“Nibbedhikapariyāyaṁ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṁ desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมปริยายที่เป็นปริยายเป็นไปในส่วนแห่ง การชำแรกกิเลส Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดีเราจักกล่าว

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูล รับพระผู้มีพระภาคแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

“Katamo ca so, bhikkhave, nibbedhikapariyāyo dhammapariyāyo?
so → omitted by T. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมปริยายที่เป็นปริยาย เป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลสนั้นเป็นไฉน Kāmā, bhikkhave, veditabbā, kāmānaṁ nidānasambhavo veditabbo, kāmānaṁ vemattatā veditabbā, kāmānaṁ vipāko veditabbo, kāmanirodho veditabbo, kāmanirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
kāmanirodho → kāmānaṁ nirodho (mr) | kāmanirodhagāminī → kāmanirodhagāmini (pts1ed); kāmānaṁ nirodhagāminī (mr) | kāmanirodhagāminī paṭipadā → kāmanirodhagāminipaṭipadā (pts) | kāmanirodho → kāmānaṁ nirodho (ka.) evaṁ vedanānirodho-iccādīsupi (cck note) | kāmanirodhagāminī → kāmānaṁ nirodhagāminī (ka.) evaṁ vedanānirodhagāminī-iccādīsupi (cck note) | kāmanirodho → T. kāmā-; M. Ph. use the genitive for the first member of the compounds with nirodho and -gāminipaṭipadā. (pts note) | kāmanirodhagāminipaṭipadā → M. adds veditabbo. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกาม เหตุเกิดแห่งกามความต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาที่ให้ถึงความ ดับกาม

Vedanā, bhikkhave, veditabbā, vedanānaṁ nidānasambhavo veditabbo, vedanānaṁ vemattatā veditabbā, vedanānaṁ vipāko veditabbo, vedanānirodho veditabbo, vedanānirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
vedanānirodhagāminī paṭipadā → vedanānirodhagāminipaṭipadā (pts)เธอทั้ง หลายพึงทราบเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา ความต่างแห่งเวทนา วิบากแห่ง เวทนา ความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับเวทนา

Saññā, bhikkhave, veditabbā, saññānaṁ nidānasambhavo veditabbo, saññānaṁ vemattatā veditabbā, saññānaṁ vipāko veditabbo, saññānirodho veditabbo, saññānirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
saññānirodhagāminī paṭipadā → saññānirodhagāminipaṭipadā (pts)เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา เหตุ เกิดแห่งสัญญา ความต่างแห่งสัญญา วิบากแห่งสัญญา ความดับแห่งสัญญา ปฏิปทาที่ให้ถึง ความดับสัญญา

Āsavā, bhikkhave, veditabbā, āsavānaṁ nidānasambhavo veditabbo, āsavānaṁ vemattatā veditabbā, āsavānaṁ vipāko veditabbo, āsavanirodho veditabbo, āsavanirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
āsavanirodhagāminī paṭipadā → āsavanirodhagāminipaṭipadā (pts) | āsavanirodhagāminipaṭipadā → M. has here āsavani- (pts note)เธอทั้งหลายพึงทราบอาสวะ เหตุเกิดแห่งอาสวะ ความต่างแห่งอาสวะ วิบาก แห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะปฏิปทาที่ให้ถึงความดับอาสวะ

Kammaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ, kammānaṁ nidānasambhavo veditabbo, kammānaṁ vemattatā veditabbā, kammānaṁ vipāko veditabbo, kammanirodho veditabbo, kammanirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
veditabbaṁ → veditabbā (bj) | kammanirodhagāminī paṭipadā → kammanirodhagāminipaṭipadā (pts)เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม เหตุเกิดแห่งกรรมความต่างแห่งกรรม วิบากแห่งกรรม ความดับแห่งกรรม ปฏิปทาที่ให้ถึง ความดับกรรม

Dukkhaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ, dukkhassa nidānasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattatā veditabbā, dukkhassa vipāko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhagāminī paṭipadā veditabbā.
dukkhanirodhagāminī paṭipadā → dukkhanirodhagāminipaṭipadā (pts) | dukkhanirodho → T. M6 have here dukkhassa nir-; M7 dukkha- corr. to dukkhassa nir- (pts note) | dukkhanirodhagāminipaṭipadā → T. dukkhassa nir- (pts note) | veditabbā → T. adds ti. (pts note)เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับทุกข์ ฯ

‘Kāmā, bhikkhave, veditabbā, kāmānaṁ nidānasambhavo veditabbo, kāmānaṁ vemattatā veditabbā, kāmānaṁ vipāko veditabbo, kāmanirodho veditabbo, kāmanirodhagāminī paṭipadā veditabbā’ti, iti kho panetaṁ vuttaṁ.
kāmanirodhagāminī → kāmanirodhagāmiṇī (bj) | kāmanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → kāmanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | kāmanirodhagāminipaṭipadā → T. kāmā-; M6 kāmānaṁ nir- (pts note) | ti → omitted by Ph. (pts note) | iti → Ph. iti ti. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข้อที่เรากล่าวนี้ว่า เธอทั้งหลายพึงทราบกาม เหตุเกิดแห่งกาม ความต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับกาม Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
vuttaṁ → vuttanti (bj) | vuttaṁ → ni. 1.166; saṁ. ni. 4.268 (cck: ma.)นั้น เรา อาศัยอะไรกล่าว Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā—ดูกรภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้คือ cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ยั่วยวนชวนให้กำหนัด sotaviññeyyā saddā …เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยหู … ghānaviññeyyā gandhā …กลิ่น ที่พึงรู้แจ้งด้วยจมูก … jivhāviññeyyā rasā …รสที่พึงรู้แจ้งด้วยลิ้น … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจเป็นที่รัก ยั่วยวน ชวนให้กำหนัด Api ca kho, bhikkhave, nete kāmā kāmaguṇā nāmete ariyassa vinaye vuccanti—
ca kho, bhikkhave, nete kāmā kāmaguṇā nāmete → te kāmaguṇā nāma nete kāmā (mr) | nāmete → te kāmaguṇā nāma nete kāmā (cck: ka.) | kho → omitted by T. M6. M7. (pts note) | ete → M. Ph. te l. n'; ete. (pts note) | kāmā → omitted by M. Ph. (pts note) | ete → S. nām'; etaṁ; M. nāma n'; ete kāmā. (pts note) | vuccanti → M. Ph. vuccati. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แต่ว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ชื่อ ว่ากาม สิ่งเหล่านี้เรียกว่ากามคุณในวินัยของพระอริยะเจ้า ฯ

Saṅkapparāgo purisassa kāmo, nete kāmā yāni citrāni loke;
Saṅkapparāgo → kathā. 514 (cck note) nete → na te (sya-all) | nete → na te (sya-all) | Nete → na te (cck: syā.) | ete → M6. M7. S. na te. (pts note)(พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลงแล้วจึงได้ตรัส คาถาประพันธ์นี้ต่อไปอีกว่า) ความกำหนัดที่เกิดด้วยสามารถแห่งความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลกไม่ชื่อว่ากาม Saṅkapparāgo purisassa kāmo, tiṭṭhanti citrāni tatheva loke;ความกำหนัดที่เกิดขึ้นด้วย สามารถแห่งความดำริของบุรุษ ชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลก ย่อมตั้งอยู่ตามสภาพของตน ส่วนว่า Athettha dhīrā vinayanti chandanti.ธีรชนทั้งหลายย่อมกำจัดความ พอใจ ในอารมณ์อันวิจิตรเหล่านั้น ฯ

Katamo ca, bhikkhave, kāmānaṁ nidānasambhavo?
nidānasambhavo → T. adds veditabbo. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งกามเป็นไฉน Phasso, bhikkhave, kāmānaṁ nidānasambhavo.คือ ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งกาม ทั้งหลาย

Katamā ca, bhikkhave, kāmānaṁ vemattatā?ก็ความต่างกันแห่งกามเป็นไฉน Añño, bhikkhave, kāmo rūpesu, añño kāmo saddesu, añño kāmo gandhesu, añño kāmo rasesu, añño kāmo phoṭṭhabbesu.
rūpesu → T. rūpo tatra. (pts note)คือกามในรูปเป็นอย่างหนึ่งกามในเสียงเป็น อย่างหนึ่ง กามในกลิ่นเป็นอย่างหนึ่ง กามในรสเป็นอย่างหนึ่งกามในโผฏฐัพพะเป็นอย่างหนึ่ง Ayaṁ vuccati, bhikkhave, kāmānaṁ vemattatā.นี้เรียกว่าความต่างกันแห่งกาม

Katamo ca, bhikkhave, kāmānaṁ vipāko?วิบากแห่งกามเป็นไฉน Yaṁ kho, bhikkhave, kāmayamāno tajjaṁ tajjaṁ attabhāvaṁ abhinibbatteti puññabhāgiyaṁ vā apuññabhāgiyaṁ vā, ayaṁ vuccati, bhikkhave, kāmānaṁ vipāko.
kāmayamāno → Ph. kāmaṁ vediyamāno. (pts note) | attabhāvaṁ → T. -vo. (pts note) | abhinibbatteti → M6 -bbattati; M. Ph. abhinipp- throughout. (pts note) | vā → omitted by M7. (pts note)คือ การที่บุคคลผู้ใคร่อยู่ ย่อมยัง อัตภาพที่เกิดขึ้นจากความใคร่นั้นๆให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ นี้เรียกว่า วิบากแห่งกาม

Katamo ca, bhikkhave, kāmanirodho?ความดับแห่งกามเป็นไฉน Phassanirodho, bhikkhave, kāmanirodho.
Phassanirodho → phassanirodhā (sya-all) | phassanirodho → phassanirodhā (sya-all) | Phassanirodho → phassanirodhā (cck: syā.) | Phassanirodho → all MSS. exc. M7 have -dhā. (pts note)คือ ความดับแห่งกามเพราะผัสสะดับ Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kāmanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
aṭṭhaṅgiko → āṭṭhaṅgiko (bj)อริยมรรค อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมา กัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับ แห่งกาม

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ kāme pajānāti, evaṁ kāmānaṁ nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ kāmānaṁ vemattataṁ pajānāti, evaṁ kāmānaṁ vipākaṁ pajānāti, evaṁ kāmanirodhaṁ pajānāti, evaṁ kāmanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti kāmanirodhaṁ.
Yato kho → yato ca kho (bahūsu) | yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | kāmanirodhaṁ pajānāti → kāmānaṁ nirodhaṁ pājānāti (bj) | kāmanirodhagāminiṁ → kāmānaṁ nirodhagāminiṁ (bj) | kāmanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → kāmanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); kāmanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | nirodhaṁ → kāma nirodhaṁ (bj: machasaṁ) | nirodhagāminiṁ → kāma nirodha gāminiṁ (bj: machasaṁ); kāmānaṁ nirodhagāminī (bj: sīmu) | kho → yato ca kho (cck: bahūsu)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดกามเหตุเกิดแห่งกาม ความ ต่างแห่งกาม วิบากแห่งกาม ความดับแห่งกาม ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกาม อย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้น ย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็น ที่ดับแห่งกาม Kāmā, bhikkhave, veditabbā …pe… kāmanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
kāmanirodhagāminī → … gāmini (bj, pts1ed) | kāmanirodhagāminī paṭipadā → kamanīrodhagāminīpaṭipadā (bj) | kāmanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → kāmanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | kāmanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note) | kāmanirodhagāminipaṭipadā → so also M. Ph. (pts note) | ti → omitted by Ph. (pts note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกาม ฯลฯ ปฏิปทาให้ ถึงความดับแห่งกาม iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

Vedanā, bhikkhave, veditabbā …pe… vedanānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
vedanānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → vedanānirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | vedanānirodhagāminipaṭipadā → so also Ph. (pts note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย พึงทราบเวทนา ฯลฯ ปฏิปทาให้ ถึงความดับแห่งเวทนา iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว Tisso imā, bhikkhave, vedanā—ดูกรภิกษุทั้งหลายเวทนา ๓ ประการนี้ คือ sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา

Katamo ca, bhikkhave, vedanānaṁ nidānasambhavo?
vedanānaṁ → Ph. vedanā- (pts note)ก็เหตุเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน Phasso, bhikkhave, vedanānaṁ nidānasambhavo.คือ ผัสสะเป็นเหตุ เกิดแห่งเวทนา

Katamā ca, bhikkhave, vedanānaṁ vemattatā?ก็ความต่างกันแห่งเวทนาเป็นไฉน Atthi, bhikkhave, sāmisā sukhā vedanā, atthi nirāmisā sukhā vedanā, atthi sāmisā dukkhā vedanā, atthi nirāmisā dukkhā vedanā, atthi sāmisā adukkhamasukhā vedanā, atthi nirāmisā adukkhamasukhā vedanā.คือ สุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ สุขเวทนา ที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ทุกขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ ทุกขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ อทุก ขมสุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่ อทุกขมสุขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่ Ayaṁ vuccati, bhikkhave, vedanānaṁ vemattatā.นี้เรียกว่าความต่างแห่ง เวทนา

Katamo ca, bhikkhave, vedanānaṁ vipāko?วิบากแห่งเวทนาเป็นไฉน Yaṁ kho, bhikkhave, vediyamāno tajjaṁ tajjaṁ attabhāvaṁ abhinibbatteti puññabhāgiyaṁ vā apuññabhāgiyaṁ vā,
vediyamāno → vedayamāno (sya-all, km) | kho → (bj) | vediyamāno → vedayamāno (syā. kaṁ.) a. ni. 4.233 (cck note) | vediyamāno → S. veday- (pts note)คือ การที่บุคคลผู้เสวยเวทนาอยู่ย่อมยังอัตภาพที่เกิดขึ้นจาก เวทนานั้นๆ ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ ayaṁ vuccati, bhikkhave, vedanānaṁ vipāko.นี้เรียกว่าวิบากแห่งเวทนา

Katamo ca, bhikkhave, vedanānirodho?ก็ความ ดับแห่งเวทนาเป็นไฉน Phassanirodho, bhikkhave, vedanānirodho.
Phassanirodho → phassanirodhā (sya-all, km, mr) | phassanirodho → phassanirodhā (sya-all) | Phassanirodho → phassanirodhā (cck: syā. kaṁ. ka.) | Phassanirodho → M. Ph. M7. S. -dhā. (pts note) | vedanānirodho → omitted by M6. (pts note)คือ ความดับแห่งเวทนาย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—อริย มรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note)สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นข้อปฏิบัติ ที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนา

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ vedanaṁ pajānāti, evaṁ vedanānaṁ nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ vedanānaṁ vemattataṁ pajānāti, evaṁ vedanānaṁ vipākaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti. So imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti vedanānirodhaṁ.
yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | pajānāti → pajānātiṁ (bj) | vedanānirodhaṁ pajānāti → vedanānaṁ nirodhaṁ pājānāti (bj) | vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → vedanānirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); vedanānirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | vedanaṁ → vedanā (pts) | nirodhaṁ → vedanā nirodhaṁ (bj: machasaṁ) | ca → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note) | vedanā → all MSS. have -naṁ. (pts note) | vedanānirodhaṁ → so also M. Ph. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดเวทนา เหตุเกิด แห่งเวทนา ความต่างกันแห่งเวทนา วิบากแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนาปฏิปทาที่ให้ถึง ความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อม ทราบชัด พรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับเวทนานี้ข้อที่เรากล่าว ว่า Vedanā, bhikkhave, veditabbā …pe… vedanānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
vedanānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → vedanānirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบเวทนา ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับเวทนา iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้ นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

Saññā, bhikkhave, veditabbā …pe… saññānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
saññānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → saññānirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา ฯลฯปฏิปทาที่ให้ ถึงความดับแห่งสัญญา iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
kiñ → T. M6 have pe instead of this phrase; M7 simply omits it. (pts note)ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว Chayimā, bhikkhave, saññā—ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๖ ประการนี้ คือ rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.รูปสัญญา สัททสัญญา คันธสัญญารสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธรรมสัญญา

Katamo ca, bhikkhave, saññānaṁ nidānasambhavo?เหตุเกิดแห่ง สัญญาเป็นไฉน Phasso, bhikkhave, saññānaṁ nidānasambhavo.
saññānaṁ → M6 continues: vemattatā? Aññā and so on. (pts note)คือผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งสัญญา

Katamā ca, bhikkhave, saññānaṁ vemattatā?ก็ความต่างแห่งสัญญาเป็นไฉน Aññā, bhikkhave, saññā rūpesu, aññā saññā saddesu, aññā saññā gandhesu, aññā saññā rasesu, aññā saññā phoṭṭhabbesu, aññā saññā dhammesu.
bhikkhave, saññā rūpesu, aññā saññā saddesu → aññā bhikkhave rūpesu saññā aññā saddesu saññā (mr) | saddesu → aññā bhikkhave rūpesu saññā aññā saddesu saññā (ka.) evaṁ sesesupi (cck note) | rūpesu → M. Ph. invert these words; so also at the following locations. (pts note)คือ สัญญาในรูปเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในเสียงเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในกลิ่นเป็นอย่างหนึ่งสัญญา ในรสเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในโผฏฐัพพะเป็นอย่างหนึ่ง สัญญาในธรรมารมณ์เป็น Ayaṁ vuccati, bhikkhave, saññānaṁ vemattatā.อย่างหนึ่ง นี้เรียกว่า ความต่างแห่งสัญญา

Katamo ca, bhikkhave, saññānaṁ vipāko?ก็วิบากแห่งสัญญาเป็นไฉน Vohāravepakkaṁ, bhikkhave, saññaṁ vadāmi.
Vohāravepakkaṁ → vohāravepakkāhaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | saññaṁ → saññā (sya-all, pts1ed) | vohāravepakkaṁ → vohāra vepakkāhaṁ (bj, sya-all, pts) | saññaṁ → saññā (pts) | Vohāravepakkaṁ → vohāravepakkāhaṁ (cck: syā. pī.); vohārapakkāhaṁ (cck: sī.) | saññaṁ → saññā (cck: syā. pī.) | Vohāravepakkāhaṁ → M. Ph. -pakkaṁ. (pts note) | saññā → M. saññaṁ; Ph. sañña. (pts note)คือ เราย่อมกล่าวสัญญาว่ามีคำพูดเป็นผล (เพราะว่า) บุคคลย่อมรู้สึกโดยประการใดๆ Yathā yathā naṁ sañjānāti tathā tathā voharati, evaṁ saññī ahosinti.
ahosinti → ahosīti (mr) | ahosinti → ahosīti (cck: ka.) | sañjānāti → M. Ph. sampaj- (pts note) | saññī → T. saññiṁ; Ph. saññā. (pts note) | ahosin → M. Ph. ahosī. (pts note)ก็ย่อมพูดโดยประการนั้นๆ ว่า เราเป็นผู้มีความ รู้สึก Ayaṁ vuccati, bhikkhave, saññānaṁ vipāko.อย่างนั้นนี้เรียกว่าวิบากแห่งสัญญา

Katamo ca, bhikkhave, saññānirodho?ก็ความดับแห่งสัญญาเป็นไฉน Phassanirodho, bhikkhave, saññānirodho.
Phassanirodho → phassanirodhā (sya-all, mr) | phassanirodho → phassanirodhā (sya-all) | Phassanirodho → phassanirodhā (cck: syā. ka.) | Phassanirodho → M. T. S. -dhā; M7 omits this phrase. (pts note)คือ ความดับแห่ง สัญญาย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
saññānirodhagāminipaṭipadā → so also Ph. (pts note)อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note)สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญา

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ saññaṁ pajānāti, evaṁ saññānaṁ nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ saññānaṁ vemattataṁ pajānāti, evaṁ saññānaṁ vipākaṁ pajānāti, evaṁ saññānirodhaṁ pajānāti, evaṁ saññānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti saññānirodhaṁ.
yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | pajānāti → pajākāti (bj) | saññānirodhaṁ → saññānīrodhaṁ (bj) | nibbedhikaṁ → nibbodhikaṁ (bj) | saññaṁ → saññā (sya-all, pts) | saññānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saññānirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); saññānirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | ca → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note) | saññā → M. Ph. saññaṁ; M7 omits this word and the next one. (pts note) | saññānirodhaṁ → so also M. Ph. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดสัญญา เหตุเกิดแห่งสัญญาความต่างแห่งสัญญา วิบากแห่ง สัญญา ความดับแห่งสัญญา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญาอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้น ย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส ข้อที่เรากล่าวว่า Saññā, bhikkhave, veditabbā …pe… saññānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti.
saññā → sañño (bj) | saññānirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → saññānirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบสัญญา ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับสัญญา Iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

Āsavā, bhikkhave, veditabbā …pe… āsavanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva | āsavanirodhagāminī paṭipadā → āsavanirodhagāminīpapaṭidā (sya-all) | āsavanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → āsavanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบอาสวะ ฯลฯ iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?ปฏิปทาที่ให้ถึง ความดับแห่งอาสวะ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว Tayome, bhikkhave, āsavā—
me → T. omits 'me. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลายอาสวะ ๓ ประการ คือ kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.กามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ

Katamo ca, bhikkhave, āsavānaṁ nidānasambhavo?ก็เหตุเกิดแห่งอาสวะเป็นไฉน Avijjā, bhikkhave, āsavānaṁ nidānasambhavo.
Avijjā → M7 omits this phrase. (pts note)คือ อวิชชาเป็นเหตุเกิดอาสวะ

Katamā ca, bhikkhave, āsavānaṁ vemattatā?ก็ความต่างแห่งอาสวะเป็นไฉน Atthi, bhikkhave, āsavā nirayagamanīyā, atthi āsavā tiracchānayonigamanīyā, atthi āsavā pettivisayagamanīyā, atthi āsavā manussalokagamanīyā, atthi āsavā devalokagamanīyā.
nirayagamanīyā → nirayagāminiyā (bj, mr); nirayagamaniyā (sya-all, pts1ed) | atthi → atthi bhikkhave (bj) | tiracchānayonigamanīyā → tiracchānayonigāminiyā (bj) | pettivisayagamanīyā → pettivisayagāminiyā (bj); pittivisayagamaniyā (pts) | manussalokagamanīyā → manussalokagāminiyā (bj) | devalokagamanīyā → devalokagāminiyā (bj) | bhikkhave → bhikkhave (bj: machasaṁ potthake natthi.) | bhikkhave → bhikkhave (bj: machasaṁ potthake natthi.) | bhikkhave → bhikkhave (bj: machasaṁ potthake natthi.) | nirayagamanīyā → nirayagāminiyā (cck: sī. ka.) | pittivisayagamaniyā → S. petti- (pts note)คืออาสวะที่เป็นเหตุให้ไปสู่นรกก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่กำเนิด สัตวดิรัจฉานก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่เปรตวิสัยก็มี ที่เป็นเหตุให้ไปสู่มนุษย์โลกก็มี ที่เป็นเหตุให้ ไปสู่เทวโลกก็มี Ayaṁ vuccati, bhikkhave, āsavānaṁ vemattatā.นี้เรียกว่าความต่างแห่งอาสวะ

Katamo ca, bhikkhave, āsavānaṁ vipāko?ก็วิบากแห่งอาสวะเป็นไฉน Yaṁ kho, bhikkhave, avijjāgato tajjaṁ tajjaṁ attabhāvaṁ abhinibbatteti puññabhāgiyaṁ vā apuññabhāgiyaṁ vā, ayaṁ vuccati, bhikkhave, āsavānaṁ vipāko.คือ การที่บุคคล มีอวิชชา ย่อมยังอัตภาพที่เกิดจากอวิชชานั้นๆ ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ นี้เรียกว่าวิบากแห่งอาสวะ

Katamo ca, bhikkhave, āsavanirodho?ก็ความดับแห่งอาสวะเป็นไฉน Avijjānirodho, bhikkhave, āsavanirodho.
avijjānirodho → avijjānirodhā (sya-all) | Avijjānirodho → all MSS have -dhā. (pts note)คือความดับแห่งอาสวะย่อมเกิด เพราะความดับแห่งอวิชชา Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āsavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva | āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note)อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note)สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะ

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ āsave pajānāti, evaṁ āsavānaṁ nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ āsavānaṁ vemattataṁ pajānāti, evaṁ āsavānaṁ vipākaṁ pajānāti, evaṁ āsavānaṁ nirodhaṁ pajānāti, evaṁ āsavānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti āsavanirodhaṁ.
yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | āsavānaṁ nidānasambhavaṁ → āsavanidānasambhavaṁ (bj) | āsavānaṁ nirodhaṁ → āsavanirodhaṁ (bj, sya-all, pts) | āsavānaṁ nirodhagāminiṁ → āsavanirodhagāminiṁ (bj) | āsavānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → āsavanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); āsavanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | āsavanidānasambhavaṁ → āsavānaṁ nidānasambhavaṁ (bj: machasaṁ) | āsavanirodhagāminiṁ → āsavānaṁ nirodhagāmīniṁ (bj: machasaṁ) | kho → omitted by T. M6. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อม ทราบชัดอาสวะเหตุเกิดแห่งอาสวะ ความต่างแห่งอาสวะ วิบากแห่งอาสวะ ความดับแห่งอาสวะ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัด พรหมจรรย์ อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับอาสวะนี้ Āsavā, bhikkhave, veditabbā …pe… āsavanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti.
āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva | āsavanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → āsavanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | āsavanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอ ทั้งหลายพึงทราบอาสวะ ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งอาสวะ Iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

Kammaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ …pe… kammanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti, iti kho panetaṁ vuttaṁ.
kammanirodhagāminī → sabbatthapi evameva | kammanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → kammanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | kammanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note) | pe → M. la; Ph. pa; omitted by M6. (pts note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึง ความดับแห่งกรรม ดังนี้นั้น Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
vuttaṁ → kathā. 539 (cck note)เราอาศัยอะไรกล่าว Cetanāhaṁ, bhikkhave, kammaṁ vadāmi.ดูกรภิกษุทั้งหลายเรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม Cetayitvā kammaṁ karoti—บุคคลคิดแล้วจึงกระทำกรรม kāyena vācāya manasā.ด้วยกาย ด้วยวาจาด้วยใจ

Katamo ca, bhikkhave, kammānaṁ nidānasambhavo?ก็เหตุเกิดแห่งกรรมเป็นไฉน Phasso, bhikkhave, kammānaṁ nidānasambhavo.
nidānasambhavo → nidānambhavo (bj)คือ ผัสสะเป็นเหตุเกิดแห่งกรรม

Katamā ca, bhikkhave, kammānaṁ vemattatā?
katamā → katamo (sya-all, pts)ก็ความต่างแห่งกรรมเป็นไฉน Atthi, bhikkhave, kammaṁ nirayavedanīyaṁ, atthi kammaṁ tiracchānayonivedanīyaṁ, atthi kammaṁ pettivisayavedanīyaṁ, atthi kammaṁ manussalokavedanīyaṁ, atthi kammaṁ devalokavedanīyaṁ.
tiracchānayonivedanīyaṁ → tiracchānayonivedaniyā (bj) | pettivisayavedanīyaṁ → pittivisayavedaniyaṁ (pts) | pittivisayavedaniyaṁ → S. petti-; M7 omits this phrase. (pts note) | atthi → T. omits this phrase. (pts note)คือ กรรมที่ให้วิบากในนรกก็มี ที่ให้วิบากในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานก็มี ที่ให้วิบากในเปรตวิสัยก็มี ที่ให้วิบากในมนุษย์โลกก็มี ที่ให้วิบากในเทวโลกก็มี Ayaṁ vuccati, bhikkhave, kammānaṁ vemattatā.นี้เรียกว่าความต่างแห่งกรรม

Katamo ca, bhikkhave, kammānaṁ vipāko?ก็วิบากแห่งกรรมเป็นไฉน Tividhāhaṁ, bhikkhave, kammānaṁ vipākaṁ vadāmi—
Tividhāhaṁ → imāhaṁ (mr) | Tividhāhaṁ → imāhaṁ (cck: ka.) | Tividhāhaṁ → M. Ph. imāhaṁ. (pts note)คือ เรา ย่อมกล่าววิบากแห่งกรรมว่ามี ๓ ประการ คือ diṭṭheva dhamme, upapajje vā, apare vā pariyāye.
diṭṭheva → diṭṭhe vā (bj) | diṭṭheva → diṭṭhevā (bj) | diṭṭheva → diṭṭhe vā (cck: sī.) | vā → upapajjaṁ vā (ka. sī., a. ni. 10.217), upapajja vā (?), ma. ni. 3.303 pāḷiyā tadatthavaṇṇanāya ca saṁsaddetabbaṁ (cck note) | upapajje → M6 upp-; T. M7 uppajjaṁ. (pts note) | apare → T. apareṇa; M7 -ena. (pts note)กรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน ๑ กรรมที่ให้ผลในภพที่ เกิด ๑ กรรมที่ให้ผลในภพต่อๆ ไป ๑ Ayaṁ vuccati, bhikkhave, kammānaṁ vipāko.
kammānaṁ → dhammānaṁ (sya-all)นี้เรียกว่าวิบากแห่งกรรม

Katamo ca, bhikkhave, kammanirodho?ความดับแห่งกรรมเป็นไฉน Phassanirodho, bhikkhave, kammanirodho.
Phassanirodho → phassanirodhā (si, sya-all, mr) | phassanirodho → phassanirodhā (sya-all) | Phassanirodho → phassanirodhā (cck: ka. sī. syā. ka.) | Phassanirodho → M. Ph. T. M6. S. -dhā. (pts note)คือ ความดับแห่งกรรมย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kammanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
kammanirodhagāminī → sabbatthapi evameva | kammanirodhagāminī → sabbatthapi evameva dissati (cck note)อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งกรรม

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ kammaṁ pajānāti, evaṁ kammānaṁ nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ kammānaṁ vemattataṁ pajānāti, evaṁ kammānaṁ vipākaṁ pajānāti, evaṁ kammanirodhaṁ pajānāti, evaṁ kammanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti kammanirodhaṁ.
yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | nibbedhikaṁ → nibbodhikaṁ (bj) | kammanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → kammanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); kammanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | ca → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note) | kammanirodhaṁ → T. kammānaṁ nir- (pts note)ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดอริยสาวกย่อมทราบชัดกรรม เหตุเกิดแห่งกรรม ความต่างแห่งกรรม วิบากแห่งกรรม ความดับแห่งกรรม ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรมอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวก นั้นย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งความชำแรกกิเลสเป็นที่ดับกรรมนี้ Kammaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ …pe… kammanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti,
kammanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → kammanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note)ข้อที่เรา กล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบกรรม ฯลฯ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งกรรม iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ฯ

Dukkhaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ, dukkhassa nidānasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattatā veditabbā, dukkhassa vipāko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti.
dukkhanirodho → dukkhassa nirodho (bj) | dukkhanirodhagāminī → dukkhassa nirodhagāminī (bj) | dukkhanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → dukkhanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | nirodho → dukkhanirodho (bj: machasaṁ) | nirodhagāminī → dukkhanirodhagāminī (bj: machasaṁ)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความ ต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ Iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าว Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
byādhipi dukkho → vyādhipi dukkho (bj); byādhipi dukkhā (sya-all, mr); vyādhipi dukkhā (pts1ed) | pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhāpi (mr) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi → soka paridevadukkhadomanassupayāsāpi (bj) | dukkho → byādhipi dukkhā (cck: syā. pī. ka.) | pañcupādānakkhandhā → pañcupādānakkhandhāpi (cck: ka.) | sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → M. Ph. T. M7 -ssa upā- (pts note)แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้พยาธิก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์ แม้โสกะ ปริเทวะ ทุกข์โทมนัส อุปายาสก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์ โดยย่ออุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa nidānasambhavo?
nidānasambhavo → nidānasambhamo (bj)ก็เหตุเกิดแห่งทุกข์เป็นไฉน Taṇhā, bhikkhave, dukkhassa nidānasambhavo.คือ ตัณหาเป็นเหตุเกิด แห่งทุกข์

Katamā ca, bhikkhave, dukkhassa vemattatā?
ca → va (bj)ก็ความต่างแห่งทุกข์เป็นไฉน Atthi, bhikkhave, dukkhaṁ adhimattaṁ, atthi parittaṁ, atthi dandhavirāgi, atthi khippavirāgi.
bhikkhave → gikkhave (bj) | dandhavirāgi → dandhavirāgī (bj) | khippavirāgi → khippavirāgī (bj) | dandhavirāgī → dandhavirāgaṁ (bj: katthaci) | khippavirāgī → khippaviragaṁ (bj: katthaci) | khippavirāgi → Ph. M7 -gī; M6 viparāgi. (pts note)คือ ทุกข์มากก็มี ทุกข์น้อยก็มี ทุกข์ที่คลายช้าก็มี ทุกข์ที่คลายเร็วก็มี Ayaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhassa vemattatā.นี้เรียกว่าความต่างแห่งทุกข์

Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa vipāko?ก็วิบากแห่งทุกข์เป็นไฉน Idha, bhikkhave, ekacco yena dukkhena abhibhūto pariyādinnacitto socati kilamati paridevati, urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati, yena vā pana dukkhena abhibhūto pariyādinnacitto bahiddhā pariyeṭṭhiṁ āpajjati:
pariyādinnacitto → pariyādiṇṇacitto (mr) | āpajjati → ājjati (bj) | urattāḷiṁ → urattāḷī (sya-all, pts) | pariyādinnacitto → pariyādiṇṇacitto (cck: ka.) | dukkhena → T. M6 -nābhi- (pts note) | urattāḷī → M. Ph. -ḷiṁ; M6. M7 -liṁ. (pts note) | abhibhūto → Ph. ati- (pts note)คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้ถูกทุกข์อย่างใดครอบงำ มีจิตอันทุกข์อย่างใดกลุ้มรุม ย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ทุบอก คร่ำครวญ ถึงความหลง ก็หรือบางคนถูกทุกข์ใดครอบงำแล้ว มีจิตอันทุกข์ใดกลุ้มรุมแล้ว ย่อมแสวงหาเหตุปลดเปลื้องทุกข์ในภายนอกว่า ‘ko ekapadaṁ dvipadaṁ jānāti imassa dukkhassa nirodhāyā’ti?
ko → so na (mr) | jānāti → pajānāti (bj, sya-all, mr) | dvipadaṁ jānāti → dipadaṁ pajānāti (bj) | ko → so na (cck: ka.) | jānāti → pajānāti (cck: ka.) | ko → M. Ph. so na. (pts note) | dvipadaṁ → T. dipa-; M7 divapa- (pts note) | jānāti → M. S. pajā- (pts note) | nirodhāyā → T. -dhayā. (pts note)ใครจะรู้ทางเดียวหรือสองทางเพื่อดับทุกข์นี้ได้ Sammohavepakkaṁ vāhaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ vadāmi pariyeṭṭhivepakkaṁ vā.ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวทุกข์ว่ามีความหลงใหลเป็นผล หรือว่ามีการแสวงหาเหตุปลดเปลื้อง ทุกข์ภายนอกเป็นผล Ayaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhassa vipāko.นี้เรียกว่าวิบากแห่งทุกข์

Katamo ca, bhikkhave, dukkhanirodho?ก็ความดับแห่งทุกข์เป็นไฉน Taṇhānirodho, bhikkhave, dukkhanirodho.
Taṇhānirodho → taṇhānirodhā (si, sya-all, mr) | taṇhānirodho → taṇhānirodhā (sya-all) | Taṇhānirodho → taṇhānirodhā (cck: ka. sī. syā. ka.) | Taṇhānirodho → M. Ph. T. M6. M7. S. -dhā. (pts note) | dukkhanirodho → Ph. M6 -dhā. (pts note)คือ ความดับแห่ง ทุกข์ย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งตัณหา Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhassa nirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
dukkhassa nirodhagāminī → dukkhanirodhagāminī (bj) | dukkhassa nirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (sya-all); dukkhanirodhagāminipaṭipadā seyyathīdaṁ (pts)อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล คือ sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note)สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งทุกข์

Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṁ dukkhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhassa nidānasambhavaṁ pajānāti, evaṁ dukkhassa vemattataṁ pajānāti, evaṁ dukkhassa vipākaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so imaṁ nibbedhikaṁ brahmacariyaṁ pajānāti dukkhanirodhaṁ.
yato → yato ca (bj, sya-all, pts) | dukkhassa vipākaṁ → dukkhavipākaṁ (sya-all, pts) | dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all); dukkhanirodhagāminipaṭipadaṁ (pts) | ca → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับ แห่งทุกข์ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ อย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัด พรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับทุกข์ Dukkhaṁ, bhikkhave, veditabbaṁ, dukkhassa nidānasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattatā veditabbā, dukkhassa vipāko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti.
dukkhanirodhagāminī paṭipadā veditabbāti → dukkhanirodhagāminipaṭipadā veditabbā ti (pts) | dukkhanirodho → M7 dukkhassa nir- (pts note)ข้อที่เรากล่าวว่า ดูกรภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทราบทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งทุกข์ Iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.ดังนี้นั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

Ayaṁ kho so, bhikkhave, nibbedhikapariyāyo dhammapariyāyo”ti.
dhammapariyāyoti navamaṁ → dhammapariyāyo ti cha yimāni (pts) | bhikkhave → omitted by M7. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นธรรมปริยายที่เป็นปริยายเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส ฯ

Navamaṁ.
yimāni → M6 imāni. (pts note)จบ สูตรที่ ๙