Saddhasutta๙ สันธสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.
nātike → nādike (bj, sya-all); ñātike (pts) | giñjakāvasathe atha kho → iñjakāvasathe athakho (sya-all) | Ñātike → M. Nātike; M7. S. Nādike; T. Nādite. (pts note) | Giñjakāvasathe → S. Iñjakā-; T. M7 Satikajā. (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ คิญชกาวสถาราม ในนาทิกคาม
Atha kho āyasmā saddho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ saddhaṁ bhagavā etadavoca:
saddho → sandho (bj, sya-all, pts) | saddhaṁ → sandhaṁ (bj, sya-all, pts) | sandho → saddho (bj: machasaṁ) | Sandho → M. Ph. Saddho, and so throughout; M7 often Saddha and Saddho. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระสันธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงตรัสกับท่านดังนี้ว่า
“Ājānīyajhāyitaṁ kho, saddha, jhāya;
ājānīyajhāyitaṁ kho saddha jhāya → ājānīyajjhāyitaṁ sandhajhāya (bj) | saddha → sandha (sya-all) | saddha jhāya → sandha jhāyatha (pts) | sandhajhāya → jhāyatha (bj: sīmu) | Ājānīyajjhāyitaṁ → T. ajānīyya-; M. Ph. S. -nīyajhāyitaṁ. (pts note) | kho → omitted by M. Ph. (pts note) | jhāyatha → S. jhāya; M. Ph. omit jh- and mā. (pts note)สันธะ เธอจงเพ่ง อย่างการเพ่งของม้าอาชาไนย เท่านั้น
mā khaḷuṅkajhāyitaṁ.
khaḷuṅkajhāyitaṁ → mā khaḷuṅkajjhāyitaṁ (bj, pts1ed); … sandha … (sya-all) | khaḷuṅkajhāyitaṁ → khaluṅkajjhāyitaṁ (bj); khaḷuṅgajhāyitaṁ (sya-all) | khaḷuṅkajhāyitaṁ → ājānīyajjhāyitaṁ kho saddha jhāyatha, mā khaḷuṅkajjhāyitaṁ (cck: sī. pī.) | khaḷuṅkajjhāyitaṁ → M. Ph. S. khaluṅga-, also -jhāyitaṁ, and so in every similar case. (pts note)อย่าเพ่งอย่างการ เพ่งของม้ากระจอก
Kathañca, khaḷuṅkajhāyitaṁ hoti?
khaḷuṅkajhāyitaṁ → khaluṅkajjhāyitaṁ (bj); sandha khaḷuṅgajhāyitaṁ (sya-all) | khaḷuṅkajjhāyitaṁ → omitted by T. M7. (pts note) | kathañca khaḷuṅkajhāyitaṁ → kathañ ca sandha khaḷuṅkajjhāyitaṁ (pts)การเพ่งของม้ากระจอก เป็นอย่างไร
Assakhaḷuṅko hi, saddha, doṇiyā baddho ‘yavasaṁ yavasan’ti jhāyati.
baddho → bandho (sya-all, mr) | assakhaḷuṅko → assakhaluṅko (bj); assakhaḷuṅgo (sya-all) | saddha → sandha (bj, sya-all, pts) | baddho yavasaṁ yavasanti → bandho yavasassaṁ yavasassanti (sya-all) | doṇiyā → bandho (bj: syā) | baddho → bandho (cck: syā. ka.) | baddho → M. Ph. S. bandho always. (pts note) | yavasaṁ → Ph. S. yavasassaṁ throughout. (pts note) | yavasan → S. yavasassan; Ph. va rūpan. (pts note) | jhāyati → T. M7 jjhāyati throughout. (pts note) | yavasanti → yavasan ti (pts)คือ ธรรมดาม้ากระจอกถูกเขาผูกไว้ใกล้รางข้าวเหนียว ย่อมเพ่งว่า ‘ข้าว เหนียว ข้าวเหนียว’
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Na hi, saddha, assakhaḷuṅkassa doṇiyā baddhassa evaṁ hoti:
saddha assakhaḷuṅkassa → sandha assakhaluṅkassa (bj); sandha assakhaḷuṅgassa (sya-all); sandha assakaḷuṅkassa (pts) | baddhassa → buddhassa (bj); bandhassa (sya-all)เพราะม้ากระจอกที่ถูกเขาผูกไว้ใกล้ราง ข้าวเหนียวไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า
‘kiṁ nu kho maṁ ajja assadammasārathi kāraṇaṁ kāressati, kimassāhaṁ paṭikaromī’ti.
kimassāhaṁ → kammassāhaṁ (mr) | paṭikaromīti → patikaromīti (bj) | kimassāhaṁ → kammassāhaṁ (cck: ka.) | kāraṇaṁ → T. M7 ka- (pts note) | kāressati → M. Ph. karissati. (pts note) | assāhaṁ → M. Ph. kammassāhaṁ; T. M7 kim issāhaṁ. (pts note) | kiṁ → kin (pts) | kimassāhaṁ paṭikaromīti → kim assāhaṁ paṭikaromī ti (pts)‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำเหตุอะไรหนอ เราจะทำอะไรตอบแทนเขา’
So doṇiyā baddho ‘yavasaṁ yavasan’ti jhāyati.
baddho yavasaṁ yavasanti → bandho yavasassaṁ yavasassanti (sya-all) | yavasan → S. yavasassan; Ph. vasan. (pts note) | yavasanti → yavasan ti (pts)ม้ากระจอกนั้นถูกเขาผูกไว้ใกล้รางข้าวเหนียวจึงเพ่งว่า ‘ข้าวเหนียว ข้าวเหนียว’ ฉันใด
Evamevaṁ kho, saddha, idhekacco purisakhaḷuṅko araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.
saddha → sandha (bj, sya-all) | purisakhaḷuṅko → purisakhaluṅko (bj); purisakhaḷuṅgo (sya-all) | rukkhamūlagatopi → rukkhakamūlagatopi (bj) | saddha idhekacco → sandha idh ekacco (pts) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi → araññagato pi rukkhamūlagato pi suññāgāragato pi (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts)บุรุษกระจอกบางคนในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี มีจิตถูกกามราคะ(ความกำหนัดในกาม)กลุ้มรุม ถูกกามราคะ ครอบงำอยู่ ไม่รู้วิธีสลัดกามราคะที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง
So kāmarāgaṁyeva antaraṁ katvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati avajjhāyati,
katvā → karitvā (bj, pts) | avajjhāyati byāpādapariyuṭṭhitena → apajjhāyati vyāpādapariyuṭṭhitena (bj) | kāmarāgaṁyeva antaraṁ katvā → kāmarāgaṁ yeva anantaraṁ karitvā (sya-all) | avajjhāyati → T. M7 apa- (pts note)เขาจึงทำกามราคะ เท่านั้นไว้ภายในแล้วเพ่ง เพ่งทั่วถึง เพ่งเป็นนิตย์ เพ่งลงต่ำ
byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati …
byāpādapariyuṭṭhitena → vyāpādapariyuṭṭhitena (bjt, pts)มีจิตถูกพยาบาท(ความ คิดร้าย)กลุ้มรุม ถูกพยาบาทครอบงำอยู่ ...
thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati …
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (bj, sya-all, pts)มีจิตถูกถีนมิทธะ(ความหดหู่และเซื่องซึม) กลุ้มรุม ...
uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati …มีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะ(ความฟุ้งซ่านและร้อนใจ)กลุ้มรุม ...
vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.
vicikicchāparetena → vicikicchā paretena (bjt) | nappajānāti → na ppajānāti (pts)มีจิตถูก วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย)กลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำอยู่ และไม่รู้วิธีสลัดวิจิกิจฉา ที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง
So vicikicchaṁyeva antaraṁ katvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati avajjhāyati.
katvā → karitvā (bj, pts) | avajjhāyati → apajjhāyati (bj) | antaraṁ katvā → anantaraṁ karitvā (sya-all) | antaraṁ → S. anantaraṁ. (pts note) | karitvā → M. Ph. katvā. (pts note) | avajjhāyati → T. M7 apa- (pts note) | vicikicchaṁyeva → vicikicchaṁ yeva (bjt, pts)เขาจึงทำวิจิกิจฉาเท่านั้นไว้ภายในแล้วเพ่ง เพ่งอย่างทั่วถึง เพ่งเป็นนิตย์ เพ่งลงต่ำ
So pathavimpi nissāya jhāyati, āpampi nissāya jhāyati, tejampi nissāya jhāyati, vāyampi nissāya jhāyati, ākāsānañcāyatanampi nissāya jhāyati, viññāṇañcāyatanampi nissāya jhāyati, ākiñcaññāyatanampi nissāya jhāyati, nevasaññānāsaññāyatanampi nissāya jhāyati, idhalokampi nissāya jhāyati, paralokampi nissāya jhāyati, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tampi nissāya jhāyati.
pathavimpi → paṭhavimpi (bj, sya-all, pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | idhalokampi → idha lokampi (bjt) | pathavimpi → paṭhavim pi (pts) | āpampi → āpam pi (pts) | tejampi → tejam pi (pts) | vāyampi → vāyam pi (pts) | ākāsānañcāyatanampi → ākāsānañcāyatanam pi (pts) | viññāṇañcāyatanampi → viññāṇañcāyatanam pi (pts) | ākiñcaññāyatanampi → ākiñcaññāyatanam pi (pts) | nevasaññānāsaññāyatanampi → nevasaññānāsaññāyatanam pi (pts) | idhalokampi → idhalokam pi (pts) | paralokampi → paralokam pi (pts) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts)เขาอาศัยธาตุดินเพ่งบ้าง อาศัยธาตุน้ำเพ่งบ้าง อาศัยธาตุไฟ เพ่งบ้าง อาศัยธาตุลมเพ่งบ้าง อาศัยอากาสานัญจายตนฌานเพ่งบ้าง อาศัย วิญญาณัญจายตนฌานเพ่งบ้าง อาศัยอากิญจัญญายตนฌานเพ่งบ้าง อาศัย เนวสัญญานาสัญญายตนฌานเพ่งบ้าง อาศัยโลกนี้เพ่งบ้าง อาศัยโลกหน้าเพ่งบ้าง อาศัยแม้รูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจบ้าง
Evaṁ kho, saddha, purisakhaḷuṅkajhāyitaṁ hoti.
saddha purisakhaḷuṅkajhāyitaṁ → sandha purisakhaluṅkajjhāyitaṁ (bj); sandha purisakhaḷuṅgajhāyitaṁ (sya-all); sandha purisakhaḷuṅkajjhāyitaṁ (pts)สันธะ การเพ่งของบุรุษผู้กระจอกย่อมเป็นไปได้ อย่างนี้แล
Kathañca, saddha, ājānīyajhāyitaṁ hoti?
saddha ājānīyajhāyitaṁ → sandha ājānīyajjhāyitaṁ (bj) | saddha → sandha (sya-all)การเพ่งของม้าอาชาไนย เป็นอย่างไร
Bhadro hi, saddha, assājānīyo doṇiyā baddho na ‘yavasaṁ yavasan’ti jhāyati.
saddha → sandha (bj, sya-all, pts) | baddho → bandho (sya-all) | yavasaṁ yavasanti → yavasassaṁ yavasassanti (sya-all) | yavasaṁ → T. yañcasaṁ. (pts note) | yavasanti → yavasan ti (pts)คือ ธรรมดาว่าม้าอาชาไนยที่ดีที่ถูกเขาผูกไว้ใกล้รางข้าวเหนียวย่อมไม่เพ่งว่า ‘ข้าวเหนียว ข้าวเหนียว’
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Bhadrassa hi, saddha, assājānīyassa doṇiyā baddhassa evaṁ hoti:
saddha → sandha (bj, sya-all, pts) | baddhassa → buddhassa (bj); bandhassa (sya-all)เพราะม้าอาชาไนยที่ดีที่ถูกเขาผูกไว้ ใกล้รางข้าวเหนียวมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘kiṁ nu kho maṁ ajja assadammasārathi kāraṇaṁ kāressati, kimassāhaṁ paṭikaromī’ti.
paṭikaromīti → patikaromīti (bj) | kāressati → M. karissati; Ph. kareyyāti. (pts note) | assāhaṁ → M. Ph. kammassāhaṁ. (pts note) | + → ajja (th) | kiṁ → kin (pts) | kimassāhaṁ paṭikaromīti → kim assāhaṁ paṭikaromī ti (pts)‘วันนี้ สารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำอะไรหนอ เราจะทำอะไรตอบแทนเขา’
So doṇiyā baddho na ‘yavasaṁ yavasan’ti jhāyati.
baddho → bandho (sya-all) | yavasaṁ yavasanti → yavasassaṁ yavasassanti (sya-all) | baddho → T. here bandho. (pts note) | ti → T. vasan; omitted by Ph. (pts note) | yavasanti → yavasan ti (pts)ม้าอาชาไนยนั้นถูกเขาผูกไว้ใกล้รางข้าวเหนียวไม่เพ่งว่า ‘ข้าวเหนียว ข้าวเหนียว’
Bhadro hi, saddha, assājānīyo yathā iṇaṁ yathā bandhaṁ yathā jāniṁ yathā kaliṁ evaṁ patodassa ajjhoharaṇaṁ samanupassati.
saddha → sandha (sya-all) | iṇaṁ → iṇaṁ yathābandhaṁ (sya-all) | bandhaṁ → jāni (sya-all) | jāniṁ yathā kaliṁ → kalī (sya-all) | baddhaṁ → bandhaṁ (bj: machasaṁ) | baddhaṁ → M. Ph. S. bandhaṁ. (pts note) | ajjhoharaṇaṁ → M. -saraṇaṁ. (pts note) | bhadro hi saddha → bhadrohi sandha (bjt)เพราะม้าอาชาไนยที่ดีย่อมพิจารณาเห็นการถูกประตักแทง เหมือนคนเป็นหนี้คิดถึงหนี้ เหมือนคนถูกจองจำมองเห็นการจองจำ เหมือนคน เสื่อมทรัพย์นึกถึงความเสื่อมทรัพย์ เหมือนคนมีความผิดเล็งเห็นความผิด ฉันใด
Evamevaṁ kho, saddha, bhadro purisājānīyo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti,
saddha → sandha (bj, sya-all, pts) | na → (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi → araññagato pi rukkhamūlagato pi suññāgāragato pi (pts)บุรุษอาชาไนยผู้เจริญก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่าง ก็ดี ไม่มีจิตถูกกามราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกกามราคะครอบงำอยู่ รู้วิธีที่จะสลัดกามราคะ ที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง
na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati …
byāpādapariyuṭṭhitena → vyāpādapariyuṭṭhitena (bjt, pts)ไม่มีจิตถูกพยาบาทกลุ้มรุม ...
na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati …
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (bj, sya-all, pts)ไม่มีจิตถูกถีนมิทธะ กลุ้มรุม ...
na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati …ไม่มีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ...
na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vicikicchāparetena → vicikicchā paretena (bjt)ไม่มีจิตถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูก วิจิกิจฉาครอบงำอยู่ และรู้วิธีที่จะสลัดวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง
So neva pathaviṁ nissāya jhāyati, na āpaṁ nissāya jhāyati, na tejaṁ nissāya jhāyati, na vāyaṁ nissāya jhāyati, na ākāsānañcāyatanaṁ nissāya jhāyati, na viññāṇañcāyatanaṁ nissāya jhāyati, na ākiñcaññāyatanaṁ nissāya jhāyati, na nevasaññānāsaññāyatanaṁ nissāya jhāyati, na idhalokaṁ nissāya jhāyati, na paralokaṁ nissāya jhāyati, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tampi nissāya na jhāyati;
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | jhāyati → T. continues: jjhāya (sic) ca pana, omitting all the rest. (pts note) | na → omitted by M. Ph. M7. (pts note) | idhalokaṁ → idha lokaṁ (bjt) | yampidaṁ → yaṁ p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts)บุรุษอาชาไนยนั้นย่อมไม่อาศัยธาตุดินเพ่ง ไม่อาศัยธาตุน้ำเพ่ง ไม่อาศัยธาตุไฟเพ่ง ไม่อาศัยธาตุลมเพ่ง ไม่อาศัยอากาสานัญจายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยวิญญาณัญจายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยอากิญจัญญายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน เพ่ง ไม่อาศัยโลกนี้เพ่ง ไม่อาศัยโลกหน้าเพ่ง ไม่อาศัยแม้รูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจเพ่ง
jhāyati ca pana.
jhāyati → omitted by M7. (pts note) | ca pana → capana (th)แต่ย่อมเพ่ง
Evaṁ jhāyiñca pana, saddha, bhadraṁ purisājānīyaṁ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti:
saddha → sandha (bj, pts) | sa-indā → T. M7 sa-inda. (pts note) | evaṁ jhāyiñca pana saddha → evaṁjhāyiñcapana sandha (th) | jhāyiñca → jhāyiñ ca (pts) | ārakāva → ārakā va (pts)สันธะ อนึ่ง เทวดาทั้งหลายพร้อมทั้งพระอินทร์ พรหม มนุษย์ย่อมนอบน้อม บุรุษอาชาไนยผู้เจริญซึ่งมีปกติเพ่งอย่างนี้แต่ที่ไกลทีเดียวว่า
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
namo → na mo (bjt)ข้าแต่ท่านบุรุษอาชาไนย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน ข้าแต่ท่านบุรุษผู้สูงสุด ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyasī’”ti.
te nābhijānāma → tenābhijānāma (th, pts) jhāyasīti → jhāyatīti (sya-all) | jhāyatīti → ba. jhāyasīti (sya-all: yu.) | jhāyasīti → jhāyasī ti (bjt, pts) | yampi → yam pi (pts)ข้าพเจ้าทั้งหลายรู้ชัดเหตุนั้น ๆ ได้ เพราะอาศัยการเพ่งของท่าน”
Evaṁ vutte, āyasmā saddho bhagavantaṁ etadavoca:
saddho → sandho (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสันธะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ว่า
“kathaṁ jhāyī pana, bhante, bhadro purisājānīyo neva pathaviṁ nissāya jhāyati, na āpaṁ nissāya jhāyati, na tejaṁ nissāya jhāyati, na vāyaṁ nissāya jhāyati, na ākāsānañcāyatanaṁ nissāya jhāyati, na viññāṇañcāyatanaṁ nissāya jhāyati, na ākiñcaññāyatanaṁ nissāya jhāyati, na nevasaññānāsaññāyatanaṁ nissāya jhāyati, na idhalokaṁ nissāya jhāyati, na paralokaṁ nissāya jhāyati, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tampi nissāya na jhāyati;
purisājānīyo → so (bj, sya-all, pts1ed); so (mr) | purisājānīyo → purisājānīyo jhāyati so (sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | bhadro → paṭhaviyaṁ (bj: machasaṁ) | purisājānīyo → purisājānīyo jhāyati, so (cck: sī. syā. pī.); purisājānīyo, so (cck: ka.) | jhāyī → T. jjhāya. (pts note) | jhāyati → T. continues: na vāya (sic) nissāya jhāyati and so on; M7 omits jhāyati and so on. (pts note) | yam → M. Ph. na yam. (pts note) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | na → omitted by M. Ph. T. M7. (pts note) | purisājānīyo → purisa jānīyo jhāyati so (bjt) | jhāyati → jāyati (bjt) | idhalokaṁ → idha lokaṁ (bjt) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญซึ่งมีปกติเพ่งย่อมเพ่งอย่างไร คือ บุรุษอาชาไนยนั้น ไม่อาศัยธาตุดินเพ่ง ไม่อาศัยธาตุน้ำเพ่ง ไม่อาศัยธาตุไฟเพ่ง ไม่ อาศัยธาตุลมเพ่ง ไม่อาศัยอากาสานัญจายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยวิญญาณัญจายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยอากิญจัญญายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน เพ่ง ไม่อาศัยโลกนี้เพ่ง ไม่อาศัยโลกหน้าเพ่ง ไม่อาศัยรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจเพ่ง
jhāyati ca pana?
ca pana → capana (th)แต่ ย่อมเพ่ง
Kathaṁ jhāyiñca pana, bhante, bhadraṁ purisājānīyaṁ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti:
bhante → sandha (pts) | jhāyiñ → T. jjhāyati. (pts note) | sa-indā → T. sa-inda. (pts note) | jhāyiñca pana → jhāyiñcapana (th) | jhāyiñca → jhāyiñ ca (pts) | ārakāva → ārakā va (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อนึ่ง เทวดาทั้งหลายพร้อมทั้งพระอินทร์ พรหม มนุษย์ ย่อมนอบน้อมบุรุษอาชาไนยผู้เจริญซึ่งมีปกติเพ่งอย่างนี้แต่ที่ไกลทีเดียวว่า
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่ท่านบุรุษอาชาไนย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน ข้าแต่ท่านบุรุษผู้สูงสุด ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyasī’”ti.
tenābhijānāma → T. -mi. (pts note) jhāyasīti → jhāyatīti (sya-all) | jhāyatīti → ba. jhāyasīti (sya-all: yu.) | jhāyasī → Ph. S. -tī. (pts note) | jhāyasīti → jhāyasī ti (bjt, pts) | yampi → yam pi (pts)ข้าพเจ้าทั้งหลายรู้ชัดเหตุนั้น ๆ ได้ เพราะอาศัยการเพ่งของท่าน”
“Idha, saddha, bhadrassa purisājānīyassa pathaviyaṁ pathavisaññā vibhūtā hoti, āpasmiṁ āposaññā vibhūtā hoti, tejasmiṁ tejosaññā vibhūtā hoti, vāyasmiṁ vāyosaññā vibhūtā hoti, ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññā vibhūtā hoti, viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññā vibhūtā hoti, ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññā vibhūtā hoti, nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññā vibhūtā hoti, idhaloke idhalokasaññā vibhūtā hoti, paraloke paralokasaññā vibhūtā hoti, yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tatrāpi saññā vibhūtā hoti.
saddha → sandha (sya-all) | pathaviyaṁ pathavisaññā → paṭhaviyā paṭhavīsaññā (sya-all) | ākiñcaññāyatanasaññā → ākiñcañāyatanasaññā (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (sya-all) | paṭhaviyā → paṭhaviyaṁ (bj: machasaṁ) | paṭhaviyā → M. -yaṁ. (pts note) | purisājānīyassa pathaviyaṁ pathavisaññā → purisajānīyassa paṭhaviyā paṭhavisaññā (bjt) | idhaloke → idha loke (bjt) | vibhūtā → vibūtā (pts) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สันธะ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญมีสัญญาในธาตุดินว่า เป็นธาตุดินแจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาในธาตุน้ำว่าเป็นธาตุน้ำแจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาใน ธาตุไฟว่าเป็นธาตุไฟแจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาในธาตุลมว่าเป็นธาตุลมแจ่มแจ้งแล้ว มี สัญญาในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌานแจ่มแจ้งแล้ว มี สัญญาในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌานแจ่มแจ้งแล้ว มี สัญญาในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌานแจ่มแจ้งแล้ว มี สัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน แจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้แจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาในโลกหน้าว่าเป็น โลกหน้าแจ่มแจ้งแล้ว มีสัญญาในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจแจ่มแจ้งแล้ว
Evaṁ jhāyī kho, saddha, bhadro purisājānīyo neva pathaviṁ nissāya jhāyati …pe…
saddha → sandha (sya-all) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (sya-all) | jhāyati → M. continues: la || na yaṁ p'idaṁ. (pts note) | evaṁ jhāyī → evaṁjhāyī (th) | pe → spelled out in full (th) | + → na viññāṇañcāyatanaṁ nissāya (th)สันธะ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญมีปกติเพ่งอย่างนี้แล ไม่อาศัยธาตุดินเพ่ง ไม่อาศัย ธาตุน้ำเพ่ง ไม่อาศัยธาตุไฟเพ่ง ไม่อาศัยธาตุลมเพ่ง ไม่อาศัยอากาสานัญจายตนฌาน เพ่ง ไม่อาศัยวิญญาณัญจายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยอากิญจัญญายตนฌานเพ่ง ไม่ อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนฌานเพ่ง ไม่อาศัยโลกนี้เพ่ง ไม่อาศัยโลกหน้าเพ่ง
yampidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, tampi nissāya na jhāyati;
yam → M. Ph. na yam. (pts note) | idaṁ → Ph. S. yam idaṁ. (pts note) | na → omitted by M. Ph. (pts note) | yampidaṁ → jhāyati na ākiñcaññāyatanaṁ nissāya jhāyati na nevasaññānāsaññāyatanaṁ nissāya jhāyati na idhalokaṁ nissāya jhāyati na paralokaṁ nissāya jhāyati yamidaṁ (th) | yampidaṁ → yam p idaṁ (pts) | tampi → tam pi (pts)ไม่อาศัยแม้รูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ที่รู้แจ้ง ที่ถึง ที่ แสวงหา ที่ตรองตามด้วยใจเพ่ง
jhāyati ca pana.
ca pana → capana (th)แต่ย่อมเพ่ง
Evaṁ jhāyiñca pana, saddha, bhadraṁ purisājānīyaṁ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti:
sa-indā → T. M7 sa-inda. (pts note) | saddha → sandha (bjt, pts) | evaṁ jhāyiñca pana saddha → evaṁjhāyiñcapana sandha (th) | jhāyiñca → jhāyiñ ca (pts) | ārakāva → ārakā va (pts)สันธะ อนึ่ง เทวดาทั้งหลายพร้อมทั้งพระอินทร์ พรหม มนุษย์ย่อมนอบน้อม บุรุษอาชาไนยผู้เจริญซึ่งมีปกติเพ่งอย่างนี้แต่ที่ไกลทีเดียวว่า
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่ท่านบุรุษอาชาไนย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน ข้าแต่ท่านบุรุษผู้สูงสุด ข้าพเจ้าขอนอบน้อมท่าน Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyasī’”ti.
te nābhijānāma → tenābhijānāma (th, pts) jhāyasīti navamaṁ → jhāyatīti (sya-all) | jhāyatīti → ba. jhāyasīti (sya-all: yu.) | jhāyasī → Ph. T. M7. S. -tī. (pts note) | yampi → yam pi (pts)ข้าพเจ้าทั้งหลายรู้ชัดเหตุนั้น ๆ ได้ เพราะอาศัยการเพ่งของท่าน”