Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 96Middle Discourses 96

EsukārīsuttaWith Esukārī

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.

Atha kho esukārī brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Then Esukārī the brahmin went up to the Buddha, and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho esukārī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha:

“brāhmaṇā, bho gotama, catasso pāricariyā paññapenti—
paññapenti → paññāpenti (bj) | paññapenti brāhmaṇassa → paññāpentibrāhmaṇassa (pts) | paññapenti → paññāpenti brāhmaṇassa (pts)
“Worthy Gotama, the brahmins prescribe four kinds of service:
brāhmaṇassa pāricariyaṁ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṁ paññapenti, vessassa pāricariyaṁ paññapenti, suddassa pāricariyaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts)
for a brahmin, an aristocrat, a peasant, and a menial.
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā brāhmaṇassa pāricariyaṁ paññapenti:
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | idaṁ → Si tatrīdaṁ. (pts note) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
This is the service they prescribe for a brahmin:
‘brāhmaṇo vā brāhmaṇaṁ paricareyya, khattiyo vā brāhmaṇaṁ paricareyya, vesso vā brāhmaṇaṁ paricareyya, suddo vā brāhmaṇaṁ paricareyyā’ti.‘A brahmin, an aristocrat, a peasant, and a menial may all serve a brahmin.’ Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā brāhmaṇassa pāricariyaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā khattiyassa pāricariyaṁ paññapenti:
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
This is the service they prescribe for an aristocrat:
‘khattiyo vā khattiyaṁ paricareyya, vesso vā khattiyaṁ paricareyya, suddo vā khattiyaṁ paricareyyā’ti.‘An aristocrat, a peasant, and a menial may all serve an aristocrat.’ Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā khattiyassa pāricariyaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā vessassa pāricariyaṁ paññapenti:
paññapenti → paññāpenti (bj) | pāricariyaṁ paññapenti → pāricāriyaṁ paññāpenti (pts) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
This is the service they prescribe for a peasant:
‘vesso vā vessaṁ paricareyya, suddo vā vessaṁ paricareyyā’ti.‘A peasant or a menial may serve a peasant.’ Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā vessassa pāricariyaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā suddassa pāricariyaṁ paññapenti:
paññapenti suddova → paññāpenti suddo vā (bj); paññāpenti suddo va (pts) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
This is the service they prescribe for a menial:
‘suddova suddaṁ paricareyya.
suddova → suddo vā (bjt) | suddova → suddo va (pts)
‘Only a menial may serve a menial.
Ko panañño suddaṁ paricarissatī’ti?
ko → ko vā (bj) | Ko → Sk adds vā. (pts note) | panañño → pan añño (pts)
For who else will serve a menial?’
Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā suddassa pāricariyaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts)
Brāhmaṇā, bho gotama, imā catasso pāricariyā paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts)
These are the four kinds of service that the brahmins prescribe.
Idha bhavaṁ gotamo kimāhā”ti?
idha → idaṁ (sya-all) | kimāhāti → kim āhāti (pts)
What do you say about this?”

“Kiṁ pana, brāhmaṇa, sabbo loko brāhmaṇānaṁ etadabbhanujānāti: ‘imā catasso pāricariyā paññapentū’”ti?
paññapentū’”ti → paññāpentīti (bj); paññāpentūti (pts1ed); paññapentīti (mr) | paññapentūti no hidaṁ → paññāpentīti nohidaṁ (bj) | paññapentūti → paññāpentūti (pts) | paññāpentī’ti → paññapentūti (bj: machasaṁ, syā); paññāpentūti (bj: PTS) | paññapentū’’’ti → paññapentīti (cck: sī. ka.) | abbhanujānāti → Bm abbhān-. (pts note) | paññāpentūti → So Si; Sk Bm p-entīti. Cfr. p. 180. (pts note) | etadabbhanujānāti → etad abbhanujānāti (pts)
“But brahmin, did the whole world authorize the brahmins to prescribe these four kinds of service?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
no hidaṁ → nohidaṁ (bjt) | hidaṁ → h idam (pts)
“No, worthy Gotama.”

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, puriso daliddo assako anāḷhiyo. Tassa akāmassa bilaṁ olaggeyyuṁ: ‘idaṁ te, ambho purisa, maṁsaṁ khāditabbaṁ, mūlañca anuppadātabban’ti.
daliddo → daḷiddo (bj, sya-all, km, pts1ed) | idaṁ → idha (bj) | bilaṁ → visaṁ (sya-all) | daliddo → daḷiddo (pts) | daliddo → daḷiddo (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | daḷiddo → Bm daliddo. (pts note) | anāḷhiyo → So Sk Si; Bm anāḷiyo. (pts note) | olaggeyyuṁ → So Bu Bm & Sk infra; Sk cilaṁ olangeyyaṁ here; Si vilaṁ ol. (pts note) | anuppadātabban → Sk anuppādātabban. (pts note) | idaṁ te → idante (th) | mūlañca anuppadātabbanti → mūlañ ca anuppadātabban ti (pts)
“It’s as if they were to force a chop on a poor, penniless person, telling them, ‘Eat this meat and pay for it!’
Evameva kho, brāhmaṇa, brāhmaṇā appaṭiññāya tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ, atha ca panimā catasso pāricariyā paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | appaṭiññāya → appaṭiññāye (pts) | apaṭiññāya → appaṭiññāya (bj: sīmu8, machasaṁ) | appaṭiññāye → Bm apatiññāya. (pts note) | tesaṁ → Sk keci here, but tesaṁ infra. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | panimā → pan imā (pts)
In the same way, the brahmins have prescribed these four kinds of service without the consent of those ascetics and brahmins.

Nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘sabbaṁ paricaritabban’ti vadāmi; nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘sabbaṁ na paricaritabban’ti vadāmi.
nāhaṁ → na panāhaṁ (bj, sya-all, pts) | paricaritabbanti → paricaritabban ti (pts)
Brahmin, I don’t say that you should serve everyone, nor do I say that you shouldn’t serve anyone.
Yaṁ hissa, brāhmaṇa, paricarato pāricariyāhetu pāpiyo assa na seyyo, nāhaṁ taṁ ‘paricaritabban’ti vadāmi;
nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (bjt, th) | hissa → hi ssa (pts) | pāricariyāhetu → pāricariyā hetu (pts) | nāhaṁ → nāhan (pts) | paricaritabbanti → paricaritabban ti (pts)
I say that you shouldn’t serve someone if serving them makes you worse, not better.
yañca khvāssa, brāhmaṇa, paricarato pāricariyāhetu seyyo assa na pāpiyo tamahaṁ ‘paricaritabban’ti vadāmi.
khvāssa → khvassa (sya-all) | khvāssa → Si khvassa. (pts note) | yañca → yañ ca (pts) | pāricariyāhetu → pāricariyā hetu (pts) | tamahaṁ paricaritabbanti → tam ahaṁ paricaritabban ti (pts)
And I say that you should serve someone if serving them makes you better, not worse.

Khattiyañcepi, brāhmaṇa, evaṁ puccheyyuṁ:
khattiyañcepi → khattiyaṁ cepi (my) | khattiyañcepi → khattiyaṁ ce pi (pts)
If they were to ask an aristocrat this,
‘yaṁ vā te paricarato pāricariyāhetu pāpiyo assa na seyyo, yaṁ vā te paricarato pāricariyāhetu seyyo assa na pāpiyo;
te → Si ye. (pts note)
‘Who should you serve? Someone in whose service you get worse, or someone in whose service you get better?’
kamettha paricareyyāsī’ti, khattiyopi hi, brāhmaṇa, sammā byākaramāno evaṁ byākareyya:
kamettha → tamettha (sya-all) | kam → Si tam. (pts note) | kamettha → kam ettha (pts) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | byākaramāno → vyākaramāno (pts) | byākareyya → vyākareyya yaṁ (pts)
Answering rightly, an aristocrat would say,
‘yañhi me paricarato pāricariyāhetu pāpiyo assa na seyyo, nāhaṁ taṁ paricareyyaṁ; yañca kho me paricarato pāricariyāhetu seyyo assa na pāpiyo tamahaṁ paricareyyan’ti.
pāpiyo → pābiyo (sya-all) | seyyo → Sk here adds yaṁ va te paricarato paricariyā hetu seyyo. (pts note) | yañhi → yaṁ hi (bjt, th) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | yañhi → hi (pts) | nāhaṁ → nāhan (pts) | yañca → yañ ca (pts) | pāricariyāhetu → pāricariyā hetu (pts) | tamahaṁ paricareyyanti → tam ahaṁ paricareyyan ti brāhmaṇaṁ ce (pts)
‘Someone in whose service I get better.’

Brāhmaṇañcepi, brāhmaṇa …pe…
pe → Bm Si omit pe. (pts note) | brāhmaṇañcepi → brāhmaṇaṁ cepi (my, th) | + → vessaṁ (th) | brāhmaṇañcepi → pi (pts)
If they were to ask a brahmin …
vessañcepi, brāhmaṇa …pe…
vessañcepi → vessaṁ cepi (my) | vessañcepi → cepi (th) | + → suddaṁ (th) | vessañcepi → vessaṁ ce pi (pts) | + → suddaṁ ce (pts)
a peasant …
suddañcepi, brāhmaṇa, evaṁ puccheyyuṁ:
suddañcepi → suddaṁ cepi (my) | suddañcepi → cepi (th) | suddañcepi → pi (pts)
or a menial this,
‘yaṁ vā te paricarato pāricariyāhetu pāpiyo assa na seyyo, yaṁ vā te paricarato pāricariyāhetu seyyo assa na pāpiyo;‘Who should you serve? Someone in whose service you get worse, or someone in whose service you get better?’ kamettha paricareyyāsī’ti, suddopi hi, brāhmaṇa, sammā byākaramāno evaṁ byākareyya:
kamettha → tamettha (sya-all) | hi → (sya-all) | kam → Si tam. (pts note) | kamettha → kam ettha (pts) | suddopi → suddo pi (pts) | byākaramāno → vyākaramāno (pts) | byākareyya → vyākareyya yaṁ (pts)
Answering rightly, a menial would say,
‘yañhi me paricarato pāricariyāhetu pāpiyo assa na seyyo, nāhaṁ taṁ paricareyyaṁ; yañca kho me paricarato pāricariyāhetu seyyo assa na pāpiyo tamahaṁ paricareyyan’ti.
yañhi → yaṁ hi (bjt, th) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | yañhi → hi (pts) | nāhaṁ → nāhan (pts) | yañca → yañ ca (pts) | tamahaṁ paricareyyanti → tam ahaṁ paricareyyan ti (pts)
‘Someone in whose service I get better.’

Nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uccākulīnatā seyyaṁso’ti vadāmi, na panāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uccākulīnatā pāpiyaṁso’ti vadāmi;
seyyaṁsoti → seyyasoti (sya-all) | pāpiyaṁsoti → pāpiyasoti (sya-all) | uccākulīnatā → So Sk Si; Bm uccakulimatā. (pts note) | seyyaṁsoti → seyyaṁso ti (pts) | pāpiyaṁsoti → pāpiyaṁso ti (pts)
Brahmin, I don’t say that an eminent family makes you a better or worse person.
nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uḷāravaṇṇatā seyyaṁso’ti vadāmi, na panāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uḷāravaṇṇatā pāpiyaṁso’ti vadāmi;
seyyaṁsoti → seyyasoti (sya-all) | pāpiyaṁsoti → pāpiyasoti (sya-all) | seyyaṁsoti → seyyaṁso ti (pts) | pāpiyaṁsoti → pāpiyaṁso ti (pts)
I don’t say that exceptional beauty makes you a better or worse person.
nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uḷārabhogatā seyyaṁso’ti vadāmi, na panāhaṁ, brāhmaṇa, ‘uḷārabhogatā pāpiyaṁso’ti vadāmi.
seyyaṁsoti → seyyasoti (sya-all) | pāpiyaṁsoti → pāpiyasoti (sya-all) | uḷārabhogatā → Sk ulārakaṇṇata. (pts note) | seyyaṁsoti → seyyaṁso ti (pts) | pāpiyaṁsoti → pāpiyaṁso ti (pts)
I don’t say that exceptional wealth makes you a better or worse person.

Uccākulīnopi hi, brāhmaṇa, idhekacco pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, pisuṇāvāco hoti, pharusāvāco hoti, samphappalāpī hoti, abhijjhālu hoti, byāpannacitto hoti, micchādiṭṭhi hoti.
musāvādī → musāvādo (bj) | pisuṇāvāco → pisunāvāco (bj); pisuṇavāco (sya-all) | pharusāvāco → pharusavāco (sya-all) | micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (sya-all) | abhijjhālu → abhijjhālū (pts) | uccākulīnopi → uccākulīno pi (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (pts) | byāpannacitto → vyāpannacitto (pts)
For some people from eminent families kill living creatures, steal, and commit sexual misconduct. They use speech that’s false, backbiting, harsh, or nonsensical. And they’re covetous, malicious, with wrong view.
Tasmā ‘na uccākulīnatā seyyaṁso’ti vadāmi.
seyyaṁsoti → seyyasoti (sya-all) | seyyaṁsoti → seyyaṁso ti (pts)
That’s why I don’t say that an eminent family makes you a better person.

Uccākulīnopi hi, brāhmaṇa, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi hoti.
pisuṇāya vācāya → pisunāvācā (bj); pisuṇāvācāya (pts) | pharusāya vācāya → pharusāvācā (bj); pharusāvācāya (pts) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (pts) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, pts) | uccākulīnopi → uccākulīno pi (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | abyāpannacitto → avyāpannacitto (pts)
But some people from eminent families also refrain from killing living creatures, stealing, and sexual misconduct. They refrain from using speech that’s false, divisive, harsh, or nonsensical. And they’re content, kind-hearted, with right view.
Tasmā ‘na uccākulīnatā pāpiyaṁso’ti vadāmi.
pāpiyaṁsoti → pāpiyasoti (sya-all) | pāpiyaṁsoti → pāpiyaṁso ti (pts)
That’s why I don’t say that an eminent family makes you a worse person.

Uḷāravaṇṇopi hi, brāhmaṇa …
uḷāravaṇṇopi → uḷāravaṇṇo pi (pts)
And some people who are exceptionally beautiful …
pe…
pe → Si omits pe & recites in full, as above: idh'; ekacco . . . pāpiyaṁ so ti vadāmi. (pts note) | pe → spelled out in full (th)
uḷārabhogopi hi, brāhmaṇa, idhekacco pāṇātipātī hoti …
hoti → (bj) | ekacco → Bm pānātipatī hoti --pe-- micchadiṭṭhī hoti. {Tasmā}. . . (pts note) | uḷārabhogopi → uḷārabhogo pi (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
And some people who are exceptionally wealthy kill living creatures … and have wrong view.
pe…
pe → spelled out in full (th)
micchādiṭṭhi hoti.
micchādiṭṭhi → micchādiṭṭhī (th)
Tasmā ‘na uḷārabhogatā seyyaṁso’ti vadāmi.
seyyaṁsoti → seyyasoti (sya-all) | seyyaṁsoti → seyyaṁso (pts)
That’s why I don’t say that exceptional wealth makes you a better person.
Uḷārabhogopi hi, brāhmaṇa, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti.
hoti → (bj) | pe → spelled out in full (th) | uḷārabhogopi → uḷārabhogo pi (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
But some people who are exceptionally wealthy also refrain from killing living creatures … and have right view.
Tasmā ‘na uḷārabhogatā pāpiyaṁso’ti vadāmi.
pāpiyaṁsoti → pāpiyasoti (sya-all) | uḷārabhogatā pāpiyaṁsoti → uḷarabhogatā pāpiyaṁso ti (pts)
That’s why I don’t say that any of these things makes you a better or worse person.

Nāhaṁ, brāhmaṇa, ‘sabbaṁ paricaritabban’ti vadāmi, na panāhaṁ, brāhmaṇa, ‘sabbaṁ na paricaritabban’ti vadāmi.
paricaritabbanti → paricaritabban ti (pts)
Brahmin, I don’t say that you should serve everyone, nor do I say that you shouldn’t serve anyone.
Yaṁ hissa, brāhmaṇa, paricarato pāricariyāhetu saddhā vaḍḍhati, sīlaṁ vaḍḍhati, sutaṁ vaḍḍhati, cāgo vaḍḍhati, paññā vaḍḍhati, tamahaṁ ‘paricaritabban’ti vadāmi.
vaḍḍhati → Sk omits cāgo v. (pts note) | hissa → hi ssa (pts)
And I say that you should serve someone if serving them makes you grow in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom.
Yaṁ hissa, brāhmaṇa, paricarato pāricariyāhetu na saddhā vaḍḍhati, na sīlaṁ vaḍḍhati, na sutaṁ vaḍḍhati, na cāgo vaḍḍhati, na paññā vaḍḍhati, nāhaṁ taṁ ‘paricaritabban’ti vadāmī”ti.
paricaritabba’nti → ( ) etthantare pāṭho sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu natthi (cck note) | ti → Bm adds: vadāmi. Yaṁ hi 'ssa, brāhmaṇa, paricarato pāricariyā hetu na saddhā vaḍḍhati na sīlaṁ v. na sutaṁ v. na cāgo v. na paññā v., nāhan taṁ paricaritabban ti. (pts note)
I say that you shouldn’t serve someone if serving them doesn’t make you grow in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom.”

Evaṁ vutte, esukārī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
When he had spoken, Esukārī said to him:

“brāhmaṇā, bho gotama, cattāri dhanāni paññapenti—
paññapenti → paññāpenti (bj, pts)
“Worthy Gotama, the brahmins prescribe four kinds of wealth:
brāhmaṇassa sandhanaṁ paññapenti, khattiyassa sandhanaṁ paññapenti, vessassa sandhanaṁ paññapenti, suddassa sandhanaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all)
for a brahmin, an aristocrat, a peasant, and a menial.
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā brāhmaṇassa sandhanaṁ paññapenti bhikkhācariyaṁ;
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | idaṁ → Si tatrīdaṁ. (pts note) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
The wealth they prescribe for a brahmin is living on alms.
bhikkhācariyañca pana brāhmaṇo sandhanaṁ atimaññamāno akiccakārī hoti gopova adinnaṁ ādiyamānoti.
sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | bhikkhācariyañca → bhikkhācariyañ ca (pts) | gopova → gopo va (pts) | ādiyamānoti → ādiyamāno ti (pts)
A brahmin who scorns his own wealth, living on alms, fails in his duty like a guard who steals.
Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā brāhmaṇassa sandhanaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā khattiyassa sandhanaṁ paññapenti dhanukalāpaṁ;
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
The wealth they prescribe for an aristocrat is the bow and quiver.
dhanukalāpañca pana khattiyo sandhanaṁ atimaññamāno akiccakārī hoti gopova adinnaṁ ādiyamānoti.
sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | dhanukalāpañca → dhanukalāpañ ca (pts) | gopova → gopo va (pts) | ādiyamānoti → ādiyamāno ti (pts)
An aristocrat who scorns his own wealth, the bow and quiver, fails in his duty like a guard who steals.
Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā khattiyassa sandhanaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā vessassa sandhanaṁ paññapenti kasigorakkhaṁ;
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
The wealth they prescribe for a peasant is farming and animal husbandry.
kasigorakkhañca pana vesso sandhanaṁ atimaññamāno akiccakārī hoti gopova adinnaṁ ādiyamānoti.
sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | kasigorakkhañca → kasigorakkhañ ca (pts) | gopova → gopo va (pts) | ādiyamānoti → ādiyamāno ti (pts)
A peasant who scorns his own wealth, farming and animal husbandry, fails in his duty like a guard who steals.
Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā vessassa sandhanaṁ paññapenti.
paññapenti tatridaṁ → paññāpenti tatrīdaṁ (bj); paññāpenti tatr idaṁ (pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all)
Tatridaṁ, bho gotama, brāhmaṇā suddassa sandhanaṁ paññapenti asitabyābhaṅgiṁ;
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | tatridaṁ → tatrīdaṁ (bjt) | asitabyābhaṅgiṁ → asita byābhaṅgiṁ (th) | tatridaṁ → tatr idaṁ (pts)
The wealth they prescribe for a menial is the scythe and flail.
asitabyābhaṅgiñca pana suddo sandhanaṁ atimaññamāno akiccakārī hoti gopova adinnaṁ ādiyamānoti.
sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | asitabyābhaṅgiñca → asita byābhaṅgiñca (th) | asitabyābhaṅgiñca → asitabyābhaṅgiñ ca (pts) | gopova → gopo va (pts) | ādiyamānoti → ādiyamāno ti (pts)
A menial who scorns his own wealth, the scythe and flail, fails in his duty like a guard who steals.
Idaṁ kho, bho gotama, brāhmaṇā suddassa sandhanaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | gotama → gotamo (sya-all) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all)
Brāhmaṇā, bho gotama, imāni cattāri dhanāni paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | brāhmaṇā bho gotama → (sya-all) | Gotama → Sk omits brāhmaṇā bho G. (pts note)
These are the four kinds of wealth that the brahmins prescribe.
Idha bhavaṁ gotamo kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)
What do you say about this?”

“Kiṁ pana, brāhmaṇa, sabbo loko brāhmaṇānaṁ etadabbhanujānāti: ‘imāni cattāri dhanāni paññapentū’”ti?
paññapentūti → paññāpentīti (bj); paññāpentūti (pts) | cattāri → (pts) | cattāri → cattāri (bj: PTS ūnaṁ.) | paññāpentīti → paññāpetūti (bj: machasaṁ, syā, PTS) | paññāpentūti → So Si Bm p-tīti; Sk p-tunti. (pts note) | etadabbhanujānāti → etad abbhanujānāti (pts)
“But brahmin, did the whole world authorize the brahmins to prescribe these four kinds of wealth?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Gotama.”

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, puriso daliddo assako anāḷhiyo. Tassa akāmassa bilaṁ olaggeyyuṁ: ‘idaṁ te, ambho purisa, maṁsaṁ khāditabbaṁ, mūlañca anuppadātabban’ti.
daliddo → daḷiddo (bj, sya-all, pts) | bilaṁ → visaṁ (sya-all) | idaṁ te → idante (th) | idaṁ → idam (pts) | mūlañca anuppadātabbanti → mūlañ ca anuppadātabban ti (pts)
“It’s as if they were to force a chop on a poor, penniless person, telling them, ‘Eat this meat and pay for it!’

Evameva kho, brāhmaṇa, brāhmaṇā appaṭiññāya tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ, atha ca panimāni cattāri dhanāni paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, pts) | appaṭiññāya → appaṭiññāye (pts) | tesaṁ → appaṭiññāye tesaṁ (bj: PTS) | evameva → evam eva (pts) | panimāni → pan imāni (pts)
In the same way, the brahmins have prescribed these four kinds of wealth without the consent of these ascetics and brahmins.

Ariyaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, lokuttaraṁ dhammaṁ purisassa sandhanaṁ paññapemi.
paññapemi → paññāpemi (bj, pts) | kho → kho pana (sya-all) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | kho → Si adds pana (pts note)
I assert that a person’s own wealth is the noble, transcendent teaching.
Porāṇaṁ kho panassa mātāpettikaṁ kulavaṁsaṁ anussarato yattha yattheva attabhāvassa abhinibbatti hoti tena teneva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts) | saṅkhaṁ → Bm Si sankhyaṁ throughout. (pts note) | panassa → pan assa (pts) | yattheva → yatth eva (pts)
But they are reckoned by recollecting the traditional family customs of their mother and father wherever they are incarnated.
Khattiyakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘khattiyo’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | khattiyotveva saṅkhyaṁ → khattiyo tveva saṅkhaṁ (pts)
If they incarnate in a family of aristocrats they are reckoned as an aristocrat.
brāhmaṇakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘brāhmaṇo’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | brāhmaṇotveva saṅkhyaṁ → brāhmaṇo tveva saṅkhaṁ (pts)
If they incarnate in a family of brahmins they are reckoned as a brahmin.
vessakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘vesso’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | vessotveva saṅkhyaṁ → vesso tveva saṅkhaṁ (pts)
If they incarnate in a family of peasants they are reckoned as a peasant.
suddakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘suddo’tveva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | suddotveva saṅkhyaṁ → suddo tveva saṅkhaṁ (pts)
If they incarnate in a family of menials they are reckoned as a menial.

Seyyathāpi, brāhmaṇa, yaṁyadeva paccayaṁ paṭicca aggi jalati tena teneva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts) | yaṁyadeva → yaññadeva (bjt) | yaṁyadeva → yaṁ yadeva (th) | yaṁyadeva → yaṁ yad eva (pts)
It’s like fire, which is reckoned according to the very same condition dependent upon which it burns.
Kaṭṭhañce paṭicca aggi jalati ‘kaṭṭhaggi’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | kaṭṭhaggitveva saṅkhyaṁ → kaṭṭhaggi tveva saṅkhaṁ (pts) | ce → Sk ceva throughout. (pts note) | kaṭṭhañce → kaṭṭhan ce (pts)
A fire that burns dependent on logs is reckoned as a log fire.
sakalikañce paṭicca aggi jalati ‘sakalikaggi’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | sakalikaggitveva saṅkhyaṁ → sakalikaggi tveva saṅkhaṁ (pts) | sakalikañce → sakalikañ ce (pts)
A fire that burns dependent on twigs is reckoned as a twig fire.
tiṇañce paṭicca aggi jalati ‘tiṇaggi’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | tiṇaggitveva saṅkhyaṁ → tiṇaggi tveva saṅkhaṁ (pts) | tiṇañce → tiṇan ce (pts)
A fire that burns dependent on grass is reckoned as a grass fire.
gomayañce paṭicca aggi jalati ‘gomayaggi’tveva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | gomayaggitveva saṅkhyaṁ → gomayaggi tveva saṅkhaṁ (pts) | jalati → So Bm Si; Sk t'; eva throughout. (pts note) | gomayañce → gomayañ ce (pts)
A fire that burns dependent on cow-dung is reckoned as a cow-dung fire.

Evameva kho ahaṁ, brāhmaṇa, ariyaṁ lokuttaraṁ dhammaṁ purisassa sandhanaṁ paññapemi.
paññapemi → paññāpemi (bj, pts) | sandhanaṁ → saddhanaṁ (sya-all) | evameva → evaṁ eva (pts)
In the same way, I assert that a person’s own wealth is the noble, transcendent teaching.
Porāṇaṁ kho panassa mātāpettikaṁ kulavaṁsaṁ anussarato yattha yattheva attabhāvassa abhinibbatti hoti tena teneva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | teneva saṅkhyaṁ → ten eva saṅkhaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | yattheva → yatth eva (pts)
But they are reckoned by recollecting the traditional family customs of their mother and father wherever they are incarnated.

Khattiyakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘khattiyo’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | abhinibbatti hoti khattiyotveva saṅkhyaṁ → to suddo tveva saṅkhaṁ (pts)
brāhmaṇakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘brāhmaṇo’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | brāhmaṇakule → khatti yakulā (pts)
vessakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘vesso’tveva saṅkhyaṁ gacchati;
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj)
suddakule ce attabhāvassa abhinibbatti hoti ‘suddo’tveva saṅkhyaṁ gacchati.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj)

Khattiyakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, abrahmacariyā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
pisuṇāya vācāya → pisunā vācā (bj); pisuṇāvācāya (pts) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusāvācāya (pts) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (pts) | pharusāya vācāya → pharusā vācā (bjt)
Suppose someone from a family of aristocrats goes forth from the lay life to homelessness. Relying on the teaching and training proclaimed by the Realized One they refrain from killing living creatures, stealing, and sex. They refrain from using speech that’s false, divisive, harsh, or nonsensical. And they’re content, kind-hearted, with right view. They succeed in the system of the skillful teaching.

Brāhmaṇakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | hoti → Si adds: adinnadānā p. hoti abrahmacariyā hoti musāyādā p. hoti. (pts note) | pe → spelled out in full (th) | cepi → ce pi (pts)
Suppose someone from a family of brahmins …
Vessakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (sya-all) | hoti → Si adds as in last note. (pts note) | pe → spelled out in full (th) | cepi → ce pi (pts)
peasants …
Suddakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi hoti ārādhako hoti → (bj) | pe → spelled out in full (th) | cepi → ce pi (pts) | pāṇātipātā → pāṇātipatā (pts)
menials goes forth from the lay life to homelessness. Relying on the teaching and training proclaimed by the Realized One … they succeed in the system of the skillful teaching.

Taṁ kiṁ maññasi, brāhmaṇa,
kiṁ → kim (pts)
What do you think, brahmin?
brāhmaṇova nu kho pahoti asmiṁ padese averaṁ abyābajjhaṁ mettacittaṁ bhāvetuṁ, no khattiyo no vesso no suddo”ti?
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | abyāpajjhaṁ → Bm abyābajjhaṁ. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (pts) | suddoti → suddo ti (pts)
Is only a brahmin capable of developing a heart of love free of enmity and ill will for this region, and not an aristocrat, peasant, or menial?”

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Gotama.
Khattiyopi hi, bho gotama, pahoti asmiṁ padese averaṁ abyābajjhaṁ mettacittaṁ bhāvetuṁ;
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | gotama → gotamo (pts)
Aristocrats, brahmins, peasants, and menials can all do so.
brāhmaṇopi hi, bho gotama …
brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (pts)
vessopi hi, bho gotama …
vessopi → vesso pi (pts)
suddopi hi, bho gotama …
suddopi → suddo pi (pts)
sabbepi hi, bho gotama, cattāro vaṇṇā pahonti asmiṁ padese averaṁ abyābajjhaṁ mettacittaṁ bhāvetun”ti.
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all) | sabbepi → sabbe pi (pts) | bhāvetunti → bhāvetun ti (pts)
For all four classes are capable of developing a heart of love free of enmity and ill will for this region.”

“Evameva kho, brāhmaṇa, khattiyakulā cepi agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi hoti ārādhako hoti → (bj) | hoti → Bm pa sammaditthī hoti, arādhako hoti ñānaṁ dhammaṁ kusalaṁ. Taṁ kiṁ . . . (pts note) | pe → spelled out in full (th) | evameva → evam eva (pts) | cepi → ce pi (pts)
“In the same way, suppose someone from a family of aristocrats,
Brāhmaṇakulā cepi, brāhmaṇa …
pe → Bm Si omit pe. (pts note) | cepi → ce pi (pts)
brahmins,
vessakulā cepi, brāhmaṇa …
cepi → ce pi (pts)
peasants,
suddakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
pe → spelled out in full (bjt) | cepi → ce pi (pts)
or menials goes forth from the lay life to homelessness. Relying on the teaching and training proclaimed by the Realized One … they succeed in the system of the skillful teaching.

Taṁ kiṁ maññasi, brāhmaṇa,
kiṁ → kim (pts)
What do you think, brahmin?
brāhmaṇova nu kho pahoti sottisināniṁ ādāya nadiṁ gantvā rajojallaṁ pavāhetuṁ, no khattiyo no vesso no suddo”ti?
sottisināniṁ → sottiṁ sināniṁ (bj) | sināniṁ → sottisināniṁ (bj: machasaṁ) | sottiṁ → Cf. supra pp. 46 & 151. Sk sottiṁ sināniṁ; Bm sotthisināni; Si sottiṁ sinānaṁ, the reading in the corrigenda for p. 151 also. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (pts) | suddoti → suddo ti (pts)
Is only a brahmin capable of taking some bathing cleanser, going to the river, and rinsing off dust and dirt, and not an aristocrat, peasant, or menial?”

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Gotama.
Khattiyopi hi, bho gotama, pahoti sottisināniṁ ādāya nadiṁ gantvā rajojallaṁ pavāhetuṁ;
sottisināniṁ → sottiṁ sināniṁ (bj) | sināniṁ → sottisināniṁ (bj: machasaṁ) | sottisināniṁ → sottiṁ sinānaṁ (th) | khattiyopi → khattiyo pi (pts)
brāhmaṇopi hi, bho gotama …
brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (pts)
vessopi hi, bho gotama …
vessopi → vesso pi (pts)
suddopi hi, bho gotama …
suddopi → suddo pi (pts)
sabbepi hi, bho gotama, cattāro vaṇṇā pahonti sottisināniṁ ādāya nadiṁ gantvā rajojallaṁ pavāhetun”ti.
sottisināniṁ → sottiṁ sināniṁ (bj) | sottisināniṁ → sottiṁ sinānaṁ (th) | sabbepi → sabbe pi (pts) | pavāhetunti → pavāhetun ti (pts)
All four classes are capable of doing this.”

“Evameva kho, brāhmaṇa, khattiyakulā cepi agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi hoti → (bj) | pe → spelled out in full (th) | evameva → evam eva (pts) | cepi → ce pi (pts)
“In the same way, suppose someone from a family of aristocrats,
Brāhmaṇakulā cepi, brāhmaṇa …
cepi → ce pi (pts)
brahmins,
vessakulā cepi, brāhmaṇa …
cepi → ce pi (pts)
peasants,
suddakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi hoti → (bj) | pe → spelled out in full (th) | cepi → ce pi (pts)
or menials goes forth from the lay life to homelessness. Relying on the teaching and training proclaimed by the Realized One … they succeed in the system of the skillful teaching.

Taṁ kiṁ maññasi, brāhmaṇa,
taṁ → tam (pts)
What do you think, brahmin?
idha rājā khattiyo muddhāvasitto nānājaccānaṁ purisānaṁ purisasataṁ sannipāteyya:Suppose an anointed aristocratic king were to gather a hundred people born in different classes and say to them: ‘āyantu bhonto ye tattha khattiyakulā brāhmaṇakulā rājaññakulā uppannā sākassa vā sālassa vā salaḷassa vā candanassa vā padumakassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggiṁ abhinibbattentu, tejo pātukarontu;
vā → sākassa vā (bj: sīmu natthi.) | pātukarontu → Bm dhātuṁ karontu. (pts note)
‘Please gentlemen, let anyone here who was born in a family of aristocrats, brahmins, or chieftains take a drill-stick made of teak, sal, salaḷa, sandalwood, or cherry wood, light a fire and produce heat.
āyantu pana bhonto ye tattha caṇḍālakulā nesādakulā venakulā rathakārakulā pukkusakulā uppannā sāpānadoṇiyā vā sūkaradoṇiyā vā rajakadoṇiyā vā eraṇḍakaṭṭhassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggiṁ abhinibbattentu, tejo pātukarontū’”ti?
venakulā → veṇakulā (bj, pts) | eraṇḍakaṭṭhassa → eḷaṇḍakaṭṭhassa (bj); elaṇḍakaṭṭhassa (pts) | pana → (pts) | veṇakulā → veṇukulā (bj: sīmu8) | āyantu → Si adds pana. (pts note) | + → ca (th) | uttarāraṇiṁ → uttarāraṇim (pts)
And let anyone here who was born in a family of corpse-workers, hunters, bamboo-workers, chariot-makers, or scavengers take a drill-stick made from a mutt’s drinking trough, a pig’s trough, a dustbin, or castor-oil wood, light a fire and produce heat.’

“Taṁ kiṁ maññasi, brāhmaṇa,What do you think, brahmin? yo evaṁ nu kho so khattiyakulā brāhmaṇakulā rājaññakulā uppannehi sākassa vā sālassa vā salaḷassa vā candanassa vā padumakassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggi abhinibbatto tejo pātukato so eva nu khvāssa aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro ca tena ca sakkā agginā aggikaraṇīyaṁ kātuṁ;
so eva → sveva (bj, pts) | khvāssa → khvassa (bj) | vaṇṇavā → vaṇṇimā (bj) | vā → Sk omits sākassavā. (pts note) | khvāssa → Si khvassa. (pts note) | eva → Sk ca. (pts note) | ceva vaṇṇavā → eva vaṇṇimā (pts)
Would only the fire produced by the high class people with good quality wood have flames, color, and radiance, and be usable as fire,
yo pana so caṇḍālakulā nesādakulā venakulā rathakārakulā pukkusakulā uppannehi sāpānadoṇiyā vā sūkaradoṇiyā vā rajakadoṇiyā vā eraṇḍakaṭṭhassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggi abhinibbatto tejo pātukato svāssa aggi na ceva accimā na ca vaṇṇavā na ca pabhassaro na ca tena sakkā agginā aggikaraṇīyaṁ kātun”ti?
venakulā → veṇakulā (bj, pts) | eraṇḍakaṭṭhassa → eḷaṇḍakaṭṭhassa (bj); elaṇḍakaṭṭhassa (pts) | vaṇṇavā → vaṇṇimā (bj, pts) | veṇakulā → veṇukulā (bj: sīmu8) | veṇakulā → Sk venakulā; Bm Si veṇukulā. (pts note) | sūkaradoṇiyā → Bm suk-. (pts note) | na → Sk omits na. (pts note) | vaṇṇavā → vaṇṇamā (th) | ceva → eva (pts) | kātunti → kātun ti (pts)
and not the fire produced by the low class people with poor quality wood?”

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, worthy Gotama.
Yopi hi so, bho gotama, khattiyakulā brāhmaṇakulā rājaññakulā uppannehi sākassa vā sālassa vā salaḷassa vā candanassa vā padumakassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggi abhinibbatto tejo pātukato svāssa aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro ca tena ca sakkā agginā aggikaraṇīyaṁ kātuṁ;
yopi hi → yo (bj, pts) | gotama → (bj) | vaṇṇavā → vaṇṇimā (bj) | vā → va (pts) | Yo → Si adds pi; Bm adds pi hi. (pts note) | ceva vaṇṇavā → eva vaṇṇimā (pts)
The fire produced by the high class people with good quality wood would have flames, color, and radiance, and be usable as fire,
yopi so caṇḍālakulā nesādakulā venakulā rathakārakulā pukkusakulā uppannehi sāpānadoṇiyā vā sūkaradoṇiyā vā rajakadoṇiyā vā eraṇḍakaṭṭhassa vā uttarāraṇiṁ ādāya aggi abhinibbatto tejo pātukato svāssa aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro ca tena ca sakkā agginā aggikaraṇīyaṁ kātuṁ.
venakulā → veṇakulā (bj, pts) | eraṇḍakaṭṭhassa → eḷaṇḍakaṭṭhassa (bj); elaṇḍakaṭṭhassa (pts) | vaṇṇavā → vaṇṇimā (bj) | tena → tenapi (bj, pts) | ca → tena ca (bj: machasaṁ) | assa → Bm svāssa; Sk adds ti. (pts note) | eva → Sk ca. (pts note) | venakulā → veṇukulā (th) | svāssa → sopissa (th) | yopi → yo pi (pts) | svāssa → so p assa (pts) | + → pi (pts)
and so would the fire produced by the low class people with poor quality wood.
Sabbopi hi, bho gotama, aggi accimā ceva vaṇṇavā ca pabhassaro ca sabbenapi sakkā agginā aggikaraṇīyaṁ kātun”ti.
hi → (bj) | vaṇṇavā → vaṇṇimā (bj) | sabbenapi → sabbenapi ca (bj, pts) | ca → sabbenapi (bj: machasaṁ) | sabbopi → sabbo pi (pts) | ceva vaṇṇavā → eva vaṇṇimā (pts) | sabbenapi → sabbena pi ca (pts) | kātunti → kātun ti (pts)
For all fire has flames, color, and radiance, and is usable as fire.”

“Evameva kho, brāhmaṇa, khattiyakulā cepi agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
sammādiṭṭhi hoti → (bj) | pe → spelled out in full (th) | evameva → evam eva (pts) | cepi → ce pi (pts) | + → brāhmaṇakulā ce pi brāhmaṇa (pts)
“In the same way, suppose someone from a family of aristocrats,
Brāhmaṇakulā cepi, brāhmaṇa …brahmins, vessakulā cepi, brāhmaṇa …
cepi → ce pi (pts)
peasants,
suddakulā cepi, brāhmaṇa, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti, so ca tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, abrahmacariyā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi hoti, ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalan”ti.
pisuṇāya vācāya → pisunāvācā (bj) | pharusāya vācāya → pharusāvācā (bj) | sammādiṭṭhi → sammādiṭṭhī (th)
or menials goes forth from the lay life to homelessness. Relying on the teaching and training proclaimed by the Realized One they refrain from killing living creatures, stealing, and sex. They refrain from using speech that’s false, divisive, harsh, or nonsensical. And they’re content, kind-hearted, with right view. They succeed in the system of the skillful teaching.”

Evaṁ vutte, esukārī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
When he had spoken, Esukārī said to him,
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
abhikkantaṁ bho gotama → (sya-all)
“Excellent, worthy Gotama! Excellent! …
upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatan → Sk here saraṇagataṁ. (pts note) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | gatanti → gatan ti (pts)
From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”

Esukārīsuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.

Listen in MP3: Pali · English (trans. Bhikkhu Sujato)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary