CatumahārājasuttaСутта Четыре Великих Царя
“Aṭṭhamiyaṁ, bhikkhave, pakkhassa catunnaṁ mahārājānaṁ amaccā pārisajjā imaṁ lokaṁ anuvicaranti:“Монахи, на восьмой день половины месяца министры и члены собрания [небесных] Четырёх Великих Царей странствуют по этому миру [с такой мыслью]:
‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | karontīti cātuddasiṁ → karontī ti cātuddasī (pts) | paṭijāgaranti → paṭijāgaronti (bj: machasaṁ, syā) | kacci → Ph. kiñci. (pts note) | metteyyā → D., T. matteyya. (pts note) | paṭijāgarenti → Ph. paṭijālaṁ karonti; SS., Com. paṭijāgaronti. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th)“Надеемся, что многие люди, которые ведут себя подобающе со своей матерью и отцом, ведут себя подобающе со шраманами и брахманами, чтят старейшин семьи, соблюдают Упосатху, соблюдают дополнительные дни, совершают накопления заслуг”.
Cātuddasiṁ, bhikkhave, pakkhassa catunnaṁ mahārājānaṁ puttā imaṁ lokaṁ anuvicaranti:
Cātuddasiṁ → cātuddisaṁ (bj); cātuddasiyaṁ (sya-all); cātuddasī (pts1ed) | cātuddasiṁ → cātuddasiyaṁ (bj, sya-all) | cātuddasiyaṁ → cātuddasiṁ (bj: machasaṁ)На четырнадцатый день половины месяца сыновья Четырёх Великих Царей странствуют по этому миру [с такой мыслью]:
‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | paṭijāgaranti → paṭijāgaronti (bj: machasaṁ, syā) | kacci → Ph. kiñci. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th) | karontīti → karontī ti (pts)“Надеемся, что многие люди, которые ведут себя подобающе…”
Tadahu, bhikkhave, uposathe pannarase cattāro mahārājāno sāmaññeva imaṁ lokaṁ anuvicaranti:
mahārājāno → mahārājā (bj) | pannarase → paṇṇarase (bj, sya-all, pts) | mahārājā → mahārājāno (bj: machasaṁ) | tadahu → tad ahu (pts) | sāmaññeva → sāmaṁ yeva (pts)На пятнадцатый день половины месяца сами Четыре Великих Царя странствуют по этому миру [с такой мыслью]:
‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | kacci → Ph. Kiñci. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th) | karontīti → karontī ti (pts)“Надеемся, что многие люди, которые ведут себя подобающе…”
Sace, bhikkhave, appakā honti manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karonti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | karonti → karontīti (sya-all) | karonti tamenaṁ → karontī ti tam enaṁ (pts) | paṭijāgarenti → SS. paṭijāgaronti; Ph. paṭijālaṁ karonti. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th)Если, монахи, мало людей [в мире], которые ведут себя подобающе…
Tamenaṁ, bhikkhave, cattāro mahārājāno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāya sabhāya sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ārocenti:
mahārājāno → mahārājā (bj) | sudhammāya sabhāya → sudhammāyaṁ sabhāyaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | sudhammāya sabhāya → sudhammāyaṁ sabhāyaṁ (pts) | mahārājā → mahārājāno (bj: machasaṁ) | sabhāyaṁ → sudhammāya sabhāya (bj: machasaṁ) | tamenaṁ → ti tam enaṁ (pts)совершают накопления заслуг, то тогда Четыре Великих Царя сообщают об этом дэвам Таватимсы, когда они встречаются и заседают в Судхамме – зале для собраний:
‘appakā kho, mārisā, manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th) | karontīti → karontī ti (pts)“Многоуважаемые, мало тех людей, которые ведут себя подобающе… совершают накопления заслуг”.
Tena kho, bhikkhave, devā tāvatiṁsā anattamanā honti:
kho → (bj, sya-all); hi (pts) | tena → tena kho (bj: machasaṁ)И тогда из-за этого дэвы Таватимсы становятся недовольными, [говоря]:
‘dibbā vata, bho, kāyā parihāyissanti, paripūrissanti asurakāyā’ti.
asurakāyā’ti → asurā kāyāti (bj) | asurakāyāti → asurā kāyāti (bj) | paripūrissanti → paripūressanti (sya-all) | asurā → asurakāyā (bj: machasaṁ, PTS) | asurakāyāti → asurakāyā ti (pts)“Увы, небесная свита будет приходить в упадок, а свита асуров будет процветать!”
Sace pana, bhikkhave, bahū honti manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karonti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | karonti → karontīti (sya-all) | karonti tamenaṁ → karontī ti tam enaṁ (pts) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th)Но если много людей [в мире], которые ведут себя подобающе…
Tamenaṁ, bhikkhave, cattāro mahārājāno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāya sabhāya sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ārocenti:
sudhammāya sabhāya → sudhammāyaṁ sabhāyaṁ (bj, sya-all, pts) | mahārājāno → D., T. -rājā; Pg. -rājāno. (pts note) | mahārājāno → mahārājā (bjt) | tamenaṁ → ti tam enaṁ (pts)то тогда Четыре Великих Царя сообщают об этом дэвам Таватимсы, когда они встречаются и заседают в Судхамме – зале для собраний:
‘bahū kho, mārisā, manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṁ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti.
paṭijāgaronti → paṭijāgaranti (bj); paṭijāgarenti (pts) | matteyyā → metteyyā (sya-all, pts) | paṭijāgarenti → Ph. paṭijālaṁ karonti; T., Tr., Com. paṭijāgaronti. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyino → kulejeṭṭhāpacāyino (bjt, th) | karontīti → karontī ti (pts)“Многоуважаемые, много тех людей, которые ведут себя подобающе… совершают накопления заслуг”.
Tena, bhikkhave, devā tāvatiṁsā attamanā honti:
tena → tena hi (pts) | hi → Ph. tena kho; Tr. tena. (pts note)И тогда из-за этого дэвы Таватимсы становятся радостными, [говоря]:
‘dibbā vata bho kāyā paripūrissanti, parihāyissanti asurakāyā’ti.
asurakāyā’ti → asurā kāyāti (bj) | asurakāyāti → asurā kāyāti (bj) | paripūrissanti → paripūressanti (sya-all) | kāyāti → asurakāyā (bj: machasaṁ, PTS) | dibbā → T., Bb. divyā. (pts note) | parihāyissanti → Ph. parihārissanti. (pts note) | asurakāyāti → asurakāyā ti (pts)“Воистину, небесная свита будет процветать, а свита асуров будет приходит в упадок!”
Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṁse anunayamāno tāyaṁ velāyaṁ imaṁ gāthaṁ abhāsi:
anunayamāno → anusaññāyamāno (bj: aṭṭhakathā) | anunayamāno → Com. anusaññayamāno = anubodhayamāno. (pts note) | abhāsi → The first couplet recurs Saṁyutta, X. 5 = Therī-gāthā, 31. Dh. 404. (pts note) | devānamindo → devānaṁ indo (pts) | gāthaṁ → gātham (pts)Монахи, как-то раз, когда Сакка, царь дэвов, руководил дэвами Таватимсы, он произнёс эту строфу:
‘Cātuddasiṁ pañcadasiṁ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
Cātuddasiṁ pañcadasiṁ → cātuddasī pañcadasī (pts1ed) | cātuddasiṁ pañcadasiṁ yā ca → cātuddasī pañcadasī yāva (pts) | pañcadasiṁ → cātuddasī pañcadasī (bj: PTS) aṭṭhamī → aṭṭhamiṁ (si) | aṭṭhamī → yāva pakkhassa aṭṭhamiṁ (bj: sīmu) | yāva → ChS. yā ca throughout. (pts note)“Четырнадцатый, пятнадцатый день, на день, что в половине месяца восьмой; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṁ;
pāṭihāriyapakkhañca → pāṭihāriyapakkhaṁ ca (bjt) | pāṭihāriyapakkhañca → pāṭihāriyapakkhañ ca (pts)А также и в особенные дни, что аспектами восемью полна, Uposathaṁ upavaseyya, yopissa mādiso naro’ti.
yopissa → yopassa (bj, sya-all, km, pts1ed) | yopissa → yo passa (bj) | passa → ye, pissa (bj: machasaṁ) | yopissa → yopassa (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | yopissa → yo p assa (pts) | naroti → naro ti (pts)Упосатху должен соблюдать, человек, который хочет быть таким, как я”.
Sā kho panesā, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthā duggītā na sugītā dubbhāsitā na subhāsitā.
sugītā → Ph. omits na sugītā. (pts note) | panesā → pan esā (pts) | devānamindena → devānaṁ indena (pts)Эту строфу, монахи, Сакка, царь богов, продекламировал плохо, а не хорошо. Она была сформулирована плохо, а не хорошо.
Taṁ kissa hetu?И почему?
Sakko hi, bhikkhave, devānamindo avītarāgo avītadoso avītamoho.
hi → (pts) | devānamindo → devānaṁ indo (pts)Потому что Сакка, царь дэвов, не лишён страсти, ненависти, заблуждения.
Yo ca kho so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā brahmacariyo katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, tassa kho etaṁ, bhikkhave, bhikkhuno kallaṁ vacanāya:
tassa kho etaṁ, bhikkhave, bhikkhuno → tassa kho etaṁ bhikkhuno (sya-all); tassa kho evaṁ bhikkhave bhikkhuno (mr) | brahmacariyo → (bj, sya-all, pts) | bhikkhave → (sya-all) | vusitavā → brahmacariyo (bj: machasaṁ) | bhikkhuno → tassa kho etaṁ bhikkhuno (cck: sī. syā.); tassa kho evaṁ bhikkhave bhikkhuno (cck: ka.) | vusitavā → Ph. inserts brahmacariyo after vusitavā. (pts note) | sammadaññāvimutto → sammadaññā vimutto (my) | parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto → parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññā vimutto (bjt) | anuppattasadattho → anuppatta-sadattho (pts)Но в случае с монахом, который арахант, чьи пятна умственных загрязнений уничтожены, который прожил святую жизнь, сделал то, что следовало сделать, сбросил тяжкий груз, достиг своей цели, полностью уничтожил оковы существования и всецело освободился посредством окончательного знания – именно ему подобает говорить:
‘Cātuddasiṁ pañcadasiṁ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
cātuddasiṁ pañcadasiṁ yā ca → cātuddasī pañcadasī yāva (pts) | cātuddasiṁ → cātuddasī pañcadasī (bj: PTS) | pañcadasī → Tr., ChS. -dasiṁ. (pts note) pakkhassa → yāva pakkhassa aṭṭhamiṁ (bj: sīmu) | aṭṭhamī → Ph., T., Tr. aṭṭhamī. (pts note)“Четырнадцатый, пятнадцатый день, на день, что в половине месяца восьмой; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṁ;
pāṭihāriyapakkhañca → pāṭihāriyapakkhaṁ ca (bjt) | pāṭihāriyapakkhañca → pāṭihāriyapakkhañ ca (pts)А также и в особенные дни, что аспектами восемью полна, Uposathaṁ upavaseyya, yopissa mādiso naro’ti.
yopissa → yopassa (bj, sya-all) | yopassa → ye, pissa (bj: machasaṁ) | yopissa mādiso naroti → yo p assa māsido naro ti (pts)Упосатху должен соблюдать, человек, который хочет быть таким, как я”.
Taṁ kissa hetu?И почему?
So hi, bhikkhave, bhikkhu vītarāgo vītadoso vītamoho”ti.
vītamohoti sattamaṁ → vītamoho ti (pts)Потому что этот монах лишён страсти, ненависти, заблуждения”.