Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 97Middle Discourses 97

DhanañjānisuttaTo Dhanañjānin

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
I have heard
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.that on one occasion the Blessed One was staying near Rājagaha in the Bamboo Forest, the Squirrels’ Sanctuary.

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto dakkhiṇāgirismiṁ cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ.
Dakkhiṇāgirismiṁ → So Sk Si Bu; Bm Dakkhiṇāgīrismiṁ. (pts note) | cārikaṁ carati → cārikañcarati (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005, pts)
Now, on that occasion Ven. Sāriputta was wandering in the Southern Mountains with a large Saṅgha of monks.
Atha kho aññataro bhikkhu rājagahe vassaṁvuṭṭho yena dakkhiṇāgiri yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
vassaṁvuṭṭho → vassaṁ vuttho (bj, sya-all, km) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | dakkhiṇāgiri yenāyasmā → dakkhiṇāgirī yen āyasmā (pts) | vassaṁvuṭṭho → vassaṁvuttho (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vuṭṭho → Si vuttho. (pts note) | vassaṁvuṭṭho → vassaṁ vuṭṭho (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Then a certain monk who had spent the Rains in Rājagaha went to the Southern Mountains, to Ven. Sāriputta.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ bhikkhuṁ āyasmā sāriputto etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
On arrival, he exchanged courteous greetings with Ven. Sāriputta and—after an exchange of friendly greetings & courtesies—sat to one side. As he was sitting there, Ven. Sāriputta said to him,
“kaccāvuso, bhagavā arogo ca balavā cā”ti?
arogo → Sk ārogo. (pts note) | kaccāvuso → kacc āvuso (pts)
“I trust, friend, that the Blessed One is strong & free from illness?”

“Arogo cāvuso, bhagavā balavā cā”ti.
cāvuso → āvuso (pts)
“The Blessed One, friend, is strong & free from illness.”

“Kacci panāvuso, bhikkhusaṅgho arogo ca balavā cā”ti?
balavā → balava (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | panāvuso bhikkhusaṅgho → pan āvuso bhikkhusaṁgho (pts)
“I trust that the Saṅgha of monks is strong & free from illness?”

“Bhikkhusaṅghopi kho, āvuso, arogo ca balavā cā”ti.
bhikkhusaṅghopi → bhikkhu saṅghopi (bjt) | bhikkhusaṅghopi → bhikkhusaṁghopi (ms2005) | bhikkhusaṅghopi → bhikkhusaṁgho pi (pts)
“The Saṅgha of monks is also strong & free from illness.”

“Ettha, āvuso, taṇḍulapālidvārāya dhanañjāni nāma brāhmaṇo atthi.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts1ed) | ettha āvuso taṇḍulapālidvārāya → etthāvuso taṇḍulapāladvārāyaṁ (bj) | taṇḍulapālidvārāya → taṇḍulapāladvārāyaṁ (sya-all) | taṇḍulapālidvārāya dhanañjāni → taṇḍulapāladvārāyaṁ dhānañjāni (pts) | taṇḍulapāladvārāyaṁ → taṇḍulapālidvārāyaṁ (bj: machasaṁ) | dhanañjāni → dhānañjāni (bj: PTS) | dhanañjāni → dhānañjāni (cck: sī. pī.) | Taṇḍulapāladvārāyaṁ → So Si Bu; Sk Bm Taṇḍulapālidvārāya. (pts note) | Dhānañjāni → So Sk Bu; Si Dhanañjani; Bm Dhānañjānī. (pts note) | atthi → Bm omits atthi. (pts note)
“At the Taṇḍulapāla Gate is a brahman named Dhanañjānin.
Kaccāvuso, dhanañjāni brāhmaṇo arogo ca balavā cā”ti?
dhanañjāni → dhanañjāni nāma (bj) | kaccāvuso dhanañjāni → kacc āvuso dhānañjāni nāma (pts)
I trust that he is strong & free from illness?”

“Dhanañjānipi kho, āvuso, brāhmaṇo arogo ca balavā cā”ti.
dhanañjānipi → dhānañjāni pi (pts)
“Dhanañjānin the brahman is also strong & free from illness.”

“Kacci panāvuso, dhanañjāni brāhmaṇo appamatto”ti?
panāvuso dhanañjāni → pan āvuso dhānañjāni (pts) | appamattoti → appamatto ti (pts)
“And I trust that Dhanañjānin the brahman is heedful?”

“Kuto panāvuso, dhanañjānissa brāhmaṇassa appamādo?
panāvuso → no āvuso (bj, sya-all) | panāvuso dhanañjānissa → no āvuso dhānañjānissa (pts) | no → So Si; Bm pan'; Sk nu. (pts note)
“From where would our Dhanañjānin the brahman get any heedfulness, friend?
Dhanañjāni, āvuso, brāhmaṇo rājānaṁ nissāya brāhmaṇagahapatike vilumpati, brāhmaṇagahapatike nissāya rājānaṁ vilumpati.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
Relying on the king, he plunders brahmans & householders. Relying on the brahmans & householders, he plunders the king.
Yāpissa bhariyā saddhā saddhakulā ānītā sāpi kālaṅkatā;
saddhakulā → saddhākulā (bj, sya-all, pts) | sāpi kālaṅkatā aññāssa → sāpissa kālakatā aññassa (bj) | kālaṅkatā aññāssa → kālakatā aññassa (sya-all) | saddhākulā → saddhakulā (bj: machasaṁ) | saddhakulā → saddhā kulā (th, pts) | yāpissa → yā pi ssa (pts) | sāpi kālaṅkatā → sā pi ssa kālakatā (pts)
His wife—a woman of faith, fetched from a family with faith—has died.
aññāssa bhariyā assaddhā assaddhakulā ānītā”ti.
assaddhakulā → assaddhākulā (bj) | assaddhā assaddhakulā → asaddhā asaddhā kulā (sya-all) | assaddhakulā ānītāti → assaddhā kulā ānītā ti (pts) | añña’ssa → aññāssa (bj: sīmu8, machasaṁ) | assaddhākulā → assaddhakulā (bj: machasaṁ) | assa → So MSS. (pts note) | assaddhā → Bm asaddhā asaddhakulā (but saddhā kulā above); Si asaddhā. (pts note)
He has fetched another wife—a woman of no faith—from a family with no faith.”

“Dussutaṁ vatāvuso, assumha, dussutaṁ vatāvuso, assumha;
assumha → assumhā (bj) | assumha dussutaṁ vatāvuso assumha → assumhā (sya-all) | vatāvuso assumha → vat āvuso assumhā (pts) | Dussutaṁ → Bm dusutaṁ. (pts note) | assumhā → Si omits this repetition. (pts note)
“What a bad thing to hear, my friend—
ye mayaṁ dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ pamattaṁ assumha.
assumha appeva ca nāma → assumhā appevanāma (bj, sya-all) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | assumha → assumhā (pts) | pamattaṁ → Sk appamattaṁ. (pts note)
when we hear that Dhanañjānin the brahman is heedless.
Appeva ca nāma mayaṁ kadāci karahaci dhanañjāninā brāhmaṇena saddhiṁ samāgaccheyyāma, appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo”ti?
dhanañjāninā → dhānañjāninā (pts) | nāma → sk omits appeva ca nāma; Si omits ca. (pts note) | appeva ca nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva nāma → appevanāma (th) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathāsallāpo ti (pts)
Perhaps sooner or later we might meet with Dhanañjānin the brahman. Perhaps there might be some conversation.”

Atha kho āyasmā sāriputto dakkhiṇāgirismiṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena rājagahaṁ tena cārikaṁ pakkāmi.Then Ven. Sāriputta, having stayed in the Southern Mountains as long as he liked, wandered in the direction of Rājagaha. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari.
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | tadavasari → tad avasari (pts)
After wandering by stages, he arrived at Rājagaha.
Tatra sudaṁ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.There he stayed near Rājagaha in the Squirrels’ Sanctuary.

Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | piṇḍāya → (sya-all) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
Then early in the morning, Ven. Sāriputta, having adjusted his lower robe and taking his bowl & outer robe, went into Rājagaha for alms.
Tena kho pana samayena dhanañjāni brāhmaṇo bahinagare gāvo goṭṭhe duhāpeti.
duhāpeti → dohāpeti (bj, pts) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | dohāpeti → duhāpeti (bj: machasaṁ, syā) | nagare → Sk nang. (pts note) | dohāpeti → Bm Si duhāpeti. (pts note) | bahinagare → bahi nagare (pts)
And on that occasion Dhanañjānin the brahman was milking cows in a cow pen outside the city.
Atha kho āyasmā sāriputto rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena dhanañjāni brāhmaṇo tenupasaṅkami.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
Then Ven. Sāriputta, having gone for alms in Rājagaha, after his meal, on his way back from his almsround, went to Dhanañjānin the brahman.

Addasā kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmantaṁ sāriputtaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | dūratova → dūrato va (pts)
Dhanañjānin the brahman saw Ven. Sāriputta coming from afar.
Disvāna yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
On seeing him, he went to him and said,
“ito, bho sāriputta, payo, pīyataṁ tāva bhattassa kālo bhavissatī”ti.
tāva → tava (sya-all) | pīyataṁ → So Sk; Si p. tava; Bm piyataṁ; Bu pīyyataṁ. (pts note)
“Drink some of this fresh milk, master Sāriputta. It must be time for your meal.”

“Alaṁ, brāhmaṇa.“That’s all right, brahman. Kataṁ me ajja bhattakiccaṁ.
kataṁ me → katamme (bjt)
I have finished my meal for today.
Amukasmiṁ me rukkhamūle divāvihāro bhavissati.My day’s abiding will be under that tree over there. Tattha āgaccheyyāsī”ti.
tattha → tatra (sya-all)
You may come there.”

“Evaṁ, bho”ti kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa paccassosi.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | bhoti → bho ti (pts)
“As you say, master,” Dhanañjānin responded to Ven. Sāriputta.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Then after he had finished his morning meal, he went to Ven. Sāriputta.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ āyasmā sāriputto etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | Kacci → Bm kaccā. (pts note) | etadavoca → etad avoca kacci (pts)
On arrival, he exchanged courteous greetings with Ven. Sāriputta and—after an exchange of friendly greetings & courtesies—sat to one side. As he was sitting there, Ven. Sāriputta said to him,
“kaccāsi, dhanañjāni, appamatto”ti?
kaccāsi → kaccisi (bj, sya-all) | kaccāsi dhanañjāni appamattoti → si dhānañjāni appamatto ti (pts)
“I trust, Dhanañjānin, that you are heedful?”

“Kuto, bho sāriputta, amhākaṁ appamādo yesaṁ no mātāpitaro posetabbā, puttadāro posetabbo, dāsakammakarā posetabbā, mittāmaccānaṁ mittāmaccakaraṇīyaṁ kātabbaṁ, ñātisālohitānaṁ ñātisālohitakaraṇīyaṁ kātabbaṁ, atithīnaṁ atithikaraṇīyaṁ kātabbaṁ, pubbapetānaṁ pubbapetakaraṇīyaṁ kātabbaṁ, devatānaṁ devatākaraṇīyaṁ kātabbaṁ, rañño rājakaraṇīyaṁ kātabbaṁ, ayampi kāyo pīṇetabbo brūhetabbo”ti?
puttadāro posetabbo dāsakammakarā → puttadārā (bj) | posetabbā → posetabbā dāsakammakaraporisaṁ posetabbaṁ (bj) | dāsakammakarā posetabbā → dāsakammakaraporisaṁ posetabbaṁ (sya-all, pts) | pīṇetabbo → piṇetabbo (sya-all) | posetabbaṁ → So Sk Si; Bm dāsakammakarā p-bbā. (pts note) | ñātisālohitakaraṇīyaṁ → Sk ñ-itaṁ k'īyaṁ. (pts note) | atithikaraṇīyaṁ → Si atithīk-. (pts note) | pīṇetabbo → Bm Si piṇetabbo. (pts note) | yesaṁ no → yesanno (th) | ayampi → ayam pi (pts) | brūhetabboti → brūhetabbo ti (pts)
“From where would we get any heedfulness, master?—when parents are to be supported, wife & children are to be supported, slaves & workers are to be supported, friend-&-companion duties are to be done for friends & companions, kinsmen-&-relative duties for kinsmen & relatives, guest duties for guests, departed-ancestor duties for departed ancestors, devatā duties for devatās, king duties for the king, and this body also has to be refreshed & nourished.”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni,
dhanañjāni idhekacco mātāpitūnaṁ → dhānañjāni idh ekacco mātāpitunnaṁ (pts)
“What do you think, Dhanañjānin?
idhekacco mātāpitūnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | mātāpitunnaṁ → mātāpitūnaṁ (bj: syā, machasaṁ) | mātāpitunnaṁ → Bm Si mātāpitūnaṁ. (pts note) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt) | idhekacco mātāpitūnaṁ → idh ekacco mātāpitunnaṁ (pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
There is the case where a certain person, for the sake of his mother & father, does what is unrighteous, does what is dissonant. Then, because of his unrighteous, dissonant conduct, hell-wardens drag him off to hell.
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho mātāpitūnaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, mātāpitaro vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | nirayapālāti → nirayapālā ti (pts) | panassa → pan assa (pts)
Would he gain anything by saying, ‘I did what is unrighteous, what is dissonant, for the sake of my mother & father. Don’t (throw) me into hell, hell-wardens!’ Or would his mother & father gain anything for him by saying, ‘He did what is unrighteous, what is dissonant, for our sake. Don’t (throw) him into hell, hell-wardens!’?”

“No hidaṁ, bho sāriputta.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, master Sāriputta.
Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandaṁtaṁ (bj: syā, PTS) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁ yeva (pts)
Even right while he was wailing, they’d cast him into hell.”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni,
dhanañjāni idhekacco → dhānañjāni idh ekacco (pts) | taṁ → tam (pts)
“What do you think, Dhanañjānin?
idhekacco puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacārī → dhammacārī (bj) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt) | idhekacco → idh ekacco (pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)
There is the case where a certain person, for the sake of his wife & children… his slaves & workers… his friends & companions… his kinsmen & relatives… his guests… his departed ancestors… the devatās… the king, does what is unrighteous, does what is dissonant. Then, because of his unrighteous, dissonant conduct, hell-wardens drag him off to hell.
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, puttadāro vā panassa labheyya ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
puttadāro → puttadārā (bj) | labheyya → labheyyuṁ (bj) | visamacārī → visamacācī (sya-all) | panassa labheyya → pan assa labheyyuṁ (pts) | nirayapālāti → nirayapālā ti (pts)
Would he gain anything by saying, ‘I did what is unrighteous, what is dissonant, for the sake of the king. Don’t (throw) me into hell, hell-wardens!’ Or would the king gain anything for him by saying, ‘He did what is unrighteous, what is dissonant, for our sake. Don’t (throw) him into hell, hell-wardens!’?”
“No hidaṁ, bho sāriputta.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, master Sāriputta.
Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikandantaṁ → Sk vikkandantaṁ. (pts note) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁ yeva (pts)
Even right while he was wailing, they’d cast him into hell.”
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | dhanañjāni idhekacco → dhānañjāni idh ekacco (pts) | nirayapālā → Sk adds upālā. (pts note) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt) | tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu → taṁ enaṁ addhammacariyāvisamacariyāhetu (pts)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, dāsakammakaraporisā vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
dāsakammakaraporisā → dāsakammakaraporisaṁ (bj, sya-all) | labheyyuṁ → labheyya (bj, sya-all) | nirayapālāti dāsakammakaraporisā → nirayapālā ti dāsakammakaraporisaṁ (pts) | labheyyuṁ → labheyya (bj: sīmu8) | labheyya → Here, as once supra, Sk reads labheyyuṁ. (pts note)
“No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco mittāmaccānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho mittāmaccānaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, mittāmaccā vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
dāsakammakaraporisaṁ → So Si; Sk d-risañ ca pan'; . . . labheyyuṁ; Bm d-rā vā . . . labeyyaṁ. (pts note)
“No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco ñātisālohitānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho ñātisālohitānaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, ñātisālohitā vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti? “No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco atithīnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho atithīnaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, atithī vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
atithī → atithino (sya-all)
“No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikkandantaṁ yeva (bjt) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco pubbapetānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyā hetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho pubbapetānaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, pubbapetā vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
ahosiṁ → ahosi (bjt)
“No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikkandantaṁ yeva (bjt) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyā hetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, devatā vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti? “No hidaṁ, bho sāriputta. Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco rañño hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt)
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho rañño hetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, rājā vā panassa labheyya ‘eso kho amhākaṁ hetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti? “No hidaṁ, bho sāriputta.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁ yeva (pts)
“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, idhekacco kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṁ adhammacariyāvisamacariyāhetu nirayaṁ nirayapālā upakaḍḍheyyuṁ.
pīṇanāhetu brūhanāhetu → pīṇanahetu brūhanahetu (bj) | pīṇanāhetu → piṇanāhetu (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyavisamacariyāhetu (sya-all) | pīṇanahetu → pīṇanāhetu (bj: machasaṁ, syā, PTS) | brūhanahetu → brūhanāhetu (bj: machasaṁ, syā, PTS) | adhammacariyāvisamacariyāhetu → adhammacariyā visamacariyāhetu (bjt)
“What do you think, Dhanañjānin? There is the case where a certain person, for the sake of refreshing & nourishing his body, does what is unrighteous, does what is dissonant. Then, because of his unrighteous, dissonant conduct, hell-wardens drag him off to hell.
Labheyya nu kho so ‘ahaṁ kho kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī ahosiṁ, mā maṁ nirayaṁ nirayapālā’ti, pare vā panassa labheyyuṁ ‘eso kho kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī ahosi, mā naṁ nirayaṁ nirayapālā’”ti?
pīṇanāhetu brūhanāhetu → pīṇanahetu brūhanahetu (bj) | pīṇanāhetu → piṇanāhetu (sya-all) | pīṇanahetu → pīṇanāhetu (bj: machasaṁ, syā, PTS) | brūhanahetu → brūhanāhetu (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pīṇanāhetu → Sk pīṇanahetu; Bm Si piṇanā hetu. (pts note) | brūhanāhetu → Sk brūhanahetu. (pts note) | ahaṁ → aham (pts) | nirayapālāti → nirayapālā ti (pts) | panassa → pan assa (pts)
Would he gain anything by saying, ‘I did what is unrighteous, what is dissonant, for the sake of refreshing & nourishing my body. Don’t (throw) me into hell, hell-wardens!’ Or would others gain anything for him by saying, ‘He did what is unrighteous, what is dissonant, for the sake of refreshing & nourishing his body. Don’t (throw) him into hell, hell-wardens!’?”

“No hidaṁ, bho sāriputta.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“No, master Sāriputta.
Atha kho naṁ vikkandantaṁyeva niraye nirayapālā pakkhipeyyuṁ”.
vikkandantaṁyeva → vikandantaṁyeva (th) | vikkandantaṁyeva → vikandantaṁ yeva (pts)
Even right while he was wailing, they’d cast him into hell.”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
“Now, what do you think, Dhanañjānin? Which is the better: one who, for the sake of his mother & father, would do what is unrighteous, what is dissonant; or one who, for the sake of his mother & father, would do what is righteous, what is harmonious?
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)

“Yo hi, bho sāriputta, mātāpitūnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts)
“Master Sāriputta, the one who, for the sake of his mother & father, would do what is unrighteous, what is dissonant, is not the better one.
yo ca kho, bho sāriputta, mātāpitūnaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | tadevettha → tad ev ettha (pts)
The one who, for the sake of his mother & father, would do what is righteous, what is harmonious would be the better one there.
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
dhammacariyāsamacariyā → brahmacariyā samacariyā (bj); dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
Righteous conduct, harmonious conduct, is better than unrighteous conduct, dissonant conduct.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā mātāpitaro ceva posetuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | kattuṁ → pāpakammaṁ kātuṁ (bj: machasaṁ, PTS) | kātuṁ → So Bm Si; Sk here & elsewhere in this Sutta kattuṁ. (pts note) | ceva → eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
“Dhanañjānin, there are other activities—reasonable, righteous—by which one can support one’s mother & father, and at the same time both not do evil and practice the practice of merit.

Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā puttadārassa hetu dhammacārī samacārī assa;
maññasi → maññesi (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | visamacārī → (pts)
“What do you think, Dhanañjānin? Which is the better: one who, for the sake of his wife & children… his slaves & workers… his friends & companions… his kinsmen & relatives… his guests… his departed ancestors… the devatās… the king… refreshing & nourishing his body, would do what is unrighteous, what is dissonant; or one who, for the sake of refreshing & nourishing his body, would do what is righteous, what is harmonious?
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, puttadārassa hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, puttadārassa hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | Adhammacariyāvisamacariyāhi → Sk here omits hi. (pts note) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā yehi sakkā puttadārañceva posetuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | puttadārañceva → puttadāre ceva (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | puttadāre → So Sk Si; Bm puttadāraṅ. (pts note) | puttadārañceva → puttadāre eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā dāsakammakaraporisassa hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, dāsakammakaraporisassa hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, dāsakammakaraporisassa hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā dāsakammakaraporise ceva posetuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | dāsakammakaraporise ceva → dāsakammakaraporisañceva (bj) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dāsakammakaraporise → dāsakammakaraporisaṁ (sya-all) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | puttadāre → puttadāraṁ (bj: syā) | dāsakammakaraporise ceva → dāsakammakaraporisañ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā mittāmaccānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mittāmaccānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, mittāmaccānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, mittāmaccānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā mittāmaccānañceva mittāmaccakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | eva → Sk adds hetu dhammacārī. (pts note) | mittāmaccānañceva → mittāmaccānaṁ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā ñātisālohitānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā ñātisālohitānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | vā → va (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, ñātisālohitānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, ñātisālohitānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā ñātisālohitānañceva ñātisālohitakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | ñātisālohitānañceva → ñātisālohitānaṁ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā atithīnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā atithīnaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | adhammacārī → dhammacārī (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, atithīnaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, atithīnaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā atithīnañceva atithikaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | atithīnañceva atithikaraṇīyaṁ → atithīnaṁ eva atithīkaraṇīyaṁ (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā pubbapetānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā pubbapetānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, pubbapetānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, pubbapetānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā pubbapetānañceva pubbapetakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | pubbapetānañceva → pubbapetānaṁ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā devatānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;
visamacārī → samacārī (pts)
yo ca kho, bho sāriputta, devatānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā devatānañceva devatākaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | devatānañceva → devatānaṁ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā rañño hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā rañño hetu dhammacārī samacārī assa;
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)
“Yo hi, bho sāriputta, rañño hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo; yo ca kho, bho sāriputta, rañño hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
tadevettha → tad ev ettha (pts)
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyā hi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā rañño ceva rājakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁ kammaṁ kattuṁ (bj) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | rājakaraṇīyaṁ → So Si; Sk Bm rājākaraṇīyaṁ. (pts note) | ceva → eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts)
Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa;
pīṇanāhetu brūhanāhetu → pīṇanahetu brūhanahetu (bj) | pīṇanāhetu → piṇanāhetu (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | brūhanāhetu → Sk pīṇanahetu brūhanahetu. (pts note)
katamaṁ seyyo”ti?
seyyoti → seyyo ti (pts)

“Yo hi, bho sāriputta, kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;
pīṇanāhetu brūhanāhetu → pīṇanahetu brūhanahetu (bj) | pīṇanāhetu → piṇanāhetu (sya-all)
“Master Sāriputta, the one who, for the sake of refreshing & nourishing his body, would do what is unrighteous, what is dissonant, is not the better one.
yo ca kho, bho sāriputta, kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.
pīṇanāhetu brūhanāhetu → pīṇanahetu brūhanahetu (bj) | pīṇanāhetu → piṇanāhetu (sya-all) | tadevettha → tad ev ettha (pts)
The one who, for the sake of refreshing & nourishing his body, would do what is righteous, what is harmonious would be the better one there.
Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.
adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyavisamacariyāhi (sya-all) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyasamacariyā (sya-all) | adhammacariyāvisamacariyāhi → adhammacariyā visamacariyāhi (bjt) | dhammacariyāsamacariyā → dhammacariyā samacariyā (bjt) | seyyoti → seyyo ti (pts)
Righteous conduct, harmonious conduct, is better than unrighteous conduct, dissonant conduct.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā kāyañceva pīṇetuṁ brūhetuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjitun”ti.
aññesaṁ hetukā → aññe sahetukā (bj, sya-all) | pāpakammaṁ kātuṁ → pāpaṁkammaṁ kattuṁ (bj) | kāyañceva pīṇetuṁ → kāyassa ceva piṇetuṁ (sya-all) | dhanañjāni aññesaṁ hetukā → dhānañjāni aññe sahetukā (pts) | sahetukā → Bm throughout reads aññesaṁ hetukā. (pts note) | kāyañ → So Bm; Si kāyassa; Sk kāyo. (pts note) | kāyañceva → kāyañ eva (pts) | puññañca → puññañ ca (pts) | paṭipajjitunti → paṭipajjitun ti (pts)
“Dhanañjānin, there are other activities—reasonable, righteous—by which one can refresh & nourish one’s body, and at the same time both not do evil and practice the practice of merit.”

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
Then Dhanañjānin the brahman, delighting & rejoicing in Ven. Sāriputta’s words, got up from his seat and left.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aparena samayena ābādhiko ahosi dukkhito bāḷhagilāno.
ahosi → hoti (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
Then on a later occasion, Dhanañjānin the brahman became diseased, in pain, severely ill.
Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
So he said to one of his men,
“ehi tvaṁ, ambho purisa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi:
tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)
“Come, my good man. Go to the Blessed One and, on arrival, pay homage to his feet with your head in my name and say
‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | bāḷhagilāno → Bm bāḷhagīlano. (pts note)
‘Lord, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
So bhagavato pāde sirasā vandatī’ti.He pays homage with his head to the Blessed One’s feet.’ Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandāhi:
cāyasmā → āyasmā (pts) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)
Then go to Ven. Sāriputta and, on arrival, pay homage to his feet with your head in my name and say
‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
‘Venerable sir, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandatī’ti.He pays homage with his head to Ven. Sāriputta’s feet.’ Evañca vadehi:
evañca → evañ ca (pts)
Then say,
‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṁkamatu (pts)
‘It would be good if Ven. Sāriputta would visit Dhanañjānin’s home, out of sympathy for him.’”

“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso dhanañjānissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso bhagavantaṁ etadavoca:
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | paṭissutvā → vacanaṁ paṭisutvā (pts) | etadavoca dhanañjāni → etad avoca dhānañjāni (pts) | bhanteti → bhante ti (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Responding, “As you say, lord,” to Dhanañjānin the brahman, the man went to the Blessed One and, on arrival, bowed down to him and sat to one side. As he was sitting there he said,
“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
“Lord, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
So bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.He pays homage with his head to the Blessed One’s feet.” Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
yena cāyasmā → yenāyasmā (sya-all) | puriso → Sk omits. (pts note) | cāyasmā → āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | sāriputtaṁ etadavoca → sariputtaṁ etad avoca (pts)
Then he went to Ven. Sāriputta and, on arrival, bowed down to him and sat to one side. As he was sitting there he said,
“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
‘Venerable sir, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandati, evañca vadeti:
evañca → evañ ca (pts)
He pays homage with his head to Ven. Sāriputta’s feet.” Then he said,
‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṁkamatu (pts)
“It would be good if Ven. Sāriputta would visit Dhanañjānin’s home, out of sympathy for him.”
Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena.Ven. Sāriputta acquiesced through silence.

Atha kho āyasmā sāriputto nivāsetvā pattacīvaramādāya yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Then Ven. Sāriputta, having adjusted his lower robe and taking his bowl & outer robe, went to Dhanañjānin’s home. On arrival, he sat down on a prepared seat and said to him,
“kacci te, dhanañjāni, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ? Kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti? Paṭikkamosānaṁ paññāyati, no abhikkamo”ti?
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | khamanīyaṁ → So Si Sk; Bm khamaniyaṁ. Cf. 1 J. 408. (pts note) | yāpaniyaṁ → So Si; Bm yāpaniyaṁ; Sk yāpaṇīyaṁ. (pts note) | sānaṁ → So all MSS. (pts note) | paṭikkamosānaṁ → paṭikkamo sānaṁ (pts) | abhikkamoti → abhikkamo ti (pts)
“I trust you are getting better, Dhanañjānin? I trust you are comfortable? I trust that your pains are lessening and not increasing? I trust that there are signs of their lessening, and not of their increasing?”

“Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.
paṭikkamo → paṭikkamoti (bj) | abhikkamosānaṁ → abhikkamo sānaṁ (pts)
“I am not getting better, Master Sāriputta. I am not comfortable. My severe pains are increasing, not lessening. There are signs of their increasing, and not of their lessening.
Seyyathāpi, bho sāriputta, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā vātā muddhani ca ūhananti.
muddhani → muddhānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | abhimattheyya → abhimantheyya (bj) | kho → kho me (bj, sya-all, pts) | ca → (bj) | muddhani ca ūhananti → muddhānaṁ ohananti (sya-all) | muddhani → muddhānaṁ (pts) | muddhani ca → muddhānaṁ (pts) | muddhani → muddhānaṁ (bj: syā) | abhimantheyya → abimattheyya (bj: machasaṁ, PTS) | muddhani → muddhānaṁ (bj: syā) | ūhananti → ohananti (bj: syā) | muddhani → muddhānaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | muddhānaṁ → Bm muddhaniṁ. (pts note) | abhimattheyya → Sk abhimanteyya. (pts note) | ūhananti → Si ohananti; Bm uhananti, Cf. 2 Jāt. 73. (pts note) | evameva → evam eva (pts)
Extreme forces slice through my head, just as if a strong man were slicing my head open with a sharp sword.…
Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ, na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.
paṭikkamo → paṭikkamoti (bj) | abhikkamosānaṁ → abhikkamo sānaṁ (pts)
Seyyathāpi, bho sāriputta, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṁ dadeyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā sīse sīsavedanā.
varattakkhaṇḍena → varattabandhanena (bj); varattakkhandhena (sya-all); varattā bandhena (pts) | sīsaveṭhaṁ dadeyya → sīsaveṭhanaṁ bandheyya (bj) | kho → kho me (bj, sya-all, pts) | sīsavedanā → sīsavedanā hoti (bj) | sīsaveṭhaṁ → sīsavedhanaṁ (sya-all) | sīsaveṭhaṁ dadeyya evameva → sīsaveṭhanaṁ bandheyya evam eva (pts) | varattabandhanena → varattakhandhena (bj: syā) | sīsaveṭhanaṁ → sīsavedhanaṁ (bj: syā); sisaveṭhaṁ (bj: machasaṁ) | bandheyya → dadeyya (bj: machasaṁ, syā) | varattakkhaṇḍena → varattabandhanena (cck: sī. pī.) | bandhena → Sk varattaṁb.; Bm v-khaṇdena; Si v-khandena. (pts note) | sīsaveṭhanaṁ → So Sk; Bm sīsaveṭhaṁ; Si sīsavedhanaṁ. (pts note) | bandheyya → Bm Si dadeyya. (pts note)
Extreme pains have arisen in my head, just as if a strong man were tightening a turban on my head with a tough leather strap.…
Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.
paṭikkamo → paṭikkamoti (bj) | bho → So Bm Si; Sk hosi na kho. (pts note) | yāpanīyaṁ → So Sk here et infra. (pts note) | abhikkamosānaṁ → abhikkamo sānaṁ (pts)
Seyyathāpi, bho sāriputta, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṁ parikanteyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti.
kho → kho me (bj, sya-all, pts) | dakkho → Sk dukkho. (pts note) | govikantanena → Sk govittakena. (pts note) | evameva → evam eva (pts)
Extreme forces carve up my stomach cavity, just as if an expert butcher or his apprentice were to carve up the stomach cavity of an ox with a sharp butcher’s knife.…
Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ, na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.
paṭikkamo → paṭikkamoti (bj) | abhikkamosānaṁ → abhikkamo sānaṁ (pts)
Seyyathāpi, bho sāriputta, dve balavanto purisā dubbalataraṁ purisaṁ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṁ samparitāpeyyuṁ; evameva kho, bho sāriputta, adhimatto kāyasmiṁ ḍāho.
kho → kho me (bj, sya-all, pts) | ḍāho → dāho (bj, pts) | dāho → Sk daho. (pts note) | evameva → evam eva (pts)
There is an extreme burning in my body, just as if two strong men, seizing a weaker man with their arms, were to roast and broil him over a pit of hot embers.
Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo”ti.
abhikkamosānaṁ → abhikkamo sānaṁ (pts) | paṭikkamoti → paṭikkamo ti (pts)
I am not getting better, venerable sir. I am not comfortable. My severe pains are increasing, not lessening. There are signs of their increasing, and not of their lessening.”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
“What do you think, Dhanañjānin? Which is better:
nirayo vā tiracchānayoni vā”ti?
vāti → vā ti (pts)
hell or the animal womb?”

“Nirayā, bho sāriputta, tiracchānayoni seyyo”ti.
seyyoti → seyyo ti (pts)
“The animal womb is better than hell, Master Sāriputta.”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
“… Which is better:
tiracchānayoni vā pettivisayo vā”ti?
pettivisayo → pittivisayo (sya-all) | pettivisayo → pittivisayo (bj: syā) | pettivisayo → Bm Si pittisayo. (pts note) | vāti → vā ti (bjt, pts)
the animal womb or the realm of the hungry ghosts?”

“Tiracchānayoniyā, bho sāriputta, pettivisayo seyyo”ti.
pettivisayo → pittivisayo (sya-all) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the realm of the hungry ghosts.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
pettivisayo vā manussā vā”ti?
manussā → manusso (bj) | pettivisayo → pittivisayo (sya-all) | vāti → vā ti (pts)
“… the realm of the hungry ghosts or human beings?”

“Pettivisayā, bho sāriputta, manussā seyyo”ti.
pettivisayā → pittivisayā (sya-all) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“… human beings.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
manussā vā cātumahārājikā vā devā”ti?
cātumahārājikā → cātummahārājikā (bj, sya-all, km, pts1ed) | cātumahārājikā vā devāti → cātummahārājikā devā vāti (bj, sya-all) | cātumahārājikā → cātummahārājikā devā (pts) | devāti → ti (pts) | cātumahārājikā → cātummahārājikā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
“… human beings or the Devas of the Four Great Kings?”

“Manussehi, bho sāriputta, cātumahārājikā devā seyyo”ti.
cātumahārājikā → cātummahārājikā (bjt, th, pts) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Devas of the Four Great Kings.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
cātumahārājikā vā devā tāvatiṁsā vā devā”ti?
cātumahārājikā → cātummahārājikā devā (sya-all) | vā → vā tāvatiṁsā (sya-all) | tāvatiṁsā vā devāti cātumahārājikehi → vāti cātummahārājikehi (sya-all) | devāti → devā ti (pts)
“… the Devas of the Four Great Kings or the Devas of the Thirty-three?”

“Cātumahārājikehi, bho sāriputta, devehi tāvatiṁsā devā seyyo”ti.
cātumahārājikehi → cātummahārājikehi (bjt, th, pts) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Devas of the Thirty-three.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
tāvatiṁsā vā devā yāmā vā devā”ti?
tāvatiṁsā → tāvatiṁsā devā (sya-all) | vā → vā yāmā (sya-all) | yāmā vā devāti → vāti (sya-all) | devā → Sk omits devā. (pts note) | devāti → devā ti (pts)
“… the Devas of the Thirty-three or the Devas of the Hours?”

“Tāvatiṁsehi, bho sāriputta, devehi yāmā devā seyyo”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Devas of the Hours.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
yāmā vā devā tusitā vā devā”ti?
yāmā → yāmā devā (sya-all) | vā → vā tusitā (sya-all) | tusitā vā devāti → vāti (sya-all) | vā → Sk omits; Si places vā after devā (throughout). (pts note) | Tusitā → Bm Tussītā. (pts note) | devāti → devā ti (pts)
“… the Devas of the Hours or the Contented Devas?”

“Yāmehi, bho sāriputta, devehi tusitā devā seyyo”ti.
seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Contented Devas.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | kiṁ → kim (pts)
tusitā vā devā nimmānaratī vā devā”ti?
tusitā → tusitā devā (sya-all) | vā → vā nimmānaratī (sya-all); (pts) | nimmānaratī vā devāti → vāti (sya-all) | Nimmānaratī → Bm Nimānarati. (pts note) | devāti → devā ti (pts)
“… the Contented Devas or the Devas Delighting in Creation?”

“Tusitehi, bho sāriputta, devehi nimmānaratī devā seyyo”ti.
seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Devas Delighting in Creation.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
nimmānaratī vā devā paranimmitavasavattī vā devā”ti?
nimmānaratī → nimmānaratī devā (sya-all) | vā → vā paranimmitavasavattī (sya-all) | paranimmitavasavattī vā devāti → vāti (sya-all) | Paranimmitavasavattī → Bm P -- i. (pts note) | devāti → devā ti (pts)
“… the Devas Delighting in Creation or the Devas Wielding Power over the Creations of Others?”

“Nimmānaratīhi, bho sāriputta, devehi paranimmitavasavattī devā seyyo”ti.
seyyoti → seyyo ti (pts)
“… the Devas Wielding Power over the Creations of Others.…”

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
paranimmitavasavattī vā devā brahmaloko vā”ti?
vā → Sk omits. (pts note) | + → devā (th) | vāti → vā ti (pts)
“… the Devas Wielding Power over the Creations of Others or the Brahmā world?”

“‘Brahmaloko’ti—bhavaṁ sāriputto āha;
Brahmaloko’ti → bhavaṁ sāriputto āhāti, katamaṁ sāriputto āha brahmalokoti (cck: ka.) | brahmalokoti → brahmaloko ti (pts)
“Did Master Sāriputta say, ‘Brahmā world’?
‘brahmaloko’ti—bhavaṁ sāriputto āhā”ti.
āhā’’ti → bhavaṁ sāriputto āhāti, katamaṁ sāriputto āha brahmalokoti (cck: ka.) | ti → So Sk Si; Bm omits this line. (pts note) | brahmalokoti → brahmaloko ti (pts)
Did Master Sāriputta say, ‘Brahmā world’?”

Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
Then the thought occurred to Ven. Sāriputta,

“ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā.“These brahmans are set on the Brahmā world. Yannūnāhaṁ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ deseyyan”ti.
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | sahabyatāya → sahavyatāya (bjt, pts) | deseyyanti → deseyyan ti (pts)
What if I were to teach Dhanañjānin the brahman the path to union with the Brahmās?”

“Brahmānaṁ te, dhanañjāni, sahabyatāya maggaṁ desessāmi;
desessāmi → desissāmi (bj) | te → (sya-all) | dhanañjāni sahabyatāya → dhānañjāni sahavyatāya (pts) | te → Bm adds Katamaṁ Sāriputto āha Brahmaloko ti. (pts note)
(So he said:) “Dhanañjānin, I will teach you the path to union with the Brahmās.
taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.
manasi karohi → manasikarohi (th, pts)
Listen and pay careful attention to that. I will speak.”

“Evaṁ, bho”ti kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa paccassosi.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | brāhmaṇo → Bm cātumah-. (pts note) | evaṁ bhoti → evambhoti (bjt) | evaṁ bhoti → evam bho ti (pts)
“As you say, master,” Dhanañjānin the brahman responded to Ven. Sāriputta.
Āyasmā sāriputto etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
Ven. Sāriputta said:

“katamo ca, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo?
dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | sahabyatāya → sahavyatāya (bjt, pts)
“And what is the path to union with the Brahmās?
Idha, dhanañjāni, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (bj: sīmu8, syā) | mahaggatena → Sk adds cetasā. (pts note) | avyāpajjhena → Bm abyābajjhena. Cf. I, 38. (pts note)
There is the case where a monk keeps pervading the first direction [the east] with an awareness imbued with good will, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, & all around, everywhere, in its entirety, he keeps pervading the all-encompassing cosmos with an awareness imbued with good will—abundant, expansive, immeasurable, without hostility, without ill will.
Ayaṁ kho, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
ayaṁ → ayampi (bj, sya-all, pts) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | pi → Bm omits pi. (pts note) | sahabyatāya → sahavyatāya (bjt, pts) | ayaṁ → ayam pi (pts)

Puna caparaṁ, dhanañjāni, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā …pe…
caparaṁ dhanañjāni → ca paraṁ dhānañjāni (pts) | cetasā → Bm adds gha. (pts note)
He keeps pervading the first direction with an awareness imbued with compassion…

muditāsahagatena cetasā …empathetic joy…

upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj, pts) | abyābajjhena → abyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (sya-all) | upekkhāsahagatena → upekkhā sahagatena (bjt) | upekkhāsahagatena → upekhāsahagatena (pts) | abyābajjhena → avyāpajjhena (pts)
equanimity, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, & all around, everywhere, in its entirety, he keeps pervading the all-encompassing cosmos with an awareness imbued with equanimity—abundant, expansive, immeasurable, without hostility, without ill will.
Ayaṁ kho, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo”ti.
ayaṁ → ayampi (bj) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | sahabyatāya → sahavyatāya (bjt) | sahabyatāya maggoti → sahavyatāya maggo ti (pts)
This, Dhanañjānin, is the path to union with the Brahmās.”

“Tena hi, bho sāriputta, mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi:
tena hi → tenahi (th)
“In that case, Master Sāriputta, pay homage to the Blessed One’s feet with your head in my name and say
‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
‘Lord, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
So bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.He pays homage with his head to the Blessed One’s feet.’” Atha kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
uttarikaraṇīye → uttariṁ karaṇīye (bj) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
So Ven. Sāriputta—when there was still more to be done, having established Dhanañjānin the brahman in the inferior Brahmā world—got up from his seat and left.
Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo acirapakkante āyasmante sāriputte kālamakāsi, brahmalokañca upapajji.
upapajji → upapajja (bj) | brahmalokañca → brahmalokaṁ (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | kālamakāsi brahmalokañca upapajji → kālaṁ akāsi brahmalokaṁ uppajji (pts) | upapajja → uppajji (bj: sīmu8, PTS) | uppajji → So Sk; cf. I., 528; Bm upapajjati; Si upapajji. (pts note)
Then, not long after Ven. Sāriputta’s departure, Dhanañjānin the brahman died and reappeared in the Brahmā world.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:And the Blessed One said to the monks, “eso, bhikkhave, sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto”ti.
uttarikaraṇīye → uttariṁ karaṇīye (bj) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkantoti → uṭṭhāy āsanā pakkanto ti (pts)
“Monks, Sāriputta—when there was still more to be done, having established Dhanañjānin the brahman in the inferior Brahmā world—has gotten up from his seat and left.”

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca dhanañjāni → etad avoca dhānañjāni (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Then Ven. Sāriputta went to the Blessed One and, on arrival, having bowed down to him, sat to one side. As he was sitting there he said to the Blessed One,
“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno,
dhanañjāni → dhānañjāni (pts)
“Lord, Dhanañjānin the brahman is diseased, in pain, severely ill.
so bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.He pays homage with his head to the Blessed One’s feet.”

“Kiṁ pana tvaṁ, sāriputta, dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto”ti?
uttarikaraṇīye → uttariṁ karaṇīye (bj) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāyasanā (sya-all) | dhanañjāniṁ → dhānañjāniṁ (pts) | uṭṭhāyāsanā pakkantoti → utthāy āsanā pakkanto ti (pts) | kiṁ → kim (pts)
“But why, Sāriputta—when there was still more to be done, having established Dhanañjānin the brahman in the inferior Brahmā world—did you get up from your seat and leave?”

“Mayhaṁ kho, bhante, evaṁ ahosi:
evaṁ → evam (pts)
“The thought occurred to me, lord,
‘ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā, yannūnāhaṁ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ deseyyan’”ti.
dhanañjānissa → dhānañjānissa (pts) | deseyyanti kālaṅkato → deseyyan ti kālakato (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | sahabyatāya → sahavyatāya (bjt, pts)
‘These brahmans are set on the Brahmā worlds. What if I were to teach Dhanañjānin the brahman the path to union with the Brahmās?’”

“Kālaṅkato ca, sāriputta, dhanañjāni brāhmaṇo, brahmalokañca upapanno”ti.
Kālaṅkato ca → kālakato ca (bj, pts1ed); kālakatova (sya-all); kālaṅkatova (km, mr) | kālaṅkato → kālakato (bj) | kālaṅkato ca → kālakatova (sya-all) | brahmalokañca → brahmaloke (sya-all) | dhanañjāni → dhānañjāni (pts) | upapannoti → uppannoti (bj: sīmu8, PTS) | Kālaṅkatoca → kālaṅkatova (cck: syā. kaṁ. ka.) | ca → Bm kaḷankato va. (pts note) | Brahmalokañ → Si Brahmaloke. (pts note)
“Sāriputta, Dhanañjānin the brahman has died and reappeared in the Brahmā world.”

Dhanañjānisuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
suttaṁ → dhānañjānisuttaṁ (bj: PTS) | dhanañjānisuttaṁ niṭṭhitaṁ → dhanañjāni suttaṁ (bjt)

Listen in MP3: Pali · English (trans. Thanissaro Bhikkhu)

Principles by the Suttas · Rationale · Glossary