-karānaṁ aggam akkhāyati (pts) | etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ → ekesaṁ samaṇa-brāhmaṇānaṁ (pts) | hevaṁ → h evaṁ (pts)He leads an order and a community, and tutors a community, and is said to be the best of the various religious founders. He didn’t come by his fame in the same ways as those other ascetics and brahmins.
Atha kho anuttarāya vijjācaraṇasampadāya samaṇassa gotamassa yaso samudāgato …pe…
atha kho → athakho (th) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts)Rather, he came by his fame due to his supreme knowledge and conduct. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…
saraṇaṁ gato → saraṇaṅgato (th)King Seniya Bimbisāra of Magadha and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā pasenadi kosalo saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…
pasenadi → pasenadī (bj) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th) | saraṇaṁ gato → saraṇaṅgato (th)King Pasenadi of Kosala and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ brāhmaṇo pokkharasāti saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…
pokkharasāti → pokkharasātī (bj); pokkharasādi (pts) | saraṇaṁ gato → saraṇaṅgato (th)The brahmin Pokkharasāti and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…He’s honored, respected, revered, venerated, and esteemed by King Bimbisāra of Magadha …
Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (sya-all, pts) | pasenadissa kosalassa → pasenadi-kosalassa (pts)King Pasenadi of Kosala …
Samaṇo khalu, bho, gotamo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…
pokkharasātissa → pokkharasādissa (pts) | Pokkharasādissa → Sd -satidissa; Bp sātissa. (pts note)and the brahmin Pokkharasāti.
Samaṇo khalu, bho, gotamo campaṁ anuppatto, campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre.The ascetic Gotama has arrived at Campā and is staying at the Gaggarā Lotus Pond.
Ye kho pana, bho, keci samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṁ gāmakhettaṁ āgacchanti atithī no te honti.
bho → (pts) | pana → Bp adds bho. (pts note) | gāmakhettaṁ → gāmakkhettaṁ (bjt, th, pts)Any ascetic or brahmin who comes to stay in our village district is our guest,
Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā apacetabbā.
atithī → atithī pi (pts) | panamhehi → pan amhehi (pts)and should be honored and respected as such.
Yampi, bho, samaṇo gotamo campaṁ anuppatto campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre, atithimhākaṁ samaṇo gotamo;
atithimhākaṁ → atithamhākaṁ (bj, pts); atithismākaṁ (sya-all) | yampi → yam pi (pts) | atithimhākaṁ → atith amhākaṁ (pts)
atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo apacetabbo.
apacetabbo imināpaṅgena → apacitabbo iminā caṅgena (sya-all) | kho → Sdt atithiko. (pts note) | panamhehi → pan amhehi (pts)
Imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
imināpaṅgena → caṅgena (th) | imināpaṅgena → iminā p aṅgena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)For this reason, too, it’s not appropriate for the worthy Gotama to come to see me;
Atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
kho → kho pana (bj) | kho → Bp adds pana. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mayameva → mayam eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)rather, it’s appropriate for me to go to see him.
Ettake kho ahaṁ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṁ gotamo ettakavaṇṇo.
vaṇṇe → guṇe (bj) | bho tassa → (sya-all) | pariyāpuṇāmi → parayāpuṇāmi (sya-all) | bhavaṁ → Bp no kho bhavaṁ. (pts note) | ettakavaṇṇo → ettaka-vaṇṇo (pts)This is the extent of the worthy Gotama’s praise that I have memorized. But his praises are not confined to this,
Aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṁ gotamo”ti.
gotamoti → gotamo ti (pts)for the praise of the worthy Gotama is limitless.”
Evaṁ vutte, te brāhmaṇā soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:
soṇadaṇḍaṁ → soṇaḍaṇḍaṁ (sya-all) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)When he had spoken, those brahmins said to him,
“yathā kho bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhāsati ito cepi so bhavaṁ gotamo yojanasate viharati, alameva saddhena kulaputtena dassanāya upasaṅkamituṁ api puṭosenā”ti.
puṭosenāti → puṭosena (bj); puṭaṁsenāpi (pts) | puṭosena → puṭaṁsenāti’pi pāṭho (bj: kesuci potthakesu) | puṭosenāti → puṭaṁsenāti (sya-all: sī.) | vaṇṇe → Sdtm vaṇṇo; Bp vaṇṇaṁ (Sum Sc vaṇṇe). (pts note) | puṭaṁsenāpi → Bp puṭosenāpi (but see A. iv. 190). (pts note) | cepi → ce pi (pts) | yojanasate → yojana-sate (pts) | alameva → alam eva (pts) | kulaputtena → kula-puttena (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)“According to Soṇadaṇḍa’s praises, if the worthy Gotama were staying within a hundred leagues, it’d be worthwhile for a faithful gentleman to go to see him, even if he had to carry his own provisions in a knapsack.”
“Tena hi, bho, sabbeva mayaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmā”ti.
sabbeva mayaṁ → sabbe va (pts) | tena hi → tenahi (th) | upasaṅkamissāmāti → upasaṁkamissāmāti (pts)“Well then, gentlemen, let’s all go to see the ascetic Gotama.”
4. Soṇadaṇḍaparivitakka4. Soṇadaṇḍa Has Second Thoughts
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkami.
brāhmaṇagaṇena → Sd saṁghena. (pts note) | Gaggarā → Sc Gaggarāya. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)Then Soṇadaṇḍa together with a large group of brahmins approached the Gaggarā Lotus Pond.
Atha kho soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa tirovanasaṇḍagatassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
cetaso → cetasā (pts) | atha kho → athakho (th) | tirovanasaṇḍagatassa → tiro-vana-saṇḍagatassa (pts)But as he reached the far side of the forest, this thought came to mind,
“ahañceva kho pana samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ puccheyyaṁ;
ahañceva → ahaṁ ce va (pts)“Suppose I was to ask the ascetic Gotama a question.
tatra ce maṁ samaṇo gotamo evaṁ vadeyya:He might say to me:
‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṁ pucchitabbo, evaṁ nāmesa, brāhmaṇa, pañho pucchitabbo’ti, tena maṁ ayaṁ parisā paribhaveyya:
Na → Bp na kho (as in 10). (pts note) | nāmesa → nām esa (pts) | pucchitabboti → pucchitabbo ti (pts)‘Brahmin, you shouldn’t ask your question like that. This is how you should ask it.’ And the assembly might disparage me for that:
‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇaṁ gotamaṁ yoniso pañhaṁ pucchitun’ti.
abyatto → avyatto (pts) | pucchitunti → pucchitun ti (pts)‘Soṇadaṇḍa is foolish and incompetent. He’s not able to ask the ascetic Gotama a rational question.’
Yaṁ kho panāyaṁ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yasopi → yaso pi (pts)And when you’re disparaged by the assembly, your reputation diminishes.
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
bhogāpi → bhogā pi (pts)When your reputation diminishes, your wealth also diminishes.
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
yasoladdhā → yaso-laddhā (pts) | panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)But my wealth relies on my reputation.
Mamañceva kho pana samaṇo gotamo pañhaṁ puccheyya, tassa cāhaṁ pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ na ārādheyyaṁ;
mamañceva → mañceva (bj) | mamañceva kho → mañceva (sya-all) | ārādheyyaṁ → Sd āraddheyyaṁ; St ādheyyaṁ; Bp ārodheyyaṁ. (pts note) | mamañceva → maṁ ce va (pts) | cāhaṁ → cāham (pts)Or if the ascetic Gotama asks me a question, I might not satisfy him with my answer.
tatra ce maṁ samaṇo gotamo evaṁ vadeyya:He might say to me:
‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṁ byākātabbo, evaṁ nāmesa, brāhmaṇa, pañho byākātabbo’ti, tena maṁ ayaṁ parisā paribhaveyya:
byākātabbo → vyākātabbo (bjt, pts) | byākātabboti → vyākātabboti (bjt) | nāmesa → nām esa (pts) | byākātabboti → vyākātabbo ti (pts)‘Brahmin, you shouldn’t answer the question like that. This is how you should answer it.’ And the assembly might disparage me for that:
‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇassa gotamassa pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādhetun’ti.
ārādhetun → Bp ārodhetun. (pts note) | abyatto → avyatto (pts) | ārādhetunti → ārādhetun ti (pts)‘Soṇadaṇḍa is foolish and incompetent. He’s not able to satisfy the ascetic Gotama’s mind with his answer.’
Yaṁ kho panāyaṁ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yaṁ → ya (th) | yasopi → yaso pi (pts)And when you’re disparaged by the assembly, your reputation diminishes.
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
kho → (pts) | bhogāpi → bhogā pi (pts)When your reputation diminishes, your wealth also diminishes.
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
yasoladdhā → yaso-laddhā (pts) | panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)But my wealth relies on my reputation.
Ahañceva kho pana evaṁ samīpagato samāno adisvāva samaṇaṁ gotamaṁ nivatteyyaṁ, tena maṁ ayaṁ parisā paribhaveyya:
adisvāva → adisvā va (th) | ahañceva → ahaṁ ce va (pts) | samīpagato → samīpa-gato (pts) | adisvāva → adisvā (pts)On the other hand, if I were to turn back after having come so far without having seen the ascetic Gotama, the assembly might disparage me for that:
‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto mānathaddho bhīto ca, no visahati samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ, kathañhi nāma evaṁ samīpagato samāno adisvā samaṇaṁ gotamaṁ nivattissatī’ti.
visahati → visahi (bj, sya-all) | evaṁ → (bj) | ca → (sya-all) | visahi → Bp visahati. (pts note) | mānathaddho → mānatthaddho (bjt) | kathañhi → kathaṁ hi (bjt) | nivattissatīti → nivattissatī ti (bjt) | abyatto mānathaddho → avyatto mānatthaddho (pts) | upasaṅkamituṁ kathañhi → upasaṁkamituṁ kathaṁ hi (pts) | samīpagato → samīpa-gato (pts)‘Soṇadaṇḍa is foolish and incompetent. He’s stuck-up and scared. He doesn’t dare to go and see the ascetic Gotama. For how on earth can he turn back after having come so far without having seen the ascetic Gotama!’
Yaṁ kho panāyaṁ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yasopi → yaso pi (pts)And when you’re disparaged by the assembly, your reputation diminishes.
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ,
bhogāpi → bhogā pi (pts)When your reputation diminishes, your wealth also diminishes.
yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā”ti.
yasoladdhā → yaso-laddhā (pts) | panamhākaṁ bhogāti → pan amhākaṁ bhogā ti (pts)But my wealth relies on my reputation.”
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)Then Soṇadaṇḍa went up to the Buddha, and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all)When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side.
Campeyyakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu; sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | panāmetvā → Bp paṇāmetvā. (pts note) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | campeyyakāpi → campeyyakā pi (pts) | brāhmaṇagahapatikā appekacce → brāhmaṇa-gahapatikā app ekacce (pts) | appekacce → app ekacce (pts) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → ten añjalim panāmetvā (pts) | appekacce nāmagottaṁ → app ekacce nāma-gottaṁ (pts) | appekacce tuṇhībhūtā → app ekacce tuṇhī-bhūtā (pts)Before sitting down to one side, some of the brahmins and householders of Campā bowed, some exchanged greetings and polite conversation, some held up their cupped palms toward the Buddha, some announced their name and clan, while some kept silent.
Tatrapi sudaṁ soṇadaṇḍo brāhmaṇo etadeva bahulamanuvitakkento nisinno hoti:
tatrapi → tatra (th) | tatrapi → tatra pi (pts) | etadeva bahulamanuvitakkento → bahulam anuvitakkento (pts)But while sitting there, Soṇadaṇḍa continued to be plagued by many second thoughts. He thought,
“ahañceva kho pana samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ puccheyyaṁ;
ahañceva → ahaṁ ceva (bjt) | ahañceva → ahaṁ ce va (pts)
tatra ce maṁ samaṇo gotamo evaṁ vadeyya:
‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṁ pucchitabbo, evaṁ nāmesa, brāhmaṇa, pañho pucchitabbo’ti, tena maṁ ayaṁ parisā paribhaveyya:
nāmesa → nām esa (pts) | pucchitabboti → pucchitabbo ti (pts)
‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇaṁ gotamaṁ yoniso pañhaṁ pucchitun’ti.
abyatto → avyatto (pts) | pucchitunti → pucchitun ti (pts)
Yaṁ kho panāyaṁ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yasopi → yaso pi (pts)
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
bhogāpi → bhogā pi (pts)
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
yasoladdhā → yaso-laddhā (pts) | panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)
Mamañceva kho pana samaṇo gotamo pañhaṁ puccheyya, tassa cāhaṁ pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ na ārādheyyaṁ;
mamañceva → mañceva (bj, sya-all) | mamañceva → maṁ ce va (pts)
tatra ce maṁ samaṇo gotamo evaṁ vadeyya:
‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṁ byākātabbo, evaṁ nāmesa, brāhmaṇa, pañho byākātabbo’ti, tena maṁ ayaṁ parisā paribhaveyya:
esa → Sdt na kho 'sa; Sm na kho; Bp na kho esa. (pts note) | esa → Scd nāmo sa. (pts note) | byākātabbo → vyākātabbo (bjt, pts) | byākātabboti → vyākātabboti (bjt) | nāmesa → nām esa (pts) | byākātabboti → vyākātabbo ti (pts)
‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇassa gotamassa pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādhetun’ti.
abyatto → avyatto (pts) | ārādhetunti → ārādhetun ti (pts)
Yaṁ kho panāyaṁ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yasopi → yaso pi (pts)
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
bhogāpi → bhogā pi (pts)
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
yasoladdhā → yaso-laddhā (pts) | panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)
Aho vata maṁ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṁ puccheyya, addhā vatassāhaṁ cittaṁ ārādheyyaṁ pañhassa veyyākaraṇenā”ti.
puccheyya → SS puccheyyāti. (pts note) | addhā vatassāhaṁ → addhāvatassāhaṁ (bjt) | + → maṁ (th) | vatassāhaṁ → va tassāhaṁ (th) | ārādheyyaṁ → ārādheyya (th) | vatassāhaṁ → vat assāhaṁ (pts)“If only the ascetic Gotama would ask me about my own tutor’s scriptural heritage of the three Vedas! Then I could definitely satisfy his mind with my answer.”
5. Brāhmaṇapaññatti5. What Makes a Brahmin
Atha kho bhagavato soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi:
atha kho → athakho (th) | cetoparivitakkamaññāya etadahosi → ceto-parivitakkam aññāya etad ahosi (pts)Then, knowing Soṇadaṇḍa’s train of thought, it occurred to the Buddha,
“vihaññati kho ayaṁ soṇadaṇḍo brāhmaṇo sakena cittena.“This brahmin Soṇadaṇḍa is troubled by his own thoughts.
Yannūnāhaṁ soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ sake ācariyake tevijjake pañhaṁ puccheyyan”ti.
ācariyake → St ācayake. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)Why don’t I ask him about his own tutor’s scriptural heritage of the three Vedas?”
Atha kho bhagavā soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)So he said to Soṇadaṇḍa,
“katihi pana, brāhmaṇa, aṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
katihi → katīhi (bj, sya-all) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts) | Katihi → All MSS. ī. (pts note)“Brahmin, how many factors must a brahmin possess for the brahmins to describe him as a brahmin;
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti?
āpajjeyyāti → āpajjeyyā ti (bjt) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)and so that when he says ‘I am a brahmin’ he speaks rightly, without falling into falsehood?”
Atha kho soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)Then Soṇadaṇḍa thought,
“yaṁ vata no ahosi icchitaṁ, yaṁ ākaṅkhitaṁ, yaṁ adhippetaṁ, yaṁ abhipatthitaṁ:
abhipatthitaṁ → adhipatthitaṁ (pts)“The ascetic Gotama has asked me about exactly what I wanted, what I wished for, what I desired, what I yearned for; that is, my own scriptural heritage.
‘aho vata maṁ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṁ puccheyya, addhā vatassāhaṁ cittaṁ ārādheyyaṁ pañhassa veyyākaraṇenā’ti, tatra maṁ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṁ pucchati.
veyyākaraṇenāti → veyyākaraṇena (sya-all) | tatra → tatra ce (sya-all) | vatassāhaṁ → va tassāhaṁ (th) | vatassāhaṁ → vat assāhaṁ (pts)
Addhā vatassāhaṁ cittaṁ ārādhessāmi pañhassa veyyākaraṇenā”ti.
vatassāhaṁ → va tassāhaṁ (th) | vatassāhaṁ → vat assāhaṁ (pts)I can definitely satisfy his mind with my answer.”
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo abbhunnāmetvā kāyaṁ anuviloketvā parisaṁ bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Soṇadaṇḍa straightened his back, looked around the assembly, and said to the Buddha,
“pañcahi, bho gotama, aṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
paññapenti → paññāpenti (bj) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts)“Worthy Gotama, a brahmin must possess five factors for the brahmins to describe him as a brahmin;
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyya.
smīti → Stm 'mhīti. (pts note) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)and so that when he says ‘I am a brahmin’ he speaks rightly, without falling into falsehood.
Katamehi pañcahi?What five?
Idha, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca, saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena;
gotama → (pts) | pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)It’s when a brahmin is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.
ajjhāyako hoti mantadharo tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo;
ajjhāyako → ajjhāyako ca (sya-all) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ (sya-all) | mantadharo → manta-dharo (pts) | sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ → sākkhara-ppabhedānaṁ itihāsa-pañcamānaṁ (pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata-mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)He recites and remembers the hymns, and has mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knows them word-by-word, and their grammar. He is well versed in cosmology and the marks of a great man.
abhirūpo hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya;
brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | abhirūpo → abhirūpo ca (sya-all) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaṇṇi brahmavacchasi akkhuddāvakāso (sya-all) | brahma-vaccasī → Bp vacchasi (as in 6). (pts note) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahma-vaṇṇī brahma-vaccasī akkhuddāvakāso (pts)He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He has divine looks and lustre, remarkable to behold.
sīlavā hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato;
sīlavā → sīlavā ca (sya-all) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuddha-sīlī vuddha-sīlena (pts)He is ethical, mature in ethical conduct.
paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṁ paggaṇhantānaṁ.
sujaṁ → pūjaṁ (sya-all)He’s astute and intelligent, being the first or second to hold the sacrificial ladle.
Imehi kho, bho gotama, pañcahi aṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
paññapenti → paññāpenti (bj) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts)These are the five factors which a brahmin must possess for the brahmins to describe him as a brahmin;
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti.
brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)and so that when he says ‘I am a brahmin’ he speaks rightly, without falling into falsehood.”
“Imesaṁ pana, brāhmaṇa, pañcannaṁ aṅgānaṁ sakkā ekaṁ aṅgaṁ ṭhapayitvā catūhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapetuṁ;
ṭhapayitvā catūhaṅgehi → ṭhapetvā catūhi aṅgehi (bj) | brāhmaṇā → (bj, sya-all, pts) | paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj) | catūhaṅgehi → catūhi aṅgehi (sya-all, pts) | paññapetuṁ brāhmaṇosmīti → paññāpetuṁ brāhmaṇo smīti (pts) | catūhaṅgehi → catuhi aṅgehi (pts)“But brahmin, is it possible to set aside one of these five factors and still rightly describe someone as a brahmin?”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti?
āpajjeyyāti → āpajjeyyā ti (bjt) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“Sakkā, bho gotama.“It is possible, worthy Gotama.
Imesañhi, bho gotama, pañcannaṁ aṅgānaṁ vaṇṇaṁ ṭhapayāma.
imesañhi → imesaṁ hi (bjt, th, pts)We could leave appearance out of the five factors.
Kiñhi vaṇṇo karissati?
Kiṁ → SS kim hi (kiṁ hi in 15, 16). (pts note)For what does appearance matter?
Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena;
gotama → (pts) | pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)
ajjhāyako ca hoti mantadharo ca tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo;
ca → (bj, sya-all, pts) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ (sya-all) | mantadharo ca → manta-dharo (pts) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ → sanighaṇḍu-keṭubhānaṁ sākkhara-ppabhedānaṁ itihāsa-pañcamānaṁ (pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata-mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)
sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato;
vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuddha-sīlī vuddha-sīlena (pts)
paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṁ paggaṇhantānaṁ.
sujaṁ → pūjaṁ (sya-all)
Imehi kho, bho gotama, catūhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
paññapenti → paññāpenti (bj) | imehi → imhi (sya-all) | catūhaṅgehi → catūhi aṅgehi (sya-all); catuh aṅgehi (pts) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts)A brahmin must possess the remaining four factors for the brahmins to rightly describe him as a brahmin.”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti.
brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“Imesaṁ pana, brāhmaṇa, catunnaṁ aṅgānaṁ sakkā ekaṁ aṅgaṁ ṭhapayitvā tīhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapetuṁ;
tīhaṅgehi → tīhi aṅgehi (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇā → (bj, sya-all, pts) | paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj) | paññapetuṁ brāhmaṇosmīti → paññāpetuṁ brāhmaṇo smīti (pts)“But brahmin, is it possible to set aside one of these four factors and still rightly describe someone as a brahmin?”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti?
āpajjeyyāti → āpajjeyyā ti (bjt) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“Sakkā, bho gotama.“It is possible, worthy Gotama.
Imesañhi, bho gotama, catunnaṁ aṅgānaṁ mante ṭhapayāma.
imesañhi → imesaṁ hi (bjt, th, pts)We could leave the hymns out of the four factors.
Kiñhi mantā karissanti?
kiñhi → kiṁ hi (bjt, th, pts)For what do the hymns matter?
Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena;
gotama → (pts) | pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | saṁsuddhagahaṇiko → saṁsuddha-gahaṇiko (pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)
sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato;
vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | vuddhasīlena → vuddha-sīlena (pts)
paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṁ paggaṇhantānaṁ.
sujaṁ → pūjaṁ (sya-all)
Imehi kho, bho gotama, tīhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
tīhaṅgehi → tīhi aṅgehi (bj, sya-all) | paññapenti → paññāpenti (bj) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts) | aṅgehi → Bp catuhi . . . tīhi. (pts note) | tīhaṅgehi → tīh aṅgehi (pts)A brahmin must possess the remaining three factors for the brahmins to rightly describe him as a brahmin.”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti.
brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“Imesaṁ pana, brāhmaṇa, tiṇṇaṁ aṅgānaṁ sakkā ekaṁ aṅgaṁ ṭhapayitvā dvīhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapetuṁ;
ṭhapayitvā → ṭhapetvā (bj) | brāhmaṇā → (bj, sya-all, pts) | paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj) | dvīhaṅgehi → dvīhi aṅgehi (sya-all) | paññapetuṁ brāhmaṇosmīti → paññāpetuṁ brāhmaṇo smīti (pts) | dvīhaṅgehi → dvīh aṅgehi (pts)“But brahmin, is it possible to set aside one of these three factors and still rightly describe someone as a brahmin?”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti?
āpajjeyyāti → āpajjeyyā ti (bjt) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“Sakkā, bho gotama.“It is possible, worthy Gotama.
Imesañhi, bho gotama, tiṇṇaṁ aṅgānaṁ jātiṁ ṭhapayāma.
imesañhi → imesaṁ hi (bjt, th, pts)We could leave birth out of the three factors.
Kiñhi jāti karissati?
kiñhi → kiṁ hi (bjt, th, pts)For what does birth matter?
Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo sīlavā hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato;
sīlavā → sīlavā ca (bj, sya-all, pts) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | gotama → (pts) | bho → Scdmt omit; Bp bhogota. (pts note) | vuddhasīlī → vuddha-sīlī (pts)It’s when a brahmin is ethical, mature in ethical conduct;
paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṁ paggaṇhantānaṁ.
sujaṁ → pūjaṁ (sya-all)and he’s astute and intelligent, being the first or second to hold the sacrificial ladle.
Imehi kho, bho gotama, dvīhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
paññapenti → paññāpenti (bj) | dvīhaṅgehi → dvīhi aṅgehi (sya-all) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts) | dvīhaṅgehi → dvīh aṅgehi (pts)A brahmin must possess these two factors for the brahmins to rightly describe him as a brahmin.”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti.
brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
Evaṁ vutte, te brāhmaṇā soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)When he had spoken, those brahmins said to him,
“mā bhavaṁ soṇadaṇḍo evaṁ avaca, mā bhavaṁ soṇadaṇḍo evaṁ avaca.“Please don’t say that, worthy Soṇadaṇḍa, please don’t say that!
Apavadateva bhavaṁ soṇadaṇḍo vaṇṇaṁ, apavadati mante, apavadati jātiṁ, ekaṁsena bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇasseva gotamassa vādaṁ anupakkhandatī”ti.
apavadateva → apavadati (sya-all) | samaṇasseva → samaṇassayeva (sya-all) | ekaṁsena → ekaṅsena (pts) | eva → Scdm apavadate. See 19. (pts note) | mante → Scmt omit. (pts note) | apavadateva → apavadat eva (pts) | soṇadaṇḍo → soṇa daṇḍo (pts) | samaṇasseva → samaṇass eva (pts)You’re just condemning appearance, the hymns, and birth! You’re totally going over to the ascetic Gotama’s doctrine!”
Atha kho bhagavā te brāhmaṇe etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)So the Buddha said to them,
“sace kho tumhākaṁ brāhmaṇānaṁ evaṁ hoti:
kho → All MSS. vo (see iii. 18). (pts note) | brāhmaṇā → Bp brahmaṇānaṁ. (pts note)“Well, brahmins, if you think that
‘appassuto ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, akalyāṇavākkaraṇo ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, duppañño ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, na ca pahoti soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatu soṇadaṇḍo brāhmaṇo, tumhe mayā saddhiṁ mantavho asmiṁ vacane.
asmiṁ vacane → (bj, sya-all, pts) | paṭimantetunti → patimantetunti (sya-all, pts) | brāhmaṇo → Sct repeat na ca pahoti S- b-; and so Sm erased. (pts note) | akalyāṇavākkaraṇo → akalyāṇa-vākkaraṇo (pts) | paṭimantetunti → patimantetun ti (pts)Soṇadaṇḍa is unlearned, a poor speaker, witless, and not capable of debating with me about this, then leave him aside and you can debate with me.
Sace pana tumhākaṁ brāhmaṇānaṁ evaṁ hoti:
brāhmaṇānaṁ → brāhmaṇā (bjt, pts)But if you think that
‘bahussuto ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, kalyāṇavākkaraṇo ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, paṇḍito ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, pahoti ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatha tumhe, soṇadaṇḍo brāhmaṇo mayā saddhiṁ paṭimantetū”ti.
paṭimantetunti → patimantetunti (sya-all, pts) | paṭimantetūti → patimantetūti (sya-all); mantetūti (pts) | ca → -6 Sc brāhmaṇa etad avoca; St brāhmaṇaṁ etad avocā; Sm brāhmaṇo etad avoca; Sd Bp brāhmaṇānaṁ e. h. b. c. (pts note) | patimantetun → Sd Bp paṭimantetun. (pts note) | mantetūti → Sc mantetun ti; St mante ti; Bp paṭimantetūti. (pts note) | kalyāṇavākkaraṇo → kalyāṇa-vākkaraṇo (pts) | paṭimantetunti → patimantetun ti (pts)he’s learned, a good speaker who enunciates well, astute, and capable of debating with me about this, then you should stand aside and let him debate with me.”
Evaṁ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)When he said this, Soṇadaṇḍa said to the Buddha,
“tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo, tuṇhī bhavaṁ gotamo hotu, ahameva tesaṁ sahadhammena paṭivacanaṁ karissāmī”ti.
ahameva → aham eva (pts) | sahadhammena → saha dhammena (pts)“Let it be, worthy Gotama, be silent. I myself will respond to them in a legitimate manner.”
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca:
brāhmaṇo → (sya-all) | atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)Then he said to those brahmins,
“mā bhavanto evaṁ avacuttha, mā bhavanto evaṁ avacuttha:
avacuttha → Bp omits repetition of this clause. (pts note)“Don’t say this, good fellows, don’t say this:
‘apavadateva bhavaṁ soṇadaṇḍo vaṇṇaṁ, apavadati mante, apavadati jātiṁ, ekaṁsena bhavaṁ soṇadaṇḍo samaṇasseva gotamassa vādaṁ anupakkhandatī’ti.
apavadateva → apavadati (sya-all) | soṇadaṇḍo → soṇadaṇḍo brāhmaṇo (sya-all) | eva → Only St here apavadate. (pts note) | apavadateva → apavadat eva (pts) | samaṇasseva → samaṇass eva (pts)‘You’re just condemning appearance, the hymns, and birth! You’re totally going over to the ascetic Gotama’s doctrine!’
Nāhaṁ, bho, apavadāmi vaṇṇaṁ vā mante vā jātiṁ vā”ti.
vāti → vā ti (pts)I’m not condemning appearance, hymns, or birth.”
Tena kho pana samayena soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa bhāgineyyo aṅgako nāma māṇavako tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
bhāgineyyo → bhāgineyyā (bj) | tassaṁ → Sd tassa. (pts note)Now at that time Soṇadaṇḍa’s nephew, the young student Aṅgaka was sitting in that assembly.
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Soṇadaṇḍa said to those brahmins,
“passanti no bhonto imaṁ aṅgakaṁ māṇavakaṁ amhākaṁ bhāgineyyan”ti?
bhāgineyyanti → bhāgineyyan ti (pts)“Gentlemen, do you see my nephew, the young student Aṅgaka?”
“Evaṁ, bho”.
bho → So all MSS. (pts note)“Yes, sir.”
“Aṅgako kho, bho, māṇavako abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya, nāssa imissaṁ parisāyaṁ samasamo atthi vaṇṇena ṭhapetvā samaṇaṁ gotamaṁ.
brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaccasī akkhuddāvakāso (bj, pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahmavaṇṇi brahmavacchasi akkhuddāvakāso (sya-all) | imissaṁ parisāyaṁ → imissā parisāya (pts) | brahma-vaccasī → Sd vaḍḍī St vaḍasī Sm vaddhi Bp vacchasi. (pts note) | imissā → Sd 'missā: Bp imassaṁ parisayaṁ. (pts note) | vaṇṇapokkharatāya → vaṇṇa-pokkharatāya (pts) | brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso → brahma-vaṇṇī brahma-vaccasī akkhuddāvakāso (pts)“Aṅgaka is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He has divine looks and lustre, remarkable to behold. There’s no one in this assembly so good-looking, apart from the ascetic Gotama.
Aṅgako kho māṇavako ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo.
sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ (sya-all) | sākkhara-ppabhedānaṁ → Bp sakkhara-. (pts note) | + → bho (bjt, th, pts) | mantadharo → manta-dharo (pts) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ → sanighaṇḍu-keṭubhānaṁ sākkhara-ppabhedānaṁ itihāsa-pañcamānaṁ (pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata-mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)Aṅgaka recites and remembers the hymns, and has mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knows them word-by-word, and their grammar. He is well versed in cosmology and the marks of a great man.
Ahamassa mante vācetā.
ahamassa → aham assa (pts)And I am the one who teaches him the hymns.
Aṅgako kho māṇavako ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.
pitāmahayugā → pitāmahāyugā (pts) | + → bho (bjt, th, pts) | pitāmahayugā → pitāmahā-yugā (pts) | jātivādena → jāti-vādena (pts)Aṅgaka is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.
Ahamassa mātāpitaro jānāmi.
ahamassa mātāpitaro → aham assa mātā-pitaro (pts)And I know his mother and father.
Aṅgako kho māṇavako pāṇampi haneyya, adinnampi ādiyeyya, paradārampi gaccheyya, musāvādampi bhaṇeyya, majjampi piveyya, ettha dāni, bho, kiṁ vaṇṇo karissati, kiṁ mantā, kiṁ jāti?
musāvādampi → musāpi (bj, pts) | musāvādampi bhaṇeyya majjampi → musāpi bhāseyya majjaṁpi (sya-all) | ettha dāni bho → etthadāni (sya-all) | mantā → mantaṁ (pts) | bhaṇeyya → So all MSS. (Scdt n): Sum. bhāseyya. (pts note) | pāṇampi → pāṇaṁpi (th) | adinnampi → adinnaṁpi (th) | paradārampi → paradāraṁpi (th) | pāṇampi → pāṇam pi (pts) | adinnampi → adinnam pi (pts) | paradārampi → paradāram pi (pts) | musāvādampi → musā pi (pts) | majjampi → majjam pi (pts)But if Aṅgaka were to kill living creatures, steal, commit adultery, lie, and drink liquor, then what’s the use of his appearance, his hymns, or his birth?
Yato kho, bho, brāhmaṇo sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato,
vuddhasīlī vuddhasīlena → vuḍḍhasīlī vuḍḍhasīlena (sya-all) | vuddhasīlī vuddhasīlena → vuddha-sīlī vuddha-sīlena (pts)It’s when a brahmin is ethical, mature in ethical conduct;
paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṁ paggaṇhantānaṁ.
sujaṁ → pūjaṁ (sya-all)and he’s astute and intelligent, being the first or second to hold the sacrificial ladle.
Imehi kho, bho, dvīhaṅgehi samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapenti;
paññapenti → paññāpenti (bj) | dvīhaṅgehi → dvīhi aṅgehi (sya-all) | paññapenti brāhmaṇosmīti → paññāpenti brāhmaṇo smīti (pts) | dvīhaṅgehi → dvīh aṅgehi (pts)A brahmin must possess these two factors for the brahmins to rightly describe him as a brahmin.”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti.
brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
6. Sīlapaññākathā6. The Discussion of Ethics and Wisdom
“Imesaṁ pana, brāhmaṇa, dvinnaṁ aṅgānaṁ sakkā ekaṁ aṅgaṁ ṭhapayitvā ekena aṅgena samannāgataṁ brāhmaṇā brāhmaṇaṁ paññapetuṁ;
brāhmaṇā → (bj, sya-all, pts) | paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj) | paññapetuṁ brāhmaṇosmīti → paññāpetuṁ brāhmaṇo smīti (pts)“But brahmin, is it possible to set aside one of these two factors and still rightly describe someone as a brahmin?”
‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṁ āpajjeyyā”ti?
āpajjeyyāti → āpajjeyyā ti (bjt) | brāhmaṇosmīti → brāhmaṇo smīti (pts) | musāvādaṁ → musā-vādaṁ (pts)
“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“No, worthy Gotama.
Sīlaparidhotā hi, bho gotama, paññā; paññāparidhotaṁ sīlaṁ.
sīlaparidhotā → sīla-paridhotā (pts) | paññāparidhotaṁ → paññā paridhotaṁ (pts)For wisdom is cleansed by ethics, and ethics are cleansed by wisdom.
Yattha sīlaṁ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṁ.Ethics and wisdom always go together.
Sīlavato paññā, paññavato sīlaṁ.
paññavato → paññāvato (pts)An ethical person is wise, and a wise person ethical.
Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṁ aggamakkhāyati.
sīlapaññāṇañca → sīlapaññānañca (sya-all) | sīlapaññāṇañca → sīlapaññāṇaṁ ca (bjt) | sīlapaññāṇañca → sīla paññāṇañ ca (pts) | aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)And ethics and wisdom are said to be the best things in the world.
Seyyathāpi, bho gotama, hatthena vā hatthaṁ dhoveyya, pādena vā pādaṁ dhoveyya;
dhoveyya → dhopeyya (pts) | dhoveyya evameva → dhopeyya evam eva (pts) | dhopeyya → Bp dhoveyya. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)It’s just like when you clean one hand with the other, or clean one foot with the other.
evameva kho, bho gotama, sīlaparidhotā paññā, paññāparidhotaṁ sīlaṁ.
evameva → evam eva (pts) | paññāparidhotaṁ → paññā-paridhotaṁ (pts)In the same way, wisdom is cleansed by ethics, and ethics are cleansed by wisdom.
Yattha sīlaṁ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṁ.Ethics and wisdom always go together.
Sīlavato paññā, paññavato sīlaṁ.
paññavato → paññāvato (pts)An ethical person is wise, and a wise person ethical.
Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṁ aggamakkhāyatī”ti.
aggamakkhāyatīti evametaṁ brāhmaṇa → aggamakkhāyati (bj) | sīlapaññāṇañca → sīlapaññānañca (sya-all) | aggamakkhāyatīti evametaṁ brāhmaṇa evametaṁ → aggam akkhāyatīti evam etaṁ (pts) | sīlapaññāṇañca → sīla paññāṇañ ca (pts)And ethics and wisdom are said to be the best things in the world.”
“Evametaṁ, brāhmaṇa, evametaṁ, brāhmaṇa, sīlaparidhotā hi, brāhmaṇa, paññā, paññāparidhotaṁ sīlaṁ.
evametaṁ → evam etaṁ (pts) | evametaṁ brāhmaṇa sīlaparidhotā → sīla-paridhotā (pts) | paññāparidhotaṁ → paññā-paridhotaṁ (pts)“That’s so true, brahmin, that’s so true! For wisdom is cleansed by ethics, and ethics are cleansed by wisdom.
Yattha sīlaṁ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṁ.Ethics and wisdom always go together.
Sīlavato paññā, paññavato sīlaṁ.
paññavato → paññāvato (pts)An ethical person is wise, and a wise person ethical.
Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṁ aggamakkhāyati.
sīlapaññāṇañca → sīlapaññānañca (sya-all) | sīlapaññāṇañca → sīla paññāṇañ ca (pts)And ethics and wisdom are said to be the best things in the world.
Seyyathāpi, brāhmaṇa, hatthena vā hatthaṁ dhoveyya, pādena vā pādaṁ dhoveyya;It’s just like when you clean one hand with the other, or clean one foot with the other.
evameva kho, brāhmaṇa, sīlaparidhotā paññā, paññāparidhotaṁ sīlaṁ.In the same way, wisdom is cleansed by ethics, and ethics are cleansed by wisdom.
Yattha sīlaṁ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṁ.Ethics and wisdom always go together.
Sīlavato paññā, paññavato sīlaṁ.An ethical person is wise, and a wise person ethical.
Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṁ aggamakkhāyati.
sīlapaññāṇañca → sīlapaññānañca (sya-all) | aggamakkhāyati → aggamakkhāyatīti (sya-all)And ethics and wisdom are said to be the best things in the world.
Katamaṁ pana taṁ, brāhmaṇa, sīlaṁ?But what, brahmin, is that ethical conduct?
Katamā sā paññā”ti?
katamā → katamā pana (sya-all) | paññāti → paññā ti (bjt, pts)And what is that wisdom?”
“Ettakaparamāva mayaṁ, bho gotama, etasmiṁ atthe.
ettakaparamāva → ettakaparamā ca (sya-all) | etasmiṁ → kismiṁ (sya-all) | ettakaparamāva → ettaka-paramā va (pts)“That’s all I know about this matter, worthy Gotama.
Sādhu vata bhavantaṁyeva gotamaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho”ti.
bhavantaṁyeva → bhavantaṁ yeva bho (pts) | atthoti → attho ti (pts)May the worthy Gotama himself please clarify the meaning of this.”
“Tena hi, brāhmaṇa, suṇohi, sādhukaṁ manasikarohi, bhāsissāmī”ti.
suṇohi → suṇāhi (bj, sya-all, pts) | tena hi → tenahi (th)“Well then, brahmin, listen and apply your mind well, I will speak.”
“Evaṁ, bho”ti kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavato paccassosi.
bhoti → bho ti (pts)“Yes, worthy sir,” Soṇadaṇḍa replied.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)The Buddha said this:
“idha, brāhmaṇa, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho …pe…
+ → yathā anucchedesu tathā vitthāretabbaṁ (my) | + → yathā sāmaññaphale evaṁ vitthāretabbaṁ (bjt, th)“It’s when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha …
Evaṁ kho, brāhmaṇa, bhikkhu sīlasampanno hoti.
kho → kho pana (sya-all)That’s how a mendicant is accomplished in ethics.
Idaṁ kho taṁ, brāhmaṇa, sīlaṁ …pe…
idaṁ → idaṁpi (sya-all, pts) | pe → SS omit this pe. (pts note) | idaṁ → idam pi (pts)This, brahmin, is that ethical conduct. …
paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …They enter and remain in the first absorption …
dutiyaṁ jhānaṁ …second absorption …
tatiyaṁ jhānaṁ …
+ → upasampajja viharati (bjt)third absorption …
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…fourth absorption …
ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati, abhininnāmeti …pe…
ñāṇadassanāya → ayaṁ kho so brāhmaṇa samādhi āsavānaṁ khayañāṇāya (bjt)They project and extend the mind toward knowledge and vision …
Idampissa hoti paññāya …pe…
idampissa → idam pi ssa (pts)This pertains to their wisdom. …
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.They understand: ‘… there is nothing further for this place.’
Idampissa hoti paññāya
idampissa → idam pi ssa (pts)This pertains to their wisdom.
ayaṁ kho sā, brāhmaṇa, paññā”ti.
paññā → Scdmt paññāyāti. (pts note) | paññāti → paññā ti (pts)This, brahmin, is that wisdom.”
7. Soṇadaṇḍaupāsakattapaṭivedanā7. Soṇadaṇḍa Declares Himself a Lay Follower
Evaṁ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)When he had spoken, Soṇadaṇḍa said to the Buddha,
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“Excellent, worthy Gotama! Excellent!
Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evameva (bj, pts) | bhotā → Sm bho (and so in iii. 22; comp. iii. 17, 19). (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela pajjotaṁ (pts) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, worthy Gotama has made the Teaching clear in many ways.
Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)I go for refuge to the worthy Gotama, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
saraṇaṁ gataṁ → saraṇaṅgataṁ (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.
Adhivāsetu ca me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005, pts)Would you and the mendicant Saṅgha please accept tomorrow’s meal from me?”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)The Buddha consented with silence.
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)Then, knowing that the Buddha had consented, Soṇadaṇḍa rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi:
atha kho → athakho (th) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts)And when the night had passed Soṇadaṇḍa had delicious fresh and cooked foods prepared in his own home. Then he had the Buddha informed of the time, saying,
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)“It’s time, worthy Gotama, the meal is ready.”
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaraṁ ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to the home of Soṇadaṇḍa together with the mendicant Saṅgha, where he sat down on the seat spread out.
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ → buddha-pamukhaṁ bhikkhu-saṁghaṁ (pts) | khādanīyena bhojanīyena → khādaniyena bhojaniyena (pts)Then Soṇadaṇḍa served and satisfied the mendicant Saṅgha headed by the Buddha with his own hands with delicious fresh and cooked foods.
Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
atha kho → athakho (th) | onītapattapāṇiṁ → onīta-patta-pāṇiṁ (pts)When the Buddha had eaten and washed his hand and bowl, Soṇadaṇḍa took a low seat and sat to one side.
Ekamantaṁ nisinno kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Seated to one side he said to the Buddha:
“ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno āsanā vuṭṭhahitvā bhavantaṁ gotamaṁ abhivādeyyaṁ, tena maṁ sā parisā paribhaveyya.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | Bhagavantaṁ → Bp Bhavantaṁ. (pts note) | ahañceva → ahañ ce va (pts) | parisagato → parisa-gato (pts)“Worthy Gotama, if, when I have gone to an assembly, I rise from my seat and bow to the worthy Gotama, that assembly might disparage me for that.
Yaṁ kho pana sā parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha.
yasopi → yaso pi (pts)And when you’re disparaged by the assembly, your reputation diminishes.
Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
bhogāpi → bhogā pi (pts)When your reputation diminishes, your wealth also diminishes.
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)But my wealth relies on my reputation.
Ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno añjaliṁ paggaṇheyyaṁ, āsanā me taṁ bhavaṁ gotamo paccuṭṭhānaṁ dhāretu.
ahañceva → ahañ ce va (pts) | parisagato → parisa-gato (pts)If, when I have gone to an assembly, I raise my cupped palms, please take it that I have risen from my seat.
Ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno veṭhanaṁ omuñceyyaṁ, sirasā me taṁ bhavaṁ gotamo abhivādanaṁ dhāretu.
veṭhanaṁ → veṭṭhanaṁ (th) | ahañceva → ahañ ce va (pts) | parisagato → parisa-gato (pts)And if I undo my turban, please take it that I have bowed.
Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno yānā paccorohitvā bhavantaṁ gotamaṁ abhivādeyyaṁ, tena maṁ sā parisā paribhaveyya.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | ahañceva → ahañ ce va (pts) | yānagato → yāna-gato (pts)And the worthy Gotama, if, when I am in a carriage, I get down from my carriage and bow to the worthy Gotama, that assembly might disparage me for that.
Yaṁ kho pana sā parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha, yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṁ.
yasopi → yaso pi (pts) | bhogāpi → bhogā pi (pts)
Yasoladdhā kho panamhākaṁ bhogā.
panamhākaṁ → pan amhākaṁ (pts)
Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno patodalaṭṭhiṁ abbhunnāmeyyaṁ, yānā me taṁ bhavaṁ gotamo paccorohanaṁ dhāretu.
abbhunnāmeyyaṁ → abbhunnameyyaṁ (sya-all) | kho → Scdt omit. (pts note) | pana → Bp omits. (pts note) | ahañceva → ahañ ce va (pts) | yānagato → yāna-gato (pts) | patodalaṭṭhiṁ → patoda-laṭṭhiṁ (pts)If, when I am in a carriage, I hold up my goad, please take it that I have got down from my carriage.
Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno chattaṁ apanāmeyyaṁ, sirasā me taṁ bhavaṁ gotamo abhivādanaṁ dhāretū”ti.
chattaṁ → hatthaṁ (pts) | ahañceva → ahañ ce va (pts)And if I lower my parasol, please take it that I have bowed.”
Atha kho bhagavā soṇadaṇḍaṁ brāhmaṇaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
atha kho → athakho (th)Then the Buddha educated, encouraged, fired up, and inspired the brahmin Soṇadaṇḍa with a Dhamma talk, after which he rose from his seat and left.