Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 91Middle Discourses 91

BrahmāyusuttaTo Brahmāyu (Excerpt)

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ekaṁ samayaṁ bhagavā videhesu cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)

Tena kho pana samayena brahmāyu brāhmaṇo mithilāyaṁ paṭivasati jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo.
vedānaṁ → bedānaṁ (mr) | brahmāyu → brahmāyu nāma (bj) | vuḍḍho → vuddho (bj, pts) | vayoanuppatto vīsavassasatiko → vayo anuppatto vīsaṁvassasatiko (bj, pts) | paṭivasati → pativasati (pts) | vedānaṁ → bedānaṁ (cck: ka.) | vīsaṁvassasatiko → So Sk Bu; Bm vīsav-. (pts note) | sākkharappabhedānaṁ → Bm sakkharapabhedānaṁ. (pts note) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata mahāpurisalakkhaṇesu (th)

Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo: “samaṇo khalu bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
bhagavā → Bm adds ti. (pts note) | itipi → iti pi (pts)
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
sabrahmakaṁ → Sk omits. (pts note) | pajaṁ → pajam (pts)
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
sabyañjanam → Sk sabbyañjanaṁ. (pts note) | majjhekalyāṇaṁ → majjhe kalyāṇaṁ (pts)
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.

Tena kho pana samayena brahmāyussa brāhmaṇassa uttaro nāma māṇavo antevāsī hoti tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo.
lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata mahāpurisalakkhaṇesu (th)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uttaraṁ māṇavaṁ āmantesi: “ayaṁ, tāta uttara, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005)
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho …pe… sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī’ti.
hotīti → Sk hoti. (pts note)
Ehi tvaṁ, tāta uttara, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ jānāhi, yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathā santaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā;
upasaṁkama → Sk upasaṁkami. (pts note) | bhavantaṁ → Bu bhagavantaṁ. (pts note) | tathā santaṁyeva → tathāsantaṁ yeva (bjt) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts) | santaṁyeva → santaṁ yeva (pts)
yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso. Tathā mayaṁ taṁ bhavantaṁ gotamaṁ vedissāmā”ti.
tathā → tayā (sya-all) | vedissāmāti yathā kathaṁ → desessāmāti yathākathaṁ (sya-all) | tathā mayaṁ → tayā mayan (pts)

“Yathā kathaṁ panāhaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ jānissāmi yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathā santaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā;
kathaṁ panāhaṁ → kathampanāhaṁ (bjt) | santaṁyeva → santaṁ yeva (bjt, pts) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th) | yathā kathaṁ panāhaṁ → yathākathaṁ panāham (pts)
yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso”ti.
tādisoti → tādiso ti (pts)

“Āgatāni kho, tāta uttara, amhākaṁ mantesu dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā.
dveyeva → dveva (sya-all, pts) | va → Bm yeva. (pts note) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (bjt, th, pts) | amhākaṁ → amhākam (pts) | dveyeva → dve va (pts)
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | janapadatthāvariyappatto → janapadatthā viriyappatto (sya-all) | cakkavattī → So Sk & I Sum. Vil. 249; Bm Si Bu & I Dīgha 88 have i short. (pts note)
Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | tassimāni → tass imāni (pts)
cakkaratanaṁ, hatthiratanaṁ, assaratanaṁ, maṇiratanaṁ, itthiratanaṁ, gahapatiratanaṁ, pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj, sya-all) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | pariṇāyakaratanameva → pariṇāyakaratanam eva (pts)
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
vīraṅgarūpā → Bm Si vir-. (pts note) | panassa → pan assa (pts)
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
asatthena dhammena → dhammena samena (mr) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | dhammena → dhammena samena (cck: ka.) | dhammena → Bm adds Samena. (pts note)
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | vivattacchado → vīvattacchaddo (bj: sīmu8) | vivattacchaddo → So Sk Bu; Bm vivaṭacchado; Si vivaṭṭacchado, (pts note)
Ahaṁ kho pana, tāta uttara, mantānaṁ dātā;
pana → pana te (bj) | dātā → kattā (sya-all) | kattā → dātā (sya-all: sī.) | dātā → So Sk Bm; Si kattā, with note that the Sinh. reading is dātā. (pts note)
tvaṁ mantānaṁ paṭiggahetā”ti.
tvaṁ → tvaṁ me (bj) | ti → So Si Bu & I Dīgha 89; Sk paṭiggahītā; Bm paṭiggahitā. (pts note) | paṭiggahetāti → paṭiggahetā ti (pts)

“Evaṁ, bho”ti kho uttaro māṇavo brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā videhesu yena bhagavā tena cārikaṁ pakkāmi.
paṭissutvā uṭṭhāyāsanā → paṭisutvā utthāy āsanā (pts) | bhoti → bho ti (pts)
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | kathaṁ sāraṇīyaṁ → katham sārāṇīyaṁ (pts)
Ekamantaṁ nisinno kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁse mahāpurisalakkhaṇāni sammannesi (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni sammannesi (bjt, th)
Addasā kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve.
thapetvā → ṭhapetvā (bj, sya-all, pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁse mahāpurisalakkhaṇāni (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (th)
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
mahāpurisalakkhaṇesu → mahāhāpurisalakkhaṇesu (pts) | sampasīdati → saṁpasīdati (th)
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
ca → cāti (bj) | pahūtajivhatāya → pahutajivhatāya (sya-all) | pahūtajivhatāya → Sk pahūtaj- infra; Sk here & ganerally pahutaj-; Si Bu pahutaj-; Bm cahutaj- in every instance but one, where pahitaj- is read. (pts note) | ca → Bm cāti. (pts note)

Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
“passati kho me ayaṁ uttaro māṇavo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve.
thapetvā → ṭhapetvā (bj, sya-all, pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (bjt, th, pts)
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
sampasīdati → saṁpasīdati (th)
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
pahūtajivhatāya → pahutajivhatāya (sya-all)

Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā addasa uttaro māṇavo bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all) | bhagavato → bhagavā (sya-all) | addasa → addasā (pts) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (bj: syā) | abhisaṁkhāsi → So Sk & 1 Dīgha 106; Bm abhisaṁkhārosi; Si abhisaṁkhāresi. (pts note) | addasā → So Sk Bm; Si addasa. (pts note) | iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi → iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāsi (pts)
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi; ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
paṭimasi → parimasi (bj, mr) | nāsikasotāni → nāsikāsotāni (bj) | nalāṭamaṇḍalaṁ → lalāṭamaṇḍalaṁ (bj) | kevalampi → kevalakappaṁ (sya-all); kevalakam pi (pts) | chādesi → pacchādesi (pts) | parimasi → paṭimasi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | kevalampi → kevalakampi (bj: PTS) | lalāṭamaṇḍalaṁ → nalāṭamaṇḍalaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | paṭimasi → parimasi (cck: sī. ka.) | nāsikasotāni → nāsikāsotāni (cck: sī.) | chādesi → pacchādesīti dissati (sya-all: yu.) | kevalakam → So Sk Bu (infra Sk kevalam pi); Bm Si kevalakappaṁ. (pts note) | pacchādesi → So Sk (here) Bu; Bm Si chādesi, as I Dīgha 106 & Sk infra. (pts note) | ubhopi → ubho pi (pts)

Atha kho uttarassa māṇavassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
“samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇehi (bjt, pts)
Yannūnāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ anubandheyyaṁ, iriyāpathamassa passeyyan”ti.
iriyāpathamassa → iriyāpathañcassa (bj) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | iriyāpathamassa passeyyanti → iriyāpatham assa passeyyan ti (pts)
Atha kho uttaro māṇavo sattamāsāni bhagavantaṁ anubandhi chāyāva anapāyinī.
anapāyinī → anupāyinī (sya-all, km, mr) | anapāyinī → anupāyinī (cck: syā. kaṁ. ka.) | anapāyinī → Bm anapāyini. (pts note) | sattamāsāni → satta māsāni (bjt, th, pts) | chāyāva → chāyā va (pts)

Atha kho uttaro māṇavo sattannaṁ māsānaṁ accayena videhesu yena mithilā tena cārikaṁ pakkāmi.
sattannaṁ → sattānaṁ (pts)
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena mithilā yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho uttaraṁ māṇavaṁ brahmāyu brāhmaṇo etadavoca:
Brahmāyuṁ → Bm Brahmāyubr-. (pts note) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“kacci, tāta uttara, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathā santaṁyeva saddo abbhuggato, no aññathā?
santaṁyeva → santaṁ yeva (bjt, pts)
Kacci pana so bhavaṁ gotamo tādiso, no aññādiso”ti?
kacci → kacci ca (bj) | aññādisoti → aññādiso ti (pts)

“Tathā santaṁyeva, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saddo abbhuggato, no aññathā;
gotamaṁ → gotamaṁ tathā (bj, sya-all, pts) | tathā → yathā (sya-all) | Tathā → Si yathā; Bm emits 2nd tathā. (pts note) | tathā santaṁyeva → tathāsantaṁyeva (bjt) | santaṁyeva → santaṁ yeva (pts)
tādisova so bhavaṁ gotamo, no aññādiso.
tādisova → tādisova bho (bj); tādiso ca kho (sya-all, km, mr); tādiso ca bho (pts1ed) | tādisova → tādisova ca bho (bj); tādiso ca bho (pts) | no → na (bj, pts) | tādisova → tādisova bho (cck: sī. pī.); tādiso ca kho (cck: syā. kaṁ. ka.) | bho → Bm Si kho. (pts note)
Samannāgato ca so bhavaṁ gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi.
Samannāgato ca so → samannāgato ca so bho (bj); samannāgato ca bho so (sya-all, pts1ed) | ca → samannāgato ca bho (cck: sabbattha) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇehi (bjt) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa-mahāpurisalakkhaṇehi (pts)

Suppatiṭṭhitapādo kho pana bho bhavaṁ gotamo;
bho → so (bj, sya-all, pts); (cck) | Suppatiṭṭhitapādo → So Sk Bu; Bm Si supat-. (pts note) | suppatiṭṭhitapādo → supatiṭṭhitapādo (th)
idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
tassa → idampissa (bj: sīmu8) | idampi → idam pi (pts)

Heṭṭhā kho pana tassa bhoto gotamassa pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni …
pana tassa → panassa (bj) | sabbākāraparipūrāni → sabbākāraparipūrāṇi (bj) | sahassārāni → Sk sahassararāni. (pts note)

Āyatapaṇhi kho pana so bhavaṁ gotamo …
āyatapaṇhi → Sk āy-hī. (pts note)

Dīghaṅguli kho pana so bhavaṁ gotamo …
dīghaṅguli → dīghaṅgulī (bj, sya-all) | dīghaṅguli → Bm d-lī. (pts note)

Mudutalunahatthapādo kho pana so bhavaṁ gotamo …
mudutalunahatthapādo → mudutaḷuṇahatthapādo (bj); mudutaluṇahatthapādo (sya-all, pts)

Jālahatthapādo kho pana so bhavaṁ gotamo …

Ussaṅkhapādo kho pana so bhavaṁ gotamo …

Eṇijaṅgho kho pana so bhavaṁ gotamo …
eṇijaṅgho → eṇījaṅgho (pts) | eṇījaṅgho → So Bm Bu; Sk Si eṇij-. (pts note)

Ṭhitako kho pana so bhavaṁ gotamo anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati …
ṭhitako → ṭhitakova (bj) | jaṇṇukāni → jannukāni (sya-all) | anonamanto → anoṇamanto (pts) | anoṇamanto → So Sk Bu; Bm Si anonamanto. (pts note)

Kosohitavatthaguyho kho pana so bhavaṁ gotamo …

Suvaṇṇavaṇṇo kho pana so bhavaṁ gotamo kañcanasannibhattaco …
kañcanasannibhattaco sukhumacchavi → kāñcanasannibhataco sukhumacchavī (sya-all) | kañcanasannibhattaco → So Sk Bu; Bm k-ataco; Si k-athaco. (pts note)

Sukhumacchavi kho pana so bhavaṁ gotamo. Sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati …
upalimpati → upalippati (bj, pts) | sukhumacchavi → sukhumacchavī (pts) | upalippati → upalimpati (bj: sīmu8, machasaṁ) | upalippati → So Bu: Sk Bm Si upaliṁpati. (pts note) | kāye na → kāyena (th)

Ekekalomo kho pana so bhavaṁ gotamo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni …

Uddhaggalomo kho pana so bhavaṁ gotamo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni …
kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni brahmujugatto → kuṇḍalāvattāni padakkhiṇāvattakajātāni brahmujjugatto (bj) | dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → padakkhiṇāvaṭṭakajātāni (sya-all) | dakkhiṇāvaṭṭakajātāni brahmujugatto → padakkhiṇāvaṭṭakajātāni brahmujjugatto (pts) | kuṇḍalāvattāni → kuṇḍalāvaṭṭāni (bj: machasaṁ, syā) | nīlāni → Bm nilhni. (pts note) | kuṇḍalāvaṭṭāni → Sk k-vatthni. (pts note) | padakkhiṇāvaṭṭakajātāni → Sk p-vattnk-; Bm dakkh-āni. (pts note)

Brahmujugatto kho pana so bhavaṁ gotamo …
brahmujugatto → brahmujjugatto (bjt, pts)

Sattussado kho pana so bhavaṁ gotamo …

Sīhapubbaddhakāyo kho pana so bhavaṁ gotamo …
sīhapubbaddhakāyo → sīhapubbaḍḍhakāyo (sya-all) | sīhapubbaddhakāyo → Bm Si -aḍḍha-. (pts note)

Citantaraṁso kho pana so bhavaṁ gotamo …

Nigrodhaparimaṇḍalo kho pana so bhavaṁ gotamo; yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo …
yāvatakvassa → So Si & Sk infra; Bm yāvatakvāssa; Bu yāvatakassa. (pts note) | byāmo → vyāmo (bjt, pts)

Samavaṭṭakkhandho kho pana so bhavaṁ gotamo …
samavaṭṭakkhandho → samavattakkhandho (bj, pts) | samavattakhandho → So Sk Bu; Bm Si -vaṭṭa-. (pts note)

Rasaggasaggī kho pana so bhavaṁ gotamo …
rasaggasaggī → rasattasaggī (sya-all) | rasaggasaggī → So Bm Si Bu; Skt -i. (pts note)

Sīhahanu kho pana so bhavaṁ gotamo …
sīhahanu → sīhahaṇu (sya-all) | sīhahanu → Si sīhahaṇu. (pts note)

Cattālīsadanto kho pana so bhavaṁ gotamo …
cattālīsadanto → cattāḷīsadanto (bj, sya-all); cattārīsadanto (pts)

Samadanto kho pana so bhavaṁ gotamo …

Aviraḷadanto kho pana so bhavaṁ gotamo …
aviraḷadanto → avivaradanto (bj, pts) | avivaradanto → So Sk; Bm Si aviraḷadanto; Bu does not quote the word, but employs both viraḷā & avivarā. (pts note)

Susukkadāṭho kho pana so bhavaṁ gotamo …
susukkadāṭho → So Sk Bm Bu; Si susukkadaḍho. (pts note)

Pahūtajivho kho pana so bhavaṁ gotamo …
pahūtajivho → pahutajivho (sya-all) | pahūtajivho → So Sk Bu; pahutajivho; Si bahutajivho. (pts note)

Brahmassaro kho pana so bhavaṁ gotamo karavikabhāṇī …
karavikabhāṇī → karavīkabhāṇī (bj) | karavikabhāṇī abhinīlanetto → karavīkabhāṇī abhinīlaṇetto (pts) | karavīkabhāṇī → So Bu; Sk k-nī; Bm Si karavikabhāṇī. (pts note)

Abhinīlanetto kho pana so bhavaṁ gotamo …
abhinīlaṇetto → Bm abhinilanetto. (pts note)

Gopakhumo kho pana so bhavaṁ gotamo …

Uṇṇā kho panassa bhoto gotamassa bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā …
mudutūlasannibhā uṇhīsasīso → mudutalasannibhā uṇhisasīso (sya-all) | panassa → pana tassa (pts) | tassa → Bm Si pan'; assa. (pts note) | bhamukantare → Si Bu bhamukkantare. (pts note) | mudutūlasannibhā → Bm So Sk Bu; Bm Si mudutul-. (pts note)

Uṇhīsasīso kho pana so bhavaṁ gotamo; idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
uṇhīsasīso → Si uṇhisasīso. (pts note) | idampi → idam pi (pts)

Imehi kho, bho, so bhavaṁ gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato.
bho → (bj, pts) | so → So Sk Bu; Bm Imehi kho pana bho so; Si Imehi kho so bho. (pts note) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇehi (bjt, pts)

Gacchanto kho pana so bhavaṁ gotamo dakkhiṇeneva pādena paṭhamaṁ pakkamati.
dakkhiṇeneva → dakkhiṇena (sya-all) | eva → Bm Si omit eva, as apparently does Bu. (pts note) | dakkhiṇeneva → dakkhiṇen eva (pts)
[The student Uttara is talking to his teacher, the brahman Brahmāyu:] “When walking, Master Gotama steps with his right foot first.
So nātidūre pādaṁ uddharati, nāccāsanne pādaṁ nikkhipati;
nikkhipati → nikkhapati (sya-all)
He doesn’t extend his foot too far or place it down too near.
so nātisīghaṁ gacchati, nātisaṇikaṁ gacchati;
nātisaṇikaṁ → nātisanikaṁ (bj) | nātisaṇikaṁ → So Sk Si; Bu (bis) nātisānikaṁ. (pts note)
He walks neither too quickly nor too slowly.
na ca adduvena adduvaṁ saṅghaṭṭento gacchati, na ca gopphakena gopphakaṁ saṅghaṭṭento gacchati.
adduvena adduvaṁ → addhavena addhavaṁ (sya-all) | adduvaṁ → So Sk Bm; Bu -ḍḍ-; Si addhav-. (pts note) | saṁghaṭṭento → Sk s-ddhento throughout. (pts note) | gopphakaṁ → All MSS. here goppak-; Sk infra gopph-. (pts note)
He walks without knocking his knees together or knocking his ankles together.
So gacchanto na satthiṁ unnāmeti, na satthiṁ onāmeti; na satthiṁ sannāmeti, na satthiṁ vināmeti.He walks without raising or lowering his thighs, without pinching them together or spreading them apart. Gacchato kho pana tassa bhoto gotamassa adharakāyova iñjati, na ca kāyabalena gacchati.
adharakāyova → āraddhakāyova (sya-all, km); aḍḍhakāyova (mr) | pana tassa → panassa (bj, pts) | adharakāyova → āraddhakāyova na (sya-all) | adharakāyova → āraddhakāyova (bj: syā) | adharakāyova → aḍḍhakāyova (cck: ka.); āraddhakāyova (cck: syā. kaṁ.) | adharakāyo → So Bu; Sk Si āraddhakāyo; Bm aḍḍhakāyo. (pts note) | kāyabalena → So Sk Si Bu; Bm Kāyacāpallena (pts note) | pana tassa → pan assa (pts) | adharakāyova → adharakāyo va (pts)
When he walks, only the lower part of his body moves, and he walks without bodily effort.
Apalokento kho pana so bhavaṁ gotamo sabbakāyeneva apaloketi;
apalokento → avalokento (bj, sya-all, pts) | apaloketi → avaloketi (bj, sya-all) | sabbakāyeneva apaloketi → sabbakāyen eva avaloketi (pts)
When turning to look, he turns to look with his entire body.
so na uddhaṁ ulloketi, na adho oloketi;He doesn’t look straight up or straight down. na ca vipekkhamāno gacchati, yugamattañca pekkhati; tato cassa uttari anāvaṭaṁ ñāṇadassanaṁ bhavati.
uttari → uttariṁ (bj, sya-all) | ca vipekkhamāno → vikkhepamāno (sya-all) | vipekkhamāno → So Sk Bu & Si (which omits ca); Bm na ca adho pekkhamāno gacchati. (pts note) | anāvaṭaṁ → Bm anāvaṭa. (pts note) | bhavati → Sk bhagavati. (pts note) | yugamattañca → yugamattañ ca (pts) | cassa uttari → assa uttariṁ (pts)
He walks without glancing around. He gazes a plow’s length before him; beyond that, he has unhindered knowledge & vision.

So antaragharaṁ pavisanto na kāyaṁ unnāmeti, na kāyaṁ onāmeti; na kāyaṁ sannāmeti, na kāyaṁ vināmeti.
unnāmeti → Sk uṇṇ-. (pts note)
“When going indoors, he doesn’t raise or lower his body, bend it forward or back.

So nātidūre nāccāsanne āsanassa parivattati, na ca pāṇinā ālambitvā āsane nisīdati, na ca āsanasmiṁ kāyaṁ pakkhipati.
āsanasmiṁ → Bm āsane tasmiṁ. (pts note)
He turns around neither too far from the seat nor too close. He doesn’t lean on his seat with his hand. He doesn’t plunk his body down on the seat.
So antaraghare nisinno samāno na hatthakukkuccaṁ āpajjati, na pādakukkuccaṁ āpajjati;“Having sat down indoors, he doesn’t fidget with his hands or his feet. na adduvena adduvaṁ āropetvā nisīdati; na ca gopphakena gopphakaṁ āropetvā nisīdati;
na → na ca (bj, pts) | adduvena adduvaṁ → ca addhavena addhavaṁ (sya-all) | ca → (sya-all) | adduvaṁ → addhavena addhavaṁ (bj: syā) | ca → Bm omits ca. (pts note)
He doesn’t sit with his knees crossed or with his ankles crossed.
na ca pāṇinā hanukaṁ upadahitvā nisīdati.
upadahitvā → upādiyitvā (bj, pts1ed); upadahetvā (sya-all) | hanukaṁ upadahitvā → haṇukaṁ upadahetvā (sya-all) | upadahitvā → upādiyitvā (pts) | upādiyitvā → upadahitvā (bj: machasaṁ); upadahetvā (bj: syā) | upadahitvā → upādiyitvā (cck: sī. pī.) | upādiyitvā → So Sk; Bm upadahitvā; Si upadahetvā. (pts note)
He doesn’t sit with his hand holding his chin.
So antaraghare nisinno samāno na chambhati na kampati na vedhati na paritassati. So achambhī akampī avedhī aparitassī vigatalomahaṁso.
nisinno → nisinnova (bj, pts) | so → (bj) | paritassati → paratassati (sya-all) | + → nachambhati (bjt) | achambhī → acchambhī (th) | + → va (pts)
“Having sat down indoors, he isn’t fearful, doesn’t shiver, doesn’t tremble, isn’t nervous.
Vivekavatto ca so bhavaṁ gotamo antaraghare nisinno hoti.
vivekavatto → vivekāvatto (bj, sya-all, pts) | antaraghare → antaghare (pts) | ca → vivekavatto (bj: sīmu8) | vivekāvatto → So Sk Si Bu; Bm Vivekavatto, cited by Bu as a var. lect.; Sk omits ca. (pts note)
Being unfearful, not shivering, not trembling, not nervous, he—without his hair standing on end—is intent on seclusion.

So pattodakaṁ paṭiggaṇhanto na pattaṁ unnāmeti, na pattaṁ onāmeti; na pattaṁ sannāmeti, na pattaṁ vināmeti.
paṭiggaṇhanto → patigaṇhanto (bj, pts)
“When receiving bowl-water, he doesn’t raise or lower the bowl, tip it forward or back.

So pattodakaṁ paṭiggaṇhāti nātithokaṁ nātibahuṁ.
paṭiggaṇhāti → patigaṇhāti (bj, pts)
He receives neither too little nor too much bowl-water.
So na khulukhulukārakaṁ pattaṁ dhovati, na samparivattakaṁ pattaṁ dhovati, na pattaṁ bhūmiyaṁ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti.
khulukhulukārakaṁ → bulubulukārakaṁ (bj) | nikkhipitvā → nikkhipetvā (sya-all) | bulubulukārakaṁ → khulukhulukārakaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | khulukhulukārakaṁ → bulubulukārakaṁ (cck: sī.) | nikkhipitvā → Si nikkhipetvā. (pts note) | samparivattakaṁ → saṁparivattakaṁ (th)
He washes the bowl without making a sloshing sound. He washes the bowl without turning it over. He doesn’t wash his hands having put the bowl on the ground. When his hands are washed, the bowl is washed. When the bowl is washed, his hands are washed.
So pattodakaṁ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno.
vicchaḍḍayamāno → vicchaḍḍiyamāno (sya-all) | vichaḍḍayamāno → Si vicch-. (pts note)
He pours the bowl-water not too near, not too far, and without splashing.
So odanaṁ paṭiggaṇhanto na pattaṁ unnāmeti, na pattaṁ onāmeti; na pattaṁ sannāmeti, na pattaṁ vināmeti.
paṭiggaṇhanto → patigaṇhanto (bj, pts) | patigaṇhanto → paṭiggaṇhanto (bj: machasaṁ, syā) | patigaṇhanto → So Sk Bu; Bm Si paṭigg-. (pts note)
“When receiving rice, he doesn’t raise or lower the bowl, tip it forward or back.
So odanaṁ paṭiggaṇhāti nātithokaṁ nātibahuṁ.
paṭiggaṇhāti → patigaṇhāti (bj, pts) | patigaṇhāti → So Sk Bu; Bm paṭigaṇhati; Si paṭigganhati. (pts note)
He receives neither too little nor too much rice.
Byañjanaṁ kho pana bhavaṁ gotamo byañjanamattāya āhāreti, na ca byañjanena ālopaṁ atināmeti.
pana → pana so (bj, sya-all, pts) | atināmeti → atimāneti (bj) | kho → (sya-all) | gotamo → gotamo paṭiggaṇhāti (sya-all) | atimāneti → atināmeti (bj: machasaṁ, syā, PTS) | Gotamo → Si adds paṭigganhati. (pts note) | atināmeti → Sk atimāneti. (pts note)
He also receives curry, taking curry in the proper proportion. He doesn’t put too much curry in his mouthful.
Dvattikkhattuṁ kho bhavaṁ gotamo mukhe ālopaṁ samparivattetvā ajjhoharati;
kho → kho pana so (bj, pts) | Dvattikkhattuṁ → Bm dvitt-. (pts note) | samparivattetvā → Bm s-itvā. (pts note) | samparivattetvā → saṁparivattetvā (th)
Having turned the mouthful over two or three times in his mouth, he swallows it.
na cassa kāci odanamiñjā asambhinnā kāyaṁ pavisati, na cassa kāci odanamiñjā mukhe avasiṭṭhā hoti;
asambhinnā → asambhinnaṁ (bj) | odanamiñjā → odanimiñjā (pts) | asambhinnā → asaṁbhinnā (th) | cassa → assa (pts)
No unchewed rice grain enters his body; no rice grain remains in his mouth.
athāparaṁ ālopaṁ upanāmeti.
athāparaṁ → aḍḍhāya (sya-all) | athāparaṁ → Bm addhāyaṁ; Si aḍḍh. ya. (pts note)
Then he takes another mouthful.
Rasapaṭisaṁvedī kho pana so bhavaṁ gotamo āhāraṁ āhāreti, no ca rasarāgapaṭisaṁvedī.He takes his food experiencing the taste but not experiencing passion for the taste.

Aṭṭhaṅgasamannāgataṁ kho pana so bhavaṁ gotamo āhāraṁ āhāreti—
Aṭṭhaṅgasamannāgataṁ → aṭṭhaṅgasamannāgato (cck: ka.) | Aṭṭhaṅgasamannāgataṁ → Bm a-gato. (pts note)
“Master Gotama eats food endowed with eight factors:
neva davāya, na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya: ‘iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti.
vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all) | vihiṁsūparatiyā → Si vihiṁsup-. (pts note) | uppādessāmi → Bm uppādissāmi. (pts note) | yātrā → So Sk Si; Bm yatrā. (pts note) | cāti → Cf. I 10. (pts note) | neva → n eva (pts) | purāṇañca → purāṇañ ca (pts) | navañca → navañ ca (pts)
not playfully, nor for intoxication, nor for putting on bulk, nor for beautification; but simply for the survival & continuance of this body, for ending its afflictions, for the support of the holy life, thinking, ‘Thus will I destroy old feelings (of hunger) and not create new feelings (from overeating). I will maintain myself, be blameless, & live in comfort.’

So bhuttāvī pattodakaṁ paṭiggaṇhanto na pattaṁ unnāmeti, na pattaṁ onāmeti; na pattaṁ sannāmeti, na pattaṁ vināmeti.
paṭiggaṇhanto → patigaṇhanto (bj, pts)
“When he has finished his meal and receives bowl-water, he doesn’t raise or lower the bowl, tip it forward or back.
So pattodakaṁ paṭiggaṇhāti nātithokaṁ nātibahuṁ.
paṭiggaṇhāti → patigaṇhāti (bj, pts)
He receives neither too little nor too much bowl-water.
So na khulukhulukārakaṁ pattaṁ dhovati, na samparivattakaṁ pattaṁ dhovati, na pattaṁ bhūmiyaṁ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti.
khulukhulukārakaṁ → bulubulukārakaṁ (bj) | bulubulukārakaṁ → khulukhulukārakaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | samparivattakaṁ → saṁparivattakaṁ (th)
He washes the bowl without making a sloshing sound. He washes the bowl without turning it over. He doesn’t wash his hands having put the bowl on the ground. When his hands are washed, the bowl is washed. When the bowl is washed, his hands are washed.
So pattodakaṁ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno.
vicchaḍḍayamāno → vicchaḍḍiyamāno (sya-all) | nāccāsanne → Sk here nacc-, generally nācc- with Bm Si; Bu na acc-. (pts note) | vicchaḍḍayamāno → vichaḍḍayamāno (pts)
He pours the bowl-water not too near, not too far, and without splashing.

So bhuttāvī na pattaṁ bhūmiyaṁ nikkhipati nātidūre nāccāsanne, na ca anatthiko pattena hoti, na ca ativelānurakkhī pattasmiṁ.
na → (pts) | pattaṁ → bhuttāvī pattaṁ (bj: PTS)
… He puts his bowl on the floor, not too near, not too far. He is neither careless of the bowl nor overly solicitous about it.

So bhuttāvī muhuttaṁ tuṇhī nisīdati, na ca anumodanassa kālamatināmeti.
kālamatināmeti → kālam atināmeti (pts)
… He sits in silence for a moment, but doesn’t exceed the time for the anumodanā [verses rejoicing in the merit of the donor].
So bhuttāvī anumodati, na taṁ bhattaṁ garahati, na aññaṁ bhattaṁ paṭikaṅkhati;
paṭikaṅkhati → pāṭikaṅkhati (bj) | pāṭikaṅkhati → paṭikaṅkhī (bj: sīmu8) | paṭikaṅkhati → So Bm Si Bu; Sk pātikankī. (pts note)
… He gives the anumodanā, doesn’t criticize the meal, doesn’t expect another meal.
aññadatthu dhammiyā kathāya taṁ parisaṁ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
dhammiyā → dhammiyāva (bj) | aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | dhammiyā → Sk adds va. (pts note)
He instructs, urges, rouses, & encourages the gathering with a talk purely on Dhamma.
So taṁ parisaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkamati.
So → Bm adds hi. (pts note) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
Having done so, he rises from his seat and departs.

So nātisīghaṁ gacchati, nātisaṇikaṁ gacchati, na ca muccitukāmo gacchati;
muccitukāmo → nimuccitukāmo (bj); muñcitukāmo (sya-all) | nimuccitukāmo → muccitukāmo (bj: machasaṁ, syā, PTS); vimuccitukāmo (bj: sīmu8) | muccitukāmo → So Bu; Sk vimucc-; Bm Si muñcitukāmo. (pts note)
He walks neither too quickly nor too slowly, nor does he desire to get away.

na ca tassa bhoto gotamassa kāye cīvaraṁ accukkaṭṭhaṁ hoti na ca accokkaṭṭhaṁ, na ca kāyasmiṁ allīnaṁ na ca kāyasmā apakaṭṭhaṁ;
kāyasmā apakaṭṭhaṁ → kāyasmiṁ apakkaṭṭhaṁ (pts) | allīnaṁ → Bm allinaṁ. (pts note) | apakkaṭṭhaṁ → So Si Bu; Bm apakaṭṭhaṁ; Sk apakkatthaṁ. (pts note)
“His robe is worn not too high on his body, not too low on his body, not too tight or too loose on his body.
na ca tassa bhoto gotamassa kāyamhā vāto cīvaraṁ apavahati;
tassa → (sya-all) | kāyamhā → kāyasmiṁ (sya-all) | apavahati → asaṁvahati (sya-all) | apavahati → asaṁvahati (bj: syā) | kāyamhā → Bm kāyamhi; Si kāyasmiṁ. (pts note) | apavahati → Bm avahati; Si asamvahati; Sk āpavahati. (pts note)
The wind doesn’t blow his robe away from his body.
na ca tassa bhoto gotamassa kāye rajojallaṁ upalimpati.
upalimpati → upalippati (bj); limpati (sya-all); lippati (pts) | upalippati → upalimpati (bj: sīmu8, syā, machasaṁ) | lippati → Bm Si limpati. (pts note)
Dust & dirt don’t soil his body.

So ārāmagato nisīdati paññatte āsane. Nisajja pāde pakkhāleti;“Having gone to the monastery, he sits on a seat made ready. Having sat down, he washes his feet, na ca so bhavaṁ gotamo pādamaṇḍanānuyogamanuyutto viharati.
pādamaṇḍanānuyogamanuyutto → pādamaṇḍanānuyogaṁ anuyutto (pts)
but he doesn’t occupy himself with grooming his feet.
So pāde pakkhāletvā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.Having washed his feet, he sits with his legs folded, sets his body erect, and brings mindfulness to the fore. So neva attabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti;
ceteti → cetehi (pts) | attabyābādhāya → attavyābādhāya (bjt) | parabyābādhāya → paravyābādhāya (bjt) | ubhayabyābādhāya → ubhayavyābādhāya (bjt) | neva → n eva (pts)
He doesn’t set his mind on his own affliction, the affliction of others, or the affliction of both.
attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva so bhavaṁ gotamo cintento nisinno hoti.
attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva → attahitaṁ parahitaṁ ubhayahitaṁ sabbalokahitameva (bj, sya-all) | ubhayahitaṁ → So Sk Si; Bm attahitaparahitanbhayahitasabbalokahitam. (pts note) | attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva → attahitaṁ parahitaṁ ubhayahitaṁ sabbalokahitam eva (pts)
He sits setting his mind on his own welfare, the welfare of others, the welfare of both—even the welfare of the entire cosmos.
So ārāmagato parisati dhammaṁ deseti, na taṁ parisaṁ ussādeti, na taṁ parisaṁ apasādeti;
parisati → parisatiṁ (bj, pts) | parisatiṁ → Bm Si parisati. (pts note) | apasādeti → So Si Bu; Sk Bm appasādeti. (pts note)
“Having gone to the monastery, he teaches Dhamma to the gathering. He neither flatters nor berates the gathering.
aññadatthu dhammiyā kathāya taṁ parisaṁ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
dhammiyā → dhammiyāva (bj) | aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all)
He instructs, urges, rouses, & encourages the gathering with a talk purely on Dhamma.

Aṭṭhaṅgasamannāgato kho panassa bhoto gotamassa mukhato ghoso niccharati—
panassa → pan assa (pts)
The voice that issues from his mouth is endowed with eight qualities:
vissaṭṭho ca, viññeyyo ca, mañju ca, savanīyo ca, bindu ca, avisārī ca, gambhīro ca, ninnādī ca.
bindu → vindu (sya-all) | mañju → Sk Bm manjū. So Si Bu; Bm savaniyo; Sk savaṇṇīyyo. (pts note)
It is distinct, intelligible, melodious, audible, ringing, focused, deep, & resonant.
Yathāparisaṁ kho pana so bhavaṁ gotamo sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati.
yathāparisaṁ → yathā parisaṁ (th, pts) | cassa → assa (pts)
But while his voice is intelligible to the gathering, the sound of his voice doesn’t extend outside the gathering.
Te tena bhotā gotamena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā uṭṭhāyāsanā pakkamanti avalokayamānāyeva avijahitattā.
avijahitattā → avijahantā bhāvena (bj, sya-all, km); avijahattābhāvena (pts1ed) | avalokayamānāyeva avijahitattā → apalokayamānāyeva avijahantā bhāvena (bj); avalokayamānā yeva avijahantābhāvena (pts) | avijahitattā → avijahantābhāvena (sya-all) | bhāvena → avijahantā (bj: machasaṁ) | avalokayamānāyeva → apalokayamānāyeva (cck: sī. ka.) | avijahitattā → avijahantābhāvena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | avijahantābhāvena → So Bm; Sk Si Bu avijahitantā. (pts note) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
Those who have been instructed, urged, roused, & encouraged by his Dhamma talk rise from their seats and depart, looking only at him and concerned with nothing else.

Addasāma kho mayaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ gacchantaṁ, addasāma ṭhitaṁ, addasāma antaragharaṁ pavisantaṁ, addasāma antaraghare nisinnaṁ tuṇhībhūtaṁ, addasāma antaraghare bhuñjantaṁ, addasāma bhuttāviṁ nisinnaṁ tuṇhībhūtaṁ, addasāma bhuttāviṁ anumodantaṁ, addasāma ārāmaṁ gacchantaṁ, addasāma ārāmagataṁ nisinnaṁ tuṇhībhūtaṁ, addasāma ārāmagataṁ parisati dhammaṁ desentaṁ.
antaragharaṁ → anantaragharaṁ (bj) | parisati → parisatiṁ (bj, pts) | gacchantaṁ → āgacchantaṁ (sya-all) | antaragharaṁ pavisantaṁ addasāma → (pts) | tuṇhībhūtaṁ → tuṇhibhūtaṁ (pts) | pavisantaṁ → addasāma antaragharaṁ pavisantaṁ (bj: PTS ūnaṁ.) | gacchantaṁ → āgacchantaṁ (bj: syā) | gacchantaṁ → Bm Si āgacchantaṁ. (pts note)
“We have seen Master Gotama walking, sir, we have seen him standing, we have seen him entering indoors, we have seen him sitting in silence indoors, we have seen him eating indoors, we have seen him sitting in silence after eating, we have seen him giving the anumodanā after eating, we having seen him returning to the monastery, we have seen him sitting in silence after going to the monastery, we have seen him teaching the Dhamma to a gathering in the monastery.
Ediso ca ediso ca so bhavaṁ gotamo, tato ca bhiyyo”ti.
+ → bho (bjt) | bhiyyoti → bhiyyo ti (pts)
He is like that, like that—and more than that.”

Evaṁ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ udānaṁ udāneti:
udāneti → udānesi (bj, pts) | uṭṭhāyāsanā → utthāy āsanā (pts) | añjaliṁ → Bm Si tenānjalim, as always. (pts note) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | tenañjaliṁ → ten añjaliṁ (pts)

“Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassāti.
sammāsambuddhassāti → sammāsambuddhassa (bj) | sammāsambuddhassāti appeva nāma → sammāsambuddhassa appevanāma (pts) | sammāsambuddhassa → So Bm; Sk Si omit third recital. (pts note)

Appeva nāma mayaṁ kadāci karahaci tena bhotā gotamena samāgaccheyyāma? Appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo”ti.
gotamena → gotamena saddhiṁ (bj, sya-all, pts) | appeva nāma → appevanāma (th, pts) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva katthāsallāpo ti (pts)

Atha kho bhagavā videhesu anupubbena cārikaṁ caramāno yena mithilā tadavasari.
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | tadavasari → tad avasari (pts)
Tatra sudaṁ bhagavā mithilāyaṁ viharati maghadevaambavane.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj, pts); maghadevambavane (cck, sya-all) | Makhādevambavane → As in Sutta 83 Bm Magghadev-, Si Maghadev-. (pts note)

Assosuṁ kho mithileyyakā brāhmaṇagahapatikā:
mithileyyakā → methileyyakā (bj, pts1ed) | mithileyyakā → methileyyakā (pts) | methileyyakā → mithileyyakā (bj: machasaṁ, syā) | mithileyyakā → methileyyakā (cck: sī. pī.) | Methileyyakā → Bm Sī Mithileyyakā. (pts note)
“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi mithilaṁ anuppatto, mithilāyaṁ viharati maghadevaambavane.
maghadevaambavane → makhādevambavane (bj, pts); maghadevambavane (cck, sya-all) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
bhagavāti → bhagavā (bjt, th)
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
sadevakaṁ → savedakaṁ (sya-all)
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.

Atha kho mithileyyakā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
mithileyyakā → methileyyakā (bj, pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | methileyyakā → mithileyyakā (bj: machasaṁ, syā) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | tenañjaliṁ → ten añjaliṁ (pts) | ekamantaṁ → ekamantam (pts)

Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo: “samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito mithilaṁ anuppatto, mithilāyaṁ viharati maghadevaambavane”ti.
maghadevaambavaneti → makhādevambavaneti (bj, pts); maghadevambavaneti (cck, sya-all) | mithilaṁ anuppatto → (sya-all) | maghadevaambavaneti → makhādevambavane ti (pts)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sambahulehi sāvakehi saddhiṁ yena maghadevaambavanaṁ tenupasaṅkami.
sāvakehi → māṇavakehi (bj, sya-all, pts) | maghadevaambavanaṁ → makhādevambavanaṁ (bj); maghadevambavanaṁ (cck, sya-all) | brāhmaṇo → brāmaṇo (pts) | maghadevaambavanaṁ tenupasaṅkami → makhādevambavanaṁ ten upasaṁkami (pts) | māṇavakehi → Bm sambahūlehi sāvakehi. (pts note)

Atha kho brahmāyuno brāhmaṇassa avidūre ambavanassa etadahosi:
brahmāyuno → brahmāyussa (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
“na kho metaṁ patirūpaṁ yohaṁ pubbe appaṭisaṁvidito samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkameyyan”ti.
patirūpaṁ → paṭirūpaṁ (sya-all) | metaṁ → m etaṁ (pts) | yohaṁ → yo haṁ (pts) | upasaṅkameyyanti → upasaṁkameyyan ti (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo aññataraṁ māṇavakaṁ āmantesi: “ehi tvaṁ, māṇavaka, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṁ gotamaṁ appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:
tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)
‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṁ gotamaṁ appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti.
phāsuvihāraṁ → phāsuvīhāraṁ (pts) | appātaṅkaṁ → appātaṅkam (pts)
Evañca vadehi:
evañca → evaṁ ca (bjt) | evañca → evañ ca (pts)
‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo.
vuḍḍho → vuddho (bj, pts) | vayoanuppatto vīsavassasatiko → vayo anuppatto vīsaṁvassasatiko (bj, pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata mahāpurisalakkhaṇesu (th)
Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṁ paṭivasanti, brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
bho → kho (bj) | aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ bhogehi; brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ mantehi; brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ āyunā ceva yasasā ca.
ca → Sk here (but not infra) omits this passage from tiṇṇaṁ vedānam (Bm bedānaṁ). (pts note) | ceva → eva (pts)
So bhoto gotamassa dassanakāmo’”ti.
dassanakāmoti → dassanakāmo ti (pts)

“Evaṁ, bho”ti kho so māṇavako brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
bhoti → bho ti (pts) | brahmāyussa → brāhmayussa (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho so māṇavako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | so → (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)
“brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṁ gotamaṁ appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati; evañca vadeti: ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṁ paṭivasanti, brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ bhogehi; brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ mantehi; brahmāyu tesaṁ brāhmaṇo aggamakkhāyati—
aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)
yadidaṁ āyunā ceva yasasā ca.
ceva → eva (pts)
So bhoto gotamassa dassanakāmo’”ti.
dassanakāmoti → dassanakāmo ti (pts)
“Yassadāni, māṇava, brahmāyu brāhmaṇo kālaṁ maññatī”ti.
māṇava → māṇavaka (bj) | yassadāni māṇava → yassa dāni māṇavaka (pts) | kālaṁ → kālam (pts)

Atha kho so māṇavako yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“katāvakāso khomhi bhavatā samaṇena gotamena.
khomhi bhavatā → kho bhavaṁ (bj, sya-all, pts) | kho → So Sk Si; Bm kho; 'mhi bhavatā. (pts note)
Yassadāni bhavaṁ kālaṁ maññatī”ti.
maññatīti → maññasīti (pts) | yassadāni → yassa dāni (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
Addasā kho sā parisā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ dūratova āgacchantaṁ.
brāhmaṇaṁ dūratova → brāhmaṇam dūrato va (pts)
Disvāna oramiya okāsamakāsi yathā taṁ ñātassa yasassino.
oramiya → atha naṁ (bj); oramattha (sya-all, km, pts1ed); oramati (mr) | disvāna oramiya → disvā oramattha (sya-all) | naṁ → disvāna oramiya (bj: machasaṁ); disvā oramattha (bj: syā); disvāna oramattha (bj: PTS) | oramiya → oramattha (syā. kaṁ. pī.), oramatha, oramati (ka.), atha naṁ (sī.), oramiyāti pana tvāpaccayantatathasaṁvaṇṇanānurūpaṁ visodhitapadaṁ (cck note) | attha → So Si; Bm oramatha Sk Bu amathataṁ. (pts note) | yathā taṁ → yathātaṁ (th)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo taṁ parisaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“alaṁ, bho.
Alaṁ → Bm adds kho. (pts note)
Nisīdatha tumhe sake āsane. Idhāhaṁ samaṇassa gotamassa santike nisīdissāmī”ti.
nisīdissāmīti → nisīdissamīti (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)
Ekamantaṁ nisinno kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhanāṇi sammannesi (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni sammannesi (th)
Addasā kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (th, pts)
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
sampasīdati → saṁpasīdati (th)
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
pahūtajivhatāya → pahutajivhatāya (sya-all) | ca → Bm bahutajivhāya sāti. 2 Bm dve tesaṁ pi. 3 So Sk Si Bu; Bm nārīsamānasavhayā. 4 Bm nadassaka. 5 Bm jānisamase. 6 Bm pahutaṁ. 7 So Si; Bm kaṁkhavinaya; Sk kankhā. 8 Sk pucchema. (pts note)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:

“Ye me dvattiṁsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā; Duve tesaṁ na passāmi, bhoto kāyasmiṁ gotama.
kāyasmiṁ → kāyasmi (th)

Kacci kosohitaṁ bhoto, vatthaguyhaṁ naruttama; Nārīsamānasavhayā, kacci jivhā na dassakā.
nārīsamānasavhayā → nārīsahanāma savhayā (bj, sya-all, pts) | savhayā → nārīsamānasavhayā (bj: sīmu8, machasaṁ) | savhayā → ba. nārīsamānasavhayāti dissati (sya-all note) | nārīsamānasavhayā → nārīsaha nāma savhayā (th, pts) kacci jivhā na dassakā → kacci jivhā na rassikā. (bj, sya-all, km, pts1ed) | dassakā → rassikā (bj) | na dassakā → narassikā (sya-all, pts) | rassikā → tadassikā (bj: sīmu8); na dassakā (bj: machasaṁ) | dassakā → nārīsahanāma savhayā, kacci jivhā narassikā; (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)

Kacci pahūtajivhosi, yathā taṁ jāniyāmase;
pahūtajivhosi yathā taṁ → pahutajivhosi yathātaṁ (sya-all) | pahūtajivhosi → pahūtajivho si (pts) yathā taṁ → yathātaṁ (th)
Ninnāmayetaṁ pahūtaṁ, kaṅkhaṁ vinaya no ise.
pahūtaṁ → tanukaṁ (bj, sya-all) | ninnāmayetaṁ pahūtaṁ → ninnāmay etaṁ tanukaṁ (pts)

Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
samparāyasukhāya → samparāya sukhāya (bjt)
Katāvakāsā pucchāma, yaṁ kiñci abhipatthitan”ti.
pucchāma → pucchemu (bj) | pucchemu → pucchema (bj: sīmu8); pucchāma (bj: machasaṁ, syā, PTS) yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | abhipatthitanti → abhipatthitan ti (pts)

Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
“passati kho me ayaṁ brahmāyu brāhmaṇo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (bjt, th, pts)
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
sampasīdati → saṁpasīdati (th)
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
vatthaguyhe → vatthaguyaha (bj) | pahūtajivhatāya → pahutajivhatāya (sya-all)

Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā addasa brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all) | addasa → addasā (pts) | bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi → bhagavātathārūpaṁ iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāsi (pts)
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi; ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
paṭimasi → parimasi (bj) | nāsikasotāni → nāsikāsotāni (bj) | nalāṭamaṇḍalaṁ → lalāṭamaṇḍalaṁ (bj) | kevalampi → kevalakappaṁ (sya-all); kevalakam pi (pts) | ubhopi nāsikasotāni → ubho pi nāsikāsotāni (pts) | jivhāya chādesi → jīvhāya pacchādesi (pts) | parimasi → paṭimasi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | kevalampi → kevalakampi (bj: PTS); kevalakappaṁ (bj: syā) | lalāṭamaṇḍalaṁ → nalāṭamaṇḍalaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | chādesi → pacchādesi (bj: PTS)

Atha kho bhagavā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ gāthāhi paccabhāsi:
paccabhāsi → ajjhabhāsi (sya-all) | gāthāhi → So Si & Sk infra; Sk here gāthā; Bm gāthāya. 10 Bm vo. 11 Bm pahinnaṁ. 12 Cf. SṆ. p. 105. (pts note)

“Ye te dvattiṁsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā;
te → mā vo (mr)
Sabbe te mama kāyasmiṁ, mā te kaṅkhāhu brāhmaṇa.
te → mā vo (cck: ka.)

Abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, bhāvetabbañca bhāvitaṁ;
bhāvetabbañca → bhāvetabbañ ca (pts)
Pahātabbaṁ pahīnaṁ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇa.
pahīnaṁ → pahīnam (pts) buddhosmi → buddho smi (pts)

Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
samparāyasukhāya → samparāya sukhāya (bjt)
Katāvakāso pucchassu, yaṁ kiñci abhipatthitan”ti.
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | abhipatthitanti → abhipatthitan ti (pts)

Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)

“katāvakāso khomhi samaṇena gotamena.
khomhi → kho mhi (pts)
Kiṁ nu kho ahaṁ samaṇaṁ gotamaṁ puccheyyaṁ:
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts)
‘diṭṭhadhammikaṁ vā atthaṁ samparāyikaṁ vā’”ti.
samparāyikaṁ vāti → samparāyikam vā ti (pts)
Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
“kusalo kho ahaṁ diṭṭhadhammikānaṁ atthānaṁ. Aññepi maṁ diṭṭhadhammikaṁ atthaṁ pucchanti.
aññepi → aññe pi (pts)
Yannūnāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ samparāyikaṁyeva atthaṁ puccheyyan”ti.
samparāyikaṁyeva → samparāyikameva (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | samparāyikaṁyeva → samparāyikaññeva (bjt) | samparāyikaṁyeva → samparāyikaṁ yeva (pts) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:

“Kathaṁ kho brāhmaṇo hoti, kathaṁ bhavati vedagū;
kho → bho (bj) | bho → kathaṁ kho (bj: machasaṁ)
Tevijjo bho kathaṁ hoti, sotthiyo kinti vuccati.
sotthiyo → sottiyo (bj) | sottiyo → sotthiyo (bj: sīmu8, PTS)

Arahaṁ bho kathaṁ hoti, kathaṁ bhavati kevalī; Muni ca bho kathaṁ hoti, buddho kinti pavuccatī”ti.
municca → muni ca (bj: sīmu8, machasaṁ, syā, PTS) kinti pavuccatīti → kin ti pavuccati (pts)

Atha kho bhagavā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ gāthāhi paccabhāsi:

“Pubbenivāsaṁ yo vedi, saggāpāyañca passati;
vedi → vedī (bj, sya-all) saggāpāyañca → saggāpāyañ ca (pts)
Atho jātikkhayaṁ patto, abhiññā vosito muni.
abhiññā vosito → abhiññāvosito (th)

Cittaṁ visuddhaṁ jānāti, muttaṁ rāgehi sabbaso; Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;
pahīnajātimaraṇo → pahīna jātimaraṇo (bjt)
Pāragū sabbadhammānaṁ, buddho tādī pavuccatī”ti.
tādī → tādi (sya-all, pts)

Evaṁ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti:
ca → (sya-all) | uṭṭhāyāsanā → utthāy āsanā (pts) | paricumbati → So Bm Si; Sk paricumbhati, as at p. 120. (pts note) | nāmañca → nāmañ ca (pts)
“brahmāyu ahaṁ, bho gotama, brāhmaṇo;
ahaṁ → cāhaṁ (bj) | brahmāyu ahaṁ → brahmāyvāhaṁ (sya-all, pts) | cāhaṁ → brahmāyu ahaṁ (bj: machasaṁ); brahmāyvāhaṁ (bj: syā, PTS) | Brahmāyvāhaṁ → Bm Brahmāyu 'haṁ. (pts note)
brahmāyu ahaṁ, bho gotama, brāhmaṇo”ti.
ahaṁ → cāhaṁ (bj) | brahmāyu ahaṁ → brahmāyvāhaṁ (sya-all) | cāhaṁ → brahmāyu ahaṁ (bj: machasaṁ); brahmāyvāhaṁ (bj: syā, PTS)

Atha kho sā parisā acchariyabbhutacittajātā ahosi:
acchariyabbhutacittajātā → acchariyabbhutacittā jātā (bj); acchariyabbhūtajātā (sya-all) | acchariyabbhutacittajātā → Si acchaeiyabbhūtajātā. (pts note)
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
bho → bho samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā (bj, sya-all, pts) | abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | mahānubhāvatā → samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā (bj: machasaṁ ūnaṁ.) | mahānubhāvatā → Bm omits these three words. (pts note)
Yatra hi nāmāyaṁ brahmāyu brāhmaṇo ñāto yasassī evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karissatī”ti.
paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj: sīmu8); paramaṁ nipaccākāraṁ (bj: syā) | paramanipaccakāraṁ → Sk paramanipaccākaraṁ; Bm paramanippaccakāraṁ; Si paramaṁ nipaccakṁraṁ. Cf. p. 124. (pts note) | paramanipaccakāraṁ → paramaṁ nipaccakāraṁ (th)
Atha kho bhagavā brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“alaṁ, brāhmaṇa, uṭṭhaha nisīda tvaṁ sake āsane yato te mayi cittaṁ pasannan”ti.
uṭṭhaha → Bm uṭṭhāhi. (pts note) | pasannanti → pasannan ti (pts)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhahitvā sake āsane nisīdi.

Atha kho bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
anupubbiṁ kathaṁ → anupubbikathaṁ (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)
dānakathaṁ, sīlakathaṁ, saggakathaṁ; kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, ms2005, pts)
Yadā bhagavā aññāsi brahmāyuṁ brāhmaṇaṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
paṭiggaṇheyya evameva → patigaṇheyya evamevaṁ (bj); patigaṇheyya evam evaṁ (pts) | apagatakāḷakaṁ → Sk -kāl-. (pts note) | sammadeva → sammad eva (pts)
evameva brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
vītamalaṁ → Bm vitamalaṁ. (pts note) | evameva → evamevaṁ (bjt) | tasmiṁyeva → tasmiññeva (bjt) | evameva → evaṁ (pts) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (pts)
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodhadhamman ti (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca:
aparappaccayo → Si aparapaccayo. (pts note) | vigatakathaṅkatho → vigatakathaṁkatho (my, th, ms2005) | satthusāsane → satthu sāsane (th, pts) | viditadhammo → vidita dhammo (pts) | vigatakathaṅkatho vesārajjappatto → vigatakathaṁkatho vesārajjappato (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)

“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama. Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam evaṁ (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | nikkujjitaṁ → nikujjitaṁ (pts)
Esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj) | saraṇaṁ → (pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṁghañ ca (pts)
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
saraṇaṁ gataṁ → saraṇaṅgataṁ (bjt, th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)
Adhivāsetu ca me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005, pts)
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
adhivāsesi → adhivāseti (sya-all)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi: “kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
+ → kho (th) | bhattanti → bhattan ti (pts)

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena brahmāyussa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sattāhaṁ buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
sahatthā → Sk sakatthāya. (pts note) | buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ → buddhapamukhaṁ bhikkhusaṁghaṁ (pts)

Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena videhesu cārikaṁ pakkāmi. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo acirapakkantassa bhagavato kālamakāsi.
kālamakāsi → kālam akāsi (pts)

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
kho → (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
“brahmāyu, bhante, brāhmaṇo kālaṅkato.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all, pts)
Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?
abhisamparāyoti → abhisamparāyo ti (pts)

“Paṇḍito, bhikkhave, brahmāyu brāhmaṇo paccapādi dhammassānudhammaṁ, na ca maṁ dhammādhikaraṇaṁ vihesesi.
dhammassānudhammaṁ na ca → dhammaṁ sānudhammaṁ neva (sya-all) | na ca maṁ → navamaṁ (pts) | maṁ → neca maṁ (bj: syā) | dhammassānudhammaṁ → So Sk Bm Bu; Si dhammaṁ sānudhammaṁ. (pts note) | navamaṁ → So Si Bu; Sk Bm na ca maṁ. (pts note) | vihesesi → So Sk Si Bu; Bm viheseti. (pts note)
Brahmāyu, bhikkhave, brāhmaṇo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī, anāvattidhammo tasmā lokā”ti.
bhikkhave → (sya-all) | saṁyojanānaṁ → Bm yojanānaṁ; Si saññojanānaṁ. (pts note) | parikkhayā → Sk p-yi. Cf. I 350 & II 52. (pts note) | hoti → Sk omits hoti. (pts note) | tattha parinibbāyī → tatthaparinibbāyī (th, pts) | lokāti → lokā ti (pts)

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idaṁ avoca (pts)
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

Brahmāyusuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.

Listen in MP3: Pali · English (trans. Thanissaro Bhikkhu)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary