NissāraṇīyasuttaLeading to Escape
“Pañcimā, bhikkhave, nissāraṇīyā dhātuyo.
nissāraṇīyā → nissāraṇiyā (sya-all); nissaraṇīyā (pts) | pañcimā → (pts) | nissāraṇīyā → nissaraṇiyā (bj: PTS) | nissāraṇīyā → nissaraṇīyā (cck: pī.); nissaraṇiyā (cck: dī. ni. 3.321) | nissaraṇīyā → M. Ph. S. nissā- (pts note) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt)“Five properties lead to escape.
Katamā pañca?Which five?
Idha, bhikkhave, bhikkhuno kāmaṁ manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
kāmaṁ → kāme (bj, sya-all, km) | kāmaṁ → kāme (syā. kaṁ.) dī. ni. 3.321 (cck note) | kāmaṁ → S. kāme. (pts note) | santiṭṭhati → saṁtiṭṭhati (bjt) | nappasīdati → na pasīdati (th) | nappasīdati → na ppasīdati (pts)“There is the case where the mind of a monk, when attending to sensuality, doesn’t leap up at sensuality, doesn’t grow confident, steadfast, or released in sensuality.
Nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.But when attending to renunciation, his mind leaps up at renunciation, grows confident, steadfast, & released in renunciation.
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ kāmehi;
sugataṁ → sukataṁ (pts1ed, mr) | suvisaṁyuttaṁ → visaṁyuttaṁ (katthaci) | sugataṁ → sukataṁ (pts) | sugataṁ → sukataṁ (bj: PTS) | sugataṁ → sukataṁ (cck: pī. ka.) | suvisaṁyuttaṁ → visaṁyuttaṁ (cck: katthaci, dī. ni. 3.321) | sukataṁ → S. sugataṁ throughout. (pts note) | suvisaṁyuttaṁ → Ph. suviññuttaṁ; T. M6. M7 visaṁyuttaṁ throughout. (pts note)When his mind is rightly-gone, rightly developed, has rightly risen above, gained release, and become disjoined from sensuality,
ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.then whatever effluents, torments, & fevers there are that arise in dependence on sensuality, he is released from them. He does not experience that feeling.
Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)This is expounded as the escape from sensuality.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
byāpādaṁ → vyāpādaṁ (bjt, pts) | byāpāde → vyāpāde (bjt, pts) | nappasīdati → na pasīdati (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappasīdati → na ppasīdati (pts)“And further, there is the case where the mind of a monk, when attending to ill will, doesn’t leap up at ill will, doesn’t grow confident, steadfast, or released in ill will.
Abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
abyāpādaṁ → avyāpādaṁ (bjt, pts) | abyāpāde → avyāpāde (bjt, pts)But when attending to non-ill will, his mind leaps up at non-ill will, grows confident, steadfast, & released in non-ill will.
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ byāpādena;
sugataṁ → sukataṁ (pts) | sugataṁ → sukataṁ (bj: PTS) | byāpādena → vyāpādena (bjt, pts)When his mind is rightly-gone, rightly developed, has rightly risen above, gained release, and become disjoined from ill will,
ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.
byāpādapaccayā → vyāpādapaccayā (bjt, pts)then whatever effluents, torments, & fevers there are that arise in dependence on ill will, he is released from them. He does not experience that feeling.
Idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ.
byāpādassa → vyāpādassa (bjt) | idamakkhātaṁ byāpādassa → idam akkhātaṁ vyāpādassa (pts)This is expounded as the escape from ill will.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
nappasīdati → na pasīdati (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappasīdati → na ppasīdati (pts)“And further, there is the case where the mind of a monk, when attending to harmfulness, doesn’t leap up at harmfulness, doesn’t grow confident, steadfast, or released in harmfulness.
Avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.But when attending to harmlessness, his mind leaps up at harmlessness, grows confident, steadfast, & released in harmlessness.
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ vihesāya;
sugataṁ → sukataṁ (pts)When his mind is rightly-gone, rightly developed, has rightly risen above, gained release, and become disjoined from harmfulness,
ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.then whatever effluents, torments, & fevers there are that arise in dependence on harmfulness, he is released from them. He does not experience that feeling.
Idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)This is expounded as the escape from harmfulness.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno rūpaṁ manasikaroto rūpe cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
rūpaṁ → rūpe (sya-all) | rūpe → rūpesu (sya-all) | rūpaṁ → S. rūpe. (pts note) | rūpe → S. rūpesu. (pts note) | nappasīdati → na pasīdati (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappasīdati → na ppasīdati (pts)“And further, there is the case where the mind of a monk, when attending to forms, doesn’t leap up at forms, doesn’t grow confident, steadfast, or released in forms.
Arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.But when attending to the formless, his mind leaps up at the formless, grows confident, steadfast, & released in the formless.
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ rūpehi;
sugataṁ → sukataṁ (pts)When his mind is rightly-gone, rightly developed, has rightly risen above, gained release, and become disjoined from forms,
ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.then whatever effluents, torments, & fevers there are that arise in dependence on forms, he is released from them. He does not experience that feeling.
Idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)This is expounded as the escape from forms.
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
nappasīdati → na pasīdati (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappasīdati → na ppasīdati (pts)“And further, there is the case where the mind of a monk, when attending to self-identification, doesn’t leap up at self-identification, doesn’t grow confident, steadfast, or released in self-identification.
Sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.But when attending to the cessation of self-identification, his mind leaps up at the cessation of self-identification, grows confident, steadfast, & released in the cessation of self-identification.
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ sakkāyena;
sugataṁ → sukataṁ (pts)When his mind is rightly-gone, rightly developed, has rightly risen above, gained release, and become disjoined from self-identification,
ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vediyati.then whatever effluents, torments, & fevers there are that arise in dependence on self-identification, he is released from them. He does not experience that feeling.
Idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)This is expounded as the escape from self-identification.
Tassa kāmanandīpi nānuseti, byāpādanandīpi nānuseti, vihesānandīpi nānuseti, rūpanandīpi nānuseti, sakkāyanandīpi nānuseti so kāmanandiyāpi ananusayā, byāpādanandiyāpi ananusayā, vihesānandiyāpi ananusayā, rūpanandiyāpi ananusayā, sakkāyanandiyāpi ananusayā.
so → idaṁ padaṁ katthaci | kāmanandīpi → kāmanandipi (bj, sya-all, pts) | byāpādanandīpi → vyāpādanandipi (bj, sya-all, pts) | vihesānandīpi → vihesānandipi (bj, sya-all, pts) | rūpanandīpi → rūpanandipi (bj, sya-all, pts) | sakkāyanandīpi → sakkāyanandipi (bj, sya-all, pts) | so → ( ) katthaci natthi (cck note) | nānuseti → omitted by T. (pts note) | sakkāyanandi → T. -nandī. (pts note) | so → omitted by M6. (pts note) | byāpādanandiyāpi → vyāpādanandiyāpi (bjt) | vihesānandiyāpi → vihesā nandiyāpi (bjt) | byāpādanandīpi → byāpādanandipi (th) | kāmanandīpi → kāmanandi pi (pts) | byāpādanandīpi → vyāpādanandi pi (pts) | vihesānandīpi → vihesānandi pi (pts) | rūpanandīpi → rūpanandi pi (pts) | sakkāyanandīpi → sakkāyanandi pi (pts) | kāmanandiyāpi → kāmanandiyā pi (pts) | byāpādanandiyāpi → vyāpādanandiyā pi (pts) | vihesānandiyāpi → vihesānandiyā pi (pts) | rūpanandiyāpi → rūpanandiyā pi (pts) | sakkāyanandiyāpi → sakkāyanandiyā pi (pts)“Delight in sensuality does not obsess him. Delight in ill will does not obsess him. Delight in harmfulness does not obsess him. Delight in form does not obsess him. Delight in self-identification does not obsess him. From the lack of any obsession with delight in sensuality, the lack of any obsession with delight in ill will… with delight in harmfulness… with delight in form… with delight in self-identification, he is called a monk without attachment.
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu niranusayo, acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa.
acchecchi → acchejji (sya-all, km, mr) | vivattayi → vāvattayi (bj); vivaṭṭayi (sya-all, pts1ed) | niranusayo acchecchi → nirālayo acchejji (sya-all) | vivattayi saṁyojanaṁ sammā mānābhisamayā → vivaṭṭayi saññojanaṁ sammāmānābhisamayā (sya-all) | acchecchi → acchejji (pts) | vivattayi → vivaṭṭayi (pts) | vāvattayi → vivattayi (bj: machasaṁ); vivaṭṭayi (bj: syā) | acchecchi → acchejji (cck: syā. kaṁ. ka.) | vivattayi → vāvattayi (cck: sī.) | bhikkhu → M. Ph. bhikkhuno. (pts note) | niranusayo → M7 nirānusayo; M. Ph. ananusayo; S. nirālayo. (pts note) | acchejji → T. M6 acchecchi; the reading of M7 is wholly corrupt. (pts note) | vivaṭṭayi → T. M6. M7 vivattayi; Ph. vivaṭayi. (pts note) | sammā mānābhisamayā antamakāsi → sammāmānābhisamayā antam akāsi (pts)He has cut through craving, has turned away from the fetter, and by rightly breaking through conceit he has put an end to suffering & stress.
Imā kho, bhikkhave, pañca nissāraṇīyā dhātuyo”ti.
nissāraṇīyā → nissāraṇiyā (sya-all) | nissaraṇīyā → T. nissaraṇā. (pts note) | nissāraṇīyā dhātuyoti → nissaraṇīyā dhātuyo ti (pts)“These are the five properties that lead to escape.”
Dasamaṁ.
dasamaṁ → soṇavaggo (bjt)The Tenth.
Brāhmaṇavaggo pañcamo.
+ → catuttho paṇṇāsako niṭṭhito (th)
Soṇo doṇo saṅgāravo, kāraṇapālī ca piṅgiyānī;
saṅgāravo → saṁgāravo (th) kāraṇapālī → Ph. -pākāli. (pts note) Supinā ca vassā vācā, kulaṁ nissāraṇīyena cāti.
Supinā → Ph. supinnā. (pts note) | vācā → Ph. vā. (pts note) nissāraṇīyena → nissaraṇiyena (sya-all) | nissāraṇīyena cāti → nissaraṇiyena cā ti (pts)
Catuttho paṇṇāsako samatto.
catuttho paṇṇāsako → catutthaṁpaṇṇāsakaṁ (cck)