HatthisāriputtasuttaСутта Хаттхи
Evaṁ me sutaṁ—
Evam → omitted by S. (pts note)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.Одно время Благословенный располагается в Варанаси в оленьем парке Исипатаны.
Tena kho pana samayena sambahulā therā bhikkhū pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā maṇḍalamāḷe sannisinnā sannipatitā abhidhammakathaṁ kathenti.
maṇḍalamāḷe → maṇḍalamāle (bj)И тогда, после принятия пищи, вернувшись с хождения за подаяниями, группа старших монахов собралась вместе, они сидели в зале и вели беседу, связанную с Дхаммой.
Tatra sudaṁ āyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathentānaṁ antarantarā kathaṁ opāteti.
tatra sudaṁ → tatrasudaṁ (bjt)По мере того как они вели свою беседу, уважаемый Читта Хаттхисарипутта постоянно прерывал их разговор.
Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ cittaṁ hatthisāriputtaṁ etadavoca:
kho → khe (bj) | mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj, pts) | hatthisāriputtaṁ → hatthisāriputataṁ (sya-all) | etadavoca māyasmā → etad avoca mā āyasmā (pts) | Mahākoṭṭhito → M. Ph. S. -ko throughout; T. continues: apasādesi. Paṇḍito āy-, as further on. (pts note) | mā → omitted by M. Ph. S.; M7 khāy- (pts note)Тогда уважаемый Махакоттхита сказал уважаемому Читте Хаттхисарипутте:
“māyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathentānaṁ antarantarā kathaṁ opātesi, yāva kathāpariyosānaṁ āyasmā citto āgametū”ti.
māyasmā → mā āyasmā (bj); āyasmā (sya-all) | yāva → (bj, pts) | opātesi → opāteti (sya-all) | citto → citto hatthisāriputto (sya-all) | kathāpariyosānaṁ → yāva kathāpariyosānaṁ (bj: machasaṁ) | opātesi → M. Ph. S. -ti. (pts note) | kathāpariyosānaṁ → M. Ph. S. yāva kathā- (pts note) | Citto → S. adds Hatthi- (pts note) | āgametūti → āgametū ti (pts)“Когда старшие монахи ведут беседу, связанную с Дхаммой, не прерывай каждый раз их разговор, но подожди, пока беседа завершится”.
Evaṁ vutte, āyasmato cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū āyasmantaṁ mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ:
mahākoṭṭhikaṁ → mahākoṭṭhitaṁ (bj) | mā → omitted by M. Ph. M7. S. (pts note) | mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ → mahākoṭṭhitaṁ etad avocuṁ mā (pts)Когда так было сказано, товарищи-монахи уважаемого Читты Хаттхисарипутты сказали уважаемому Махакоттхите:
“māyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ cittaṁ hatthisāriputtaṁ apasādesi, paṇḍito āyasmā citto hatthisāriputto.
māyasmā mahākoṭṭhiko → mā āyasmā mahākoṭṭhito (bj); āyasmā mahākaṭṭhikopi (sya-all) | apasādesi → apasādeti (sya-all) | hatthisāriputto → hatthisārīputto (sya-all) | Koṭṭhito → M. Ph. S. Mahākoṭṭhiko pi. (pts note) | apasādesi → S. -ti; M. pasāretu; Ph. pasāreti. (pts note) | māyasmā mahākoṭṭhiko → āyasmā koṭṭhito (pts)“Не унижай уважаемого Читту Хаттхисарипутту. Уважаемый Читта Хаттхисарипутта мудр
Pahoti cāyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathetun”ti.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | āyasmā → Ph. S. āy- (pts note) | kathetunti → kathetuṁti (bjt) | kathetunti → kathetun ti (pts)и способен вести беседу, связанную с Дхаммой, вместе со старшими монахами”.
“Dujjānaṁ kho etaṁ, āvuso, parassa cetopariyāyaṁ ajānantehi.
Dujjānaṁ → T. has after dujjānaṁ: etad avoca māyasmā Citto and so on, as before; M6 dujjanaṁ. (pts note) | etaṁ → Ph. T. M6 evaṁ. (pts note)“Товарищи, трудно тем, кто не знает пути умов других знать об этом.
Idhāvuso, ekacco puggalo tāvadeva soratasorato hoti, nivātanivāto hoti, upasantupasanto hoti, yāva satthāraṁ upanissāya viharati aññataraṁ vā garuṭṭhāniyaṁ sabrahmacāriṁ.
soratasorato → sūratasūrato (bj: katthaci) | garuṭṭhāniyaṁ → garuṭṭhānīyaṁ (bjt) | tāvadeva → tāva-d-eva (pts)Бывает так, товарищи, что некий человек кажется необычайно кротким, скромным, и спокойным, покуда он пребывает рядом с Учителем или товарищем-монахом в роли учителя.
Yato ca kho so vapakassateva satthārā, vapakassati garuṭṭhāniyehi sabrahmacārīhi, so saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
raññā rājamahāmattehi → rājūhi rāpamahāmattehi (bj) | rājūhi → rañño (bj: machasaṁ) | upāsikāhi → T. M6 upāsakāhi. (pts note) | titthiyehi → T. -yāhi. (pts note) | titthiyasāvakehi → T. -kāhi. (pts note) | garuṭṭhāniyehi → garuṭṭhānīyehi (bjt)Но когда он покидает Учителя или товарищей-монахов в роли учителя, он связывается с [другими] монахами, монахинями, мирянами и мирянками, царями, царскими министрами, учителями иных учений и учениками учителей иных учений.
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts)По мере того как он связывается с ними и сближается с ними, по мере того как он расслабляется и беседует с ними, страсть наводняет его ум.
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj, pts) | rāgānuddhaṁsena → S. -sitena; T. M6. M7 anuddhasetana- throughout. (pts note) | hīnāyāvattati → T. M6. M7 hīnāya vattati. (pts note)С умом, наводнённым страстью, он оставляет тренировку и возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, goṇo kiṭṭhādo dāmena vā baddho vaje vā oruddho.
dāmena vā baddho → ārāme vā bandho (mr) | baddho → ārāme vā bandho (cck: ka.) | dāmena → M. Ph. ārāme. (pts note) | vaje → T. -jo. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как если бы бык, поедающий урожай, был бы привязан верёвкой или заперт в загоне.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dānāyaṁ goṇo kiṭṭhādo punadeva kiṭṭhaṁ otarissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
vadeyyāti → vadeyyātī (bj) | so → omitted by M6. (pts note) | ti → M6 vadeyyāsī ti. (pts note) | dānāyaṁ → dānāya (bjt) | na dānāyaṁ → nadānāyaṁ (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | otarissatīti → otarissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь этот бык, поедающий урожай, более никогда не пойдёт [поедать] урожай”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ so goṇo kiṭṭhādo dāmaṁ vā chetvā vajaṁ vā bhinditvā, atha punadeva kiṭṭhaṁ otareyyāti.
atha → (bj, pts) | h'etaṁ → M. Ph. c'; etaṁ. (pts note) | so → omitted by T. (pts note) | dāmaṁ → M. Ph. ārāmaṁ. (pts note) | bhinditvā → M. Ph. S. add atha. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | atha punadeva → puna-d-eva (pts) | otareyyāti → otareyyā ti evam (pts)Ведь может статься так, что этот бык, поедающий урожай, порвёт верёвку или вырвется из загона и опять пойдёт [поедать] урожай”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo tāvadeva soratasorato hoti, nivātanivāto hoti, upasantupasanto hoti yāva satthāraṁ upanissāya viharati aññataraṁ vā garuṭṭhāniyaṁ sabrahmacāriṁ.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | garuṭṭhāniyaṁ → garuṭṭhānīyaṁ (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | tāvadeva → tāva-d-eva (pts)“Точно так же, бывает так, что некий человек кажется необычайно кротким…
Yato ca kho so vapakassateva satthārā, vapakassati garuṭṭhāniyehi sabrahmacārīhi, so saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
garuṭṭhāniyehi → garuṭṭhanīyehi (bj) | raññā → rājūhi (bj) | upāsikāhi → T . M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → M6 raṁñāhi; M6 raṁño. (pts note)
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts)
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj, pts)возвращается к низкой жизни [домохозяина].
Idha panāvuso, ekacco puggalo vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.Далее, товарищи, будучи отстранённым от желаний…
So ‘lābhimhi paṭhamassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)пребывает в первой джхане…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.он оставляет тренировку и возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, cātumahāpathe thullaphusitako devo vassanto rajaṁ antaradhāpeyya, cikkhallaṁ pātukareyya.
thullaphusitako devo vassanto → thullaphusitake deve vassante (mr) | cātumahāpathe thullaphusitako → cātummahāpathe phullapūsitako (bj) | cātummahāpathe → cātumaggapathe (bj: machasaṁ) | vassanto → thullaphusitake deve vassante (cck: ka.) | devo → T. -phusitadeva; M. Ph. M6. M7 -take deve. (pts note) | vassanto → M. Ph. -te; T. vessante. (pts note) | cikkhallaṁ → T. cikkallaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как проливающийся мощными каплями на перекрёсток дорог дождь сделал бы так, что пыль исчезла и появилась бы грязь.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ cātumahāpathe punadeva rajo pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
na dāni amusmiṁ → na dānāmusmiṁ (bj); na dāni amukasmiṁ (mr) | dāni amusmiṁ cātumahāpathe → dānāmusmiṁ cātummahāpathe (bj) | amusmiṁ → amukasmiṁ (cck: ka.) | yo → Ph. so. (pts note) | na → omitted by Ph. (pts note) | dāni → T. M7 dānā-; M6 dān'. (pts note) | amusmiṁ → M. Ph. amukasmiṁ; Ph. adds pi. (pts note) | pātubhavissatīti → pātu bhavissatīti (bjt) | na dāni → nadāni (th) | cātumahāpathe punadeva → cātummahāpathe puna-d-eva (pts) | pātubhavissatīti → pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь пыль более никогда не появится на этом перекрёстке дорог”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ amusmiṁ cātumahāpathe manussā vā atikkameyyuṁ, gopasū vā atikkameyyuṁ, vātātapo vā snehagataṁ pariyādiyeyya, atha punadeva rajo pātubhaveyyāti.
gopasū → gopasu (bj) | pariyādiyeyya → pariyādideyya (sya-all) | amusmiṁ → Ph. amukasmiṁ. (pts note) | cātummahāpathe → M. Ph. cātumahā- (pts note) | snehagataṁ → T. senahagataṁ; Ph. vātātapena pahataṁ. (pts note) | pariyādiyeyya → Ph. padiyādiyeyyuṁ. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva → puna-d-eva (pts) | pātubhaveyyāti → pātubhaveyyā ti evam (pts)Ведь может статься так, что люди пройдут по этому перекрёстку, или же пройдут козы или крупный рогатый скот, или же ветер и жара солнца высушат влагу, и тогда вновь появится пыль”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
kāmehi → kāmehi vivicca akusalehi dhammehi (bj) | pe → omitted by M. Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 paṭhamajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)“Точно так же, [бывает так, что], будучи отстранённым от желаний… пребывает в первой джхане.
So ‘lābhimhi paṭhamassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → omitted by all MSS. exc. S. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает первой джханы”, он связывается с [другими]…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati; M7 -ya vattati and -yāvattati. (pts note)он оставляет тренировку и возвращается к низкой жизни.
Idha panāvuso, ekacco puggalo vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vūpasamā → vūpasamā ajjhattaṁ (bj)Далее, товарищи, с угасанием направления и удержания… пребывает во второй джхане…
So ‘lābhimhi dutiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | pe → M. la; Ph. pa; omitted by T. M6. M7. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает второй джханы”, он связывается с монахами…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati; M7 -ya vattati and -yāvattati. (pts note)он оставляет тренировку и возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahantaṁ taḷākaṁ.
seyyathāpi → seyya thāpi (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как если бы неподалёку от деревни или города был бы большой пруд.
Tattha thullaphusitako devo vuṭṭho sippisambukampi sakkharakaṭhalampi antaradhāpeyya.
thullaphusitako → phullaphusitako (bj) | vuṭṭho → vassanto (bj) | sakkharakaṭhalampi → sakkharakathalampi (sya-all) | thullaphusitako → Ph. M8 phulla-; T. M6. M7 -ke. (pts note) | devo → T. M6. M7 deve. (pts note) | vuṭṭho → M6. M7 vassante; T. vassakena. (pts note) | sippisambukampi sakkharakaṭhalampi → sippisambukam pi sakkharakaṭhalam pi (pts)Проливающийся мощными каплями дождь сделал бы так, что различные виды ракушек, гравия, и гальки, исчезли бы [скрывшись под водой].
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ taḷāke punadeva sippisambukā vā sakkharakaṭhalā vā pātubhavissantī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
na dāni amusmiṁ → nadānāmusmiṁ (bj) | sakkharakaṭhalā → sakkharakathalā (sya-all) | dāni → M. T. dānā-; M6. M7 dān'; Ph. omits dāni. (pts note) | amusmiṁ → Ph. amumhi. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | pātubhavissantīti → pātubhavissantī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь различные виды ракушек, гравия, и гальки никогда не появятся в этом пруду”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ amusmiṁ taḷāke manussā vā piveyyuṁ, gopasū vā piveyyuṁ, vātātapo vā snehagataṁ pariyādiyeyya, atha punadeva sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi pātubhaveyyunti.
gopasū → gopasu (bj) | sakkharakaṭhalāpi → sakkharakathalāpi (sya-all) | taḷāke → T. M6. M7 tal- (pts note) | gopasū → Ph. omits go- vā pi- (pts note) | piveyyuṁ → T. pipheyyuṁ. (pts note) | vātātapo → M6 vātātapeyyuṁ twice; Ph. -pa susākaṁ vā. (pts note) | pariyādiyeyya → Ph. paṭiyādiyeyyuṁ. (pts note) | sakkharakaṭhalā → M. Ph. S. -kath- (pts note) | pātubhaveyyun → M7 -yyan. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi pātubhaveyyunti → puna-d-eva sippisambukā pi sakkharakaṭhalā pi pātubhaveyyun ti evam (pts)Ведь может статься так, что люди будут пить из этого пруда, или же козы и крупный рогатый скот будут пить из него, или же ветер и жара солнца высушат влагу. И тогда вновь появятся различные виды ракушек, гравия, и гальки”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → omitted by all MSS. exc. S. M8. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 dutiyajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)“Точно так же, [бывает так, что] с угасанием направления и удержания [ума на объекте], некий человек входит и пребывает во второй джхане…
So ‘lābhimhi dutiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → omitted by M6. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает второй джханы”, он связывается с [другими]…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
sikkhaṁ → omitted by Ph. (pts note)оставляя тренировку, возвращается к низкой жизни.
Idha panāvuso, ekacco puggalo pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | jhānaṁ → omitted by T. M6. M7. (pts note)Далее, товарищи, с угасанием упоения… пребывает в третьей джхане…
So ‘lābhimhi tatiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → bhikkhūhī (bj) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает третьей джханы”, он связывается с монахами…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note)оставляя тренировку, возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, purisaṁ paṇītabhojanaṁ bhuttāviṁ ābhidosikaṁ bhojanaṁ nacchādeyya.
ābhidosikaṁ → ābhidosiyaṁ (bj); abhidosikaṁ (sya-all, pts) | ābhidosiyaṁ → ābhidosikaṁ (bj: sīmu) | paṇītabhojanaṁ → T. panītaṁ bho- (pts note) | abhidosikaṁ → M. ābhi-; T. M6. M7 -dosiyaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | nacchādeyya → na cchādeyya (pts)Это как если бы еда, оставшаяся с прошлого вечера, не нравилась бы человеку, который съел очень вкусный обед.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amuṁ purisaṁ punadeva bhojanaṁ chādessatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
kho → ko (bj) | dāni amuṁ → dānāmuṁ (bj) | dāni → T. M6. M7 dān'. (pts note) | amuṁ → M. inserts h'; āvuso. (pts note) | chādessatī → M. chādissatī; Ph. chādiyatī. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | chādessatīti → chādessatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь еда никогда не будет нравиться этому человеку”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, amuṁ purisaṁ paṇītabhojanaṁ bhuttāviṁ yāvassa sā ojā kāye ṭhassati tāva na aññaṁ bhojanaṁ chādessati.
amuṁ → amuṁ hāvuso (bj) | ṭhānañhetaṁ āvuso vijjati amuṁ → amuñhāvuso (sya-all) | purisaṁ → ba. ṭhānaṁ hetaṁ āvuso vijjatīti dissati (sya-all: yu.) | ṭhānaṁ → T. M6. M7. S. omit this phrase. (pts note) | āvuso → M6 āvuso l. h'; āv-; M. Ph. omit h'; āv- (pts note) | sā → omitted by T.; M6 sa. (pts note) | ojā → T. oṁja; M6 oja. (pts note) | na → M. Ph. naṁ. (pts note) | bhojanaṁ → M. Ph. insert na. (pts note) | chādessati → M. Ph. chādissati. (pts note) | + → h āvuso (pts) | yāvassa → yāv assa (pts)Ведь дополнительная пища не нравится тому человеку, только пока питательная сущность остаётся в его теле,
Yato ca khvassa sā ojā antaradhāyissati, atha punadeva taṁ bhojanaṁ chādeyyāti.
khvassa → M. Ph. bhutassa l. ca khv- (pts note) | punadeva → puna-d-eva (pts) | chādeyyāti → chādeyyā ti evam (pts)но когда питательная сущность исчезнет, то может статься так, что такая еда вновь понравится ему”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ca → omitted by Ph. (pts note) | pe → omitted by M. Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 tatiyajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)“Точно так же, [бывает так, что] с угасанием упоения некий человек… пребывает в третьей джхане…
So ‘lābhimhi tatiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает третьей джханы”, он связывается с [другими]…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.оставляя тренировку, возвращается к низкой жизни.
Idha, panāvuso, ekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pahānā → omitted by M. T. M6. M7. (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 catutthajjh- (pts note)Далее, товарищи, с оставлением приятного и боли… некий человек входит и пребывает в четвёртой джхане…
So ‘lābhimhi catutthassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает четвёртой джханы”, он связывается с монахами…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note) | hīnāyāvattati → hīnāyā vattati (bjt)он оставляет тренировку и возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, pabbatasaṅkhepe udakarahado nivāto vigataūmiko.
vigataūmiko → vigataūmako (bj) | nivāto → M. -te; Ph. idāni l. niv- (pts note) | vigata-ūmiko → M6 ūmikho; M. bhūmiko corr. to ū-; Ph. bhūko. (pts note) | pabbatasaṅkhepe → pabbatasaṁkhepe (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как если бы в узкой горной долине было бы озеро без волн, укрытое от ветра.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ udakarahade punadeva ūmi pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
dāni amusmiṁ → dānamusmiṁ (bj) | ūmi → ūmī (bj) | dāni → T. dān'; M6 dān'; asmiṁ; M7 dāmusmiṁ (sic). (pts note) | udakarahade → Ph. -de va, then bhūmi; also M. omits puna-d-eva. (pts note) | ūmi → M. bhumi. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | pātubhavissatīti → pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь волны никогда не появятся на этом озере”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yā puratthimāya disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi. Sā tasmiṁ udakarahade ūmiṁ janeyya. Yā pacchimāya disāya āgaccheyya …pe… yā uttarāya disāya āgaccheyya … yā dakkhiṇāya disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi. Sā tasmiṁ udakarahade ūmiṁ janeyyāti.
bhusā → bhūsā (sya-all) | yā → (sya-all) | ṭhānañhetaṁ → thānaṁ hetaṁ (pts) | yā → M6. S. yaṁ; omitted by M7. (pts note) | bhusā → Ph. S. bhūsā. (pts note) | sā → M6 yā. (pts note) | ūmiṁ → T. M6 ūmi; M. Ph. bhūmiṁ. (pts note) | janeyya → Ph. continues: na dāni and so on till janeyya again. (pts note) | āgaccheyya → omitted by M. Ph. (pts note) | yā → omitted by M. Ph. S. (pts note) | bhusā → M. Ph. S. bhūsā. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt) | janeyyāti → janeyyā ti evam (pts)Ведь может статься так, что придёт свирепый шторм с востока, с запада, с севера, или с юга и поднимет на озере волны”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → omitted by all MSS. exc. S. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 catutthajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)“Точно так же, [бывает так, что] с оставлением приятного и боли… пребывает в четвёртой джхане…
So ‘lābhimhi catutthassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → T. M6. M7 add bhikkhunīhi. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает четвёртой джханы”, он связывается с [другими]…
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.оставляя тренировку, возвращается к низкой жизни.
Idha, panāvuso, ekacco puggalo sabbanimittānaṁ amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati.
cetosamādhiṁ → ceto samādhiṁ (bjt)Далее, товарищи, за счёт не-внимания всем объектам, некий человек входит и пребывает в беспредметном сосредоточении ума.
So ‘lābhimhi animittassa cetosamādhissā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | raññā → rājūhi (bj) | upāsakehi → upāupāsakehi (sya-all) | rājūhi → rañño (bj: machasaṁ) | upāsikāhi → M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → S. rañño. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | cetosamādhissāti → cetosamādhissā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает беспредметного сосредоточения ума”, он связывается с [другими] монахами, монахинями, мирянами и мирянками, царями, царскими министрами, учителями иных учений и учениками учителей иных учений.
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts) | vissaṭṭhassa → T. visaṁsaṭṭhassa. (pts note) | bhassam → M6 bhattam. (pts note)По мере того как он связывается с ними и сближается с ними, по мере того как он расслабляется и беседует с ними, страсть наводняет его ум.
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (pts) | rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj: sīmu) | hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note)С умом, наводнённым страстью, он оставляя тренировку, возвращается к низкой жизни.
Seyyathāpi, āvuso, rājā vā rājamahāmatto vā caturaṅginiyā senāya addhānamaggappaṭipanno aññatarasmiṁ vanasaṇḍe ekarattiṁ vāsaṁ upagaccheyya.
ekarattiṁ vāsaṁ → ekarattivāsaṁ (bj) | ekarattiṁ → M. Ph. T. M6. M7 -ratti. (pts note) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как если бы царь или царский министр странствовал бы по дороге с четырёхчастной армией и к ночи разбил бы лагерь в лесной чаще.
Tatra hatthisaddena assasaddena rathasaddena pattisaddena bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena cīrikasaddo antaradhāyeyya.
Tatra → tattha (bj, pts1ed) | cīrikasaddo → ciriliyasaddo (bj); ciriḷikāsaddo (cck, km); cīriḷikāsaddo (sya1ed, sya2ed, pts1ed) | antaradhāyeyya → antaradhāpeyya (sya-all, pts1ed, mr) | tatra → tattha (bj, pts) | cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj) | bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena cīrikasaddo antaradhāyeyya → bheripaṇavasaṅkhavīṇāninnādasaddena cīriḷikāsaddo antaradhāpeyya (sya-all) | cīrikasaddo antaradhāyeyya → cīriḷikāsaddo antaradhāpeyya (pts) | tattha → tatra (bj: machasaṁ) | Tatra → tattha (cck: sī. pī.) | cīrikasaddo → ciriḷikāsaddo (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | antaradhāyeyya → antaradhāpeyya (cck: syā. pī. ka.) | tattha → M. Ph. S. tatra. (pts note) | bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena → T. -tināva-; S. -vīṇāninnāda-; M. Ph. -saṅkhadindimasaddena. (pts note) | cīriḷikāsaddo → M6 cīrikā-; M. Ph. cīrika- (pts note) | antaradhāpeyya → T. M6 -yeyya. (pts note)Из-за звуков слонов, лошадей, колесничих, и пехоты; звуков и грохота барабанов, литавр, горнов, и тамтамов, звук сверчков бы исчез.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ vanasaṇḍe punadeva cīrikasaddo pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
dāni amusmiṁ → dānamusmiṁ (bj) | cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj); cīriḷikāsaddo (sya-all) | āvuso → (sya-all) | cīrikasaddo pātubhavissatīti → cīriḷikāsaddo pātubhavissatī ti (pts) | cīriliyasaddo → carika saddo (bj: machasaṁ); cīrilikāsaddo (bj: sīmu) | na → Ph. puts na before pātu- (pts note) | dāni → T. M6. M7 dān'. (pts note) | cīriḷikāsaddo → M. Ph. cīrika- (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva cīrikasaddo pātubhavissatīti → puna-d-eva cīriḷikāsaddo pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)[Разве] можно было бы правдиво сказать: “Теперь звук сверчков никогда более не появится в этой лесной чаще”?
“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)“Разумеется нет, товарищ.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ so rājā vā rājamahāmatto vā tamhā vanasaṇḍā pakkameyya, atha punadeva cīrikasaddo pātubhaveyyāti.
cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj); cīriḷikāsaddo (sya-all) | cīriliyasaddo → carika saddo (bj: machasaṁ); cīrilikāsaddo (bj: sīmu) | cīriḷikāsaddo → M6 cīrikā-; M. Ph. cīrika- (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva cīrikasaddo pātubhaveyyāti → puna-d-eva cīriḷikāsaddo pātubhaveyyā ti evam (pts)Ведь может статься так, что когда царь или царский министр покинет эту лесную чащу, то звук сверчков появится вновь”.
Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo sabbanimittānaṁ amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati.
evamevaṁ → eva meva (bjt) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)“Точно так же, за счёт не-внимания всем объектам, некий человек входит и пребывает в беспредметном сосредоточении ума.
So ‘lābhimhi animittassa cetosamādhissā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | raññā → rājūhi (bj) | upāsikāhi → M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → S. rañño. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | cetosamādhissāti → cetosamādhissā ti (pts)[Думая]: “Я тот, кто достигает беспредметного сосредоточения ума”, он связывается с [другими]…
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts) | vissaṭṭhassa → T. visaṁsaṭṭhassa. (pts note) | bhassam → Ph. bhayam; M6 bhattam. (pts note)
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattatī”ti.
hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattatiti (bj) | rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (pts) | hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattatī ti (pts)возвращается к низкой жизни [домохозяина]”.
Atha kho āyasmā citto hatthisāriputto aparena samayena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → hīnāyāvatti (bj) | hīnāyāvatti → hināyā vattati (bj: machasaṁ) | atha kho → athakho (th)И спустя какое-то время уважаемый Читта Хаттхисарипутта оставил тренировку и вернулся к низкой жизни.
Atha kho cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | mahākoṭṭhiko → koṭṭhito (bj) | mahākoṭṭhikaṁ → mahākoṭṭhitaṁ (bj) | mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ → mohākoṭṭhitaṁ etad avocuṁ (pts) | yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkamiṁsu → yen āyasmā mahākoṭṭhito ten upasaṅkamiṁsu (pts)Тогда его товарищи-монахи подошли к уважаемому Махакоттхите и сказали ему:
“kiṁ nu kho āyasmatā mahākoṭṭhikena citto hatthisāriputto cetasā ceto paricca vidito:
mahākoṭṭhikena → mahākoṭṭhitena (bj, pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt)“Так ли оно, что уважаемый Махакоттхита охватил ум Читты Хаттхисарипутты своим собственным умом и понял:
‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ citto hatthisāriputto lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’ti;
imāsañca imāsañca → imāsaṁ ca imāsaṁ ca (bjt) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)“Читта Хаттхисарипутта достигает таких-то и таких-то медитативных пребываний и достижений, и, всё же, он оставит тренировку и вернётся к низкой жизни?
udāhu devatā etamatthaṁ ārocesuṁ:
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Или же божества сообщили ему об этом?”
‘citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’”ti?
vihārasamāpattīnaṁ → vihārasamāsamāpattīnaṁ (bj) | sikkhaṁ → sikkhā (bj) | hīnāyāvattissatīti cetasā → hīnāyāvattissatī ti cetaso (pts) | hīnāyāvattissatī → T. continues: lābhi, atha ca pana sikkham p- hīnāya vattissatī ti, devatā pi me etam atthaṁ ārocesuṁ. Atha kho and so on. (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts)“Товарищи, я охватил ум Читты Хаттхисарипутты своим собственным умом и понял:
“Cetasā ceto paricca vidito me, āvuso:
cetasā → cetaso (sya-all)
‘citto hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’ti.
hatthisāriputto → hatthisārīputto (sya-all) | hīnāyāvattissatī → T. M6 hīnāya vatt- (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)“Читта Хаттхисарипутта достигает таких-то и таких-то медитативных пребываний и достижений, и, всё же, он оставит тренировку и вернётся к низкой жизни”.
Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ:
devatāpi → devatā pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)А также и божества сообщили мне об этом”.
‘citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’”ti.
hīnāyāvattissatī → M6 hīnāya vatt- (pts note) | sikkhaṁ paccakkhāya → sikkhaṁpaccakkhāya (bjt) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)
Atha kho cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
ekamantaṁ → etamantaṁ (bj) | bhikkhū → bhikkhu (bj) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И тогда те товарищи-монахи Читты Хаттхисарипутты отправились к Благословенному, поклонились ему, сели рядом, и сказали:
“citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattatī”ti.
hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattoti (bj, sya-all, pts) | hīnāyāvatto → T. M6 -ya vatto; M. -vattatī; Ph. -ya vattatī. (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattatīti → hīnāyāvatto ti (pts)“Почтенный, Читта Хаттхисарипутта достиг таких-то и таких-то медитативных пребываний и достижений, и, всё же, оставил тренировку и вернулся к низкой жизни”.
“Na, bhikkhave, citto ciraṁ sarissati nekkhammassā”ti.
sarissati → padissati (mr) | sarissati → padissati (cck: ka.) | sarissati → M. padissati; Ph. M7 karissati; M6 karissatī ti; T. karissati sarissati. (pts note) | nekkhammassā → M. nekkhamassā; Ph. nikkhamassā. (pts note) | nekkhammassāti → nekkhammassā ti (pts)“Пройдёт не так много времени, монахи, как Читта Хаттхисарипутта [вновь] задумается об отречении”.
Atha kho citto hatthisāriputto nacirasseva kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
nacirasseva → na viharasseva (bj) | pabbaji → M6 -jati. (pts note) | atha kho → athakho (th) | nacirasseva → na cirasseva (th, pts)И вскоре Читта Хаттхисарипутта обрил волосы и бороду, надел жёлтые одежды, и покинул жизнь домохозяйскую ради жизни бездомной.
Atha kho āyasmā citto hatthisāriputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
anagāriyaṁ → anāgāriyaṁ (bj) | eko → ekako (sya-all) | eko → S. ekako. (pts note) | vihāsi → M. Ph. M6 viharati. (pts note) | nacirasseva → na cirasseva (bjt, th) | nacirasseva yassatthāya → na cirasseva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts)И затем, пребывая в уединении прилежным, старательным, решительным, вскоре уважаемый Читта Хаттхисарипутта, реализовав это для себя посредством прямого знания, здесь и сейчас вошёл и пребывал в высочайшей цели святой жизни, ради которой представители клана праведно оставляют жизнь домохозяина и ведут жизнь бездомную.
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.
itthattāyāti → itthattāyā ti (pts)Он напрямую познал: “Рождение уничтожено, святая жизнь прожита, сделано то, что следовало сделать, не будет более возвращения в какое-либо состояние существования”.
Aññataro ca panāyasmā citto hatthisāriputto arahataṁ ahosīti.
ahosīti chaṭṭhaṁ → ahosī ti (pts)И уважаемый Читта Хаттхисарипутта стал одним из арахантов.