Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 20Middle Discourses 20

VitakkasaṇṭhānasuttaThe Relaxation of Thoughts

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ me → evam-me (pts)
I have heard
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.that on one occasion the Blessed One was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:There he addressed the monks, “bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)
“Monks!”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.“Yes, lord,” the monks responded to him. Bhagavā etadavoca:The Blessed One said:

“Adhicittamanuyuttena, bhikkhave, bhikkhunā pañca nimittāni kālena kālaṁ manasi kātabbāni.
manasi kātabbāni → manasikātabbāni (bjt, th, pts) | adhicittamanuyuttena → adhicittam-anuyuttena (pts)
“When a monk is intent on the heightened mind, there are five themes he should attend to at the appropriate times.
Katamāni pañca?Which five?

Idha, bhikkhave, bhikkhuno yaṁ nimittaṁ āgamma yaṁ nimittaṁ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasi kātabbaṁ kusalūpasaṁhitaṁ.
manasi kātabbaṁ → manasikātabbaṁ (bjt, pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | manasi kātabbaṁ kusalūpasaṁhitaṁ → manasikātabbaṁ kusalūpasañhitaṁ (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasaṁhitā pi dosūpasaṁhitā pi mohūpasaṁhitā pi (pts)
“There is the case where evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—arise in a monk while he is referring to and attending to a particular theme. He should attend to another theme, apart from that one, connected with what is skillful.
Tassa tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasikaroto kusalūpasaṁhitaṁ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
kusalūpasaṁhitaṁ → kusalūpasañhitaṁ (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasaṁhitā pi dosūpasaṁhitā pi mohūpasaṁhitā pi (pts)
When he is attending to this other theme, apart from that one, connected with what is skillful, then those evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
hoti → ekodibhoti (sya-all, mr) | ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | hoti → hosi (bj: machasaṁ) | hoti → ekodibhoti (cck: syā. ka.) | ekodibhoti → ekodihoti (sya-all: sī. yu.) | ajjhattameva → ajjhattam-eva (pts)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.
Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho palagaṇḍo vā palagaṇḍantevāsī vā sukhumāya āṇiyā oḷārikaṁ āṇiṁ abhinihaneyya abhinīhareyya abhinivatteyya;
abhinivatteyya → abhinivajjeyya (bj, pts1ed) | abhinihaneyya → abhinīhaneyya (bj, sya-all, pts) | bhikkhave → (sya-all) | palagaṇḍo → phalagaṇḍo (sya-all) | palagaṇḍantevāsī → phalagaṇḍantevāsī (sya-all) | abhinivatteyya → abhinivajjeyya (pts) | abhinīhaneyya → abhinihaneyya (bj: machasaṁ) | abhinivajjeyya → abhinivatteyya (bj: machasaṁ) | abhinivatteyya → abhinivajjeyya (cck: sī. pī.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Just as a dexterous carpenter or his apprentice would use a small peg to knock out, drive out, and pull out a large one;
evameva kho, bhikkhave, bhikkhuno yaṁ nimittaṁ āgamma yaṁ nimittaṁ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasi kātabbaṁ kusalūpasaṁhitaṁ.
manasi kātabbaṁ kusalūpasaṁhitaṁ → manasikātabbaṁ (bjt) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | manasi kātabbaṁ kusalūpasaṁhitaṁ → manasikātabbaṁ kusalūpasañhitaṁ (th) | evameva → evam-eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasaṁhitā pi dosūpasaṁhitā pi mohūpasaṁhitā pi (pts) | manasi kātabbaṁ → manasikātabbaṁ (pts)
in the same way, if evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—arise in a monk while he is referring to and attending to a particular theme, he should attend to another theme, apart from that one, connected with what is skillful.
Tassa tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasikaroto kusalūpasaṁhitaṁ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
kusalūpasaṁhitaṁ → kusalūpasañhitaṁ (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasaṁhitā pi dosūpasaṁhitā pi mohūpasaṁhitā pi (pts)
When he is attending to this other theme, apart from that one, connected with what is skillful, then those evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | + → aññanimittapabbaṁ (bjt) | ajjhattameva → ajjhattam-eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasikaroto kusalūpasaṁhitaṁ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁ vitakkānaṁ ādīnavo upaparikkhitabbo:
kusalūpasaṁhitaṁ → kusalūpasañhitaṁ (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | uppajjanteva → uppajjant eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
“If evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is attending to this other theme, connected with what is skillful, he should scrutinize the drawbacks of those thoughts:
‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti.
itipime → iti p ime (pts) | dukkhavipākāti → dukkhavipākā ti (pts)
‘Really, these thoughts of mine are unskillful, these thoughts of mine are blameworthy, these thoughts of mine result in stress.’
Tassa tesaṁ vitakkānaṁ ādīnavaṁ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
As he is scrutinizing the drawbacks of those thoughts, those evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva → ajjhattam-eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.
Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena vā kaṇṭhe āsattena aṭṭiyeyya harāyeyya jiguccheyya;
aṭṭiyeyya → aṭṭīyeyya (bj) | āsattena → ālaggena (sya-all) | ālaggena → āsattena (sya-all: sī.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Just as a young woman—or man—fond of adornment, would be horrified, humiliated, and disgusted if the carcass of a snake or a dog or a human being were hung from her neck;
evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tamhāpi nimittā aññaṁ nimittaṁ manasikaroto kusalūpasaṁhitaṁ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁ vitakkānaṁ ādīnavo upaparikkhitabbo:
tamhāpi → tamhā va (bj: syā) | kusalūpasaṁhitaṁ → kusalūpasañhitaṁ (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th)
in the same way, if evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is attending to this other theme, connected with what is skillful, he should scrutinize the drawbacks of those thoughts:
‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti.‘Really, these thoughts of mine are unskillful, these thoughts of mine are blameworthy, these thoughts of mine result in stress.’ Tassa tesaṁ vitakkānaṁ ādīnavaṁ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th)
As he is scrutinizing the drawbacks of those thoughts, those evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | + → ādīnavapabbaṁ (bjt)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ ādīnavaṁ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁ vitakkānaṁ asatiamanasikāro āpajjitabbo.
tesampi → tesaṁ (bj, sya-all) | tesaṁ → tesampi (bj: machasaṁ) | tesaṁ → tesaṁ yeva (bj: sī.avi) | asatiamanasikāro → asati amanasikāro (bjt, th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | uppajjanteva → uppajjant eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts) | asatiamanasikāro → asati-amanasikāro (pts)
“If evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is scrutinizing the drawbacks of those thoughts, he should pay no mind and pay no attention to those thoughts.
Tassa tesaṁ vitakkānaṁ asatiamanasikāraṁ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
asatiamanasikāraṁ → asati amanasikāraṁ (bjt, th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | asatiamanasikāraṁ → asati-amanasikāraṁ (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
As he is paying no mind and paying no attention to them, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.
Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso āpāthagatānaṁ rūpānaṁ adassanakāmo assa;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Just as a man with good eyes, not wanting to see forms that had come into range,
so nimīleyya vā aññena vā apalokeyya;
nimīleyya → nimmileyya (sya-all) | nimīleyya → nimmileyyā (bj: syā)
would close his eyes or look away;
evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ ādīnavaṁ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
tesampi → tesaṁ (sya-all) | mohūpasaṁhitāpi → ‘tena bhikkhave -pe- mohūpasaṁhitopi’ paṭhoyaṁ marammachaṭṭhasaṅgītipiṭakapotthake na dissate (bj note) | pe → spelled out in full (bjt) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti → chandūpasañhitāpi (th)
in the same way, if evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is scrutinizing the drawbacks of those thoughts, he should pay no mind and pay no attention to those thoughts.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
+ → asatipabbaṁ (bjt)
As he is paying no mind and paying no attention to them, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside. With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ asatiamanasikāraṁ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁ vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikātabbaṁ.
tesampi → tesaṁ (sya-all) | vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakkasaṅkhārasanthānaṁ (pts) | vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakka saṅkhāra santhānaṁ (bj: syā, aṭṭhakathā) | asatiamanasikāraṁ → asati amanasikāraṁ (bjt) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | asatiamanasikāraṁ → asati-amanasikāraṁ (pts) | uppajjanteva → uppajjant eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
“If evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is paying no mind and paying no attention to those thoughts, he should attend to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts.
Tassa tesaṁ vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakkasaṅkhārasanthānaṁ (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
As he is attending to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sīghaṁ gaccheyya.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Just as the thought would occur to a man walking quickly,
Tassa evamassa: ‘kiṁ nu kho ahaṁ sīghaṁ gacchāmi?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ nu kho → kinnukho (th) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
‘Why am I walking quickly?
Yannūnāhaṁ saṇikaṁ gaccheyyan’ti.
saṇikaṁ → sanikaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts) | gaccheyyanti → gaccheyyan-ti (pts)
Why don’t I walk slowly?’
So saṇikaṁ gaccheyya.
saṇikaṁ → sanikaṁ (sya-all)
So he walks slowly.
Tassa evamassa:The thought occurs to him, ‘kiṁ nu kho ahaṁ saṇikaṁ gacchāmi?
saṇikaṁ → sanikaṁ (sya-all) | kiṁ nu kho → kinnukho (bjt) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
‘Why am I walking slowly?
Yannūnāhaṁ tiṭṭheyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ tiṭṭheyyanti → yan-nūnāhaṁ tiṭṭheyyan-ti (pts)
Why don’t I stand?’
So tiṭṭheyya.So he stands. Tassa evamassa:
evamassa → evam-assa (pts)
The thought occurs to him,
‘kiṁ nu kho ahaṁ ṭhito?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
‘Why am I standing?
Yannūnāhaṁ nisīdeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ nisīdeyyanti → yan-nūnāhaṁ nisīdeyyan-ti (pts)
Why don’t I sit down?’
So nisīdeyya.So he sits down. Tassa evamassa:
evamassa → evam-assa (pts)
The thought occurs to him,
‘kiṁ nu kho ahaṁ nisinno?
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
‘Why am I sitting?
Yannūnāhaṁ nipajjeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ nipajjeyyanti → yan-nūnāhaṁ nipajjeyyan-ti (pts)
Why don’t I lie down?’
So nipajjeyya.So he lies down. Evañhi so, bhikkhave, puriso oḷārikaṁ oḷārikaṁ iriyāpathaṁ abhinivajjetvā sukhumaṁ sukhumaṁ iriyāpathaṁ kappeyya.
abhinivajjetvā → abhinissajjetvā (sya-all) | abhinivajjetvā → abhinissajjatvo (bj: syā) | abhinivajjetvā → abhinissajjetvā (cck: syā.) | abhinissajjetvā → abhinivajjetvā (sya-all: sī. yu.) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts)
In this way, giving up the grosser posture, he takes up the more refined one.

Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ asatiamanasikāraṁ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
asatiamanasikāraṁ → asati amanasikāraṁ (bjt) | + → tena bhikkhave bhikkhunā tesaṁ vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikātabbaṁ tassa tesaṁ vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi (bjt) | tesampi → tesaṁpi (th) | asatiamanasikāraṁ āpajjato → vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti → chandūpasañhitāpi (th)
In the same way, if evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is paying no mind and paying no attention to those thoughts, he should attend to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
+ → vitakkamūlabhedapabbaṁ (bjt)
As he is attending to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside. With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi.
vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakkasaṅkhārasanthānaṁ (pts) | tesampi → tesaṁpi (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | uppajjanteva → uppajjant eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
“If evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is attending to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts,
Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhitabbaṁ abhinippīḷetabbaṁ abhisantāpetabbaṁ.
dantebhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya (pts) | dante’bhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya, – bahūsu. “dante+abhidantaṁ+ādhāyāti ṭīkāyaṁ padacchedo. dantehīti panettha karaṇattho vutto viya dissati” – machasaṁ. “dante’hidantamādhāyati heṭṭho dante uparidantaṁ ṭhapetvā” – aṭṭhakathā – siridhammārāma suddhi (bj note) | dantebhidantamādhāya → dante + abhidantaṁ + ādhāyāti ṭīkāyaṁ padacchedo, dantebhīti panettha karaṇattho yutto viya dissati (cck note) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th) | dantebhidantamādhāya → dantehi danta-m-ādhāya (pts)
then—with his teeth clenched and his tongue pressed against the roof of his mouth—he should beat down, constrain, and crush his mind with his awareness.
Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
dantebhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya (pts) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | dantebhidantamādhāya → dantehi danta-m-ādhāya (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
As—with his teeth clenched and his tongue pressed against the roof of his mouth—he is beating down, constraining, and crushing his mind with his awareness, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.
Seyyathāpi, bhikkhave, balavā puriso dubbalataraṁ purisaṁ sīse vā gale vā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya;
gale vā → gahetvā (bj, pts) | gahetvā → sīse gahetvā khandhe gahetvāti ime pāṭhā paññāyanti (sya-all: sī. yu.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
Just as a strong man, seizing a weaker man by the head or the throat or the shoulders, would beat him down, constrain, and crush him;
evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi.
tesampi → tesaṁ (sya-all) | vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakkasaṅkhārasanthānaṁ (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | evameva → evam-eva (pts) | tesampi → tesam-pi (pts) | uppajjanteva → uppajjant eva (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
in the same way, if evil, unskillful thoughts—connected with desire, aversion, or delusion—still arise in the monk while he is attending to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts,
Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhitabbaṁ abhinippīḷetabbaṁ abhisantāpetabbaṁ.
dantebhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya (pts) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th) | dantebhidantamādhāya → dantehi danta-m-ādhāya (pts)
then—with his teeth clenched and his tongue pressed against the roof of his mouth—he should beat down, constrain, and crush his mind with his awareness.
Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
dantebhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya (pts) | dantebhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | dantebhidantamādhāya → dantehi danta-m-ādhāya (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
As—with his teeth clenched and his tongue pressed against the roof of his mouth—he is beating down, constraining, and crushing his mind with his awareness, those evil, unskillful thoughts are abandoned and subside.
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | + → abhiniggaṇhapabbaṁ (bjt) | ajjhattameva → ajjhattam-eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)
With their abandoning, he steadies his mind right within, settles it, unifies it, and concentrates it.

Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno yaṁ nimittaṁ āgamma yaṁ nimittaṁ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi, tassa tamhā nimittā aññaṁ nimittaṁ manasikaroto kusalūpasaṁhitaṁ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
Yato kho → yato ca kho (sya-all, mr) | yato → yato ca (sya-all) | kho → yato ca kho (cck: syā. ka.) | ca → ayaṁ pāṭho natthi (sya-all: sī. yu.) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | kusalūpasaṁhitaṁ → kusalūpasañhitaṁ (th) | vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → dhammā ch pi d pi m pi (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
“Now when a monk… attending to another theme…
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva cittaṁ → ajjhattam-eva cittam (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)
Tesampi vitakkānaṁ ādīnavaṁ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
tesampi → tesaṁ (sya-all) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
scrutinizing the drawbacks of those thoughts…
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
Tesampi vitakkānaṁ asatiamanasikāraṁ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
tesampi → tesaṁ (sya-all) | asatiamanasikāraṁ → asati amanasikāraṁ (bjt, th) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | asatiamanasikāraṁ → asati-amanasikāraṁ (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
paying no mind and paying no attention to those thoughts…
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
Tesampi vitakkānaṁ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṁ → vitakkasaṅkhārasanthānaṁ (bj, pts) | tesampi → tesaṁ (sya-all) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | tesampi → tesam-pi (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → ch pi d pi m pi (pts)
attending to the relaxing of thought-fabrication with regard to those thoughts…
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)
Dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṁ gacchanti.
dantebhidantamādhāya → dantehi dantamādhāya (pts) | dante’bhidantamādhāya → dantebhi dantamādhāya (bj: syā, machasaṁ, PTS) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasañhitāpi dosūpasañhitāpi mohūpasañhitāpi (th) | dantebhidantamādhāya → dantehi danta-m-ādhāya (pts) | chandūpasaṁhitāpi dosūpasaṁhitāpi mohūpasaṁhitāpi → chandūpasaṁhitā pi dosūpasaṁhitā pi mohūpasaṁhitā pi (pts)
beating down, constraining and crushing his mind with his awareness…
Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva → ajjhattam-eva (pts) | ekodi hoti → ekodihoti (pts)
steadies his mind right within, settles it, unifies it and concentrates it:
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu vasī vitakkapariyāyapathesu.He is then called a monk with mastery over the ways of thought sequences. Yaṁ vitakkaṁ ākaṅkhissati taṁ vitakkaṁ vitakkessati, yaṁ vitakkaṁ nākaṅkhissati na taṁ vitakkaṁ vitakkessati.
nākaṅkhissati → n ākaṅkhissati (pts)
He thinks whatever thought he wants to, and doesn’t think whatever thought he doesn’t.
Acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā”ti.
vivattayi → vāvattayi (bj, pts1ed) | vivattayi → vāvattayi (pts) | vāvattayi → vivattayi (bj: machasaṁ) | vivattayi → vāvattayi (cck: sī. pī.) | vivattayi → vāvattayi (sya-all: sī. yu.) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (th) | antamakāsi → antam-akāsi (pts)
He has severed craving, thrown off the fetters, and—through the right penetration of conceit—has made an end of suffering & stress.”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam-avoca (pts)
That is what the Blessed One said.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)
Gratified, the monks delighted in the Blessed One’s words.

Vitakkasaṇṭhānasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.

Sīhanādavaggo niṭṭhito dutiyo.
+ → tassa vaggassa (bjt) | + → tassudānaṁ (th)

TassuddānaṁThe Summary

Cūḷasīhanādalomahaṁsavaro, mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṁ;
cūḷasīhanādalomahaṁsavaro → uddānaṁ cūḷamahāmigapopamanādā (bjt) | cūḷasīhanādalomahaṁsavaro → cūḷasīhalomahaṁsavaro (th) mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṁ → dukkha (bjt) | mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṁ → mahā cūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṁ (th)
Khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka, pañcanimittakathā puna vaggo.
khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka → duvepi sahattanumānā (bjt) | khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka → khīlapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakkaṁ (th) dutiyo → “potthakāgatā pana uddānagāthā sabbatā visadisā aparisuddhā ca” – siri dhammārāma suddhi – adholipi. “cūḷasīhanāda lomahaṁsa varo mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṁ khilapattha masadhupiṇḍika dvidhāvitakka pañcanimittakathā puna vaggo” – machasaṁ, sīmu2 (bj note) | pañcanimittakathā puna vaggo → khīlapathā madhudvedhavitakkā pañcanimittakathesa dutiyo (bjt)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Thanissaro Bhikkhu)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary