Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Aṅguttara Nikāya 6.60Numbered Discourses 6.60
  • 6. MahāvaggaThe Great Chapter

HatthisāriputtasuttaOn Citta

Evaṁ me sutaṁ—
Evam → omitted by S. (pts note)
I have heard
ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.that on one occasion the Blessed One was staying near Vārāṇasī at the Deer Park at Isipatana.

Tena kho pana samayena sambahulā therā bhikkhū pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā maṇḍalamāḷe sannisinnā sannipatitā abhidhammakathaṁ kathenti.
maṇḍalamāḷe → maṇḍalamāle (bj)
And on that occasion a large number of elder monks, after the meal, on returning from their alms round, were sitting gathered together in the assembly hall discussing higher Dhamma.
Tatra sudaṁ āyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathentānaṁ antarantarā kathaṁ opāteti.
tatra sudaṁ → tatrasudaṁ (bjt)
And there, while the elder monks were discussing higher Dhamma, Ven. Citta Hatthisārīputta interrupted in the middle of their talk.

Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ cittaṁ hatthisāriputtaṁ etadavoca:
kho → khe (bj) | mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj, pts) | hatthisāriputtaṁ → hatthisāriputataṁ (sya-all) | etadavoca māyasmā → etad avoca mā āyasmā (pts) | Mahākoṭṭhito → M. Ph. S. -ko throughout; T. continues: apasādesi. Paṇḍito āy-, as further on. (pts note) | mā → omitted by M. Ph. S.; M7 khāy- (pts note)
Then Ven. Mahā Koṭṭhita said to him,
“māyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathentānaṁ antarantarā kathaṁ opātesi, yāva kathāpariyosānaṁ āyasmā citto āgametū”ti.
māyasmā → mā āyasmā (bj); āyasmā (sya-all) | yāva → (bj, pts) | opātesi → opāteti (sya-all) | citto → citto hatthisāriputto (sya-all) | kathāpariyosānaṁ → yāva kathāpariyosānaṁ (bj: machasaṁ) | opātesi → M. Ph. S. -ti. (pts note) | kathāpariyosānaṁ → M. Ph. S. yāva kathā- (pts note) | Citto → S. adds Hatthi- (pts note) | āgametūti → āgametū ti (pts)
“Don’t interrupt in the middle of the talk while the elder monks are discussing higher Dhamma. Wait until the end of the talk.”

Evaṁ vutte, āyasmato cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū āyasmantaṁ mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ:
mahākoṭṭhikaṁ → mahākoṭṭhitaṁ (bj) | mā → omitted by M. Ph. M7. S. (pts note) | mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ → mahākoṭṭhitaṁ etad avocuṁ mā (pts)
When this was said, the monks who were Ven. Citta Hatthisārīputta’s companions said to Ven. Mahā Koṭṭhita,
“māyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ cittaṁ hatthisāriputtaṁ apasādesi, paṇḍito āyasmā citto hatthisāriputto.
māyasmā mahākoṭṭhiko → mā āyasmā mahākoṭṭhito (bj); āyasmā mahākaṭṭhikopi (sya-all) | apasādesi → apasādeti (sya-all) | hatthisāriputto → hatthisārīputto (sya-all) | Koṭṭhito → M. Ph. S. Mahākoṭṭhiko pi. (pts note) | apasādesi → S. -ti; M. pasāretu; Ph. pasāreti. (pts note) | māyasmā mahākoṭṭhiko → āyasmā koṭṭhito (pts)
“May Ven. Mahā Koṭṭhita not rebuke Ven. Citta Hatthisārīputta. He is wise, Ven. Citta Hatthisārīputta.
Pahoti cāyasmā citto hatthisāriputto therānaṁ bhikkhūnaṁ abhidhammakathaṁ kathetun”ti.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | āyasmā → Ph. S. āy- (pts note) | kathetunti → kathetuṁti (bjt) | kathetunti → kathetun ti (pts)
He is capable of discussing higher Dhamma with the elder monks.”

“Dujjānaṁ kho etaṁ, āvuso, parassa cetopariyāyaṁ ajānantehi.
Dujjānaṁ → T. has after dujjānaṁ: etad avoca māyasmā Citto and so on, as before; M6 dujjanaṁ. (pts note) | etaṁ → Ph. T. M6 evaṁ. (pts note)
“Friends, that is hard to know by those who do not know the thoughts of another.

Idhāvuso, ekacco puggalo tāvadeva soratasorato hoti, nivātanivāto hoti, upasantupasanto hoti, yāva satthāraṁ upanissāya viharati aññataraṁ vā garuṭṭhāniyaṁ sabrahmacāriṁ.
soratasorato → sūratasūrato (bj: katthaci) | garuṭṭhāniyaṁ → garuṭṭhānīyaṁ (bjt) | tāvadeva → tāva-d-eva (pts)
“There is the case, friends, where a certain individual is ever so composed, ever so humble, ever so calm as long as he lives in dependence on the Teacher or another of his companions in the holy life who is in the position of a mentor.
Yato ca kho so vapakassateva satthārā, vapakassati garuṭṭhāniyehi sabrahmacārīhi, so saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
raññā rājamahāmattehi → rājūhi rāpamahāmattehi (bj) | rājūhi → rañño (bj: machasaṁ) | upāsikāhi → T. M6 upāsakāhi. (pts note) | titthiyehi → T. -yāhi. (pts note) | titthiyasāvakehi → T. -kāhi. (pts note) | garuṭṭhāniyehi → garuṭṭhānīyehi (bjt)
But when he leaves the Teacher or the companion in the holy life who is in a position of a mentor, he gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind.
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj, pts) | rāgānuddhaṁsena → S. -sitena; T. M6. M7 anuddhasetana- throughout. (pts note) | hīnāyāvattati → T. M6. M7 hīnāya vattati. (pts note)
He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, goṇo kiṭṭhādo dāmena vā baddho vaje vā oruddho.
dāmena vā baddho → ārāme vā bandho (mr) | baddho → ārāme vā bandho (cck: ka.) | dāmena → M. Ph. ārāme. (pts note) | vaje → T. -jo. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Suppose that a crop-eating bull were bound with a rope or confined in a pen.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dānāyaṁ goṇo kiṭṭhādo punadeva kiṭṭhaṁ otarissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
vadeyyāti → vadeyyātī (bj) | so → omitted by M6. (pts note) | ti → M6 vadeyyāsī ti. (pts note) | dānāyaṁ → dānāya (bjt) | na dānāyaṁ → nadānāyaṁ (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | otarissatīti → otarissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will this crop-eating bull get into the crops,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ so goṇo kiṭṭhādo dāmaṁ vā chetvā vajaṁ vā bhinditvā, atha punadeva kiṭṭhaṁ otareyyāti.
atha → (bj, pts) | h'etaṁ → M. Ph. c'; etaṁ. (pts note) | so → omitted by T. (pts note) | dāmaṁ → M. Ph. ārāmaṁ. (pts note) | bhinditvā → M. Ph. S. add atha. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | atha punadeva → puna-d-eva (pts) | otareyyāti → otareyyā ti evam (pts)
It’s possible that the crop-eating bull, having cut the rope or broken open the pen, could again get into the crops.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo tāvadeva soratasorato hoti, nivātanivāto hoti, upasantupasanto hoti yāva satthāraṁ upanissāya viharati aññataraṁ vā garuṭṭhāniyaṁ sabrahmacāriṁ.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | garuṭṭhāniyaṁ → garuṭṭhānīyaṁ (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | tāvadeva → tāva-d-eva (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual is ever so composed…
Yato ca kho so vapakassateva satthārā, vapakassati garuṭṭhāniyehi sabrahmacārīhi, so saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
garuṭṭhāniyehi → garuṭṭhanīyehi (bj) | raññā → rājūhi (bj) | upāsikāhi → T . M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → M6 raṁñāhi; M6 raṁño. (pts note)
But when he leaves the Teacher or the companion in the holy life who is in a position of a mentor…
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts)
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj, pts)
he, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Idha panāvuso, ekacco puggalo vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.“And further, friends, there is the case where a certain individual, quite secluded from sensuality, secluded from unskillful mental qualities, enters & remains in the first jhāna: rapture & pleasure born of seclusion, accompanied by directed thought & evaluation. So ‘lābhimhi paṭhamassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
He, (thinking,) ‘I have gained the first jhāna,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind. He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, cātumahāpathe thullaphusitako devo vassanto rajaṁ antaradhāpeyya, cikkhallaṁ pātukareyya.
thullaphusitako devo vassanto → thullaphusitake deve vassante (mr) | cātumahāpathe thullaphusitako → cātummahāpathe phullapūsitako (bj) | cātummahāpathe → cātumaggapathe (bj: machasaṁ) | vassanto → thullaphusitake deve vassante (cck: ka.) | devo → T. -phusitadeva; M. Ph. M6. M7 -take deve. (pts note) | vassanto → M. Ph. -te; T. vessante. (pts note) | cikkhallaṁ → T. cikkallaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Suppose the deva of heavy rains, raining down on a great crossroads, were to make the dust disappear and mud appear.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ cātumahāpathe punadeva rajo pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
na dāni amusmiṁ → na dānāmusmiṁ (bj); na dāni amukasmiṁ (mr) | dāni amusmiṁ cātumahāpathe → dānāmusmiṁ cātummahāpathe (bj) | amusmiṁ → amukasmiṁ (cck: ka.) | yo → Ph. so. (pts note) | na → omitted by Ph. (pts note) | dāni → T. M7 dānā-; M6 dān'. (pts note) | amusmiṁ → M. Ph. amukasmiṁ; Ph. adds pi. (pts note) | pātubhavissatīti → pātu bhavissatīti (bjt) | na dāni → nadāni (th) | cātumahāpathe punadeva → cātummahāpathe puna-d-eva (pts) | pātubhavissatīti → pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will dust appear at that great crossroads,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ amusmiṁ cātumahāpathe manussā vā atikkameyyuṁ, gopasū vā atikkameyyuṁ, vātātapo vā snehagataṁ pariyādiyeyya, atha punadeva rajo pātubhaveyyāti.
gopasū → gopasu (bj) | pariyādiyeyya → pariyādideyya (sya-all) | amusmiṁ → Ph. amukasmiṁ. (pts note) | cātummahāpathe → M. Ph. cātumahā- (pts note) | snehagataṁ → T. senahagataṁ; Ph. vātātapena pahataṁ. (pts note) | pariyādiyeyya → Ph. padiyādiyeyyuṁ. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva → puna-d-eva (pts) | pātubhaveyyāti → pātubhaveyyā ti evam (pts)
It’s possible that human beings will pass through that great crossroads, or herd animals will pass through, or wind & heat will dry up the moisture, and then the dust will reappear.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
kāmehi → kāmehi vivicca akusalehi dhammehi (bj) | pe → omitted by M. Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 paṭhamajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual… (thinking,) ‘I have gained the first jhāna,’ gets entangled…
So ‘lābhimhi paṭhamassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → omitted by all MSS. exc. S. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati; M7 -ya vattati and -yāvattati. (pts note)
He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Idha panāvuso, ekacco puggalo vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vūpasamā → vūpasamā ajjhattaṁ (bj)
“And further, friends, there is the case where a certain individual, with the stilling of directed thoughts & evaluations, enters & remains in the second jhāna: rapture & pleasure born of concentration, unification of awareness free from directed thought & evaluation—internal assurance.
So ‘lābhimhi dutiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | pe → M. la; Ph. pa; omitted by T. M6. M7. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
He, (thinking,) ‘I have gained the second jhāna,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati; M7 -ya vattati and -yāvattati. (pts note)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind. He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahantaṁ taḷākaṁ.
seyyathāpi → seyya thāpi (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Suppose that not far from a village or town was a great reservoir.
Tattha thullaphusitako devo vuṭṭho sippisambukampi sakkharakaṭhalampi antaradhāpeyya.
thullaphusitako → phullaphusitako (bj) | vuṭṭho → vassanto (bj) | sakkharakaṭhalampi → sakkharakathalampi (sya-all) | thullaphusitako → Ph. M8 phulla-; T. M6. M7 -ke. (pts note) | devo → T. M6. M7 deve. (pts note) | vuṭṭho → M6. M7 vassante; T. vassakena. (pts note) | sippisambukampi sakkharakaṭhalampi → sippisambukam pi sakkharakaṭhalam pi (pts)
There, the deva of heavy rains, having rained down, would make the freshwater oysters & mussels, the gravel & pebbles, disappear.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ taḷāke punadeva sippisambukā vā sakkharakaṭhalā vā pātubhavissantī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
na dāni amusmiṁ → nadānāmusmiṁ (bj) | sakkharakaṭhalā → sakkharakathalā (sya-all) | dāni → M. T. dānā-; M6. M7 dān'; Ph. omits dāni. (pts note) | amusmiṁ → Ph. amumhi. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | pātubhavissantīti → pātubhavissantī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will the freshwater oysters & mussels, the gravel & pebbles, reappear in that reservoir,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ amusmiṁ taḷāke manussā vā piveyyuṁ, gopasū vā piveyyuṁ, vātātapo vā snehagataṁ pariyādiyeyya, atha punadeva sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi pātubhaveyyunti.
gopasū → gopasu (bj) | sakkharakaṭhalāpi → sakkharakathalāpi (sya-all) | taḷāke → T. M6. M7 tal- (pts note) | gopasū → Ph. omits go- vā pi- (pts note) | piveyyuṁ → T. pipheyyuṁ. (pts note) | vātātapo → M6 vātātapeyyuṁ twice; Ph. -pa susākaṁ vā. (pts note) | pariyādiyeyya → Ph. paṭiyādiyeyyuṁ. (pts note) | sakkharakaṭhalā → M. Ph. S. -kath- (pts note) | pātubhaveyyun → M7 -yyan. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva sippisambukāpi sakkharakaṭhalāpi pātubhaveyyunti → puna-d-eva sippisambukā pi sakkharakaṭhalā pi pātubhaveyyun ti evam (pts)
It’s possible that human beings will drink from that reservoir, or herd animals will drink from it, or wind & heat will dry up the moisture, and then the freshwater oysters & mussels, the gravel & pebbles, will reappear.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → omitted by all MSS. exc. S. M8. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 dutiyajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual… (thinking,) ‘I have gained the second jhāna,’ gets entangled…
So ‘lābhimhi dutiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → omitted by M6. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
sikkhaṁ → omitted by Ph. (pts note)
He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Idha panāvuso, ekacco puggalo pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | jhānaṁ → omitted by T. M6. M7. (pts note)
“And further, friends, there is the case where a certain individual, with the fading of rapture, remains equanimous, mindful, & alert, senses pleasure with the body, and enters & remains in the third jhāna, of which the noble ones declare, ‘Equanimous & mindful, he has a pleasant abiding.’
So ‘lābhimhi tatiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → bhikkhūhī (bj) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
He, (thinking,) ‘I have gained the third jhāna,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind. He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, purisaṁ paṇītabhojanaṁ bhuttāviṁ ābhidosikaṁ bhojanaṁ nacchādeyya.
ābhidosikaṁ → ābhidosiyaṁ (bj); abhidosikaṁ (sya-all, pts) | ābhidosiyaṁ → ābhidosikaṁ (bj: sīmu) | paṇītabhojanaṁ → T. panītaṁ bho- (pts note) | abhidosikaṁ → M. ābhi-; T. M6. M7 -dosiyaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | nacchādeyya → na cchādeyya (pts)
“Suppose that a man had eaten his fill of an exquisite meal so that food left over from the night before wouldn’t appeal to him.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amuṁ purisaṁ punadeva bhojanaṁ chādessatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
kho → ko (bj) | dāni amuṁ → dānāmuṁ (bj) | dāni → T. M6. M7 dān'. (pts note) | amuṁ → M. inserts h'; āvuso. (pts note) | chādessatī → M. chādissatī; Ph. chādiyatī. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva → puna-d-eva (pts) | chādessatīti → chādessatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will food ever appeal to that man,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, amuṁ purisaṁ paṇītabhojanaṁ bhuttāviṁ yāvassa sā ojā kāye ṭhassati tāva na aññaṁ bhojanaṁ chādessati.
amuṁ → amuṁ hāvuso (bj) | ṭhānañhetaṁ āvuso vijjati amuṁ → amuñhāvuso (sya-all) | purisaṁ → ba. ṭhānaṁ hetaṁ āvuso vijjatīti dissati (sya-all: yu.) | ṭhānaṁ → T. M6. M7. S. omit this phrase. (pts note) | āvuso → M6 āvuso l. h'; āv-; M. Ph. omit h'; āv- (pts note) | sā → omitted by T.; M6 sa. (pts note) | ojā → T. oṁja; M6 oja. (pts note) | na → M. Ph. naṁ. (pts note) | bhojanaṁ → M. Ph. insert na. (pts note) | chādessati → M. Ph. chādissati. (pts note) | + → h āvuso (pts) | yāvassa → yāv assa (pts)
Once that man has eaten his fill of an exquisite meal, then as long as the vitality of the food remains in his body, then other food won’t appeal to him.
Yato ca khvassa sā ojā antaradhāyissati, atha punadeva taṁ bhojanaṁ chādeyyāti.
khvassa → M. Ph. bhutassa l. ca khv- (pts note) | punadeva → puna-d-eva (pts) | chādeyyāti → chādeyyā ti evam (pts)
But when the vitality of the food has disappeared, then the food will appeal to him.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ca → omitted by Ph. (pts note) | pe → omitted by M. Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 tatiyajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual… (thinking,) ‘I have gained the third jhāna,’ gets entangled…
So ‘lābhimhi tatiyassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Idha, panāvuso, ekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pahānā → omitted by M. T. M6. M7. (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 catutthajjh- (pts note)
“And further, friends, there is the case where a certain individual, with the abandoning of pleasure & pain—as with the earlier disappearance of elation & distress—enters & remains in the fourth jhāna: purity of equanimity & mindfulness, neither pleasure nor pain.
So ‘lābhimhi catutthassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
He, (thinking,) ‘I have gained the fourth jhāna,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note) | hīnāyāvattati → hīnāyā vattati (bjt)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind. He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, pabbatasaṅkhepe udakarahado nivāto vigataūmiko.
vigataūmiko → vigataūmako (bj) | nivāto → M. -te; Ph. idāni l. niv- (pts note) | vigata-ūmiko → M6 ūmikho; M. bhūmiko corr. to ū-; Ph. bhūko. (pts note) | pabbatasaṅkhepe → pabbatasaṁkhepe (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Suppose that in a mountain glen there was a freshwater lake, free from wind and devoid of waves.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ udakarahade punadeva ūmi pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
dāni amusmiṁ → dānamusmiṁ (bj) | ūmi → ūmī (bj) | dāni → T. dān'; M6 dān'; asmiṁ; M7 dāmusmiṁ (sic). (pts note) | udakarahade → Ph. -de va, then bhūmi; also M. omits puna-d-eva. (pts note) | ūmi → M. bhumi. (pts note) | na dāni → nadāni (th) | pātubhavissatīti → pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will a wave appear on that freshwater lake,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yā puratthimāya disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi. Sā tasmiṁ udakarahade ūmiṁ janeyya. Yā pacchimāya disāya āgaccheyya …pe… yā uttarāya disāya āgaccheyya … yā dakkhiṇāya disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi. Sā tasmiṁ udakarahade ūmiṁ janeyyāti.
bhusā → bhūsā (sya-all) | yā → (sya-all) | ṭhānañhetaṁ → thānaṁ hetaṁ (pts) | yā → M6. S. yaṁ; omitted by M7. (pts note) | bhusā → Ph. S. bhūsā. (pts note) | sā → M6 yā. (pts note) | ūmiṁ → T. M6 ūmi; M. Ph. bhūmiṁ. (pts note) | janeyya → Ph. continues: na dāni and so on till janeyya again. (pts note) | āgaccheyya → omitted by M. Ph. (pts note) | yā → omitted by M. Ph. S. (pts note) | bhusā → M. Ph. S. bhūsā. (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt) | janeyyāti → janeyyā ti evam (pts)
It’s possible that a huge storm of wind & rain could come from the east… the west… the north… the south. That would give rise to a wave on that freshwater lake.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → omitted by all MSS. exc. S. (pts note) | jhānaṁ → T. M6. M7 catutthajjh- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual… (thinking,) ‘I have gained the fourth jhāna,’ gets entangled…
So ‘lābhimhi catutthassa jhānassā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi …pe…
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | bhikkhūhi → T. M6. M7 add bhikkhunīhi. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | jhānassāti → jhānassā ti (pts)
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Idha, panāvuso, ekacco puggalo sabbanimittānaṁ amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati.
cetosamādhiṁ → ceto samādhiṁ (bjt)
“And further, friends, there is the case where a certain individual, not attending to any themes, enters & remains in the themeless concentration of awareness.
So ‘lābhimhi animittassa cetosamādhissā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | raññā → rājūhi (bj) | upāsakehi → upāupāsakehi (sya-all) | rājūhi → rañño (bj: machasaṁ) | upāsikāhi → M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → S. rañño. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | cetosamādhissāti → cetosamādhissā ti (pts)
He, (thinking,) ‘I have gained the themeless concentration of awareness,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts) | vissaṭṭhassa → T. visaṁsaṭṭhassa. (pts note) | bhassam → M6 bhattam. (pts note)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind.
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (pts) | rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (bj: sīmu) | hīnāyāvattati → T. M6 hīnāya vattati. (pts note)
He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.

Seyyathāpi, āvuso, rājā vā rājamahāmatto vā caturaṅginiyā senāya addhānamaggappaṭipanno aññatarasmiṁ vanasaṇḍe ekarattiṁ vāsaṁ upagaccheyya.
ekarattiṁ vāsaṁ → ekarattivāsaṁ (bj) | ekarattiṁ → M. Ph. T. M6. M7 -ratti. (pts note) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Suppose that a king or king’s minister, traveling along a road with a fourfold army, were to set up camp for a night in a forest grove.
Tatra hatthisaddena assasaddena rathasaddena pattisaddena bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena cīrikasaddo antaradhāyeyya.
Tatra → tattha (bj, pts1ed) | cīrikasaddo → ciriliyasaddo (bj); ciriḷikāsaddo (cck, km); cīriḷikāsaddo (sya1ed, sya2ed, pts1ed) | antaradhāyeyya → antaradhāpeyya (sya-all, pts1ed, mr) | tatra → tattha (bj, pts) | cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj) | bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena cīrikasaddo antaradhāyeyya → bheripaṇavasaṅkhavīṇāninnādasaddena cīriḷikāsaddo antaradhāpeyya (sya-all) | cīrikasaddo antaradhāyeyya → cīriḷikāsaddo antaradhāpeyya (pts) | tattha → tatra (bj: machasaṁ) | Tatra → tattha (cck: sī. pī.) | cīrikasaddo → ciriḷikāsaddo (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | antaradhāyeyya → antaradhāpeyya (cck: syā. pī. ka.) | tattha → M. Ph. S. tatra. (pts note) | bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddena → T. -tināva-; S. -vīṇāninnāda-; M. Ph. -saṅkhadindimasaddena. (pts note) | cīriḷikāsaddo → M6 cīrikā-; M. Ph. cīrika- (pts note) | antaradhāpeyya → T. M6 -yeyya. (pts note)
There—from the noise of elephants, the noise of horses, the noise of chariots, the noise of infantry, the noise & clamor of drums, kettledrums, conch-shell horns, & lutes—the sound of crickets would disappear.
Yo nu kho, āvuso, evaṁ vadeyya: ‘na dāni amusmiṁ vanasaṇḍe punadeva cīrikasaddo pātubhavissatī’ti, sammā nu kho so, āvuso, vadamāno vadeyyā”ti?
dāni amusmiṁ → dānamusmiṁ (bj) | cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj); cīriḷikāsaddo (sya-all) | āvuso → (sya-all) | cīrikasaddo pātubhavissatīti → cīriḷikāsaddo pātubhavissatī ti (pts) | cīriliyasaddo → carika saddo (bj: machasaṁ); cīrilikāsaddo (bj: sīmu) | na → Ph. puts na before pātu- (pts note) | dāni → T. M6. M7 dān'. (pts note) | cīriḷikāsaddo → M. Ph. cīrika- (pts note) | na dāni → nadāni (th) | punadeva cīrikasaddo pātubhavissatīti → puna-d-eva cīriḷikāsaddo pātubhavissatī ti (pts) | vadeyyāti → vadeyyā ti (pts)
If someone were to say, ‘Never again will the sound of crickets appear in that forest grove,’ would he be speaking rightly?”

“No hidaṁ, āvuso”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Not at all, friend.
“Ṭhānañhetaṁ, āvuso, vijjati, yaṁ so rājā vā rājamahāmatto vā tamhā vanasaṇḍā pakkameyya, atha punadeva cīrikasaddo pātubhaveyyāti.
cīrikasaddo → cīriliyasaddo (bj); cīriḷikāsaddo (sya-all) | cīriliyasaddo → carika saddo (bj: machasaṁ); cīrilikāsaddo (bj: sīmu) | cīriḷikāsaddo → M6 cīrikā-; M. Ph. cīrika- (pts note) | ṭhānañhetaṁ → ṭhānaṁ hetaṁ (bjt, pts) | punadeva cīrikasaddo pātubhaveyyāti → puna-d-eva cīriḷikāsaddo pātubhaveyyā ti evam (pts)
It’s possible that when the king or king’s minister leaves that forest grove, the sound of crickets will reappear.”

Evamevaṁ kho, āvuso, idhekacco puggalo sabbanimittānaṁ amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati.
evamevaṁ → eva meva (bjt) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → eva (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)
“In the same way, friends, there is the case where a certain individual, not attending to any themes, enters & remains in the themeless concentration of awareness.
So ‘lābhimhi animittassa cetosamādhissā’ti saṁsaṭṭho viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi.
lābhimhi → lābhīmhi (bj, pts) | raññā → rājūhi (bj) | upāsikāhi → M6 upāsakāhi. (pts note) | raññā → S. rañño. (pts note) | lābhimhi → lābhī mhi (pts) | cetosamādhissāti → cetosamādhissā ti (pts)
He, thinking, ‘I have gained the themeless concentration of awareness,’ gets entangled with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, kings’ ministers, sectarians, and sectarians’ disciples.
Tassa saṁsaṭṭhassa vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa viharato rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
vissatthassa → vissaṭṭhassa (bj) | vissatthassa pākatassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa (sya-all) | vissatthassa pākatassa bhassamanuyuttassa → vissaṭṭhassa pākaṭassa bhassam anuyuttassa (pts) | vissaṭṭhassa → T. visaṁsaṭṭhassa. (pts note) | bhassam → Ph. bhayam; M6 bhattam. (pts note)
As he lives entangled, loosened up, uncontrolled, devoted to conversation, lust invades his mind.
So rāgānuddhaṁsitena cittena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattatī”ti.
hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattatiti (bj) | rāgānuddhaṁsitena → rāgānuddhaṁsena (pts) | hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattatī ti (pts)
He, with his mind invaded by lust, gives up the training and reverts to the lower life.”

Atha kho āyasmā citto hatthisāriputto aparena samayena sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
hīnāyāvattati → hīnāyāvatti (bj) | hīnāyāvatti → hināyā vattati (bj: machasaṁ) | atha kho → athakho (th)
Then at a later time, Ven. Citta Hatthisārīputta gave up the training and reverted to the lower life.
Atha kho cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | mahākoṭṭhiko → koṭṭhito (bj) | mahākoṭṭhikaṁ → mahākoṭṭhitaṁ (bj) | mahākoṭṭhikaṁ etadavocuṁ → mohākoṭṭhitaṁ etad avocuṁ (pts) | yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkamiṁsu → yen āyasmā mahākoṭṭhito ten upasaṅkamiṁsu (pts)
Then the monks who were his companions went to Ven. Mahā Koṭṭhita and, on arrival, asked him,
“kiṁ nu kho āyasmatā mahākoṭṭhikena citto hatthisāriputto cetasā ceto paricca vidito:
mahākoṭṭhikena → mahākoṭṭhitena (bj, pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt)
“Did Ven. Mahā Koṭṭhita, with his own awareness, encompass the awareness of Citta Hatthisārīputta so that he knew,
‘imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ citto hatthisāriputto lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’ti;
imāsañca imāsañca → imāsaṁ ca imāsaṁ ca (bjt) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)
‘Citta Hatthisārīputta has gained such & such meditative dwellings & attainments but will give up the training and revert to the lower life’?
udāhu devatā etamatthaṁ ārocesuṁ:
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
Or did devas report this matter to you:
‘citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’”ti?
vihārasamāpattīnaṁ → vihārasamāsamāpattīnaṁ (bj) | sikkhaṁ → sikkhā (bj) | hīnāyāvattissatīti cetasā → hīnāyāvattissatī ti cetaso (pts) | hīnāyāvattissatī → T. continues: lābhi, atha ca pana sikkham p- hīnāya vattissatī ti, devatā pi me etam atthaṁ ārocesuṁ. Atha kho and so on. (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts)
‘Venerable sir, Citta Hatthisārīputta has gained such & such meditative dwellings & attainments but will give up the training and revert to the lower life’?”

“Cetasā ceto paricca vidito me, āvuso:
cetasā → cetaso (sya-all)
“Friends, with my own awareness I encompassed the awareness of Citta Hatthisārīputta so that I knew,
‘citto hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’ti.
hatthisāriputto → hatthisārīputto (sya-all) | hīnāyāvattissatī → T. M6 hīnāya vatt- (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)
‘Citta Hatthisārīputta has gained such & such meditative dwellings & attainments but will give up the training and revert to the lower life.’
Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ:
devatāpi → devatā pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
And devas also reported this matter to me:
‘citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatī’”ti.
hīnāyāvattissatī → M6 hīnāya vatt- (pts note) | sikkhaṁ paccakkhāya → sikkhaṁpaccakkhāya (bjt) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)
‘Venerable sir, Citta Hatthisārīputta has gained such & such meditative dwellings & attainments but will give up the training and revert to the lower life.’”

Atha kho cittassa hatthisāriputtassa sahāyakā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
ekamantaṁ → etamantaṁ (bj) | bhikkhū → bhikkhu (bj) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
Then the monks who were Citta Hatthisārīputta’s companions went to the Blessed One and, on arrival, having bowed down to him, sat to one side. As they were sitting there, they said to him,
“citto, bhante, hatthisāriputto imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ lābhī, atha ca pana sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattatī”ti.
hīnāyāvattatīti → hīnāyāvattoti (bj, sya-all, pts) | hīnāyāvatto → T. M6 -ya vatto; M. -vattatī; Ph. -ya vattatī. (pts note) | imāsañca imāsañca → imāsañ ca imāsañ ca (pts) | hīnāyāvattatīti → hīnāyāvatto ti (pts)
“Lord, Citta Hatthisārīputta, having gained such & such meditative dwellings & attainments, has given up the training and reverted to the lower life.”

“Na, bhikkhave, citto ciraṁ sarissati nekkhammassā”ti.
sarissati → padissati (mr) | sarissati → padissati (cck: ka.) | sarissati → M. padissati; Ph. M7 karissati; M6 karissatī ti; T. karissati sarissati. (pts note) | nekkhammassā → M. nekkhamassā; Ph. nikkhamassā. (pts note) | nekkhammassāti → nekkhammassā ti (pts)
“It won’t be long, monks, before Citta misses [the life of] renunciation.”

Atha kho citto hatthisāriputto nacirasseva kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
nacirasseva → na viharasseva (bj) | pabbaji → M6 -jati. (pts note) | atha kho → athakho (th) | nacirasseva → na cirasseva (th, pts)
Then not long after that, Citta Hatthisārīputta, having shaved off his hair & beard, put on the ochre robes and went forth from the household life into homelessness.
Atha kho āyasmā citto hatthisāriputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
anagāriyaṁ → anāgāriyaṁ (bj) | eko → ekako (sya-all) | eko → S. ekako. (pts note) | vihāsi → M. Ph. M6 viharati. (pts note) | nacirasseva → na cirasseva (bjt, th) | nacirasseva yassatthāya → na cirasseva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts)
Then—dwelling alone, secluded, heedful, ardent, & resolute, Ven. Citta Hatthisārīputta in no long time entered & remained in the supreme goal of the holy life for which clansmen rightly go forth from home into homelessness, directly knowing & realizing it for himself in the here & now.

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.
itthattāyāti → itthattāyā ti (pts)
He knew: “Birth is ended, the holy life fulfilled, the task done. There is nothing further for the sake of this world.”
Aññataro ca panāyasmā citto hatthisāriputto arahataṁ ahosīti.
ahosīti chaṭṭhaṁ → ahosī ti (pts)
And thus Ven. Citta Hatthisārīputta became another one of the arahants.

Chaṭṭhaṁ.
chaṭṭhaṁ → ti (pts)
The Sixth.

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali · English


Translations: English · Русский · Deutsch