Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme.
Kapilavatthusmiṁ → M. Ph. Kappi- (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธารามใกล้กรุงกบิลพัสดุ์ สักก ชนบท ครั้งนั้นแล Atha kho sambahulā sakkā upāsakā tadahuposathe yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho sakke upāsake bhagavā etadavoca:
sakkā → sakyā (bj) | sakkā → sakkyā (bj) | sakke → sakye (bj) | sakkyā → sakkyā (bj: machasaṁ) | Sakkā → T. M6. M7 Sakya. (pts note)อุบาสกชาวสักกชนบทเป็นอันมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ในวันอุโบสถ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาค ได้ตรัสถามอุบาสกชาวสักกชนบทว่า

“api nu tumhe, sakkā, aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasathā”ti?
sakkā → sakyā (bj) | kho → omitted by M. Ph. S. (pts note) | Sakkā → omitted by T. M6. M7. (pts note)ดูกรอุบาสกชาวสักกชนบททั้งหลาย ท่านทั้งหลายย่อมรักษา อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ แลหรือ

“Appekadā mayaṁ, bhante, aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasāma, appekadā na upavasāmā”ti.
mayaṁ → omitted by Ph. (pts note) | upavasāma → T. M7 -sitvā. (pts note) | ti → T. adds me sāmā. (pts note)อุบาสกชาวสักกชนบทเหล่านั้นกราบทูลว่า ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ บางคราวข้าพระองค์ทั้งหลายย่อมรักษาอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘บางคราว ไม่ได้รักษา พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Tesaṁ vo, sakkā, alābhā tesaṁ dulladdhaṁ, ye tumhe evaṁ sokasabhaye jīvite maraṇasabhaye jīvite appekadā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasatha, appekadā na upavasatha.
sakkā → sakyā (bj) | vo → Ph. kho; omitted by T. (pts note) | sokasabhaye → T. sokabhaye; Ph. -sarāye; M6 sokassayo. (pts note) | maraṇasabhaye → T. M6. M7 maraṇabhaye; Ph. -sarāye. (pts note)พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ไม่เป็นลาภของท่านทั้งหลายเสียแล้วท่านทั้งหลาย ไม่ได้ดีเสียแล้ว ที่ท่านทั้งหลายเมื่อชีวิตมีภัยเพราะความโศก มีภัยเพราะความตายอยู่อย่างนี้ บางคราวก็รักษาอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘บางคราวก็ไม่ได้รักษา

Taṁ kiṁ maññatha, sakkā,
sakkā → sakyā (bj)ดูกรอุบาสกชาวสักกะ ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน idha puriso yena kenaci kammaṭṭhānena anāpajja akusalaṁ divasaṁ aḍḍhakahāpaṇaṁ nibbiseyya.
aḍḍhakahāpaṇaṁ → aḍḍhakahāpaṇe (bj) | kenaci → (sya-all) | anāpajja → anāpajajaṁ (bj: sīmu) | kenaci → only in M. M9 (Com.). (pts note) | anāpajja → T. M6. M7 -jjaṁ. (pts note)บุรุษในโลกนี้พึงยังทรัพย์กึ่งกหาปณะ ให้เกิดขึ้นทุกๆ วันด้วยการงานอันชอบโดยไม่แตะต้องอกุศลเลย Dakkho puriso uṭṭhānasampannoti alaṁvacanāyā”ti?
vacanāyā → T. M7 vacanā. (pts note)สมควรจะกล่าวได้หรือไม่ว่า เป็นบุรุษฉลาดสมบูรณ์ด้วยความหมั่น ฯ

“Evaṁ, bhante”.อุ. สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Taṁ kiṁ maññatha, sakkā,
sakkā → sakyā (bj)พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน idha puriso yena kenaci kammaṭṭhānena anāpajja akusalaṁ divasaṁ kahāpaṇaṁ nibbiseyya.
kenaci → (sya-all) | divasaṁ → Ph. continues: dve kahāpaṇe as below. (pts note)บุรุษ ในโลกนี้พึงยังทรัพย์กหาปณะหนึ่งให้เกิดขึ้นทุกๆ วัน ด้วยการงานอันชอบโดยไม่แตะต้องอกุศล เลย Dakkho puriso uṭṭhānasampannoti alaṁvacanāyā”ti?สมควรจะกล่าวได้หรือไม่ว่า เป็นบุรุษผู้ฉลาดสมบูรณ์ด้วยความหมั่น ฯ

“Evaṁ, bhante”.อุ. สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Taṁ kiṁ maññatha, sakkā,พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน idha puriso yena kenaci kammaṭṭhānena anāpajja akusalaṁ divasaṁ dve kahāpaṇe nibbiseyya …
kenaci → (sya-all) | kenaci → omitted by all MSS. exc. M. (pts note) | anāpajja → T. M6. M7 -jjaṁ. (pts note)บุรุษ ในโลกนี้ พึงยังทรัพย์ ๒ กหาปณะ tayo kahāpaṇe nibbiseyya …๓ กหาปณะ cattāro kahāpaṇe nibbiseyya …๔ กหาปณะ pañca kahāpaṇe nibbiseyya …๕ กหาปณะ cha kahāpaṇe nibbiseyya …๖ กหาปณะ satta kahāpaṇe nibbiseyya …๗ กหาปณะ aṭṭha kahāpaṇe nibbiseyya …๘ กหาปณะ nava kahāpaṇe nibbiseyya …๙ กหาปณะ dasa kahāpaṇe nibbiseyya …๑๐ กหาปณะ vīsa kahāpaṇe nibbiseyya …
vīsa → vīsaṁ (sya-all) | vīsa → S. vīsaṁ; T. M6. M7 vīsati. (pts note)๒๐ กหาปณะ tiṁsa kahāpaṇe nibbiseyya …
tiṁsa → tiṁsaṁ (sya-all) | tiṁsa → S. tiṁsaṁ; M6 tiṁsati. (pts note)๓๐ กหาปณะ cattārīsaṁ kahāpaṇe nibbiseyya …
cattārīsaṁ → cattāḷīsaṁ (sya-all); cattārisaṁ (pts) | cattārisaṁ → S. cattāḷīsaṁ; T. M6. M7 add pi. (pts note)๔๐ กหาปณะ paññāsaṁ kahāpaṇe nibbiseyya …
nibbiseyya kahāpaṇasataṁ → (bj) | nibbiseyya → M. Ph. S. insert kahāpaṇasataṁ nibbiseyya. (pts note)๕๐ กหาปณะ kahāpaṇasataṁ nibbiseyya.๑๐๐ กหาปณะ Dakkho puriso uṭṭhānasampannoti alaṁvacanāyā”ti?ให้เกิดขึ้นทุกๆ วัน ด้วยการงานอันชอบโดยไม่แตะต้อง อกุศลเลย สมควรจะกล่าวได้หรือไม่ว่า เป็นบุรุษผู้ฉลาดสมบูรณ์ด้วยความหมั่น ฯ

“Evaṁ, bhante”.อุ. สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Taṁ kiṁ maññatha, sakkā,
kiṁ maññatha sakkā → kimmaññatha sakyā (bj)พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน api nu so puriso divase divase kahāpaṇasataṁ kahāpaṇasahassaṁ nibbisamāno laddhaṁ laddhaṁ nikkhipanto vassasatāyuko vassasatajīvī mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigaccheyyā”ti?
divase → (sya-all) | vassasatāyuko → (sya-all); vassatāyuko (pts) | divase → M. divasadivase; T. M7. S. divase; omitted by M6. (pts note)บุรุษนั้น เมื่อยังทรัพย์ ๑๐๐ กหาปณะ ๑๐๐๐ กหาปณะ ให้เกิดขึ้นทุกๆ วัน เก็บทรัพย์ที่ตนได้แล้วๆ ไว้ เป็นผู้มีชีวิตร้อยปี จะพึงประสบกองโภคสมบัติเป็นอันมากบ้างหรือหนอ ฯ

“Evaṁ, bhante”.อุ. พึงเป็นอย่างนั้นได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Taṁ kiṁ maññatha, sakkā,
sakkā → sakyā (bj)พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน api nu so puriso bhogahetu bhoganidānaṁ bhogādhikaraṇaṁ ekaṁ vā rattiṁ ekaṁ vā divasaṁ upaḍḍhaṁ vā rattiṁ upaḍḍhaṁ vā divasaṁ ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyyā”ti?
bhogahetu → bhogahetukaṁ (sya-all) | rattiṁ upaḍḍhaṁ vā → (sya-all) | nu → S. adds kho. (pts note) | bhogahetu → S. -hetukaṁ; omitted by M6. (pts note) | bhoganidānaṁ → T. M7 -nidhānaṁ. (pts note) | vā → omitted by S. (pts note)บุรุษนั้น จะพึงเสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่หนึ่งคืน หนึ่งวันหรือกึ่งวัน อันมีโภคสมบัติเป็นเหตุ มีโภคสมบัติเป็นแดนเกิด มีโภคสมบัติเป็นที่ตั้งบ้างหรือหนอ ฯ

“No hetaṁ, bhante”.อุ. มิได้เป็นอย่างนั้นเลย พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Taṁ kissa hetu”?
hetu → hotu (sya-all)พ. ข้อนั้นเป็นเหตุอะไร ฯ

“Kāmā hi, bhante, aniccā tucchā musā mosadhammā”ti.
aniccā → T. acchā; M7 accā. (pts note)อุ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะกามทั้งหลายเป็นของไม่เที่ยง เป็นของว่างเปล่า เป็น ของหลอกลวง เป็นของมีความฉิบหายไปเป็นธรรมดา ฯ

“Idha pana vo, sakkā, mama sāvako dasa vassāni appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya.
sakkā → sakkyā (bj) | ekantasukhappaṭisaṁvedī → satampi vassasatasahassāni ekantasukhapaṭisaṁvedī (bj, pts) | kho → omitted by M. Ph. S. (pts note)พ. ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ส่วนสาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนอยู่ตลอด ๑๐ ปี พึงเป็นผู้เสวยความสุข โดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มี หมื่นปีก็มี แสนปีก็มี และสาวกของเรานั้นแล So ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
khvassa → T. M6 kho 'sa; M7 kho 'ssa. (pts note)พึงเป็นสกทาคามี ก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี Tiṭṭhantu, sakkā, dasa vassāni.
sakkā → sakyā (bj)ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ๑๐ ปีจงยกไว้ Idha mama sāvako nava vassāni …สาวกของเราในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตามที่เรา พร่ำสอนตลอด ๙ ปี aṭṭha vassāni …๘ ปี satta vassāni …๗ ปี cha vassāni …๖ ปี pañca vassāni …๕ ปี cattāri vassāni …๔ ปี tīṇi vassāni …๓ ปี dve vassāni …๒ ปี ekaṁ vassaṁ appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya, so ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
ekantasukhappaṭisaṁvedī → satampi vassasatasahassāni ekanta sukhapaṭisaṁvedī (bj, pts) | khvassa → T. M7 kho 'ssa; M6 kho. (pts note)๑ ปีพึงเป็นผู้เสวยความสุข โดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มี หมื่นปีก็มี แสนปีก็มีและสาวกของเรานั้นแล พึงเป็นสกทาคามีก็มี พึงเป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ๑ Tiṭṭhatu, sakkā, ekaṁ vassaṁ.
sakkā → sakyā (bj)ปีจงยกไว้ Idha mama sāvako dasa māse appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya, so ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
mama → pana (bj) | ekantasukhappaṭisaṁvedī → satampi vassasata sahassāni ekantasukhapaṭisaṁvedī (bj, pts) | vassasatasahassāni → omitted by M. Ph. T. M7. S. (pts note)สาวกของเราในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตาม ที่เราพร่ำสอนตลอด ๑๐ เดือน พึงเป็นผู้เสวยสุขโดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มีหมื่นปีก็มี แสนปีก็มี และสาวกของเรานั้นแล พึงเป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติ ไม่ผิดก็มี ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย Tiṭṭhantu, sakkā, dasa māsā.
sakkā → sakyā (bj)๑๐ เดือนจงยกไว้ Idha mama sāvako nava māse …สาวกของเราในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ ไม่ประมาท มีความเพียรมีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนตลอด ๙ เดือน aṭṭha māse …๘ เดือน satta māse …๗ เดือน cha māse …๖ เดือน pañca māse …๕ เดือน cattāro māse …๔ เดือน tayo māse …๓ เดือน dve māse …๒ เดือน ekaṁ māsaṁ …
ekaṁ → omitted by T. M6. M7. (pts note)๑ เดือน aḍḍhamāsaṁ appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya, so ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
aḍḍhamāsaṁ → addhamāsaṁ (bj) | viharanto → (bj) | vassasatāni → vassasatāni satampivassa sahassāni (bj) | vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī → vassasatasahassāni ekantasukhapaṭisaṁvedī (bj) | ekantasukhappaṭisaṁvedī → satam pi vassasatasahassāni ekantasukhapaṭisaṁvedī (pts) | vassasatasahassāni → omitted by M. Ph. S. (pts note) | ekantasukhapaṭisaṁvedī → T. ekantaṁ sukha- (pts note)กึ่งเดือน พึงเป็นผู้ เสวยสุขโดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มี หมื่นปีก็มี แสนปีก็มี และสาวกของเรานั้นแล พึงเป็น สกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี Tiṭṭhatu, sakkā, aḍḍhamāso.
sakkā aḍḍhamāso → sakyā addhamāso (bj)ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย กึ่งเดือนจงยกไว้ Idha mama sāvako dasa rattindive appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya, so ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
rattindive → rattidive (mr) | ekantasukhappaṭisaṁvedī → satampi vassasatasahassāni ekanta sukhapaṭisaṁvedī (bj) | anāgāmī → ānāgāmī (sya-all) | sakadāgāmī → sakadāhāmī (pts) | rattindive → rattidive (cck: ka.) | vassasatasahassāni → omitted by M. Ph. M7. S. (pts note) | khvassa → T. M7 kho 'ssa; M6 c'assa. (pts note) | vā → omitted by T. M7. (pts note)สาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนตลอด๑๐ คืน ๑๐ วัน พึงเป็นผู้เสวยสุขโดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มี หมื่นปีก็มีแสนปีก็มี และสาวกของเรานั้นแล พึงเป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มีเป็น โสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี Tiṭṭhantu, sakkā, dasa rattindivā.
tiṭṭhantu sakkā → tiṭṭhatu sakkyā (bj)ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ๑๐ คืน ๑๐ วันจงยกไว้ Idha mama sāvako nava rattindive …สาวกของเรา ในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนตลอด ๙ คืน ๙ วัน aṭṭha rattindive …๘ คืน ๘ วัน satta rattindive …๗ คืน๗ วัน cha rattindive …๖ คืน ๖ วัน pañca rattindive …๕ คืน ๕ วัน cattāro rattindive …๔ คืน ๔ วัน tayo rattindive …๓ คืน ๓ วัน dve rattindive …
dve → dvo (bj)๒ คืน๒ วัน

ekaṁ rattindivaṁ appamatto ātāpī pahitatto viharanto yathā mayānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno satampi vassāni satampi vassasatāni satampi vassasahassāni ekantasukhappaṭisaṁvedī vihareyya, so ca khvassa sakadāgāmī vā anāgāmī vā apaṇṇakaṁ vā sotāpanno.
ekantasukhappaṭisaṁvedī → satampi vassasatasahassāni ekanta sukhapaṭisaṁvedī (bj, pts) | ekaṁ rattindivaṁ → ekarattindivaṁ (sya-all) | vassasatasahassāni → omitted by M. Ph. S. (pts note) | khvassa → T. M7 kho 'ssa; M6 c'assa. (pts note) | sotāpanno → T. adds vā. (pts note)๑ คืน ๑ วัน พึงเป็นผู้เสวยสุขโดยส่วนเดียวตลอดร้อยปีก็มี หมื่นปีก็มี แสนปีก็มี และสาวกของเรานั้นแล พึงเป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มีเป็นโสดาบันปฏิบัติ ไม่ผิดก็มี Tesaṁ vo, sakkā, alābhā tesaṁ dulladdhaṁ, ye tumhe evaṁ sokasabhaye jīvite maraṇasabhaye jīvite appekadā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasatha, appekadā na upavasathā”ti.
sakkā → sakyā (bj) | maraṇasabhaye → Ph. -sarāye; T. M6 -bhaye; M7 sokaṁ abhaye, but maraṇasabhaye. (pts note)ดูกรอุบาสกชาวสักกะทั้งหลาย ไม่เป็นลาภของท่านทั้งหลายเสียแล้ว ท่านทั้งหลาย ไม่ได้ดีแล้ว ที่ท่านทั้งหลาย เมื่อชีวิตมีภัยเพราะความโศก มีภัยเพราะความตายอย่างนี้ บางคราว ก็รักษาอุโบสถอันมีองค์ ๘บางครั้งก็ไม่รักษา ฯ

“Ete mayaṁ, bhante, ajjatagge aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasissāmā”ti.
upavasissāmāti chaṭṭhaṁ → upavasissāmā ti (pts)อุ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เหล่านี้จักรักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ฯ

Chaṭṭhaṁ.จบสูตรที่ ๖