Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 50Middle Discourses 50

MāratajjanīyasuttaThe Warning to Māra

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ me → evam-me (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ āyasmā mahāmoggallāno bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj, sya-all) | āyasmā mahāmoggallāno → bhagavā (sya-all) | susumāragire → suṁsumāragire (pts) | mahāmoggallāno → bhagavā (bj: syā) | suṁsumāragire → susūmāragire (bj: machasaṁ); suṁsumāgire (bj: syā)
At one time Venerable Mahāmoggallāna was staying in the land of the Bhaggas at Crocodile’s Bellow, in the deer park at Bhesakaḷā’s Wood.

Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno abbhokāse caṅkamati.
caṅkamati → caṅkami (sya-all)
At that time Moggallāna was walking mindfully in the open air.

Tena kho pana samayena māro pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho.Now at that time Māra the Wicked had got inside Moggallāna’s belly. Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi:Moggallāna thought, “kiṁ nu kho me kucchi garugaro viya?
garugaro viya → garu garu viya (bj, pts1ed ṭīkāyaṁ pāṭhantaraṁ); garugarutaro viya (sya-all) | garugaro → garugaru (bj, pts); garugarutaro (sya-all) | garugaru → garugaro viya (machasaṁ); garugaru viya (bj note) | viya → garu garu viya (cck: sī. pī. ṭīkāyaṁ pāṭhantaraṁ) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
“Why now is my belly so very heavy,
Māsācitaṁ maññe”ti.
maññeti → maññe ti (pts)
like I’ve just eaten a load of beans?”
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno caṅkamā orohitvā vihāraṁ pavisitvā paññatte āsane nisīdi.
paññatte āsane → paññattāsane (sya-all)
Then he stepped down from the walking path, entered his dwelling, sat down on the seat spread out,
Nisajja kho āyasmā mahāmoggallāno paccattaṁ yoniso manasākāsi.
mahāmoggallāno → mahāmoggallāno māraṁ pāpimantaṁ (sya-all) | manasākāsi → manasikāsi (pts) | paccattaṁ → māraṁ pāpimantaṁ paccattaṁ (bj: syā) | manasākāsi → manasikāsi (bj: sī.væa)
and investigated inside himself.

Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno māraṁ pāpimantaṁ kucchigataṁ koṭṭhamanupaviṭṭhaṁ.
koṭṭhamanupaviṭṭhaṁ → koṭṭham-anupaviṭṭhaṁ (pts)
He saw that Māra the Wicked had got inside his belly.
Disvāna māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad-avoca (pts)
So he said to Māra,
“nikkhama, pāpima;“Come out, Wicked One, nikkhama, pāpima.come out! Mā tathāgataṁ vihesesi, mā tathāgatasāvakaṁ.
vihesesi → viheṭhesi (bj: sī.avi)
Do not harass the Realized One or his disciple.
Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.Don’t create lasting harm and suffering for yourself!”

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
Then Māra thought,
“ajānameva kho maṁ ayaṁ samaṇo apassaṁ evamāha:
kho → (sya-all) | samaṇo → ayaṁ (bj: syā) | ajānameva → ajānam-eva (pts) | evamāha → evam-āha (pts)
“This ascetic doesn’t really know me or see me when he tells me to come out.
‘nikkhama, pāpima; nikkhama, pāpima. Mā tathāgataṁ vihesesi, mā tathāgatasāvakaṁ. Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā’ti. Yopissa so satthā sopi maṁ neva khippaṁ jāneyya, kuto pana maṁ ayaṁ sāvako jānissatī”ti?
jāneyya, kuto pana → kuto ca pana (sya-all) | kuto → kuto ca (sya-all) | pana → kuto ca pana (bj: syā) | pana → kuto ca pana (cck: syā.) | yopissa → yo pi ssa (pts) | sopi → so pi (pts) | neva → n eva (pts)
Not even the Teacher could recognize me so quickly, so how could a disciple?”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad-avoca (pts)
Then Moggallāna said to Māra,
“evampi kho tāhaṁ, pāpima, jānāmi, mā tvaṁ maññittho:
evampi → etasmiṁ (bj) | etasmiṁ → evampikho (bj: machasaṁ, PTS, syā) | tāhaṁ → tyāhaṁ (bj: sī.væa) | evampi → evam-pi (pts)
“I know you even when you’re like this, Wicked One. Do not think,
‘na maṁ jānātī’ti.‘He doesn’t know me.’ Māro tvamasi, pāpima;You are Māra the Wicked. tuyhañhi, pāpima, evaṁ hoti:
tuyhaṁ → tassa (bj: sī.væa) | tuyhañhi → tuyhaṁ hi (bjt, th, pts)
And you think,
‘ajānameva kho maṁ ayaṁ samaṇo apassaṁ evamāha—
kho → (sya-all) | maṁ → ajānameva maṁ (bj: syā) | ajānameva → ajānam-eva (pts) | evamāha → evam-āha (pts)
‘This ascetic doesn’t really know me or see me when he tells me to come out.
nikkhama, pāpima; nikkhama, pāpima. Mā tathāgataṁ vihesesi, mā tathāgatasāvakaṁ. Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Yopissa so satthā sopi maṁ neva khippaṁ jāneyya, kuto pana maṁ ayaṁ sāvako jānissatī’”ti?
kuto → kuto ca (sya-all) | yopissa → yo pi ssa (pts) | sopi → so pi (pts) | neva → n eva (pts)
Not even the Teacher could recognize me so quickly, so how could a disciple?’”

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
Then Māra thought,
“jānameva kho maṁ ayaṁ samaṇo passaṁ evamāha:
jānameva → jāname (my) | jānameva → jānam-eva (pts) | evamāha → evam-āha (pts)
“This ascetic really does know me and see me when he tells me to come out.”
‘nikkhama, pāpima; nikkhama, pāpima. Mā tathāgataṁ vihesesi, mā tathāgatasāvakaṁ. Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā’”ti.

Atha kho māro pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa mukhato uggantvā paccaggaḷe aṭṭhāsi.Then Māra came up out of Moggallāna’s mouth and stood against the door. Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno māraṁ pāpimantaṁ paccaggaḷe ṭhitaṁ;Moggallāna saw him there disvāna māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:and said, “etthāpi kho tāhaṁ, pāpima, passāmi; mā tvaṁ maññittho
etthāpi → etthapi (bj, pts) | etthapi → etthāpi (bj: machasaṁ, syā) | etthāpi → ettha pi (pts)
“I see you even there, Wicked One. Do not think,
‘na maṁ passatī’ti.‘He doesn’t see me.’ Eso tvaṁ, pāpima, paccaggaḷe ṭhito.That’s you, Wicked One, standing against the door.

Bhūtapubbāhaṁ, pāpima, dūsī nāma māro ahosiṁ, tassa me kāḷī nāma bhaginī.Once upon a time, Wicked One, I was a Māra named Dūsī, and I had a sister named Kāḷī. Tassā tvaṁ putto.
tassā → tassā bhaginiyā (sya-all) | tassā → tassā bhaginiyā (bj: syā)
You were her son,
So me tvaṁ bhāgineyyo ahosi.
ahosi → hosi (bj, pts); ahosīti (sya-all) | hosi → ahosi (bj: machasaṁ, syā); hosīti (bj: sī.væa)
which made you my nephew.

Tena kho pana, pāpima, samayena kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke uppanno hoti.
pāpima → (sya-all) | samayena → tena samayena pāpima (bj: sī.væa); tena kho pana samayena (bj: syā) | kakusandho → kakusando (bj: syā)
At that time Kakusandha, the Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha arose in the world.
Kakusandhassa kho pana, pāpima, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
vidhurasañjīvaṁ → vidhura sañjīva (bj) | sāvakayugaṁ → mahāsāvakayugaṁ (sya-all) | kakusandhassa → kakusandassa (bj: syā) | sāvakayugaṁ → mahāsāvakayugaṁ (bj: syā) | vidhurasañjīvaṁ → vidhura sañjīvaṁ (th) | vidhurasañjīvaṁ → vidhura-sañjīvaṁ (pts)
Kakusandha had a fine pair of chief disciples named Vidhura and Sañjīva.
Yāvatā kho pana, pāpima, kakusandhassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa sāvakā.Of all the disciples of the Buddha Kakusandha, Tesu na ca koci āyasmatā vidhurena samasamo hoti yadidaṁ dhammadesanāya.
tesu na ca → nāssudha (bj, sya-all, pts) | koci → tesu na ca koci (bj: machasaṁ) | tesu na ca → nāssu dha (pts)
none were the equal of Venerable Vidhura in teaching Dhamma.
Iminā kho evaṁ, pāpima, pariyāyena āyasmato vidhurassa vidhuroteva samaññā udapādi.
evaṁ → etaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | vidhurassa vidhuroteva → vidhurassa vidhuro vidhurotveva (bj, sya-all, km); vidhurassa vidhuro vidhuroteva (pts1ed) | evaṁ → etaṁ (pts) | vidhurotveva → vidhuroteva samaññā (bj: machasaṁ); vidhuro vidhuroteva (bj: PTS) | evaṁ → etaṁ (cck: sī. syā. pī.) | vidhuroteva → vidhurassa vidhuro vidhurotveva (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vidhuroteva → vidhuro vidhuro t eva (pts)
And that’s how he came to be known as Vidhura.

Āyasmā pana, pāpima, sañjīvo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi appakasireneva saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjati.
araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi appakasireneva → araññagato pi rukkhamūlagato pi suññāgāragato pi appakasiren eva (pts)
But when Venerable Sañjīva had gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, he easily attained the cessation of perception and feeling.
Bhūtapubbaṁ, pāpima, āyasmā sañjīvo aññatarasmiṁ rukkhamūle saññāvedayitanirodhaṁ samāpanno nisinno hoti.Once upon a time, Sañjīva was sitting at the root of a certain tree having attained the cessation of perception and feeling. Addasaṁsu kho, pāpima, gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino āyasmantaṁ sañjīvaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle saññāvedayitanirodhaṁ samāpannaṁ nisinnaṁ;
samāpannaṁ → samāpajjitvā (bj) | addasaṁsu → addasāsuṁ (sya-all, pts) | addasaṁsu → addasāsuṁ (bj: sī.væa) | kassakā → kasakā (bj: syā) | samāpajjitvā → samāpannaṁ (bj: machasaṁ)
Some cowherds, shepherds, farmers, and passers-by saw him sitting there
disvāna tesaṁ etadahosi:
tesaṁ → nesaṁ (pts)
and said,
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata, bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
‘Oh lord, how incredible, how amazing!
Ayaṁ samaṇo nisinnakova kālaṅkato.
kālaṅkato → kālakato (bj) | nisinnakova kālaṅkato → nisinnako kālakato (sya-all); nisinnako va kālakato (pts) | nisinnakova → nisinnako (bj: syā) | kālakato → kālaṅkato (bj: machasaṁ)
This ascetic passed away while seated.
Handa naṁ dahāmā’ti.
dahāmāti → ḍahāmāti (sya-all) | naṁ → handahi naṁ (bj: sī.væa)
We should cremate him.’
Atha kho te, pāpima, gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino tiṇañca kaṭṭhañca gomayañca saṅkaḍḍhitvā āyasmato sañjīvassa kāye upacinitvā aggiṁ datvā pakkamiṁsu.
saṅkaḍḍhitvā → saṁkaḍḍhitvā (my) | kassakā → kasakā (th) | tiṇañca kaṭṭhañca gomayañca → tiṇañ-ca kaṭṭhañ-ca gomayañ-ca (pts)
They collected grass, wood, and cow-dung, heaped it all on Sañjīva’s body, set it on fire, and left.

Atha kho, pāpima, āyasmā sañjīvo tassā rattiyā accayena tāya samāpattiyā vuṭṭhahitvā cīvarāni papphoṭetvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj, pts) | cīvarāni → tāni cīvarāni (bj: sī.væa) | pattacīvaraṁ → pattacīvaramādāya (bj: machasaṁ, syā) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
Then, when the night had passed, Sañjīva emerged from that attainment, shook out his robes, and, since it was morning, he robed up and entered the village for alms.
Addasaṁsu kho te, pāpima, gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino āyasmantaṁ sañjīvaṁ piṇḍāya carantaṁ;
addasaṁsu → addasāsuṁ (sya-all, pts) | kassakā → kasakā (th)
Those cowherds, shepherds, farmers, and passers-by saw him wandering for alms
disvāna nesaṁ etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
and said,
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata, bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
‘Oh lord, how incredible, how amazing!
Ayaṁ samaṇo nisinnakova kālaṅkato, svāyaṁ paṭisañjīvito’ti.
kālaṅkato → kālakato (bj) | paṭisañjīvitoti → patisañjīvitoti (bj); paṭisaññī ṭhitoti (sya-all) | nisinnakova kālaṅkato → nisinnako kālakato (sya-all); nisinnako va kālakato (pts) | patisañjīvitoti → paṭisaññīṭhitoti (bj: syā)
This ascetic passed away while seated, and now he has come back to life!’
Iminā kho evaṁ, pāpima, pariyāyena āyasmato sañjīvassa sañjīvoteva samaññā udapādi.
sañjīvassa sañjīvoteva → sañjīvo sañjīvotveva (bj, sya-all, km); sañjīvo sañjīvoteva (pts1ed) | evaṁ → etaṁ (bj, pts) | etaṁ → evaṁ (bj: sī.væa) | sañjīvo → sañjīvoteva samaññā (bj: machasaṁ); sañjīve sañjīvoteva (bj: PTS) | sañjīvoteva → sañjīvo sañjīvotveva (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sañjīvoteva → sañjīvo sañjīvo t eva (pts)
And that’s how he came to be known as Sañjīva.

Atha kho, pāpima, dūsissa mārassa etadahosi:
mārassa → dūsimārassa (bj: sī.væa) | etadahosi → etad-ahosi (pts)
Then it occurred to Māra Dūsī,
‘imesaṁ kho ahaṁ bhikkhūnaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ neva jānāmi āgatiṁ vā gatiṁ vā.
neva → n eva (pts)
‘I don’t know the course of rebirth of these ethical mendicants of good character.
Yannūnāhaṁ brāhmaṇagahapatike anvāviseyyaṁ—
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts)
Why don’t I take possession of these brahmins and householders and say,
etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosatha paribhāsatha rosetha vihesetha.“Come, all of you, abuse, attack, harass, and trouble the ethical mendicants of good character. Appeva nāma tumhehi akkosiyamānānaṁ paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ vihesiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran’ti.
taṁ → naṁ (sya-all, pts) | taṁ → yathā naṁ (bj: sī.væa, syā, PTS) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts) | otāranti → otāran-ti (pts)
Hopefully by doing this we can upset their minds so that Māra Dūsī can find a vulnerability.”’
Atha kho te, pāpima, dūsī māro brāhmaṇagahapatike anvāvisi:
te → (sya-all)
And that’s exactly what he did.
‘etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosatha paribhāsatha rosetha vihesetha. Appeva nāma tumhehi akkosiyamānānaṁ paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ vihesiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran’ti.
taṁ → naṁ (sya-all, pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th)

Atha kho te, pāpima, brāhmaṇagahapatikā anvāvisiṭṭhā dūsinā mārena bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti:
anvāvisiṭṭhā → anvāviṭṭhā (bj, pts) | anvāviṭṭhā → anvāvisiṭṭhā (bj: machasaṁ, syā)
Then those brahmins and householders abused, attacked, harassed, and troubled the ethical mendicants of good character:
‘ime pana muṇḍakā samaṇakā ibbhā kiṇhā bandhupādāpaccā “jhāyinosmā jhāyinosmā”ti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti.
kiṇhā → kiṇṇā (si); kaṇhā (sya-all, km, mr) | kiṇhā → kaṇhā (bj: syā); kiṇṇā (bj: sī.avi) | kiṇhā → kaṇhā (cck: syā. kaṁ. ka.) | jhāyinosmāti → jhāyinosmā ti (ms2005) | jhāyinosmā jhāyinosmāti → jhāyino smā jhāyino smā ti (pts)
‘These shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman, say, “We practice absorption meditation! We practice absorption meditation!” Shoulders drooping, downcast, and dopey, they meditate and concentrate and contemplate and ruminate.
Seyyathāpi nāma ulūko rukkhasākhāyaṁ mūsikaṁ maggayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati;
rukkhasākhāya → rukkhasākhāyaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | magayamāno → maggayamāno (bj: machasaṁ, syā) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
They’re just like an owl on a branch, which meditates and concentrates and contemplates and ruminates as it hunts a mouse.
evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kiṇhā bandhupādāpaccā “jhāyinosmā jhāyinosmā”ti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti.
kiṇhā → kaṇhā (sya-all) | ibbhā → ibohā (pts) | jhāyinosmāti → jhāyinosmā ti (ms2005) | evamevime → evam-ev ime (pts) | jhāyinosmā jhāyinosmāti → jhāyino smā jhāyino smā ti (pts)
Seyyathāpi nāma kotthu nadītīre macche maggayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati;
kotthu → koṭṭho (sya-all) | kotthu → koṭṭho (bj: syā) | maggayamāno → magayamāno (bjt, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
They’re just like a jackal on a river-bank, which meditates and concentrates and contemplates and ruminates as it hunts a fish.
evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kiṇhā bandhupādāpaccā “jhāyinosmā jhāyinosmā”ti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti.
kiṇhā → kaṇhā (sya-all) | jhāyinosmāti → jhāyinosmā ti (ms2005)
Seyyathāpi nāma biḷāro sandhisamalasaṅkaṭīre mūsikaṁ maggayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati;
biḷāro sandhisamalasaṅkaṭīre → viḷāro sandhi samala saṅkaṭīre (sya-all) | maggayamāno → magayamāno (bjt, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
They’re just like a cat by an alley or a drain or a dustbin, which meditates and concentrates and contemplates and ruminates as it hunts a mouse.
evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kiṇhā bandhupādāpaccā “jhāyinosmā jhāyinosmā”ti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti.
kiṇhā → kaṇhā (sya-all) | jhāyinosmāti → jhāyinosmā ti (ms2005)
Seyyathāpi nāma gadrabho vahacchinno sandhisamalasaṅkaṭīre jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati;
nāma → (sya-all) | sandhisamalasaṅkaṭīre → sandhi samala saṅkaṭīre (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
They’re just like an unladen donkey by an alley or a drain or a dustbin, which meditates and concentrates and contemplates and ruminates.
evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kiṇhā bandhupādāpaccā “jhāyinosmā jhāyinosmā”ti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyantī’ti.
kiṇhā → kaṇhā (sya-all) | apajjhāyantīti → apajjhāyanti (pts) | jhāyinosmāti → jhāyinosmā ti (ms2005) | evamevime → evam-ev ime (pts) | jhāyinosmā jhāyinosmāti → jhāyino smā jhāyino smā ti (pts)
In the same way, these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman, say, “We practice absorption meditation! We practice absorption meditation!” Shoulders drooping, downcast, and dopey, they meditate and concentrate and contemplate and ruminate.’

Ye kho pana, pāpima, tena samayena manussā kālaṁ karonti yebhuyyena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti.
kālaṁ karonti → kālaṅkaronti (my) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ maraṇā → param-maraṇā (pts)
Most of the people who died at that time—when their body broke up, after death—were reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.

Atha kho, pāpima, kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhikkhū āmantesi:
kakusandho → kakusando (bj: syā)
Then Kakusandha the Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha, addressed the mendicants:
‘anvāviṭṭhā kho, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā dūsinā mārena—
anvāviṭṭhā → anvāvisiṭṭhā (sya-all)
‘Mendicants, the brahmins and householders have been possessed by Māra Dūsī.
etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosatha paribhāsatha rosetha vihesetha, appeva nāma tumhehi akkosiyamānānaṁ paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ vihesiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran’ti.
rosetha → (sya-all) | taṁ → naṁ (sya-all, pts) | taṁ → yathā naṁ (bj: sī.væa, syā, PTS) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app-eva (pts) | otāranti → otāran-ti (pts)
He told them to abuse you in the hope of upsetting your minds so that he can find a vulnerability.
Etha, tumhe, bhikkhave, mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharatha.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all) | catutthiṁ → catutthaṁ (bj: machasaṁ, syā) | uddhamadho → uddham-adho (pts)
Come, all of you mendicants, meditate spreading a heart full of love to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, spread a heart full of love to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.
Karuṇāsahagatena cetasā …pe…
cetasā → cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha (bj)
Meditate spreading a heart full of compassion …
muditāsahagatena cetasā …pe…
cetasā → cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha (bj) | pe → karuṇā sahagatena cetasā -pe- muditāsahagatena cetasā -pe- (bj: machasaṁ) | + → upekhāsahagatena (pts)
Meditate spreading a heart full of rejoicing …
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharathā’ti.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all) | uddhamadho → uddham-adho (pts) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts)
Meditate spreading a heart full of equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

Atha kho te, pāpima, bhikkhū kakusandhena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all) | kakusandhena → kakusandena (sya-all) | kakusandhena → kakusandena (bj: syā) | araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi → araññagatā pi rukkhamūlagatā pi suññāgāragatā pi (pts) | uddhamadho → uddham-adho (pts)
When those mendicants were instructed and advised by the Buddha Kakusandha in this way, they went to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, where they meditated spreading a heart full of love …
Karuṇāsahagatena cetasā …pe…
cetasā → cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu (bj)
compassion …
muditāsahagatena cetasā …pe…
cetasā → cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu (bj) | muditāsahagatena → muditasahagatena (pts) | + → upekhāsahagatena (pts)
rejoicing …
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all) | uddhamadho → uddham-adho (pts) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts)
equanimity.

Atha kho, pāpima, dūsissa mārassa etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
Then it occurred to Māra Dūsī,
‘evampi kho ahaṁ karonto imesaṁ bhikkhūnaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ neva jānāmi āgatiṁ vā gatiṁ vā, yannūnāhaṁ brāhmaṇagahapatike anvāviseyyaṁ:
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | kalyāṇadhammānaṁ neva → kalyāṇadhammāṇaṁ n eva (pts)
‘Even when I do this I don’t know the course of rebirth of these ethical mendicants of good character. Why don’t I take possession of these brahmins and householders and say,
“etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjetha,
garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, pts)
“Come, all of you, honor, respect, esteem, and venerate the ethical mendicants of good character.
appeva nāma tumhehi sakkariyamānānaṁ garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran”’ti.
taṁ → naṁ (sya-all, pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | otāranti → otāran ti (ms2005) | māniyamānānaṁ → māniyamānānam (pts) | otāranti → otāran-ti (pts)
Hopefully by doing this we can upset their minds so that Māra Dūsī can find a vulnerability.”’

Atha kho te, pāpima, dūsī māro brāhmaṇagahapatike anvāvisi:
dūsī māro → dūsīmāro (bjt)
And that’s exactly what he did.
‘etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjetha,
garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, pts)
appeva nāma tumhehi sakkariyamānānaṁ garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran’ti.
taṁ → naṁ (sya-all, pts) | taṁ → yathā naṁ (bj: sī.væa, syā, PTS) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app-eva (pts) | otāranti → otāran-ti (pts)
Atha kho te, pāpima, brāhmaṇagahapatikā anvāviṭṭhā dūsinā mārena bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | anvāviṭṭhā → anvāvisiṭṭhā (sya-all) | anvāviṭṭhā → anvāvisiṭṭhā (bj: machasaṁ, syā)
Then those brahmins and householders honored, respected, esteemed, and venerated the ethical mendicants of good character.

Ye kho pana, pāpima, tena samayena manussā kālaṁ karonti yebhuyyena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
kālaṁ karonti → kālaṅkaronti (my) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ maraṇā → param-maraṇā (pts)
Most of the people who died at that time—when their body broke up, after death—were reborn in a good place, a heavenly realm.

Atha kho, pāpima, kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhikkhū āmantesi:
kakusandho → kakusando (sya-all) | kakusandho → kakusando (bj: syā)
Then Kakusandha the Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha, addressed the mendicants:
‘anvāviṭṭhā kho, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā dūsinā mārena:
anvāviṭṭhā → anvāvisiṭṭhā (sya-all)
‘Mendicants, the brahmins and householders have been possessed by Māra Dūsī.
“etha, tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjetha,
garuṁ karotha → garukarotha (bj, sya-all, pts)
He told them to venerate you
appeva nāma tumhehi sakkariyamānānaṁ garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ, yathā taṁ dūsī māro labhetha otāran”ti.
taṁ → naṁ (sya-all, pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | otāranti → otāran ti (ms2005) | appeva → app-eva (pts)
in the hope of upsetting your minds so that he can find a vulnerability.
Etha, tumhe, bhikkhave, asubhānupassino kāye viharatha, āhāre paṭikūlasaññino, sabbaloke anabhiratisaññino, sabbasaṅkhāresu aniccānupassino’ti.
asubhānupassino → asubhānupassī (bj, sya-all, pts) | anabhiratisaññino → anabhiratasaññino (bj, sya-all, pts) | asubhānupassī → asubhānupassino (bj: machasaṁ) | anabhiratasaññino → anabhiratisaññīno (bj: machasaṁ) | anabhiratisaññino → anabhiratasaññīno (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paṭikūlasaññino → paṭikkūlasaññino (th, pts) | aniccānupassinoti → aniccānupassino ti (pts)
Come, all you mendicants, meditate observing the ugliness of the body, perceiving the repulsiveness of food, perceiving dissatisfaction with the whole world, and observing the impermanence of all conditions.’

Atha kho te, pāpima, bhikkhū kakusandhena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi asubhānupassino kāye vihariṁsu, āhāre paṭikūlasaññino, sabbaloke anabhiratisaññino, sabbasaṅkhāresu aniccānupassino.
asubhānupassino → asubhānupassī (bj, sya-all) | anabhiratisaññino → anabhiratasaññino (bj, sya-all, pts) | kakusandhena → kakusandena (sya-all) | kakusandhena → kakusandena (bj: syā) | asubhānupassī → asubhānupassino (bj: machasaṁ) | anabhiratasaññino → anabhiratisaññīno (bj: machasaṁ) | paṭikūlasaññino → paṭikkūlasaññino (bjt, th, pts) | araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi asubhānupassino → araññagatā pi rukkhamūlagatā pi suññāgāragatā pi asubhānupassī (pts)
When those mendicants were instructed and advised by the Buddha Kakusandha in this way, they went to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, where they meditated observing the ugliness of the body, perceiving the repulsiveness of food, perceiving dissatisfaction with the whole world, and observing the impermanence of all conditions.

Atha kho, pāpima, kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā vidhurena pacchāsamaṇena gāmaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj, pts) | kakusandho → kakusando (sya-all) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
Then the Buddha Kakusandha robed up in the morning and, taking this bowl and robe, entered the village for alms with Venerable Vidhura as his second monk.

Atha kho, pāpima, dūsī māro aññataraṁ kumārakaṁ anvāvisitvā sakkharaṁ gahetvā āyasmato vidhurassa sīse pahāramadāsi; sīsaṁ vobhindi.
kumārakaṁ → kumāraṁ (bj, pts1ed) | sīsaṁ vobhindi → sīsaṁ te bhindissāmīti (mr) | sakkharaṁ → yakkharaṁ (bj) | kumārakaṁ → kumāraṁ (pts) | kumāraṁ → kumārakaṁ (bj: machasaṁ, syā) | adāsi → pahāramadāsi (bj: machasaṁ, syā) | sīsaṁ → sīsaṁ te bhindissāmīti (bj: katthaci) | kumārakaṁ → kumāraṁ (cck: sī. pī.) | vobhindi → sīsaṁ te bhindissāmīti (cck: ka.) | pahāramadāsi → pahāraṁ adāsi (bjt, pts)
Then Māra Dūsī took possession of a certain boy, picked up a rock, and hit Vidhura on the head, cracking it open.
Atha kho, pāpima, āyasmā vidhuro bhinnena sīsena lohitena gaḷantena kakusandhaṁyeva bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
gaḷantena → galantena (bj) | piṭṭhito → piṭṭhīto (sya-all) | kakusandhaṁyeva → kakusandaṁ yeva (bj: syā) | kakusandhaṁyeva → kakusandhaṁ yeva (pts)
Then Vidhura, with blood pouring from his cracked skull, still followed behind the Buddha Kakusandha.
Atha kho, pāpima, kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho nāgāpalokitaṁ apalokesi:
kakusandho → kakusando (sya-all) | kakusandho → kakusando (bj: syā)
Then the Buddha Kakusandha turned to gaze back, the way that elephants do, saying,
‘na vāyaṁ dūsī māro mattamaññāsī’ti.
vāyaṁ → nacāyaṁ (bj: PTS, syā, aṭṭhakathā) | mattamaññāsīti → mattam-aññāsīti (pts)
‘This Māra Dūsī knows no limit.’
Sahāpalokanāya ca pana, pāpima, dūsī māro tamhā ca ṭhānā cavi mahānirayañca upapajji.
sahāpalokanāya → nāgāpalokanāya (bj: sī.væa); sahāpalokanā (bj: aṭṭhakathā) | ca → tamhāva (bj: sī.væa) | mahānirayañca → mahānirayañ-ca (pts)
And as he was gazing, Māra Dūsī fell from that place and was reborn in the Great Hell.

Tassa kho pana, pāpima, mahānirayassa tayo nāmadheyyā honti—Now that Great Hell is known by three names: chaphassāyataniko itipi, saṅkusamāhato itipi, paccattavedaniyo itipi.
paccattavedaniyo → paccattavedanīyo (th) | itipi → iti pi (pts)
‘Related to the Six Fields of Contact’ and also ‘The Impaling With Spikes’ and also ‘Uniquely Painful’.
Atha kho maṁ, pāpima, nirayapālā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
maṁ → atha naṁ tvaṁ (bj: syā) | etadavocuṁ → etad-avocuṁ (pts)
Then the wardens of hell came to me and said,
‘yadā kho te, mārisa, saṅkunā saṅku hadaye samāgaccheyya.
yadā kho te → yato te (mr) | te → yato te (cck: ka.)
‘When spike meets spike in your heart,
Atha naṁ tvaṁ jāneyyāsi:
tvaṁ jāneyyāsi → ājāneyyāsi (bj) | tvaṁ jāneyyāsi vassasahassaṁ me → ājāneyyāsi vassasahassamme (pts) | ājāneyyāsi → atha naṁ tvaṁ jāneyyāsi (bj: machasaṁ)
you will know that
“vassasahassaṁ me niraye paccamānassā”’ti.
paccamānassāti → paccamānassā ti (ms2005) | vassasahassaṁ me → vassasahassam-me (pts)
you’ve been roasting in hell for a thousand years.’

So kho ahaṁ, pāpima, bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni tasmiṁ mahāniraye apacciṁ.
vassāni → bahūni vassasatāni (bj: sī.væa)
I roasted for many years, many centuries, many millennia in that Great Hell.
Dasavassasahassāni tasseva mahānirayassa ussade apacciṁ vuṭṭhānimaṁ nāma vedanaṁ vediyamāno.
dasavassasahassāni → dasasahassāni (sya-all) | vuṭṭhānimaṁ nāma vedanaṁ → vuṭṭhānavedanaṁ (sya-all) | dasavassasahassāni → dasasahassāni (bj: syā) | vedanaṁ → vuṭṭhānavedanaṁ (bj: syā) | dasavassasahassāni tasseva → dasa vassasahassāni tass eva (pts)
For ten thousand years I roasted in the annex of that Great Hell, experiencing the pain called ‘this is emergence’.
Tassa mayhaṁ, pāpima, evarūpo kāyo hoti, seyyathāpi manussassa.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
My body was in human form,
Evarūpaṁ sīsaṁ hoti, seyyathāpi macchassa.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
but I had the head of a fish.

Kīdiso nirayo āsi, yattha dūsī apaccatha;What kind of hell was that, where Dūsī was roasted Vidhuraṁ sāvakamāsajja, kakusandhañca brāhmaṇaṁ.
sāvakamāsajja → sāvakam-āsajja (pts) kakusandhañca → kakusandañca (bj: syā) | kakusandhañca → kakusandhañ-ca (pts)
after attacking the disciple Vidhura along with the brahmin Kakusandha?

Sataṁ āsi ayosaṅkū, sabbe paccattavedanā;
ayosaṅkū → ayosaṅku (sya-all)
There were 100 iron spikes, each one uniquely painful.
Īdiso nirayo āsi, yattha dūsī apaccatha;That’s the kind of hell where Dūsī was roasted Vidhuraṁ sāvakamāsajja, kakusandhañca brāhmaṇaṁ.
sāvakamāsajja → sāvakam-āsajja (pts) kakusandhañca → kakusandhañ-ca (pts)
after attacking the disciple Vidhura along with the brahmin Kakusandha.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → so etambhijānāmi (bj: sī.væa) | etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Majjhe sarassa tiṭṭhanti, vimānā kappaṭṭhāyino;
kappaṭhāyino → kappaṭṭhāyino (bj: syā, sī.avi)
There are mansions that last an eon standing in the middle of a lake.
Veḷuriyavaṇṇā rucirā, accimanto pabhassarā;Sapphire-colored, brilliant, they sparkle and shine. Accharā tattha naccanti, puthu nānattavaṇṇiyo.
puthu → puthū (sya-all)
Dancing there are nymphs shining in all different colors.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Yo ve buddhena codito, bhikkhu saṅghassa pekkhato;
codito → cūdito (bj) | codito bhikkhu saṅghassa → cudito bhikkhusaṅghassa (sya-all, pts) bhikkhu saṅghassa → bhikkhusaṅghassa (th, pts) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005)
I’m the one who, urged by the Buddha, shook the stilt longhouse of Migāra’s mother
Migāramātupāsādaṁ, pādaṅguṭṭhena kampayi.
migāramātupāsādaṁ → migāramātu pāsādaṁ (th, pts)
with his big toe as the Saṅgha of mendicants watched.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Yo vejayantaṁ pāsādaṁ, pādaṅguṭṭhena kampayi;
vejayantaṁ pāsādaṁ → vejayantapāsādaṁ (sya-all) | pāsādaṁ → vejayantapāsādaṁ (bj: syā)
I’m the one who shook the Palace of Victory with his big toe
Iddhibalenupatthaddho, saṁvejesi ca devatā.
iddhibalenupatthaddho → iddhibalena patthaddho (sya-all) | iddhibalenupatthaddho → iddhibalena patthaddho (bj: syā) | iddhibalenupatthaddho → iddhibalen upatthaddho (pts)
owing to psychic power, inspiring deities to awe.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Yo vejayantapāsāde, sakkaṁ so paripucchati;
vejayantapāsāde → vejayante pāsāde (bj, pts) | vejayante → vejayantapāsāde (bj: machasaṁ, syā)
I’m the one who asked Sakka in the Palace of Victory:
Api vāsava jānāsi, taṇhākkhayavimuttiyo;
vāsava → āvuso (bj, sya-all, pts) | āvuso → api vāsava (bj: machasaṁ) taṇhākkhayavimuttiyo → taṇhakkhayavimuttiyo (bj, sya-all, pts)
‘Vāsava, I hope you recall the one who is freed through the ending of craving?’
Tassa sakko viyākāsi, pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ.
viyākāsi → vyākāsi (bj: sī.væa) yathātathaṁ → yathākathaṁ (sya-all) | yathātathaṁ → yathākathaṁ (bj: syā)
And I’m the one to whom Sakka admitted the truth when asked.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Yo brahmaṁ paripucchati, sudhammāyābhito sabhaṁ;
brahmaṁ → brahmānaṁ (bj, sya-all, pts) | brahmānaṁ → brahmaṁ (bj: machasaṁ) | paripucchati → paripucchi (bj: sī.væa) sudhammāyābhito → sudhammāyaṁ abhito (bj) | sudhammāyābhito sabhaṁ → sudhammāyaṁ abhitosabhaṁ (sya-all, pts) | sudhammāyaṁ → sudhammāya (bj: sī.væa); sudhammāya hito (bj: machasaṁ)
I’m the one who asked the Divinity in the Hall of Clear Right before the assembly:
Ajjāpi tyāvuso diṭṭhi, yā te diṭṭhi pure ahu;
tyāvuso → te āvuso (bj, sya-all, pts) | āvuso → ajjāpi tyāvuso (bj: machasaṁ) ahu → ahū (pts)
‘Respectable sir, do you still have the same view that you had in the past?
Passasi vītivattantaṁ, brahmaloke pabhassaraṁ.
passasi → passa.mi (bj: sī.væa)
Or do you see the radiance surpassing the realm of divinity?’

Tassa brahmā viyākāsi, anupubbaṁ yathātathaṁ;
yathātathaṁ → yathākathaṁ (sya-all)
And I’m the one to whom the Divinity truthfully admitted his progress:
Na me mārisa sā diṭṭhi, yā me diṭṭhi pure ahu.
ahu → ahū (pts)
‘Good fellow, I don’t have that view that I had in the past.

Passāmi vītivattantaṁ, brahmaloke pabhassaraṁ;I see the radiance surpassing the realm of divinity. Sohaṁ ajja kathaṁ vajjaṁ, ahaṁ niccomhi sassato.
sohaṁ → so haṁ (pts) niccomhi → nicco mhi (pts)
So how could I say today that I am permanent and eternal?’

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Yo mahāmeruno kūṭaṁ, vimokkhena aphassayi;
mahāmeruno → mahāneruno (bj, sya-all, pts) vimokhena → vimokkhena (bj: machasaṁ, syā, PTS, sī.væa)
I’m the one who touched the peak of Mount Meru using the power of meditative liberation.
Vanaṁ pubbavidehānaṁ, ye ca bhūmisayā narā.I’ve visited the forests of the people who dwell in the land east of Videha.

Yo etamabhijānāti, bhikkhu buddhassa sāvako;
etamabhijānāti → etam-abhijānāti (pts)
Dark One, if you attack a mendicant who directly knows this,
Tādisaṁ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
bhikkhumāsajja → bhikkhum-āsajja (pts) kaṇha dukkhaṁ → kaṇhadukkhaṁ (th)
a disciple of the Buddha, you’ll fall into suffering.

Na ve aggi cetayati, ‘ahaṁ bālaṁ ḍahāmī’ti;
cetayati → veṭhayati (bj) | veṭhayati → cetayati (bj: machasaṁ, syā, PTS) | cetayati → veṭhayati (cck: sī.) ḍahāmīti → ḍahāmiti (sya-all, pts) | ḍahāmīti → dahāmiti (bj: PTS, sī.væa) | ḍahāmīti → ḍahāmi ti (pts)
Though a fire doesn’t think, ‘I’ll burn the fool!’
Bālo ca jalitaṁ aggiṁ, āsajja naṁ sa ḍayhati.
jalitaṁ → jatilaṁ (sya-all) | bāloca → bālo ca (bj: machasaṁ, syā, PTS) āsajja naṁ → āsajjana (bj, sya-all, pts) | ḍayhati → āsajja naṁ sa ḍayhati (bj: sīmu9, machasaṁ)
Still the fool who attacks the fire gets burnt.

Evameva tuvaṁ māra, āsajja naṁ tathāgataṁ;
evameva → evam-eva (pts) āsajja naṁ → āsajjana (bj, sya-all, pts) | āsajjana → ā sajja naṁ (bj: sīmu9, machasaṁ)
In the same way, Māra, in attacking the Realized One,
Sayaṁ ḍahissasi attānaṁ, bālo aggiṁva samphusaṁ.
attānaṁ → attānam (pts) samphusaṁ → saṁphusaṁ (my) | aggiṁva → aggiṁ va (pts)
you’ll only burn yourself, like a fool touching the flames.

Apuññaṁ pasavī māro, āsajja naṁ tathāgataṁ;
pasavī → pasavi (sya-all, pts) āsajja naṁ → āsajjana (bj, sya-all, pts) | āsajjana → āsajja naṁ (bj: sīmu9, machasaṁ)
Māra’s done a bad thing in attacking the Realized One.
Kiṁ nu maññasi pāpima, na me pāpaṁ vipaccati.
kiṁ nu → kinnu (my, bjt, th) | kiṁ nu → kin-nu (pts)
Wicked One, do you imagine that your wickedness won’t bear fruit?

Karoto cīyati pāpaṁ, cirarattāya antaka;
cīyati → ca yati (bj: sī.væa) antaka → kandati (bj, sya-all) | kandati → antaka (bj: sī.væa, sīmu9, machasaṁ)
Your deeds heap up wickedness that will last a long time, terminator!
Māra nibbinda buddhamhā, āsaṁ mākāsi bhikkhusu.
āsaṁ mākāsi bhikkhusu → āsammā kāsi bhikkhūsu (pts) | āsaṁ mākāsi → āsammākāsi (th) | āsaṁ mākāsi bhikkhusu → āsam-mā kāsi bhikkhūsu (pts)
Give up on the Buddha, Māra! and hold no hope for the mendicants!”

Iti māraṁ atajjesi, bhikkhu bhesakaḷāvane;
atajjesi → aghaṭṭesi (pts) | atajjesi → tajjesi (bj: sīmu9) | atajjesi → aghaṭṭesi (sya-all: sī. yu.) bhesakaḷāvane → bhesakalāvane (bj)
That is how, in the Bhesekaḷā grove, the mendicant warned Māra.
Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathā”ti.
tatthevantaradhāyathāti → natatthevantaradhāyathāti (cck) | tatthevantaradhāyathāti → tatth ev antaradhāyathāti (pts)
That spirit, downcast, disappeared right there.

Māratajjanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
māratajjanīyasuttaṁ → mūlapaṇṇāsaṁ (pts)

Cūḷayamakavaggo niṭṭhito pañcamo.
+ → tassa vaggassa uddānaṁ (bjt) | + → tassudānaṁ (th)

Tassuddānaṁ

Sāleyya verañjaduve ca tuṭṭhi, cūḷamahādhammasamādānañca;
tuṭṭhi cūḷamahādhammasamādānañca vīmaṁsakā kosambi → vedā cūḷaṁmahaṁdhammasamādanaṁ (bj) | sāleyya verañjaduve → tassudānaṁ sāleyyaverañjavedalla cūḷamahādhammasamādānaṁ vīmaṁsakā (sya-all) | sāleyya → “bahūni deva vatthūni puna verañjiyā bahudeva kathā aparo visā kho ca sālapadāvana dhammañca nāmo vīmaṁsana kālagomakañca dūsite puthāroṭhāpitā jināssattāti” (bj: sīhaḷatālapaṇṇamayapotthakesu ayameva pāṭho dissate.)
Vīmaṁsakā kosambi ca brāhmaṇo, dūsī ca māro dasamo ca vaggo.
brāhmaṇo → vīmaṁsakosambiyatho ca brahmā (bj) dasamo → pañcamo (bj) | vaggo → “sāleyya verañja vedassa cūḷamahā dhammasamādānaṁ, vīmaṁsakā ca brahmā dūsī ca māro pañcamo varavaggo” – syā (bj note) | vaggo → [bahūti deva sāleyyavatthu puna* verañjiyā, bahu devakathā aparā visākho sālapādapo. dhammañca nāmaṁ vimaṁsakalahā nimantaṁ dūsiko, puna thero ca ṭhapito paṇṇāsañcānantaṁ gatanti.] – sīmu9; *.vatthūnatha (bj: sīmu9, katthaci) | vaggo → [sāleyya verañjaduve ca tuṭṭhi cūḷa mahādhammasamādānañca, vīmaṁsakā kosambi ca brāhmaṇo dūsī ca māro dasamo ca vaggomūlapariyāyo ceva sīhanādo ca uttamo, kakaco ceva gosiṅgo sāleyyece ime pañca] – machasaṁ (bj note) | + → sāleyyavaggo niṭṭhito pañcamo (my)

Idaṁ vaggānamuddānaṁ

Mūlapariyāyo ceva, sīhanādo ca uttamo;
sīhanādo ca uttamo → cūḷamahādhammasamādānaṁ (th)
Kakaco ceva gosiṅgo, sāleyyo ca ime pañca.

Mūlapaṇṇāsakaṁ samattaṁ.
samattaṁ → niṭṭhitaṁ (bjt, th) | + → vīmaṁsakā ca brahmā dūsī ca māro pañcamo varavaggo (th)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary