Sāriputtasutta๕๒ สารีปุตตสูตร
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | + → sāvatthi (bjt)ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า
“āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → bhikkhavo ti āvuso ti (pts)ผู้มีอายุ ทั้งหลาย
“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | āvusoti → āvuso ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นกล่าวรับคำแล้ว
Āyasmā sāriputto etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)ท่านพระสารีบุตรจึงได้กล่าวเรื่องนี้ว่า
“No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti—
sacittapariyāyakusalo bhavissāmīti → sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti (sya-all) | atha → T. only a; omitted by M6. M7. (pts note) | sacittapariyāyakusalo → S. -lā. (pts note) | bhavissāmī → S. -mā. (pts note) | paracittapariyāyakusalo → paracittapariyāya kusalo (bjt) | sacittapariyāyakusalo → sacittapariyāya kusalo (bjt) | bhavissāmīti → bhavissāmī ti evaṁ (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย หากภิกษุเป็นผู้ไม่ฉลาดในวาระจิตของผู้อื่น เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุนั้นพึงสำเหนียกว่า ‘เราจักเป็นผู้ฉลาดในวาระจิตของตน’
evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | sacittapariyāyakusalo → sacittapariyāya kusalo (bjt) | kathañcāvuso → kathañ cāvuso (pts)ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในวาระจิตของตน เป็นอย่างไร
Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati.
udapatte → udakapatte (sya-all) | itthī → itthi (pts) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanakajātiyo (pts) | daharo → M7 adds vā. (pts note) | maṇḍanakajātiyo → M. S. -ko; Ph. -najātiko. (pts note) | udapatte → Ph. S. udakapatte. (pts note) | aṅgaṇaṁ → T. M6. M7 aṅganaṁ. (pts note) | aṅgaṇassa → T. M6. M7 aṅganassa. (pts note) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanaka jātiko (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts)
No ce tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo:
paripuṇṇasaṅkappo → paripuṇṇo saṅkappo (bj) | aṅgaṇaṁ → M6 aṅganaṁ. (pts note) | tenevattamano → ten ev attamano (pts)
‘lābhā vata me, parisuddhaṁ vata me’ti.
meti → me ti evam (pts)
Evamevaṁ kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu:
paccavekkhaṇā bahukārā → paccavekkhanā bahūkārā (bj) | paccavekkhaṇā → paccavekkhanā (pts) | bhikkhuno → M6 -nā; M. Ph. bhikkhu. (pts note) | paccavekkhanā → M7. S. -ṇā; M. Ph. -māno. (pts note) | bahukārā → T. -karā; M. Ph. -kāro. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts)คือ ภิกษุมีการพิจารณาที่เป็นอุปการะมากในกุศลธรรมทั้งหลายว่า
‘abhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṁ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṁ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṁ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṁ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṁ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṁ viharāmi, saṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṁ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṁ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṁ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṁ viharāmī’ti.
abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | thinamiddhapariyuṭṭhito → thīnamiddhapariyuṭṭhito (bj, sya-all, pts) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (sya-all, pts) | vicikiccho → vecikiccho (sya-all) | saṅkiliṭṭhacitto → saṁkikiṭṭhacitto (sya-all) | asamāhito → asamāhito nukho bahulaṁ viharāmi samāhito (sya-all) | vecikiccho → ba. vicikiccho (sya-all: yu.) | avyāpannacitto → T. vya- (pts note) | vicikiccho → S. ve- (pts note) | akkodhano → M. Ph. ako- (pts note) | saṅkiliṭṭhacitto → saṁkiliṭṭhacitto (my, ms2005, pts) | asaṅkiliṭṭhacitto → asaṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, th, ms2005, pts) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | byāpannacitto → vyāpannacitto (pts) | viharāmīti → viharāmī ti (pts)‘เราเป็นผู้ มีอภิชฌาอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มีอภิชฌา เราเป็นผู้มีจิตพยาบาทอยู่โดยมาก หรือหนอ หรือมีจิตไม่พยาบาท เราเป็นผู้มีถีนมิทธะกลุ้มรุมอยู่โดยมากหรือหนอ หรือปราศจากถีนมิทธะ เราเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่านอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มีจิตฟุ้งซ่าน เราเป็นผู้มีความสงสัยอยู่โดยมากหรือหนอ หรือข้ามพ้นความสงสัยแล้ว เราเป็นผู้ มักโกรธอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มักโกรธ เราเป็นผู้มีจิตเศร้าหมองอยู่โดยมาก หรือหนอ หรือมีจิตไม่เศร้าหมอง เราเป็นผู้มีกายกระสับกระส่ายอยู่โดยมากหรือหนอ หรือมีกายไม่กระสับกระส่าย เราเป็นผู้เกียจคร้านอยู่โดยมากหรือหนอ หรือปรารภ ความเพียร เราเป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่โดยมากหรือหนอ หรือมีจิตตั้งมั่น’ เปรียบ เหมือนสตรีหรือบุรุษที่ยังหนุ่มสาว มีปกติชอบแต่งตัว ส่องดูเงาหน้าของตนใน กระจกเงาอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง หรือในภาชนะน้ำที่ใส ถ้าเห็นธุลีหรือจุดดำที่หน้านั้นก็ พยายามขจัดธุลีหรือจุดดำนั้นเสีย หากไม่เห็นธุลีหรือจุดดำที่หน้านั้น ก็ดีใจ ภูมิใจ ด้วยเหตุนั้นเองว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ หน้าของเราบริสุทธิ์แล้วหนอ’
Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า
‘abhijjhālu bahulaṁ viharāmi …pe… asamāhito bahulaṁ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | ussoḷhī ca → ussoḷhica (bj) | ussoḷhī → ussoḷhi (sya-all, pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | bahulaṁ → bahulam (pts) | viharāmīti → viharāmī ti (pts) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)‘เราเป็นผู้มีอภิชฌาอยู่โดยมาก ฯลฯ เป็นผู้ มีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่โดยมาก’ ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาป อกุศลธรรมเหล่านั้น ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าที่ถูกไฟไหม้ หรือมีศีรษะที่ถูกไฟไหม้ ทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและ สัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับไฟที่ไหม้ผ้าหรือไฟที่ไหม้ศีรษะนั้น
Evamevaṁ kho, āvuso, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
ussoḷhī → ussoḷhi (bj, sya-all, pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | evamevaṁ → eva meva (bjt) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)
Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:
panāvuso → āvuso (bj); pānāvuso (sya-all)ผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า
‘anabhijjhālu bahulaṁ viharāmi …pe… samāhito bahulaṁ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyo”ti.
anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj); anabhijjālu (sya-all) | uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | uttariṁ → M. Ph. -ri. (pts note) | viharāmīti → viharāmī ti (pts) | tesuyeva → tesu yeva (pts) | karaṇīyoti → karaṇīyo ti ṭhitim (pts)‘เราเป็นผู้ไม่มีอภิชฌาอยู่ โดยมาก ฯลฯ เป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่โดยมาก’ ภิกษุนั้นควรตั้งมั่นอยู่ในกุศลธรรม เหล่านั้นแล้วทำความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายให้ยิ่งขึ้นไป
Dutiyaṁ.
ahaṁ → M. Ph. pāhaṁ. (pts note) | dutiyaṁ → p ahaṁ (pts)สารีปุตตสูตรที่ ๒ จบ