Paṭhamaupanisasutta๓ ปฐมอุปนิสสูตร
“Dussīlassa, bhikkhave, sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro;
hatūpaniso → hatupaniso (pts) | Dussīlassa → a. ni. 5.24; 11.3 (cck note) | sīlavipannassa → M. Ph. M7 -vippa- throughout. (pts note) | hatupaniso → S. hatū- always; Ph. hatu- and hatū- (pts note) | + → sāvatthiyaṁ (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของบุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṁ hoti pāmojjaṁ;
pāmojjaṁ pāmojje → pāmujjaṁ pāmujje (sya-all, pts) | hatūpanisaṁ → hatupanisaṁ (pts)เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ปราโมทย์ของบุคคลผู้มี อวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
pāmojje asati pāmojjavipannassa hatūpanisā hoti pīti;
pāmojjavipannassa → pāmujjavipannassa (sya-all) | pāmojjavipannassa hatūpanisā → pāmujjavipannassa hatupanisā (pts) | pāmojje → pāmujje (th, pts)เมื่อปราโมทย์ไม่มี ปีติของบุคคลผู้มี ปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
pītiyā asati pītivipannassa hatūpanisā hoti passaddhi;
hatūpanisā → hatupanisā (pts)เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิของบุคคลผู้มีปีติวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
passaddhiyā asati passaddhivipannassa hatūpanisaṁ hoti sukhaṁ;
hatūpanisaṁ → hatupanisaṁ (pts)เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของบุคคลผู้มีปัสสัทธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุ ถูกขจัดแล้ว
sukhe asati sukhavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi;
hatūpaniso → hatupaniso (pts)เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของบุคคลผู้มีสุขวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ;
hatūpanisaṁ → hatupanisaṁ (pts)เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของบุคคลผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุ ถูกขจัดแล้ว
yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo;
yathābhūtañāṇadassanavipannassa → yathābhūtañāṇadassanavipannasassa (bj) | hatūpaniso → hatupaniso (pts)เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาและวิราคะของบุคคลผู้มี ยถาภูตญาณทัสสนะวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ.
hatūpanisaṁ → hatupanisaṁ (pts)เมื่อนิพพิทาและวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้มีนิพพิทาและวิราคะวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsavipanno. Tassa papaṭikāpi na pāripūriṁ gacchati, tacopi … pheggupi … sāropi na pāripūriṁ gacchati.
papaṭikā → S. pappaṭikā always. (pts note) | papaṭikāpi → pappaṭikāpi (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | papaṭikāpi → papaṭikā pi (pts) | tacopi pheggupi sāropi → taco pi pheggu pi sāro pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro;
hatūpaniso → hatupaniso (pts) | bhikkhave → omitted by T. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)อวิปปฏิสารของบุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว
avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṁ hoti …pe…
avippaṭisāravipannassa → (bj) | hoti → hoti pāmujjaṁ (sya-all) | hatūpanisaṁ → hatupanisaṁ (pts) | avippaṭisāravipannassa → Ph. continues: pa || hatupanisaṁ hoti vi- (pts note) | hoti → S. adds pāmujjaṁ. (pts note) | pe → M. la. (pts note)เมื่ออวิปปฏิสาร ไม่มี ปราโมทย์ของบุคคลผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว ฯลฯ
vimuttiñāṇadassanaṁ.
vimuttiñāṇadassanaṁ → M. Ph. -nan ti. (pts note)เมื่อ นิพพิทาและวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้มีนิพพิทาและวิราคะวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุถูกขจัดแล้ว เปรียบเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติแล้ว สะเก็ด เปลือก กระพี้ แม้แก่นของต้นไม้นั้น ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉะนั้น
Sīlavato, bhikkhave, sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro;อวิปปฏิสารของบุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีลชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṁ hoti pāmojjaṁ;
upanisasampannaṁ → upanisasmapannaṁ (bj) | pāmojjaṁ pāmojje → pāmujjaṁ pāmujje (sya-all, pts)เมื่ออวิปปฏิสารมี ปราโมทย์ของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยอวิปปฏิสารชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
pāmojje sati pāmojjasampannassa upanisasampannā hoti pīti;
pāmojjasampannassa → pāmujjasampannassa (sya-all, pts) | pāmojje → pāmujje (th, pts)เมื่อ ปราโมทย์มี ปีติของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยปราโมทย์ชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
pītiyā sati pītisampannassa upanisasampannā hoti passaddhi;เมื่อ ปีติมี ปัสสัทธิของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยปีติชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
passaddhiyā sati passaddhisampannassa upanisasampannaṁ hoti sukhaṁ;เมื่อปัสสัทธิมี สุข ของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยปัสสัทธิชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
sukhe sati sukhasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi;เมื่อสุขมี สัมมาสมาธิของ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยสุขชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ;เมื่อสัมมาสมาธิมี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยสัมมาสมาธิชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno hoti nibbidāvirāgo;
upanisasampanno → upanisampanno (pts)เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมี นิพพิทาและวิราคะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยยถาภูตญาณทัสสนะชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanisasampannaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ.เมื่อนิพพิทาและวิราคะมี วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยนิพพิทาและ วิราคะชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์
Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsasampanno. Tassa papaṭikāpi pāripūriṁ gacchati, tacopi … pheggupi … sāropi pāripūriṁ gacchati.
papaṭikāpi → pappaṭikāpi (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | papaṭikāpi → papaṭikā pi (pts) | tacopi pheggupi sāropi → taco pi pheggu pi sāro pi (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, sīlavato sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro;
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของบุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล ชื่อว่ามีเหตุ สมบูรณ์
avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṁ hoti …pe…
hoti → hoti pāmujjaṁ (sya-all) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note)เมื่ออวิปปฏิสารมี ปราโมทย์ของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยอวิปปฏิสารชื่อว่ามี เหตุสมบูรณ์ ฯลฯ
vimuttiñāṇadassanan”ti.
vimuttiñāṇadassananti tatiyaṁ → vimuttiñāṇadassanan ti (pts)เมื่อนิพพิทาและวิราคะมี วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้สมบูรณ์ ด้วยนิพพิทาและวิราคะ ชื่อว่ามีเหตุสมบูรณ์ เปรียบเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบสมบูรณ์ สะเก็ด เปลือก กระพี้ แม้แก่นของต้นไม้นั้น ย่อมถึงความบริบูรณ์ ฉะนั้น