UddesavibhaṅgasuttaSutta An Analysis of the Statement
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)I have heard
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.that on one occasion the Blessed One was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:There he addressed the monks:
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)“Monks!”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)“Yes, lord,” the monks responded to him.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)The Blessed One said:
“uddesavibhaṅgaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)“Monks, I will teach you a statement & its analysis.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th, pts)Listen & pay close attention. I will speak.”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (th) | bhanteti → bhante ti (pts)“As you say, lord,” the monks responded to him.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)The Blessed One said,
“Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā yathā → yathā yathāssu (bj); yathā yathāssa (sya-all, km, pts1ed) | yathāssu → yathā yathāssa (bj: syā, PTS); yathā yathā (bj: machasaṁ, sīmu) | yathā → yathā yathāssa (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | + → ssa (pts) | cassa → assa (pts)“A monk should investigate in such a way that, his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned, he would from lack of clinging/sustenance be unagitated.
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī”ti.When—his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned—from lack of clinging/ sustenance he would be unagitated, there is no seed for the conditions of future birth, aging, death, or stress.”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)That is what the Blessed One said.
Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvāna → vatvā (bjt, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)Having said it, he—the One Well-Gone—got up from his seat and went into his dwelling.
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Then, not long after the Blessed One had left, this thought occurred to the monks:
“idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
uṭṭhāyāsanā → (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)“This brief statement the Blessed One made, after which he went into his dwelling without analyzing the detailed meaning—i.e.,
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathā yathāssa (bj: syā, PTS); yathā yathā (bj: machasaṁ, sīmu) | + → ssa (pts) | cassa → assa (pts)‘A monk should investigate in such a way that, his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned, he would from lack of clinging/sustenance be unagitated.
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.When—his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned—from lack of clinging/ sustenance he would be unagitated, there is no seed for the conditions of future birth, aging, death, or stress’:
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā”ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)Now who might analyze the unanalyzed detailed meaning of this brief statement?”
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Then the thought occurred to them,
“ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ;
mahākaccāno → mahā-kaccāno (pts) | ceva → eva (pts)“Ven. Mahā Kaccāna is praised by the Teacher and esteemed by his observant companions in the holy life.
pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | cāyasmā mahākaccāno → āyasmā mahā-kaccāno (pts)He is capable of analyzing the unanalyzed detailed meaning of this brief statement.
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā”ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkameyyāma upasaṅkamitvā → ten upasaṁkameyyāma upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānaṁ etamatthaṁ → mahā-kaccānaṁ etam atthaṁ (pts)Suppose we were to go to him and, on arrival, cross-question him about this matter.”
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodiṁsu.
yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → yen āyasmā mahā-kaccāno ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts)So the monks went to Ven. Mahā Kaccāna and, on arrival exchanged courteous greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | mahākaccānaṁ etadavocuṁ → mahā-kaccānaṁ etad avocuṁ (pts)After an exchange of friendly greetings & courtesies, they sat to one side. As they were sitting there, they [told him what had happened, and added,]
“Idaṁ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathāyathāssa (bj: syā, PTS)
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
“tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathāyathāssa (bj: syā, PTS)
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī”ti.
hotīti → hotī ti (ms2005)
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005)
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti—
yannūna → yaṁnūna (my)
vibhajatāyasmā mahākaccāno”ti.
vibhajatāyasmā mahākaccānoti → vibhajat āyasmā mahā-kaccāno ti (pts)“Analyze the meaning, Ven. Mahā Kaccāna!”
“Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṁ atikkamma khandhaṁ sākhāpalāse sāraṁ pariyesitabbaṁ maññeyya,
sākhāpalāse → sākhāphalāse (pts) | sārapariyesanaṁ caramāno → sārapariyesanañcaramāno (th) | sārapariyesanaṁ → sārapariyesanañ (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts) | atikkamma → atikamma (pts)(He replied:) “Friends, it’s as if a man needing heartwood, looking for heartwood, wandering in search of heartwood—passing over the root & trunk of a standing tree possessing heartwood—were to imagine that heartwood should be sought among its branches & leaves.
evaṁ sampadamidaṁ āyasmantānaṁ satthari sammukhībhūte taṁ bhagavantaṁ atisitvā amhe etamatthaṁ paṭipucchitabbaṁ maññatha.
evaṁ sampadamidaṁ → evaṁ-sampadam idaṁ (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)So it is with you, who—having bypassed the Blessed One when you were face to face with him, the Teacher—imagine that I should be asked about this matter.
So hāvuso, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammasāmī (th, pts) | hāvuso → h āvuso (pts)For knowing, the Blessed One knows; seeing, he sees. He is the Eye, he is Knowledge, he is Dhamma, he is Brahmā. He is the speaker, the proclaimer, the elucidator of meaning, the giver of the Deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata.
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyātha;
bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (bjt) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts) | bhagavantaṁyeva etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva etam atthaṁ (pts)That was the time when you should have cross-questioned him about this matter.
yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
vo → no (bj, sya-all) | byākareyya → vyākareyya (bjt)However he answered, that was how you should have remembered it.”
“Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammasāmī (th, pts) | addhāvuso → addhā vuso (pts)“Yes, friend Kaccāna: Knowing, the Blessed One knows; seeing, he sees. He is the Eye, he is Knowledge, he is Dhamma, he is Brahmā. He is the speaker, the proclaimer, the elucidator of meaning, the giver of the Deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata.
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyāma;
ahosi → (pts) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts) | bhagavantaṁyeva etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva etam atthaṁ (pts)That was the time when we should have cross-questioned him about this matter.
yathā no bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāma.
byākareyya → vyākareyya (bjt)However he answered, that was how we should have remembered it.
Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
api cāyasmā → apicāyasmā (th) | api cāyasmā → āpi āyasmā (pts) | ceva → eva (pts)But you are praised by the Teacher and esteemed by your observant companions in the holy life.
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | cāyasmā mahākaccāno → āyasmā mahā-kaccāno (pts)You are capable of analyzing the unanalyzed detailed meaning of this brief statement.
Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṁ karitvā”ti.
agaruṁ karitvāti tena hāvuso → agarukaritvāti tenahāvuso (sya-all) | agaruṁ karitvāti → agarukaritvā ti (pts)Analyze the meaning, Ven. Mahā Kaccāna, without making it difficult!”
“Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hāvuso → tenahāvuso (th) | manasi karotha → manasikarotha (th, pts) | hāvuso → h āvuso (pts)“In that case, my friends, listen & pay close attention. I will speak.”
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | mahākaccānassa → mahā-kaccānassa (pts)“As you say, friend,” the monks responded to him.
Āyasmā mahākaccāno etadavoca:
mahākaccāno etadavoca → mahā-kaccāno etad avoca (pts)Ven. Mahā Kaccāna said this:
“Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)“Concerning the brief statement the Blessed One made, after which he entered his dwelling without analyzing the detailed meaning—i.e.,
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya, bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)‘A monk should investigate in such a way that, his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned, he would from lack of clinging/sustenance be unagitated. When—his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned—from lack of clinging/ sustenance he would be unagitated, there is no seed for the conditions of future birth, aging, death, or stress’—
Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)I understand the detailed meaning to be this:
Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)“How is consciousness said to be scattered & diffused?
Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā rūpanimittānusāri viññāṇaṁ hoti rūpanimittassādagadhitaṁ rūpanimittassādavinibandhaṁ rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
rūpanimittassādagadhitaṁ rūpanimittassādavinibandhaṁ → rūpanimittassādagathitaṁ rūpanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | rūpanimittānusāri → rūpanimittānusārī (pts) | rūpanimittassādagathitaṁ → rūpanimittassādagadhitaṁ (bj: machasaṁ, syā) | rūpanimittassādavinibaddhaṁ → vinibandhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | rūpanimittassādagadhitaṁ → …gathitaṁ (cck: sī. pī.) | rūpanimittassādavinibandhaṁ → …vinibandhaṁ (cck: sī. pī.) | rūpanimittassādavinibaddhaṁ → So Sky; Si bandhaṁ. (pts note) | rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)There is the case where, having seen a form with the eye, consciousness follows the drift of [lit: flows after] the theme of the form, is tied to the attraction of the theme of the form, is chained to the attraction of the theme of the form, is fettered & joined to the attraction of the theme of the form: Consciousness is said to be externally scattered & diffused.
Sotena saddaṁ sutvā …pe…“There is the case where, having heard a sound with the ear…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …having smelled an aroma with the nose…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …having tasted a flavor with the tongue…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …having touched a tactile sensation with the body…
manasā dhammaṁ viññāya dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti; dhammanimittassādagadhitaṁ dhammanimittassādavinibandhaṁ dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
dhammanimittānusāri → dhammanimittānusārī (bj, cck, pts) | dhammanimittassādagadhitaṁ dhammanimittassādavinibandhaṁ → dhammanimittassādagathitaṁ dhammanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → dhammanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | dhammanimittānusāri → dhamanimittānusārī (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)having cognized an idea with the intellect, consciousness follows the drift of the theme of the idea, is tied to the attraction of the theme of the idea, is chained to the attraction of the theme of the idea, is fettered & joined to the attraction of the theme of the idea:
Evaṁ kho, āvuso, bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
visaṭanti → visaṭan ti (pts)Consciousness is said to be externally scattered & diffused.
Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)“And how is consciousness said not to be externally scattered & diffused?
Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā na rūpanimittānusāri viññāṇaṁ hoti, na rūpanimittassādagadhitaṁ na rūpanimittassādavinibandhaṁ na rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
rūpanimittassādagadhitaṁ → rūpanimittassādagathitaṁ (bj, pts) | rūpanimittassādavinibandhaṁ → rūpanimittassādavinibaddhaṁ (bj) | na → (cck) | rūpanimittānusāri → rūpanimittānusārī (pts) | rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | rūpanimittassādavinibandhaṁ na rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaṁyojanosaṁyuttaṁ (pts) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)There is the case where, having seen a form with the eye, consciousness does not follow the drift of the theme of the form, is not tied to… chained to… fettered, or joined to the attraction of the theme of the form: Consciousness is said not to be externally scattered & diffused.
Sotena saddaṁ sutvā …pe…“There is the case where, having heard a sound with the ear…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …having smelled an aroma with the nose…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …having tasted a flavor with the tongue…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …having touched a tactile sensation with the body…
manasā dhammaṁ viññāya na dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti na dhammanimittassādagadhitaṁ na dhammanimittassādavinibandhaṁ na dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
dhammanimittānusāri → dhammanimittānusārī (bj, cck, pts) | dhammanimittassādagadhitaṁ → dhammanimittassādagathitaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādavinibandhaṁ → dhammanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → dhammanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)having cognized an idea with the intellect, consciousness does not follow the drift of the theme of the idea, is not tied to… chained to… fettered, or joined to the attraction of the theme of the idea:
Evaṁ kho, āvuso, bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)Consciousness is said not to be externally scattered & diffused.
Kathañcāvuso, ajjhattaṁ saṇṭhitanti vuccati?
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | saṇṭhitanti → cittaṁ saṇṭhitan ti (pts) | saṇṭhitanti → ajjhattaṁ saṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)“And how is the mind said to be internally positioned?
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts)There is the case where a monk, quite secluded from sensuality, secluded from unskillful qualities, enters & remains in the first jhāna: rapture & pleasure born of seclusion, accompanied by directed thought & evaluation.
Tassa vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti vivekajapītisukhassādagadhitaṁ vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
vivekajapītisukhassādagadhitaṁ vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ → vivekajapītisukhassādagathitaṁ vivekajapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhānusāri → vivekajapītisukhānusārī (pts) | vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)His consciousness follows the drift of the rapture & pleasure born of seclusion, is tied to… chained… fettered, & joined to the attraction of the rapture & pleasure born of seclusion.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Or further, with the stilling of directed thoughts & evaluations, he enters & remains in the second jhāna: rapture & pleasure born of concentration, unification of awareness free from directed thought & evaluation—internal assurance.
Tassa samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti samādhijapītisukhassādagadhitaṁ samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
samādhijapītisukhassādagadhitaṁ samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ → samādhijapītisukhassādagathitaṁ samādhijapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhānusāri → samādhijapītisukhānusārī (pts) | samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)His consciousness follows the drift of the rapture & pleasure born of composure, is tied to… chained… fettered, & joined to the attraction of the rapture & pleasure born of concentration.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ācikkhanti upekkhako → acikkhanti upekhako (pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts) | + → taṁ (bjt) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sukhañca → sukhañ ca (pts) | yaṁ → yan (pts)Or further, with the fading of rapture, he remains equanimous, mindful, & alert, and senses pleasure with the body. He enters & remains in the third jhāna, of which the noble ones declare, ‘Equanimous & mindful, he has a pleasant abiding.’
Tassa upekkhānusāri viññāṇaṁ hoti upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
upekkhānusāri → upekkhāsukhānusāri (bj); upekhānusārī (pts) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekkhāsukhassādagathitaṁ upekkhāsukhassādavinibaddhaṁ (bj) | upekkhāsukhānusāri → upekkhā nusārī (bj: sī) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekhāsukhassādagathitaṁ upekhāsukhassādavinibaddhaṁ upekhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ (pts) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)His consciousness follows the drift of the equanimity & pleasure, is tied to… chained… fettered, & joined to the attraction of the equanimity & pleasure.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
adukkhamasukhaṁ → adukkhaṁ asukhaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pubbeva → pubbe va (pts) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → atthagamā adukkhaṁasukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts)Or further, with the abandoning of pleasure & pain—as with the earlier disappearance of elation & distress—he enters & remains in the fourth jhāna: purity of equanimity & mindfulness, neither pleasure nor pain.
Tassa adukkhamasukhānusāri viññāṇaṁ hoti adukkhamasukhassādagadhitaṁ adukkhamasukhassādavinibandhaṁ adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | adukkhamasukhassādagadhitaṁ adukkhamasukhassādavinibandhaṁ → adukkhamasukhassādagathitaṁ adukkhamasukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | asaṇṭhitanti → saṇṭhitanti (bj, cck, sya-all, pts) | adukkhamasukhānusāri → adukkhamasukhānusārī (pts) | adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)His consciousness follows the drift of the neither pleasure nor pain, is tied to… chained to… fettered, & joined to the attraction of the neither pleasure nor pain:
Evaṁ kho, āvuso, ajjhattaṁ saṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all) | saṇṭhitanti → cittaṁ saṇṭhitan ti (pts) | saṇṭhitanti → ajjhattaṁ saṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)The mind is said to be internally positioned.
Kathañcāvuso, ajjhattaṁ asaṇṭhitanti vuccati?
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | asaṇṭhitanti → cittaṁ asaṇṭhitan ti (pts) | asaṇṭhitanti → ajjhattaṁ asaṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)“And how is the mind said not to be internally positioned?
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vivicca akusalehi dhammehi → (bj, sya-all) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts) | vivicca akusalehi dhammehi paṭhamaṁ jhānaṁ → pe-paṭhamajjhānaṁ (pts)There is the case where a monk, quite secluded from sensuality, secluded from unskillful qualities, enters & remains in the first jhāna: rapture & pleasure born of seclusion, accompanied by directed thought & evaluation.
Tassa na vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti na vivekajapītisukhassādagadhitaṁ na vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ na vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
vivekajapītisukhassādagadhitaṁ → vivekajapītisukhassādagathitaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ → vivekajapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhānusāri → vivekajapītisukhānusārī (pts) | vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)His consciousness does not follow the drift of the rapture & pleasure born of seclusion, is not tied to… chained to… fettered, or joined to the attraction of the rapture & pleasure born of seclusion.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)Or further, with the stilling of directed thoughts & evaluations, he enters & remains in the second jhāna: rapture & pleasure born of concentration, unification of awareness free from directed thought & evaluation—internal assurance.
Tassa na samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti na samādhijapītisukhassādagadhitaṁ na samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ na samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
samādhijapītisukhassādagadhitaṁ → samādhijapītisukhassādagathitaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ → samādhijapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhānusāri → samādhijapītisukhānusārī (pts) | cittaṁ asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts) | samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th)His consciousness does not follow the drift of the rapture & pleasure born of concentration, is not tied to… chained… fettered, or joined to the attraction of the rapture & pleasure born of concentration.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → pe-tatiyajjhānaṁ (pts)Or further, with the fading of rapture, he remains equanimous, mindful, & alert, and senses pleasure with the body. He enters & remains in the third jhāna, of which the noble ones declare, ‘Equanimous & mindful, he has a pleasant abiding.’
Tassa na upekkhānusāri viññāṇaṁ hoti na upekkhāsukhassādagadhitaṁ na upekkhāsukhassādavinibandhaṁ na upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
upekkhānusāri → upekkhāsukhānusāri (bj); upekhāsukhānusārī (pts) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ → upekkhāsukhassādagathitaṁ (bj, pts) | upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekkhāsukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | upekkhāsukhānusāri → upekkhā nusāri (bj: sī) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ → upekhāsukhassādagathitaṁ (pts) | upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekhāsukhassādavinibaddhaṁ (pts) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ (pts) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)His consciousness does not follow the drift of the equanimity & pleasure, is not tied to… chained… fettered, or joined to the attraction of the equanimity & pleasure.
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.Or further, with the abandoning of pleasure & pain—as with the earlier disappearance of elation & distress—he enters & remains in the fourth jhāna: purity of equanimity & mindfulness, neither pleasure nor pain.
Tassa na adukkhamasukhānusāri viññāṇaṁ hoti na adukkhamasukhassādagadhitaṁ na adukkhamasukhassādavinibandhaṁ na adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | adukkhamasukhassādagadhitaṁ → adukkhamasukhassādagathitaṁ (bj, pts) | adukkhamasukhassādavinibandhaṁ → adukkhamasukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | adukkhamasukhānusāri → adukkhamasukhānusārī (pts) | adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)His consciousness does not follow the drift of the neither pleasure nor pain, is not tied to… chained to… fettered, or joined to the attraction of the neither pleasure nor pain:
Evaṁ kho, āvuso, ajjhattaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all) | asaṇṭhitanti → cittaṁ asaṇṭhitan ti (pts) | asaṇṭhitanti → ajjhattaṁ asaṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)The mind is said to be not internally positioned.
Kathañcāvuso, anupādā paritassanā hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)“And how is agitation caused by clinging/sustenance?
Idhāvuso, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
idhāvuso assutavā → idh āvuso asutavā (pts)There is the case where an uninstructed run-of-the-mill person—who has no regard for noble ones, is not well-versed or disciplined in their Dhamma; who has no regard for people of integrity, is not well-versed or disciplined in their Dhamma—
rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.assumes form to be the self, or the self as possessing form, or form as in the self, or the self as in form.
Tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)His form changes & is unstable.
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.Because of the change & instability of form, his consciousness alters in accordance with the change in form.
Tassa rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
+ → rūpaṁ vipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti tassa (pts)With the agitation born from the alteration in accordance with the change in form and coming from the co-arising of (unskillful mental) qualities, his mind stays consumed.
Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati.
apekkhavā → upekhavā (pts) | apekkhavā → upekkhavā (bj: PTS)And because of the consumption of awareness, he feels fearful, threatened, & solicitous.
Vedanaṁ …pe…“He assumes feeling to be the self.…
saññaṁ …“He assumes perception to be the self.…
saṅkhāre …
saṅkhāre → saṁkhāre (pts)“He assumes fabrications to be the self.…
viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.“He assumes consciousness to be the self, of the self as possessing consciousness, or consciousness as in the self, or the self as in consciousness.
Tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all) | vipariṇamati aññathā → vipariṇāmati aññāthā (pts)His consciousness changes & is unstable.
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā → viññāṇavipariṇāmaññāthābhāvā (pts)Because of the change & instability of consciousness, his consciousness alters in accordance with the change in consciousness.
Tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.With the agitation born from the alteration in accordance with the change in consciousness and coming from the co-arising of (unskillful mental) qualities, his mind stays consumed.
Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati.
ca → (bj) | apekkhavā → upekhavā (pts)And because of the consumption of awareness, he feels fearful, threatened, & solicitous.
Evaṁ kho, āvuso, anupādā paritassanā hoti.“This, friends, is how agitation is caused by clinging/sustenance.
Kathañcāvuso, anupādānā aparitassanā hoti?
anupādā → anupādānā (bj: machasaṁ) | kathañcāvuso anupādānā → kathañ āvuso anupādā (pts)“And how is non-agitation caused by lack of clinging/sustenance?
Idhāvuso, sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto
idhāvuso → idh āvuso (pts)There is the case where an instructed disciple of the noble ones—who has regard for noble ones, is well-versed & disciplined in their Dhamma; who has regard for people of integrity, is well-versed & disciplined in their Dhamma—
na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ vā attānaṁ na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ.doesn’t assume form to be the self, or the self as possessing form, or form as in the self, or the self as in form.
Tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)His form changes & is unstable,
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na ca rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
ca → (sya-all, pts)but his consciousness doesn’t—because of the change & instability of form—alter in accordance with the change in form.
Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
cittaṁ → cittaṁ na (bj, pts)His mind is not consumed with any agitation born from an alteration in accordance with the change in form or coming from the co-arising of (unskillful mental) qualities.
Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā anupādāya ca na paritassati.
na cevuttāsavā → na ceva uttāsavā (bj, sya-all) | pariyādānā → apariyādānā (sya-all, pts) | apekkhavā → upekhavā (pts) | uttāsavā → na cevuttāsavā (bj: machasaṁ) | cevuttāsavā → na ca uttāsavā (cck: sī.) | cevuttāsavā → ev uttāsavā (pts)And because his awareness is not consumed, he feels neither fearful, threatened, nor solicitous.
Na vedanaṁ …“He doesn’t assume feeling to be the self.…
na saññaṁ …“He doesn’t assume perception to be the self.…
na saṅkhāre …
saṅkhāre → saṁkhāre (pts)“He doesn’t assume fabrications to be the self.…
na viññāṇaṁ attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
viññāṇasmiṁ → viññā ṇasmiṁ (th)“He doesn’t assume consciousness to be the self, or the self as possessing consciousness, or consciousness as in the self, or the self as in consciousness.
Tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)His consciousness changes & is unstable,
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na ca viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
ca → (sya-all, pts)but his consciousness doesn’t—because of the change & instability of consciousness—alter in accordance with the change in consciousness.
Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.His mind is not consumed with any agitation born from an alteration in accordance with the change in consciousness or coming from the co-arising of (unskillful mental) qualities.
Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
cevuttāsavā → ceva uttāsavā (bj, sya-all) | pariyādānā → apariyādānā (sya-all) | apekkhavā → upekhavā (pts) | cevuttāsavā → ev uttāsavā (pts)And because his awareness is not consumed, he feels neither fearful, threatened, nor solicitous.
Evaṁ kho, āvuso, anupādā aparitassanā hoti.“This, friends, is how non-agitation is caused by lack of clinging/sustenance.
Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)“So, concerning the brief statement the Blessed One made, after which he entered his dwelling without analyzing the detailed meaning—i.e.,
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)‘A monk should investigate in such a way that, his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned, he would from lack of clinging/sustenance be unagitated.
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)When—his consciousness neither externally scattered & diffused, nor internally positioned—from lack of clinging/ sustenance he would be unagitated, there is no seed for the conditions of future birth, aging, death, or stress’—
Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)this is how I understand the detailed meaning.
Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha;
bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva upasaṁkamitvā etam atthaṁ (pts)Now, friends, if you wish, having gone to the Blessed One, cross-question him about this matter.
yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
vo → no (sya-all) | dhāreyyāthāti → dhāreyyathāti (pts) | byākaroti → vyākaroti (bjt)However he answers is how you should remember it.”
Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
bhikkhū → bhikkhu (pts) | mahākaccānassa → mahā-kaccānassa (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)Then the monks, delighting in & approving of Ven. Mahā Kaccāna’s words, rose from their seats and went to the Blessed One. On arrival, having bowed down to him, they sat to one side. As they were sitting there, they [told him what had happened after he had gone into his dwelling, and ended by saying,]
“Yaṁ kho no, bhante, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho—
vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
vitthārena → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005)
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my)
Atha kho mayaṁ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipucchimha.
yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha upasaṅkamitvā → yen āyasmā mahā-kaccāno ten upasaṁkamimha upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānaṁ etamatthaṁ → mahā-kaccānaṁ etam atthaṁ (pts)
Tesaṁ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto”ti.
tesaṁ no bhante → tesanno (sya-all) | tesaṁ → tesan (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts) | vibhattoti → vibhatto ti (pts)“Then Ven. Mahā Kaccāna analyzed the meaning using these words, these statements, these phrases.”
“Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave, mahākaccāno.
mahākaccāno → mahā-kaccāno (pts)“Mahā Kaccāna is wise, monks. He is a person of great discernment.
Mañcepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, ahampi evamevaṁ byākareyyaṁ yathā taṁ mahākaccānena byākataṁ.
mañcepi → maṁ cepi (my) | + → taṁ (bjt) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | mañcepi → mañ ce pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | ahampi evamevaṁ → aham pi taṁ evam evaṁ (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts)If you had asked me about this matter, I too would have answered in the same way he did.
Eso cevetassa attho. Evañca naṁ dhāreyyāthā”ti.
cevetassa → eso ceva tassa (sya-all, km); eso cetassa (pts1ed); esoyeva tassa (mr) | dhāreyyāthāti idamavoca → dhārethāti idam avoca (pts) | cevetassa → eso cetassa (cck: sī. pī.); eso ceva tassa (cck: syā. kaṁ.); esoyeva tassa (cck: ka.) | evañca → evaṁ ca (bjt) | cevetassa → etassa (pts) | evañca → evañ ca (pts)That is its meaning, and that is how you should remember it.”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)That is what the Blessed One said.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)Gratified, the monks delighted in the Blessed One’s words.
Uddesavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
uddesavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ → uddesavibhaṅga suttaṁ (bjt)Uddessavibhanga Sutta The Eighth Finished.