Adhivuttipadasutta๒๒ อธิมุตติปทสูตร
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสกับท่านพระอานนท์ดัง นี้ว่า
“Ye te, ānanda, dhammā tesaṁ tesaṁ adhivuttipadānaṁ abhiññā sacchikiriyāya saṁvattanti, visārado ahaṁ, ānanda, tattha paṭijānāmi.
adhivuttipadānaṁ → adhimuttipadānaṁ (sya-all, pts1ed, mr) | tattha → tatra (bj) | adhivuttipadānaṁ abhiññā sacchikiriyāya → adhimuttipadānaṁ abhiññāsacchikiriyāya (sya-all) | adhivuttipadānaṁ → adhimuttipadānaṁ (pts) | adhivuttipadānaṁ → adhimuttipadānaṁ (bj: adhimuttipadhānaṁ – katthaci) | adhivuttipadānaṁ → adhimuttipadānaṁ (cck: ka.) | adhimuttipadānaṁ → T. M7 -padhānaṁ. (pts note) | tattha → T. M7 tatra. (pts note)อานนท์ เรากล้าปฏิญญาในธรรมทั้งหลาย ที่เป็นไปเพื่อทำให้แจ้งอธิมุตติบท นั้น ๆ ด้วยปัญญาอันยิ่ง
‘Tesaṁ tesaṁ tathā tathā dhammaṁ desetuṁ yathā yathā paṭipanno santaṁ vā atthīti ñassati, asantaṁ vā natthīti ñassati, hīnaṁ vā hīnanti ñassati, paṇītaṁ vā paṇītanti ñassati, sauttaraṁ vā sauttaranti ñassati, anuttaraṁ vā anuttaranti ñassati;
sa-uttaran → T. savu- (pts note) | sauttaraṁ → sa uttaraṁ (bjt) | sauttaranti → sa uttaranti (bjt) | atthīti → atthī ti (pts) | natthīti → natthī ti (pts) | hīnanti → hīnan ti (pts) | paṇītanti → paṇītan ti (pts) | sauttaraṁ → sa-uttaraṁ (pts) | sauttaranti → sa-uttaran ti (pts) | anuttaranti → anuttaran ti (pts)เพื่อแสดงธรรมโดยวิธีที่บุคคลผู้ปฏิบัติตามแล้วจักรู้ธรรมที่ มีอยู่ว่า ‘มีอยู่’ บ้าง ที่ไม่มีอยู่ว่า ‘ไม่มีอยู่’ บ้าง ที่หยาบว่า ‘หยาบ’ บ้าง ที่ประณีตว่า ‘ประณีต’ บ้าง ที่ไม่ยอดเยี่ยมว่า ‘ไม่ยอดเยี่ยม’ บ้าง ที่ยอดเยี่ยมว่า ‘ยอดเยี่ยม’ บ้าง
yathā yathā vā pana taṁ ñāteyyaṁ vā daṭṭheyyaṁ vā sacchikareyyaṁ vā tathā tathā ñassati vā dakkhati vā sacchikarissati vā’ti ṭhānametaṁ vijjati.
sacchikareyyaṁ → sacchikātayyaṁ (bj, pts); sacchikatayyaṁ (sya-all) | sacchikarissati vāti → sacchikarissatīti vā (bj); sacchi vā karissatīti (sya-all) | ñāteyyaṁ → ñātayyaṁ (sya-all) | daṭṭheyyaṁ → daṭṭhayyaṁ (sya-all); diṭṭheyyaṁ (pts) | vā → omitted by T. M7. (pts note) | ñāteyyaṁ → T. M7 ñātassayyaṁ; S. ñātayyaṁ. (pts note) | diṭṭheyyaṁ → Ph. daṭṭheyyaṁ; T. M7. S. daṭṭhayyaṁ. (pts note) | sacchikātayyaṁ → M7 -kattayyaṁ; T. -kattavyaṁ; M. Ph. -kareyyaṁ. (pts note) | tathā → T. Tathāgataṁ; M7 adds taṁ. (pts note) | vā → T. va. (pts note) | sacchikarissati → T. sacchiriyassati; S. sacchi vā karissatī. (pts note) | vāti ṭhānametaṁ → vā ti ṭhānam etaṁ (pts)หรือเป็นไปได้ที่ผู้ปฏิบัติตามจักรู้สิ่งที่พึงรู้ จักเห็นสิ่งที่พึงเห็น หรือจักทำให้แจ้งสิ่งที่ พึงทำให้แจ้ง
Etadānuttariyaṁ, ānanda, ñāṇānaṁ yadidaṁ tattha tattha yathābhūtañāṇaṁ.
etadānuttariyaṁ → etadanuttariyaṁ (bj) | etadanuttariyaṁ → etadānuttariyaṁ (bj: machasaṁ) | yathābhūtañāṇaṁ → Ph. M7 -bhūtaṁ ñāṇaṁ; T. -bhūtañāṇānaṁ. (pts note) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)อานนท์ ญาณที่ยอดเยี่ยมกว่าญาณทั้งหลาย คือ ยถาภูตญาณ ในธรรม เหล่านั้น ๆ
Etasmā cāhaṁ, ānanda, ñāṇā aññaṁ ñāṇaṁ uttaritaraṁ vā paṇītataraṁ vā natthīti vadāmi.
cāhaṁ → vāhaṁ (bj, pts) | Etasmā → T. omits etasmā 'vāhaṁ Āo ñāṇā; M7 has ñāṇānaṁ. (pts note) | vāhaṁ → S. cāhaṁ. (pts note) | natthīti → natthī ti (pts)
Dasayimāni, ānanda, tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
dasayimāni → dasa imāni (bj) | Ānanda → omitted by T. M7. (pts note) | āsabhaṁ ṭhānaṁ → āsabhaṇṭhānaṁ (th, pts) | dasayimāni → dasa yimāni (pts)กำลังของตถาคต ๑๐ ประการนี้ ที่ตถาคตมีแล้ว เป็นเหตุให้ปฏิญญาฐานะ ที่องอาจ บันลือสีหนาท ประกาศพรหมจักรในบริษัท
Katamāni dasa?กำลังของตถาคต ๑๐ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idhānanda, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti.
Ānanda → M. Ph. only idha. (pts note) | idhānanda → idh ānanda (pts) | ṭhānañca → ṭhānañ ca (pts) | aṭṭhānañca → aṭṭhānañ ca (pts)๑. ตถาคตรู้ชัดฐานะโดยเป็นฐานะ และอฐานะโดยเป็นอฐานะในโลกนี้ตาม ความเป็นจริง
Yampānanda, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti, idampānanda, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idaṁ panānanda (bj) | Ānanda → T. M7 pan'; Ā- throughout. (pts note) | āsabhaṁ ṭhānaṁ → āsabhaṇṭhānaṁ (th, pts) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | ṭhānañca → ṭhānañ ca (pts) | aṭṭhānañca → aṭṭhānañ ca (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ชัดฐานะโดยเป็นฐานะ และอฐานะโดยเป็น อฐานะตามความเป็นจริง นี้เป็นกำลังของตถาคตที่ตถาคตอาศัยแล้ว ปฏิญญาฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาท ประกาศพรหมจักรในบริษัท
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | vipākaṁ → vipākam (pts)๒. ตถาคตรู้ชัดวิบากแห่งการยึดถือกรรมที่เป็นทั้งอดีต อนาคต และปัจจุบัน โดยฐานะ โดยเหตุตามความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
pe → M. pa; omitted by Ph. M7. (pts note) | yampānanda → yampanānanda (bjt) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ชัดวิบากแห่งการยึด ถือกรรม ฯลฯ นี้เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ → sabbatthagāminipaṭipadaṁ (pts) | sabbatthagāminipaṭipadaṁ → S. -gāminiṁ paṭi- (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. ตถาคตรู้ชัดปฏิปทาที่ให้ถึงภูมิทั้งปวงตามความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → (bj) | pe → M. pa; omitted by Ph. (pts note) | yampānanda → yampanānanda (bjt) | idampānanda → idampanānanda (bjt) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ ชัดปฏิปทาที่ให้ถึงภูมิทั้งปวงตามความเป็นจริง ฯลฯ นี้เป็นกำลังของ ตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato anekadhātuṁ nānādhātuṁ lokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
anekadhātuṁ nānādhātuṁ lokaṁ → anekadhātunānādhātulokaṁ (bj, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | anekadhātuṁ nānādhātuṁ lokaṁ → anekadhātunānādhātu-lokaṁ (pts)๔. ตถาคตรู้ชัดโลกที่มีธาตุหลายชนิด มีธาตุที่แตกต่างกันตามความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idampanānanda (bj) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. T. M7. (pts note) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ชัดโลกที่มีธาตุหลายชนิด มีธาตุที่แตกต่างกันตามความ เป็นจริง ฯลฯ นี้เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. ตถาคตรู้ชัดว่าหมู่สัตว์เป็นผู้มีอัธยาศัยต่างกันตามความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idampanānanda (bj) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ ตถาคตรู้ชัดว่าหมู่สัตว์เป็นผู้มีอัธยาศัยต่างกันตามความเป็นจริง ฯลฯ นี้ เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
indriyaparopariyattaṁ → T. M7 indriyasaṁvaropari- (pts note) | yathābhūtaṁ → omitted by M. Ph. (pts note) | indriyaparopariyattaṁ → indriya paropariyattaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๖. ตถาคตรู้ชัดว่าสัตว์เหล่าอื่นและบุคคลเหล่าอื่นมีอินทรีย์แก่กล้าและ อินทรีย์อ่อนตามความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idampanānanda (bj) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ชัดว่าสัตว์เหล่าอื่นและ บุคคลเหล่าอื่นมีอินทรีย์แก่กล้าและอินทรีย์อ่อนตามความเป็นจริง ฯลฯ นี้เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ → jhānavimokkhasamādhisampattīnaṁ (bj) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, th, ms2005) | jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ → jhānavimokkhasamādhisampattīnaṁ saṁkilesaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ → jhānavimokhasamādhisamāpattīnaṁ saṁkilesaṁ (pts)๗. ตถาคตรู้ชัดความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว แห่งฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ และการออกจากฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติตาม ความเป็นจริง
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idampanānanda (bj) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตรู้ชัดความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว แห่ง ฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติ และการออก ฯลฯ ตามความเป็นจริง นี้เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
seyyathidaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo → seyyathīdaṁ ekampijātiṁ dvepijātiyo (bjt) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)๘. ตถาคตระลึกถึงชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ฯลฯ ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติพร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → yampanānanda (bj) | idampānanda → idampanānanda (bj) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)ฯลฯ นี้เป็นกำลังของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena …pe… yathākammūpage satte pajānāti.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๙. ตถาคตเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ฯลฯ ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์ เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมอย่างนี้แล
Yampānanda …pe… idampānanda …pe….
yampānanda → (bj) | pe → M. la; Ph. pa; T. M7 Tathāgato (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. T. M7. (pts note) | yampānanda → yampanānanda tathāgato (bjt) | idampānanda → idampanānanda (bjt) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคต เห็นหมู่สัตว์ ฯลฯ ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ฯลฯ นี้เป็นกำลัง ของตถาคต ฯลฯ
Puna caparaṁ, ānanda, tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)๑๐. ตถาคตทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะ สิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Yampānanda, tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ …pe… sacchikatvā upasampajja viharati. Idampānanda, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
yampānanda → yampanānanda (bj) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → (bj, pts) | idampānanda → idampanānanda (bj) | pavatteti → pavattenti (bj) | khayā → M. Ph. add anāsavaṁ ceto- (pts note) | pe → M. la; Ph. pa; S. in full. (pts note) | yaṁ balaṁ → yambalaṁ (bjt) | + → paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā (th) | āsabhaṁ ṭhānaṁ → āsabhaṇṭhānaṁ (th, pts) | yampānanda → yam p ānanda (pts) | idampānanda → idam p ānanda (pts)การที่ตถาคตทำให้แจ้ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญา อันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เป็นกำลังของตถาคตที่ตถาคตอาศัยแล้ว ปฏิญญาฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาท ประกาศพรหมจักรในบริษัท
Imāni kho, ānanda, dasa tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavattetī”ti.
tathāgato → (bj) | pavattetīti dutiyaṁ → pavattetī ti (pts) | āsabhaṁ ṭhānaṁ → āsabhaṇṭhānaṁ (th, pts)ภิกษุทั้งหลาย กำลังของตถาคต ๑๐ ประการนี้แล ที่ตถาคตมีแล้ว เป็นเหตุให้ ปฏิญญาฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาท ประกาศพรหมจักรในบริษัท