Sāriputtasutta๗ สารีปุตตสูตร
Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtena → sārīputtena (sya-all) | sammodi → omitted by M6. M7. (pts note) | + → sāvatthiyaṁ (bjt) | tenupasaṅkami → tenupasaṁkami (bjt) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | sārāṇīyaṁ → M. Ph. sāra- (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)ได้ สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ ถามท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า
“Siyā nu kho, āvuso sāriputta, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa, na āpasmiṁ āposaññī assa, na tejasmiṁ tejosaññī assa, na vāyasmiṁ vāyosaññī assa, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa, na idhaloke idhalokasaññī assa, na paraloke paralokasaññī assa; saññī ca pana assā”ti?
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj, pts); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | ākāsānañcāyatanasaññī → ākāsānañcāyatananasaññī (bj) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | saññī → M6 na saṁñi. (pts note) | siyā nu → siyānu (bjt) | idhaloke → idha loke (bjt, th) | assāti → assā ti (pts)“ท่านสารีบุตร มีได้หรือหนอ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมีสัญญาในธาตุ ดินว่าเป็นธาตุดิน ในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ในธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลม ว่าเป็นธาตุลม ในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ใน วิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ในอากิญจัญญายตนฌาน ว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แต่ต้องมีสัญญา”
“Siyā, āvuso ānanda, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… na paraloke paralokasaññī assa; saññī ca pana assā”ti.
pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj, pts); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | samādhipaṭilābho → samādhi paṭilābho (bjt) | assāti → assā ti (pts)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านอานนท์ มีได้ การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ต้องมี สัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แต่ต้องมีสัญญา”
“Yathā kathaṁ pana, āvuso sāriputta, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī assa …pe… saññī ca pana assā”ti?
pana āvuso → panāvuso (bj) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj, pts); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | pe → M. Ph. pa. (pts note) | na → M. omits this phrase; T. omits na. (pts note) | samādhipaṭilābho → samādhi paṭilābho (bjt) | + → na paraloke paralokasaññī assa (bjt, th, pts) | yathā kathaṁ pana āvuso sāriputta → yathākathaṁ panāvuso sārīputta (th) | yathā kathaṁ pana āvuso → yathākathaṁ panāvuso (pts) | assāti → assā ti (pts)ท่านพระอานนท์ถามว่า “ท่านสารีบุตร มีได้อย่างไร การที่ภิกษุได้สมาธิโดยไม่ ต้องมีสัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ฯลฯ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แต่ต้องมี สัญญา”
“Ekamidāhaṁ, āvuso ānanda, samayaṁ idheva sāvatthiyaṁ viharāmi andhavanasmiṁ.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | idheva → idh eva (pts)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านอานนท์ สมัยหนึ่ง ผมอยู่ที่ป่าอันธวัน เขต กรุงสาวัตถีนี้แล
Tatthāhaṁ tathārūpaṁ samādhiṁ samāpajjiṁ yathā neva pathaviyaṁ pathavisaññī ahosiṁ, na āpasmiṁ āposaññī ahosiṁ, na tejasmiṁ tejosaññī ahosiṁ, na vāyasmiṁ vāyosaññī ahosiṁ, na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī ahosiṁ, na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī ahosiṁ, na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī ahosiṁ, na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī ahosiṁ, na idhaloke idhalokasaññī ahosiṁ, na paraloke paralokasaññī ahosiṁ; saññī ca pana ahosin”ti.
Tatthāhaṁ → athāhaṁ (mr) | samāpajjiṁ → samāpajjaṁ (bj) | pathaviyaṁ pathavisaññī → paṭhaviyaṁ paṭhavisaññī (bj, pts); paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī (sya-all) | nevasaññānāsaññāyatanasaññī → nevasaññānāsasaññāyatanasaññī (bj) | ahosiṁ → ahosinti kiṁ (bj) | ca pana ahosinti kiṁsaññī → (bj) | Tatthāhaṁ → athāhaṁ (cck: ka.) | samāpajjiṁ → paṭilabhāmi (cck: ka.) | tatthāhaṁ → M. Ph. athāhaṁ. (pts note) | tathārūpaṁ → M6 -pānaṁ. (pts note) | samāpajjiṁ → T. -pajjiṁsu; Ph. -pajjāmi; M. paṭilabhāmi. (pts note) | ahosiṁ → Ph. ahosi throughout. (pts note) | ahosinti → ahosin ti (pts)ณ ที่นั้น ผมได้เข้าสมาธิโดยไม่มีสัญญาในธาตุดินว่าเป็นธาตุดิน ในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำ ในธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟ ในธาตุลมว่าเป็นธาตุลม ใน อากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ในวิญญาณัญจายตนฌาน ว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ในโลกนี้ว่า เป็นโลกนี้ ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แต่ผมเป็นผู้มีสัญญา”
“Kiṁsaññī panāyasmā sāriputto tasmiṁ samaye ahosī”ti?
Kiṁsaññī panāyasmā sāriputto → kiṁsaññī panāvuso sāriputta (mr) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputto → kiṁ saññī panāvuso sāriputta (cck: ka.) | panāyasmā → M. panāvuso. (pts note) | ahosīti → ahosī ti (pts)ท่านพระอานนท์ถามว่า “ในสมัยนั้น ท่านสารีบุตรเป็นผู้มีสัญญาอย่างไร”
“‘Bhavanirodho nibbānaṁ bhavanirodho nibbānan’ti kho me, āvuso, aññāva saññā uppajjati aññāva saññā nirujjhati.
me → omitted by M7. (pts note) | nibbānanti → nibbānan ti (pts) | aññāva → aññā va (pts)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ผู้มีอายุ สัญญาอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘ความ ดับภพเป็นนิพพาน ความดับภพเป็นนิพพาน’ สัญญาอย่างหนึ่งดับไป
Seyyathāpi, āvuso, sakalikaggissa jhāyamānassa aññāva acci uppajjati aññāva acci nirujjhati;
jhāyamānassa → M. Ph. jalamānāya. (pts note) | va → omitted by M6; T. M7 ca. (pts note) | va → omitted by T. M6. M7. (pts note) | acci → Ph. T. acchi. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | aññāva → aññā va (pts)
evamevaṁ kho, āvuso, ‘bhavanirodho nibbānaṁ bhavanirodho nibbānan’ti aññāva saññā uppajjati aññāva saññā nirujjhati.
kho → kho me (bj, sya-all, pts) | me → omitted by M. Ph. (pts note) | nibbānaṁ → omitted by Ph. (pts note) | va → M6. M7 ca. (pts note) | va → M6. M7 ca. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | nibbānanti aññāva → nibbānan ti aññā va (pts) | aññāva → aññā va (pts)ผู้มีอายุ สัญญาอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘ความดับภพเป็นนิพพาน ความดับภพเป็น นิพพาน’ สัญญาอย่างหนึ่งดับไป เปรียบเหมือนเมื่อไฟมีเชื้อกำลังไหม้อยู่ เปลวไฟ อย่างหนึ่งเกิดขึ้น เปลวไฟอย่างหนึ่งดับไปฉะนั้น
‘Bhavanirodho nibbānan’ti saññī ca panāhaṁ, āvuso, tasmiṁ samaye ahosin”ti.
nibbānan’ti → nibbānaṁ (pts1ed, mr) | nibbānanti saññī → nibbānaṁsaññī (pts) | ahosinti sattamaṁ → ahosin ti (pts) | nibbāna’nti → nibbānaṁ (cck: sī. ka.) | nibbānanti saññī → nibbānaṁ-saññī (pts)ผู้มีอายุ ในสมัยนั้น ผมได้มีสัญญา ว่า ‘ความดับภพเป็นนิพพาน’