NissāraṇīyasuttaMeans of Escape
“Chayimā, bhikkhave, nissāraṇīyā dhātuyo.
nissāraṇīyā → nissāraṇiyā (sya-all) | chayimā → (pts) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt)“Monks, these six properties are means of escape.
Katamā cha?Which six?
Idha, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:“There is the case where a monk might say,
‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā;
yānīkatā → yānikatā (pts) | bahulīkatā → M. Ph. bahuli- throughout. (pts note) | yānikatā → S. yanī- throughout. (pts note)‘Although goodwill has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken by me as my awareness-release,
atha ca pana me byāpādo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
byāpādo → vyāpādo (pts) | tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (pts)still ill will keeps overpowering my mind.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | māyasmā → S. mā āy- throughout. (pts note) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya;
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | yānikatāya → omitted by T. (pts note) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts)It’s impossible, there is no way that—when goodwill has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken as an awareness-release—
atha ca panassa byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (sabbattha) | ṭhassati → ṭhassatīti (bj, pts) | ṭhassati → ṭhassatīti (sabbattha) dī. ni. 3.326 passitabbaṁ (cck note) | byāpādo → vyāpādo (pts) | ṭhassati → ṭhassatī ti (pts)ill will would still keep overpowering the mind.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, byāpādassa yadidaṁ mettācetovimuttī’ti.
byāpādassa yadidaṁ mettācetovimuttī’ti → mettācetovimutti (sya-all, pts1ed) | mettācetovimuttī’’’ti → mettācetovimutti (cck: sabbattha) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt) | byāpādassa → vyāpādassa (bjt) | mettācetovimuttīti → mettā cetovimutti (th)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from ill will: goodwill as an awareness-release.’
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:“And further, there is the case where a monk might say,
‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā;
yānīkatā → yānikatā (pts)‘Although compassion has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken by me as my awareness-release,
atha ca pana me vihesā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
ca → va (bj) | tiṭṭhatīti → tiṭṭhatītī (bj) | tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (pts)still harmfulness keeps overpowering my mind.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya;
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts)It’s impossible, there is no way that—when compassion has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken as an awareness-release—
atha ca panassa vihesā cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bj, pts) | ṭhassati → ṭhassatī ti (pts)harmfulness would still keep overpowering the mind.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, vihesāya yadidaṁ karuṇācetovimuttī’ti.
yadidaṁ karuṇācetovimuttīti → yad idaṁ karuṇā cetovimutti (pts) | Nissaraṇam → M. vimuttinissa- (pts note) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt) | vihesāya → vihesā (bjt) | karuṇācetovimuttīti → karuṇā cetovimuttīti (bjt) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇam hetaṁ (pts)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from harmfulness: compassion as an awareness-release.’
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:“And further, there is the case where a monk might say,
‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā;
yānīkatā → yānikatā (pts)‘Although empathetic joy has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken by me as my awareness-release,
atha ca pana me arati cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (pts)still resentment keeps overpowering my mind.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya;
aṭṭhānametaṁ → atthānam etaṁ (pts) | yānīkatāya → yānikatāya (pts)It’s impossible, there is no way that—when empathetic joy has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken as an awareness-release—
atha ca panassa arati cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bj, pts) | ṭhassati → ṭhassatī ti (pts)resentment would still keep overpowering the mind.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, aratiyā yadidaṁ muditācetovimuttī’ti.
yadidaṁ muditācetovimuttīti → yad idaṁ muditā cetovimutti (pts) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt, pts) | muditācetovimuttīti → muditā cetovimuttīti (bjt)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from resentment: empathetic joy as an awareness-release.’
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:
vadeyya → vaddeyya (pts)“And further, there is the case where a monk might say,
‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā;
yānīkatā → yānikatā (pts) | upekkhā → T. M6. M7 upekhā throughout. (pts note)‘Although equanimity has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken by me as my awareness-release,
atha ca pana me rāgo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (pts)still passion keeps overpowering my mind.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya;
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts)It’s impossible, there is no way that—when equanimity has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken as an awareness-release—
atha ca panassa rāgo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatītī (bj); ṭhassatīti (sya-all, pts) | ṭhassati → ṭhassatī ti (pts)passion would still keep overpowering the mind.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, rāgassa yadidaṁ upekkhācetovimuttī’ti.
upekkhācetovimuttīti → upekkhā cetovamutti (sya-all) | yadidaṁ upekkhācetovimuttīti → yad idaṁ upekkhā cetovimutti (pts) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt, pts)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from passion: equanimity as an awareness-release.’
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:
bhikkhu → bhikkhū (bj)“And further, there is the case where a monk might say,
‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā;
yānīkatā → yānikatā (pts)‘Although the signless has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken by me as my awareness-release,
atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṁ hotī’ti.
nimittānusāri → nimittānusārī (bj) | me → omitted by M. (pts note) | viññāṇaṁ → M. ññāṇaṁ; Ph. ñāṇaṁ. (pts note) | hotīti → hotī ti (pts)still my consciousness follows the drift of signs.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya;
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts)It’s impossible, there is no way that—when the signless has been developed, pursued, handed the reins, taken as a basis, steadied, consolidated, and well-undertaken as an awareness-release—
atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṁ bhavissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
nimittānusāri → nimittānusārī (bj) | bhavissati → bhavissatīti (bj, pts) | viññāṇaṁ → M. Ph. ñāṇaṁ. (pts note) | bhavissati → bhavissatī ti (pts)consciousness would follow the drift of signs.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, sabbanimittānaṁ yadidaṁ animittācetovimuttī’ti.
yadidaṁ animittācetovimuttīti → yad idaṁ animittā cetovimutti (pts) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt, pts) | animittācetovimuttīti → animittā cetovimuttīti (bjt)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from all signs: the signless as an awareness-release.’
Idha pana bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:“And further, there is the case where a monk might say,
‘asmīti kho me vigataṁ, ayamahamasmīti ca na samanupassāmi;
vigataṁ → vigate (sya-all) | asmīti → assamīti (sya-all) | vigataṁ → vigate (cck: syā.) | ca → ayaṁ cakāro dī. ni. 3.326 natthi (cck note) | vigate → ba. vigataṁ (sya-all: yu.) | me → omitted by T. (pts note) | vigataṁ → S. vigate; T. viharataṁ. (pts note) | ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | asmīti → asmī ti (pts) | ayamahamasmīti → ayam aham asmī ti (pts)‘Although “I am” is gone, and I do not assume that “I am this,”
atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
tiṭṭhatī → T. ṭhassatī ti, then n'etaṁ ṭhānaṁ and so on. (pts note) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁkathāsallaṁ (my, th, ms2005, pts) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁ kathāsallaṁ (bjt) | tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (pts)still the arrow of uncertainty & perplexity keeps overpowering my mind.’
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo: ‘māyasmā evaṁ avaca; mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | hevantissa → hevan ti ssa (pts)He should be told, ‘Don’t say that. You shouldn’t speak in that way. Don’t misrepresent the Blessed One, for it’s not right to misrepresent the Blessed One, and the Blessed One wouldn’t say that.
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso yaṁ asmīti vigate ayamahamasmīti ca na samanupassato;
na samanupassato → asamanupassato (sya-all) | asamanupassato → ba. na samanu… (sya-all: yu.) | vigate → M. Ph. T. vigataṁ; M7 vigato. (pts note) | samanupassato → M6. M7. S. asama- (pts note) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhāna metaṁ (bjt) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | asmīti → asmī ti (pts) | ayamahamasmīti → ayam aham asmī ti (pts)It’s impossible, there is no way that—when “I am” is gone, and “I am this” is not assumed—
atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bj, sya-all, pts) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁkathāsallaṁ (my, bjt, th, ms2005, pts) | ṭhassati → ṭhassatī ti (pts)the arrow of uncertainty & perplexity would keep overpowering the mind.
Nissaraṇañhetaṁ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa yadidaṁ asmīti mānasamugghāto’ti.
asmīti mānasamugghātoti imā → asmītimānasamugghātoti ime (bj) | vicikicchākathaṅkathāsallassa → vicikicchākathaṁkathāsallassa (my, bjt, th, ms2005) | nissaraṇañhetaṁ → nissaraṇaṁ hetaṁ (bjt) | mānasamugghātoti → mānasamugghāto (th)That possibility doesn’t exist, for this is the escape from the arrow of uncertainty & perplexity: the uprooting of the conceit, “I am”.’
Imā kho, bhikkhave, cha nissāraṇīyā dhātuyo”ti.
nissāraṇīyā → nissāraṇiyā (sya-all) | dhātuyoti tatiyaṁ → dhātuyo ti (pts) | imā → ime (bjt)“These, monks, are six properties that are means of escape.”