Rohitassasutta๔๕ โรหิตัสสสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
bhagavā → saṁ. ni. 1.107 (cck note)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho rohitasso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ jetavanaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṁ etadavoca:
abhikkantavaṇṇo → abhikkantavaṇṇā (pts) | kho → (pts) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น โรหิตัสสเทพบุตรเมื่อราตรี ผ่านไป มีวรรณะงามยิ่ง ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṁ vā daṭṭhuṁ vā pāpuṇituṁ vā”ti?
so → (bj, sya-all); no (pts) | anto → antaṁ (bj, sya-all) | jīyati → jiyyati (sya-all, pts) | mīyati → miyyati (sya-all, pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | anto ñātuṁ → antaṁ ñatuṁ (pts) | antaṁ → anto (bj: sīmu) | vāti → vā ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์สามารถหรือหนอที่จะทรงรู้ ทรงเห็น หรือ ทรงถึงที่สุดแห่งโลก ที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติด้วยการไป”
“Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī”ti.
jīyati → jiyyati (sya-all, pts) | mīyati → miyyati (sya-all, pts) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyanti (sya-all, pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (bjt, th) | daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmīti → daṭṭhayyaṁ pattayyanti vadāmi (bjt) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyan ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป”
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante → acchariyambhante abbhutambhante (bjt)โรหิตัสสเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคย ปรากฏ
Yāva subhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā:
subhāsitamidaṁ bhante → subhāsitaṁ cidambhante (bj) | subhāsitamidaṁ → subhāsitañcidaṁ (sya-all) | subhāsitamidaṁ → subhāsitaṁ idaṁ (pts) | bhagavatā → bhagavatā--yattha (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ไว้ดียิ่งนักว่า
‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī’”ti.
daṭṭheyyaṁ patteyyanti → daṭṭhayyaṁ pattayyanti (bj) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyanti (sya-all) | ñāteyyaṁ → ñātayyaṁ (bj: bujamu) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (bjt, th)เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลก ที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป”
“Bhūtapubbāhaṁ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṁ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo.
vehāsaṅgamo → vehāsaṁgamo (th)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์เป็นฤๅษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของผู้ใหญ่บ้าน มีฤทธิ์ เหาะได้
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpo javo ahosi, seyyathāpi nāma daḷhadhammā dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṁ tālacchāyaṁ atipāteyya.
daḷhadhammā → daḷhadhammo (sabbattha) | daḷhadhammā → daḷhadhammo (bj, sya-all, pts) | sikkhito → susikkhito (sya-all) | katūpāsano → katupāsano (sya-all, pts) | tālacchāyaṁ → tālacchātiṁ (pts) | daḷhadhammo → daḷhadhammā (bj: machasaṁ) | daḷhadhammā → daḷhadhammo, a. ni. 9.38; ma. ni. 1.161 (sabbattha) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṁ ca oloketabbaṁ (cck note) | tālacchātiṁ → B. K. ñāteyyaṁ . . . daṭṭheyyaṁ . . . patteyyan. 2 B. K. tālacchādiṁ. (pts note)ความเร็วของข้าพระองค์นั้นเปรียบได้กับ นายขมังธนู ผู้ยิงธนูแม่นยำ ศึกษามาดีแล้ว ผู้เชี่ยวชาญ ฝึกซ้อมมาดี พึงยิงลูกศร เบาให้ผ่านเงาตาลด้านขวางไปได้โดยไม่ยากฉะนั้น
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo.
tassa mayhaṁ bhante → (bj, sya-all, pts)การย่างเท้าแต่ละก้าวของ ข้าพระองค์เปรียบได้กับระยะทางจากทะเลด้านตะวันออกถึงทะเลด้านตะวันตกฉะนั้น
Tassa mayhaṁ, bhante, evarūpena javena samannāgatassa evarūpena ca padavītihārena evarūpaṁ icchāgataṁ uppajji:ความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ gamanena lokassa antaṁ pāpuṇissāmī’ti.‘เราจักถึงที่สุดแห่งโลกด้วยการไป’
So kho ahaṁ, bhante, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṁ gantvā appatvāva lokassa antaṁ antarāyeva kālaṅkato.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all) | ahaṁ → haṁ (pts) | appatvāva → appatvā ca (pts) | antarāyeva kālaṅkato → antarā kālakato (pts) | antarā → B. K. antarā yeva. (pts note) | aññatreva → aññatr eva (pts) | aññatra → aññatr (pts) | niddākilamathapaṭivinodanā → niddākilamatha-paṭivinodanā (pts)เกิดแก่ข้าพระองค์นั้น ผู้เพียบพร้อมด้วยความเร็วและการย่างเท้าอย่างนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ นั้นแลเว้นจากการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม การถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ การหลับ และการบรรเทาความเหน็ดเหนื่อย มีอายุ ๑๐๐ ปี ดำรงชีพอยู่ได้ตั้ง ๑๐๐ ปี ดำเนินไปได้ตั้ง ๑๐๐ ปี ยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลกก็ตายเสียก่อนในระหว่างทาง
Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāva subhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā:
subhāsitamidaṁ bhante → subhāsitaṁ cidambhante (bj) | subhāsitamidaṁ → subhāsitañcidaṁ (sya-all) | subhāsitamidaṁ → subhāsitaṁ idaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัส เรื่องนี้ไว้ดียิ่งนักว่า
‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti vadāmī’”ti.
daṭṭheyyaṁ patteyyanti → daṭṭhayyaṁ pattayyanti (bj) | jāyati → jāyati ma jiyyati (sya-all) | jīyati na mīyati → miyyati (sya-all) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyanti (sya-all, pts) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (bjt, th) | jīyati na mīyati na cavati na upapajjati → uppajjati (pts) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyan ti (pts)เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป
“‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṁ taṁ gamanena lokassa antaṁ ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyan’ti vadāmi.
daṭṭheyyaṁ patteyyanti → daṭṭhayyaṁ pattayyanti (bj) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyanti (sya-all, pts) | nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (bjt, th) | jīyati na mīyati na cavati na upapajjati → uppajjati (pts) | ñāteyyaṁ daṭṭheyyaṁ patteyyanti → ñātayyaṁ daṭṭhayyaṁ pattayyan ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เทพบุตร เราไม่กล่าวที่สุดแห่งโลกที่สัตว์ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติว่า ‘พึงรู้ พึงเห็น พึงถึงได้’ ด้วยการไป
Na cāhaṁ, āvuso, appatvāva lokassa antaṁ dukkhassa antakiriyaṁ vadāmi.
appatvāva → appatvā va (pts)เราไม่กล่าวว่า การที่บุคคลยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลกจะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้
Api cāhaṁ, āvuso, imasmiṁyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññāpemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadanti.
kaḷevare → kalebare (bj, pts1ed) | sasaññimhi → sasaññamhi (sya-all) | kaḷevare sasaññimhi → kalebare saññimhi (pts) | kaḷevare → kaḷebare (cck: sī. pī.) | kalebare → B. K. kaḷevare. (pts note) | saññimhi → S. S. saññimhi; B. K. sasaññimhi. (pts note) | api cāhaṁ → apicāhaṁ (bjt, th) | imasmiṁyeva → imasmiṁ yeva (bjt, pts) | lokañca → lokañ ca (pts) | lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadanti → lokasamudayañ ca lokanirodhañ ca lokanirodhagāminiṁ paṭipadan ti (pts)อนึ่ง เราบัญญัติโลก ความเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติ ให้ถึงความดับแห่งโลก ในร่างกายที่มีประมาณวาหนึ่ง มีสัญญา มีใจนี้เอง”
Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṁ;
lokassanto → lokass anto (pts)ไม่ว่าในเวลาไหน ที่สุดแห่งโลก ใครก็ถึงไม่ได้ด้วยการไป Na ca appatvā lokantaṁ, dukkhā atthi pamocanaṁ.และเมื่อยังไม่ถึงที่สุดแห่งโลก ย่อมไม่มีการเปลื้องตนจากทุกข์Tasmā have lokavidū sumedho, lokantagū vusitabrahmacariyo;เพราะเหตุนั้นแล ผู้รู้แจ้งโลก มีปัญญาดี ถึงที่สุดแห่งโลก อยู่จบพรหมจรรย์ Lokassa antaṁ samitāvi ñatvā, nāsīsatī lokamimaṁ parañcā”ti.
samitāvi → samitāvī (pts) nāsīsatī → nāsiṁsatī (bj); nāsiṁsati (sya-all, pts1ed) | nāsīsatī → nāsiṁsatī (bj); nāsiṁsati (sya-all) | nāsiṁsatī → nā sīsati (bj: machasaṁ) | Nāsīsatī → nāsiṁsatī (cck: sī.) | nāsīsatī lokamimaṁ parañcāti → nāsiṁsati lokam imaṁ parañ (pts)สงบระงับ รู้ที่สุดแห่งโลก ย่อมไม่หวังทั้งโลกนี้และโลกหน้า