SāḷhasuttaСутта Салха
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.Одно время Благословенный располагается в Весали в зале с остроконечной крышей в Великом Лесу.
Atha kho sāḷho ca licchavi abhayo ca licchavi yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho sāḷho licchavi bhagavantaṁ etadavoca:
sāḷho → saḷho (pts) | Saḷho → B. K. Sāḷo. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда Салха из клана Личчхави и Абхая из клана Личчхави подошли к Благословенному, поклонились ему, и сели рядом. Затем Салха из клана Личчхави сказал Благословенному:
“Santi, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā dvayena oghassa nittharaṇaṁ paññapenti—
paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all, pts)“Почтенный, есть некие шраманы и брахманы, которые провозглашают пересечение наводнения посредством двух явлений:
sīlavisuddhihetu ca tapojigucchāhetu ca.за счёт очищения нравственного поведения и за счёт аскезы и отвращения.
Idha, bhante, bhagavā kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)Что Благословенный скажет на это?”
“Sīlavisuddhiṁ kho ahaṁ, sāḷha, aññataraṁ sāmaññaṅganti vadāmi.
sāḷha → sāḷhā (bj) | sāmaññaṅganti → sāmaññaṅgan ti (pts)“Я утверждаю, Салха, что очищение нравственного поведения является одним из аспектов отшельничества.
Ye te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bj) | tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā → tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchaallīnā (sya-all) | tapojigucchāvādā → tapojigucchāhetuvādā (pts) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)Но те шраманы и брахманы, которые пропагандируют аскезу и отвращение, которые считают аскезу и отвращение сутью, которые твёрдо держатся за аскезу и отвращение, неспособны пересечь наводнение.
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | yepi → ye pi (pts)А также те шраманы и брахманы, чьё телесное, словесное, и умственное поведение нечистое, чьи средства к жизни нечистые, неспособны [достичь] знания и видения, непревзойдённого пробуждения.
Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṁ taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts1ed); kudhāriṁ (mr) | kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts) | kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (cck: ka.)Это как, Салха, если бы человек, желающий пересечь реку, взял бы острый топор и вошёл в рощу.
So tattha passeyya mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ.
akukkukajātaṁ → akukkuccajātaṁ (bj: machasaṁ); akukkuccakajātaṁ (bj: syā) | sālalaṭṭhiṁ → SS. Sālaladdhiṁ. (pts note) | navaṁ → B. K. ujuṁ navaṁ; S. D. ujuvanaṁ; S. Tr. ujunavam. (pts note)Там он бы увидел большой росток салового дерева – прямой, свежий, не имеющий почек.
Tamenaṁ mūle chindeyya;
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Он бы срезал его под корень,
mūle chetvā agge chindeyya;
agge → B. K. aggaṁ. (pts note)отрезал бы верхушку,
agge chetvā sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya;очистил бы от ветвей и листвы,
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya;
kuṭhārīhi → kuthārīhi (pts)обтесал бы топорами,
kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya;
kuṭhārīhi → kuthārīhi (pts)затем далее обтесал бы тесаками,
vāsīhi tacchetvā lekhaṇiyā likheyya;
likheyya → B. K. lekheyya . . . lekhitvā. (pts note)поскоблил бы рубанком,
lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya;
dhoveyya → dhopeyya (bj, sya-all, km, pts1ed) | dhoveyya → dhopeyya (pts) | dhopeyya → dhoveyya (bj: machasaṁ) | dhoveyya → dhopeyya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pāsāṇaguḷena → S. T. -gulena. See M. N. p. 233. (pts note)отполировал каменным шаром,
pāsāṇaguḷena dhovetvā nadiṁ patāreyya.
dhovetvā → dhopetvā (sya-all, pts)и отправился бы пересекать реку.
Taṁ kiṁ maññasi, sāḷha,
sāḷha → sāḷhā (bjt)Как ты думаешь, Салха?
bhabbo nu kho so puriso nadiṁ taritun”ti?
taritunti → taritun ti (pts)Мог бы этот человек пересечь реку?”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“Нет, почтенный.
“Taṁ kissa hetu”?И почему?
“Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā anto avisuddhā.
asu → amu (sya-all) | sālalaṭṭhi → sālalaṭṭhī (pts) | hi → B. K. amuṁ hi; S. D. ayūhi. (pts note)Ведь несмотря на то, что этот росток салового дерева был тщательно подготовлен снаружи, он не был вычищен изнутри.
Tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ—sālalaṭṭhi saṁsīdissati, puriso anayabyasanaṁ āpajjissatī”ti.
tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ sālalaṭṭhi → tass etaṁ pāṭikaṅkhaṁsālalaṭṭhī (pts) | anayabyasanaṁ āpajjissatīti evamevaṁ → anayavyasanaṁ āpajjatīti evaṁ eva (pts)Можно ожидать того, что этот росток салового дерева утонет и человек повстречает беду и несчастье”.
“Evamevaṁ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya.
tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā → tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchaallīnā (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)“Точно так же, Салха, те шраманы и брахманы, которые пропагандируют аскезу и отвращение, которые считают аскезу и отвращение сутью, которые твёрдо держатся за аскезу и отвращение, неспособны пересечь наводнение.
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā → (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | yepi → ye pi (pts)А также те шраманы и брахманы, чьё телесное, словесное, и умственное поведение нечистое, чьи средства к жизни нечистые, неспособны [достичь] знания и видения, непревзойдённого пробуждения.
Ye ca kho te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya.
tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all) | tapojigucchāsārā → tapojigucchasārā (sya-all) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaallīnā (sya-all) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bjt)Но, Салха, те шраманы и брахманы, которые не пропагандируют аскезу и отвращение, которые не считают аскезу и отвращение сутью, которые не держатся твёрдо за аскезу и отвращение, способны пересечь наводнение.
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
ñāṇadassanāya → ñāṇadassānaya (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | yepi → ye pi (pts) | parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā → parisuddhājivā (pts)А также те шраманы и брахманы, чьё телесное, словесное, и умственное поведение чистое, чьи средства к жизни чистые, способны [достичь] знания и видения, непревзойдённого пробуждения.
Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṁ taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt)Это как, Салха, если бы человек, желающий пересечь реку, взял бы острый топор и вошёл в рощу.
So tattha passeyya mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ.
akukkuccakajātaṁ → ‘ujuṁ navaṁ akukkukajāta’nti majjhimāgamādisu kadalikkhandhādiṁ sandhāya bhāsitaṁ (bj note)Там он бы увидел большой росток салового дерева – прямой, свежий, не имеющий почек.
Tamenaṁ mūle chindeyya;
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Он бы срезал его под корень,
mūle chinditvā agge chindeyya;
chinditvā → chetvā (bj, sya-all) | chinditvā → chetvā (sya-all, pts)отрезал бы верхушку,
agge chinditvā sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya;
chinditvā → chetvā (bj, sya-all) | chinditvā → chetvā (sya-all, pts)очистил бы от ветвей и листвы,
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya;обтесал бы топорами,
kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya;затем далее обтесал бы стамесками,
vāsīhi tacchetvā nikhādanaṁ ādāya anto suvisodhitaṁ visodheyya;обточив стамесками, взяв долото внутри хорошо очистил;
anto suvisodhitaṁ visodhetvā lekhaṇiyā likheyya;поскоблил бы рубанком,
lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya;
dhoveyya → dhopeyya (bj, sya-all, pts)отполировал каменным шаром,
pāsāṇaguḷena dhovetvā nāvaṁ kareyya;
dhovetvā → dhopetvā (bj, sya-all, pts) | kareyya → kareyya piyārittaṁ bandheyya (pts)и превратил бы его в лодку.
nāvaṁ katvā phiyārittaṁ bandheyya;
phiyārittaṁ → piyārittaṁ (bj, pts1ed); jiyārittaṁ (sya-all) | katvā phiyārittaṁ → karitvā piyārittaṁ (bj) | phiyārittaṁ bandheyya phiyārittaṁ → piyārittaṁ (pts) | phiyārittaṁ → piyārittaṁ (cck: sī. pī.)Затем он снабдил бы его вёслами и рулём
phiyārittaṁ bandhitvā nadiṁ patāreyya.
phiyārittaṁ → piyārittaṁ (bj); jiyārittaṁ (sya-all)и отправился бы пересекать реку.
Taṁ kiṁ maññasi, sāḷha,
sāḷha → sāḷhā (bj)Как ты думаешь, Салха?
bhabbo nu kho so puriso nadiṁ taritun”ti?
taritunti → taritun ti (pts)Мог бы этот человек пересечь реку?”
“Evaṁ, bhante”.“Да, почтенный.
“Taṁ kissa hetu”?И почему?
“Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā, anto suvisuddhā nāvākatā phiyārittabaddhā.
suvisuddhā nāvākatā → suvisuddhakatā (mr) | asu → amu (sya-all) | nāvākatā phiyārittabaddhā → nāvā katā jiyārittaṁ baddhā (sya-all) | sālalaṭṭhi → sālalaṭṭhī (pts) | nāvākatā phiyārittabaddhā tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ → (pts) | nāvākatā → suvisuddhakatā (cck: ka.) | suvisuddhā nāvākatā phiyārittabaddhā → susuddhā nāvā katā piyārittaṁ baddhā (bjt)Ведь этот росток салового дерева был тщательно подготовлен снаружи, хорошо вычищен изнутри, превращён в лодку, снабжён вёслами и рулём.
Tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ:Можно ожидать того,
‘nāvā na saṁsīdissati, puriso sotthinā pāraṁ gamissatī’”ti.
katā → B. K. omits navā katā. (pts note) | bhaddā → B. K. piyarittā bandhānā; S. D. piyāritta baddhāna. (pts note) | + → katā piyārittā bhaddā tass etaṁ pāṭikaṅkhaṁ--nāvā (pts)что лодка не утонет и человек в сохранности доберётся до другого берега”.
“Evamevaṁ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bj); tapojigucchaallīnā (sya-all) | tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all) | tapojigucchāsārā → tapojigucchasārā (sya-all) | tapojigucchāsārā na → (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)“Точно так же, Салха, те шраманы и брахманы, которые не пропагандируют аскезу и отвращение, которые не считают аскезу и отвращение сутью, которые не держатся твёрдо за аскезу и отвращение, способны пересечь наводнение.
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā → (pts) | yepi → ye pi (pts)А также те шраманы и брахманы, чьё телесное, словесное, и умственное поведение чистое, чьи средства к жизни чистые, способны [достичь] знания и видения, непревзойдённого пробуждения.
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo bahūni cepi kaṇḍacitrakāni jānāti;
sāḷha → sāḷhā (bj) | kaṇḍacitrakāni → kaṇḍacittakāni (bj, sya-all) | cepi kaṇḍacitrakāni → ce pi kaṇḍacittakāni (pts) | pi → B. K. -mitspi. (pts note) | kaṇḍacittakāni → B. K. citrāni; S. D. cittatāni. (pts note)Даже если воин знает множество трюков, которые можно выполнить с помощью стрел,
atha kho so tīhi ṭhānehi rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṁ gacchati.
aṅganteva → aṅgenatvava (bj); aṅgantveva (sya-all) | atha kho → athakho (th) | aṅganteva saṅkhaṁ → aṅgantveva saṁkhaṁ (th) | aṅganteva → aṅgan t eva (pts)только если он наделён тремя качествами, он достоин царя, является принадлежностью царя, считается одним из аспектов царствования.
Katamehi tīhi?Какими тремя?
Dūrepātī ca, akkhaṇavedhī ca, mahato ca kāyassa padāletā.
dūrepātī → durepātī (sya-all) | durepātī → ba. dūrepātī (sya-all: yu.) | dūrepātī → dūre pātī (bjt)Он стрелок на дальние расстояния, меткий стрелок, и он тот, кто раскалывает большое тело.
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo dūrepātī;
sāḷha → sāḷhā (bj) | dūrepātī evamevaṁ → durepātī evameva (sya-all) | durepātī → ba. dūrepātī (sya-all: yu.) | dūrepātī → dūre pātī (bjt)Это как воин является стрелком на дальние расстояния,
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāsamādhi hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)так и ученик Благородных обладает правильным сосредоточением.
Sammāsamādhi, sāḷha, ariyasāvako yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
sāḷha → sāḷhā (bj) | dūre → S. Tr. dūre vā. (pts note) | yaṁ kiñci → yaṁkiñci (th) | netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → m eso attā ti evam etaṁ (pts)Любую форму – прошлую, будущую, настоящую, внутреннюю или внешнюю, грубую или утончённую, низкую или возвышенную, далёкую или близкую – ученик Благородных [с помощью] правильного сосредоточения видит правильным пониманием всякую форму как-есть: “Это не моё. Я не таков. Это не моё “я”.
Yā kāci vedanā …
yā kāci → yākāci (th)Любое чувство…
yā kāci saññā …
yā kāci → yākāci (th)Любое восприятие…
ye keci saṅkhārā …
ye keci saṅkhārā → yekeci saṁkhārā (th)Любые составляющие…
yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
sammappaññāya → sammāpaññāya (pts) | yaṁ kiñci → yaṁkiñci (th) | netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → m eso attā ti evam etaṁ (pts)Любое сознание – прошлое, будущее, настоящее, внутреннее или внешнее, грубое или утончённое, низкое или возвышенное, далёкое или близкое – ученик Благородных [с помощью] правильного сосредоточения видит правильным пониманием всякое сознание как-есть: “Это не моё. Я не таков. Это не моё “я”.
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo akkhaṇavedhī;
sāḷha → sāḷhā (bj)Это как воин является метким стрелком,
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)точно так же ученик Благородных имеет правильный взгляд.
Sammādiṭṭhi, sāḷha, ariyasāvako ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | ayaṁ dukkhanirodhagāminī → dukkhanirodhagāmanī (pts) | dukkhanti → dukkhan ti (pts)С помощью правильного взгляда ученик Благородных понимает как-есть: “Это – боль”… Он понимает как-есть: “Это – к устранению боли ведущая практика”.
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo mahato kāyassa padāletā;
sāḷha → sāḷhā (bj)Это как воин раскалывает большое тело,
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāvimutti hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | sammāvimutti → sammāvimuttī (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)точно так же ученик Благородных обладает правильным освобождением.
Sammāvimutti, sāḷha, ariyasāvako mahantaṁ avijjākkhandhaṁ padāletī”ti.
sammāvimutti sāḷha → sammāvimuttī sāḷhā (bj) | avijjākkhandhaṁ padāletīti chaṭṭhaṁ → avijjākhandaṁ padāletā ti (pts)С помощью правильного освобождения ученик Благородных раскалывает огромную груду невежества”.