NāgasuttaA Royal Elephant
“Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato rañño nāgo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṁ gacchati.
aṅganteva → aṅgantveva (bj, sya-all) | aṅganteva saṅkhaṁ → aṅgantveva saṁkhaṁ (th) | catūhi → catuhi (pts) | aṅganteva → aṅgan t eva (pts)“Mendicants, a royal bull elephant with four factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship.
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)What four?
Idha, bhikkhave, rañño nāgo sotā ca hoti, hantā ca, khantā ca, gantā ca.A royal bull elephant listens, destroys, endures, and goes fast.
Kathañca, bhikkhave, rañño nāgo sotā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a royal bull elephant listen?
Idha, bhikkhave, rañño nāgo yamenaṁ hatthidammasārathi kāraṇaṁ kāreti—
yamenaṁ → yam enaṁ (pts)It’s when a royal bull elephant pays attention, applies the mind, concentrates wholeheartedly, and actively listens to whatever task the elephant trainer has it do,
yadi vā katapubbaṁ yadi vā akatapubbaṁ—whether or not it has done it before.
taṁ aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasoto suṇāti.
aṭṭhiṁ katvā → aṭṭhikatvā (bj, sya-all, km, pts1ed) | sabbacetasā → sabbaṁ cetaso (sabbattha) | sabbacetasā → sabbaṁ cetaso (bj) | aṭṭhikatvā → aṭṭhiṁ katvā (bj: machasaṁ) | cetaso → sabbacetasā (bj: machasaṁ) | katvā → aṭṭhikatvā (sī. syā. kaṁ. pī.) a. ni. 5.140 (cck note) | sabbacetasā → sabbaṁ cetaso (cck: sabbattha)
Evaṁ kho, bhikkhave, rañño nāgo sotā hoti.That’s how a royal bull elephant listens.
Kathañca, bhikkhave, rañño nāgo hantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a royal bull elephant destroy?
Idha, bhikkhave, rañño nāgo saṅgāmagato hatthimpi hanati, hatthāruhampi hanati, assampi hanati, assāruhampi hanati, rathampi hanati, rathikampi hanati, pattikampi hanati.
hanati → hanti (bj) | hatthāruhampi → hatthārūhampi (sya-all) | assāruhampi → assārūhampi (sya-all) | hanti → āhanti (bj: machasaṁ) | hanti → āhanti (bj: machasaṁ) | rathikam → MSS. ratham pi hanti rathikam, &c. (pts note) | saṅgāmagato → saṁgāmagato (th)It’s when a royal bull elephant in battle destroys elephants with their riders, horses with their riders, chariots and charioteers, and foot soldiers.
Evaṁ kho, bhikkhave, rañño nāgo hantā hoti.That’s how a royal bull elephant destroys.
Kathañca, bhikkhave, rañño nāgo khantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a royal bull elephant endure?
Idha bhikkhave, rañño nāgo saṅgāmagato khamo hoti sattippahārānaṁ asippahārānaṁ usuppahārānaṁ pharasuppahārānaṁ bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddānaṁ.
asippahārānaṁ usuppahārānaṁ → usuppahārānaṁ asippahārānaṁ (si ), pharasuppah idaṁ padaṁ sya-all potthakesu natthi | pharasuppahārānaṁ → (sya-all) | usuppahārānaṁ → asippahārānaṁ usuppahārānaṁ (bj: machasaṁ) | pharasuppahārānaṁ → ‘‘pharasuppahārāna’’nti idaṁ padaṁ syāmapotthake natthi. ma. ni. 3.217 passitabbaṁ (cck note) | usuppahārānaṁ → S. T. omits usupp- and reads tharuppahārānaṁ. (pts note) | saṅgāmagato → saṁgāmagato (th) | pharasuppahārānaṁ bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddānaṁ → bheripaṇavasaṁkhatiṇavaninnādasaddānaṁ (th)It’s when a royal bull elephant in battle endures being struck by spears, swords, arrows, and axes; it endures the thunder of the drums, kettledrums, horns, and cymbals.
Evaṁ kho, bhikkhave, rañño nāgo khantā hoti.That’s how a royal bull elephant endures.
Kathañca, bhikkhave, rañño nāgo gantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts) | nāgo gantā → nāgo-gantā (pts)And how does a royal bull elephant go fast?
Idha, bhikkhave, rañño nāgo yamenaṁ hatthidammasārathi disaṁ peseti—
yamenaṁ → yam enaṁ (pts) | disaṁ → disam (pts)It’s when a royal bull elephant swiftly goes in whatever direction the elephant trainer sends it,
yadi vā gatapubbaṁ yadi vā agatapubbaṁ—whether or not it has been there before.
taṁ khippameva gantā hoti.
khippameva → khippaññeva (bj, sya-all) | taṁ khippameva → khippaṁ yeva (pts) | khippaññeva → khippameva (bj: machasaṁ)
Evaṁ kho, bhikkhave, rañño nāgo gantā hoti.That’s how a royal bull elephant goes fast.
Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgato rañño nāgo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṁ gacchati.
aṅganteva → aṅgantveva (bj, sya-all) | catūhi aṅgehi → catuhi dhammehi (pts) | aṅganteva saṅkhaṁ → aṅgantveva saṁkhaṁ (th) | rājāraho hoti rājabhoggo rañño aṅganteva → aṅgan t eva (pts)A royal bull elephant with four factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship.
Evamevaṁ kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti …pe… anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | + → pāhuṇeyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo (bjt) | + → pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | catūhi → catuhi (pts)In the same way, a mendicant with four qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world.
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)What four?
Idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti, hantā ca, khantā ca, gantā ca.A mendicant listens, destroys, endures, and goes fast.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sotā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a mendicant listen?
Idha, bhikkhave, bhikkhu tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṁ suṇāti.
aṭṭhiṁ katvā → aṭṭhikatvā (bj) | sabbacetasā → sabbaṁ cetaso (bj) | cetaso → sabbacetasā (bj: machasaṁ) | aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā → aṭṭhikatvā manasikatvā sabbaṁ cetaso (th) | aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā → aṭṭhikatvā manasikatvā sabbacetaso (pts)It’s when a mendicant pays attention, applies the mind, concentrates wholeheartedly, and actively listens when the teaching and training proclaimed by a Realized One is being taught.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sotā hoti.That’s how a mendicant listens.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu hantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a mendicant destroy?
Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti hanati byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti hanati byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
hanati byantīkaroti → vyantīkaroti (bj); vyantikaroti (pts) | hanati → (sya-all) | vinodeti → vinodeti hanti (bj: machasaṁ) | hanati → ( ) natthi sī. syā. pī. potthakesu. a. ni. 4.164 paṭipadāvagge catutthasutte pana ‘‘sametī’’ti padaṁ sabbatthapi dissati (cck note) | vihiṁsāvitakkaṁ → B. K. inserts pe after vitakkaṁ. (pts note) | byāpādavitakkaṁ → vyāpādavitakkaṁ (bjt, pts) | + → nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti (th)It’s when a mendicant doesn’t tolerate a sensual, malicious, or cruel thought. They don’t tolerate any bad, unskillful qualities that have arisen, but give them up, dispel them, eliminate them, and obliterate them.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu hantā hoti.That’s how a mendicant destroys.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu khantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a mendicant endure?
Idha, bhikkhave, bhikkhu khamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | adhivāsakajātiko → adhivāsikajātiko (bj, pts) | tibbānaṁ → tippānaṁ (pts) | tippānaṁ → B. K. tibbānaṁ. (pts note) | uppannānaṁ → uppannānam (pts)It’s when a mendicant endures cold, heat, hunger, and thirst; the touch of flies, mosquitoes, wind, sun, and reptiles; rude and unwelcome criticism; and they put up with physical pain—sharp, severe, acute, unpleasant, disagreeable, and life-threatening.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu khantā hoti.That’s how a mendicant endures.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu gantā hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)And how does a mendicant go fast?
Idha, bhikkhave, bhikkhu yāyaṁ disā agatapubbā iminā dīghena addhunā yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ, taṁ khippaññeva gantā hoti.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, pts) | sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → sabbupadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo (sya-all) | yāyaṁ → yā sā (pts) | sā → B. K. yā yaṁ. (pts note) | sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → sabbasaṁkhārasamatho sabbupadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo (th) | khippaññeva → khippaṁ yeva (pts)It’s when a mendicant swiftly goes in the direction they’ve never gone before in all this long time; that is, the stilling of all activities, the letting go of all attachments, the ending of craving, fading away, cessation, extinguishment.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu gantā hoti.
bhikkhu → (pts)That’s how a mendicant goes fast.
Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti …pe… anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā”ti.
+ → pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo (th) | catūhi → catuhi (pts)A mendicant with these four qualities … is the supreme field of merit for the world.”