Pacalāyamānasutta
Pacalāyamānasutta → pacalāyanasuttaṁ (bj)Nodding
Evaṁ me sutaṁ—
Evaṁ → omitted by T. M6. S. (pts note) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt)
ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj, sya-all) | susumāragire → suṁsumāragire (pts) | Suṁsumāragire → M. Ph. Susu-; M8 Saṁsu- (pts note)Once the Blessed One was living among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest, near Crocodile Haunt.
Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno magadhesu kallavāḷaputtagāme pacalāyamāno nisinno hoti.
kallavāḷaputtagāme → kallavālamuttagāme (bj, sya-all); kallavāḷamuttagāme (pts1ed) | kallavāḷaputtagāme pacalāyamāno → kallavālamuttagāme capalāyamāno (sya-all) | kallavāḷaputtagāme → kallavāḷamuttagāme (pts) | kallavālamuttagāme → kallavālaputtagāme (bj: machasaṁ) | kallavāḷaputtagāme → kallavālamuttagāme (cck: syā.) | Kallavāḷamuttagāme → M8 Kaṇṇavāḷasutta- (pts note)At that time Ven. Mahā Moggallāna [prior to his awakening] sat nodding near the village of Kallavālamutta, in Magadha.
Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ magadhesu kallavāḷaputtagāme pacalāyamānaṁ nisinnaṁ.
kallavāḷaputtagāme → kallavālamuttagāme (bj); kallavāḷamuttagāme (pts) | kallavāḷaputtagāme pacalāyamānaṁ → kallavālamuttagāme capalāyamānaṁ (sya-all) | pacalāyamānaṁ → T. palāy-; S. capalāy- (pts note)The Blessed One, with his purified divine eye, surpassing the human, saw Ven. Mahā Moggallāna as he sat nodding near the village of Kallavālamutta in Magadha.
Disvā—As soon as he saw this—
seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ—bhaggesu susumāragire bhesakaḷāvane migadāye antarahito magadhesu kallavāḷaputtagāme āyasmato mahāmoggallānassa sammukhe pāturahosi.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj, sya-all) | kallavāḷaputtagāme → kallavālamuttagāme (bj, sya-all); kallavāḷamuttagāme (pts) | sammukhe → pamukhe (bj, sya-all, pts) | susumāragire → suṁsumāragire (pts) | sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | Kallavāḷamuttagāme → M. Ph. M8 -putta- (pts note) | pamukhe → M. saṁmukhe; Ph. M8 samukhe. (pts note) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evameva (bjt, th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evam eva (pts)just as a strong man might extend his flexed arm or flex his extended arm—he disappeared from among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest near Crocodile Haunt and re-appeared near the village of Kallavālamutta in Magadha, right in front of Ven. Mahā Moggallāna.
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.There he sat down on a prepared seat.
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)As he was sitting there, the Blessed One said to Ven. Mahā Moggallāna,
“Pacalāyasi no tvaṁ, moggallāna, pacalāyasi no tvaṁ, moggallānā”ti?
pacalāyasi → T. pacālay-; S. capalāy- (pts note) | pacalāyasi → S. capalāy- (pts note) | pacalāyasi → capalāyasi (th) | moggallānāti → moggallānā ti (pts)“Are you nodding, Moggallāna? Are you nodding?”
“Evaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (bj)“Yes, lord.”
“Tasmātiha, moggallāna, yathāsaññissa te viharato taṁ middhaṁ okkamati, taṁ saññaṁ mā manasākāsi, taṁ saññaṁ mā bahulamakāsi.
saññaṁ mā manasākāsi → saññaṁ manasikareyyāsi (sya-all); saññaṁ manasākāsi (mr) | taṁ saññaṁ mā bahulamakāsi → taṁ saññaṁ bahulaṁ kareyyāsi (sya-all); taṁ saññaṁ bahulamakāsi (pts1ed, mr) | tasmātiha → tasmātiha tvaṁ (bj, pts) | yathāsaññissa → yathā saññino (bj) | mā → (pts) | mā bahulamakāsi → bahulam akāsi (pts) | saññino → saññissa (bj: machasaṁ) | manasākāsi → manasikareyyāsi (bj: syā) | bahulamakāsi → taṁsaññaṁmābahulaṁkareyyāsi (bj: syā) | manasākāsi → mā manasikāsi (cck: sī.); manasi kareyyāsi (cck: syā.); manasākāsi (cck: ka.) | bahulamakāsi → taṁ saññaṁ bahulaṁ kareyyāsi (cck: syā.); taṁ saññaṁ bahulamakāsi (cck: ka.) | tvaṁ → omitted by M. Ph. M8. S. (pts note) | saññissa → M7 saññīhi; T. santi hi. (pts note) | manasākāsi → T. M6 manasi 'kāsi; S. manasi kareyyāsi; M. has mā before manasi 'kāsi and bah- (pts note) | akāsi → S. kareyyāsi. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha tvaṁ (pts) | yathāsaññissa → yathā saññissa (pts)“Well then, Moggallāna, whatever perception you have in mind when drowsiness descends on you, don’t attend to that perception, don’t pursue it.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ, moggallāna, vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
moggallāna → (sya-all) | panetaṁ moggallāna → pan etaṁ (pts) | etaṁ → M. Ph. insert Moggalāna. (pts note) | yaṁ te → yante (th) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakkeyyāsi anuvicāreyyāsi, manasā anupekkheyyāsi.
anuvicāreyyāsi manasā anupekkheyyāsi → anūvicāreyyāsi manasānupekkheyyāsi (bj) | manasā anupekkheyyāsi → manasānupekkheyyāsi (sya-all, pts) | manasānupekkheyyāsi → anupekkheyyāsi (bj: machasaṁ) | viharato → T. viharanto. (pts note) | taṁ → omitted by T. (pts note) | dhammaṁ → T. continues: vitthāreṇa sajjhāyaṁ . . . pahīyetha, then tato tvaṁ M- ubho kaṇṇasotāni. (pts note) | yathāsutaṁ → yathā sutaṁ (bjt)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then recall to your awareness the Dhamma as you have heard & memorized it, re-examine it, & ponder it over in your mind.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ kareyyāsi.“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then repeat aloud in detail the Dhamma as you have heard & memorized it.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
pahīyetha → omitted by M6. (pts note) | yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, ubho kaṇṇasotāni āviñcheyyāsi, pāṇinā gattāni anumajjeyyāsi.
āviñcheyyāsi → āviñjeyyāsi (bj); āvijeyyāsi (sya1ed, sya2ed, pts1ed) | āviñcheyyāsi → āvijeyyāsi (sya-all, pts) | āviñjeyyāsi → āciñcheyyāsi (bj: machasaṁ) | āviñcheyyāsi → āviñjeyyāsi (cck: sī. syā.) | āvijeyyāsi → M7 āvijj-; M6 āviñj-; M. M8 āvicc-; Ph. āviñch- (pts note) | pāṇinā → M6 -no; M7 -ṇi. (pts note)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then pull both your earlobes and rub your limbs with your hands.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, uṭṭhāyāsanā udakena akkhīni anumajjitvā disā anuvilokeyyāsi, nakkhattāni tārakarūpāni ullokeyyāsi.
anumajjitvā → paniñjitvā (mr) | anumajjitvā → apanijitvā (bj: aṭṭhakathā); parimajjitvā (bj: machasaṁ, syā) | anumajjitvā → paniñjitvā (cck: ka.) | anumajjitvā → T. M6. M7 apanijitvā; M. Ph. paniñjitvā. (pts note)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then get up from your seat and, after washing your eyes out with water, look around in all directions and upward to the major stars & constellations.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, ālokasaññaṁ manasi kareyyāsi, divāsaññaṁ adhiṭṭhaheyyāsi—
adhiṭṭhaheyyāsi → adhiṭṭheyyāsi (bj, pts) | Moggallāna → M6 continues: pacchāpuresaññī and so on, omitting the rest. (pts note) | adhiṭṭheyyāsi → S. adhiṭṭhayessāsi. (pts note) | manasi kareyyāsi → manasikareyyāsi (bjt, th, pts) | taṁ → tam (pts)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then attend to the perception of light, resolve on the perception of daytime,
yathā divā tathā rattiṁ yathā rattiṁ tathā divā.(dwelling) by night as by day, and by day as by night.
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveyyāsi.
vivaṭena → vivaṭṭena (cck, sya1ed); middhavigatena (mr) | vivaṭena → vivaṭṭena (bj: syā) | vivaṭena → vivaṭṭena (cck: syā.); middhavigatena (cck: ka.) | vivaṭena → S. vivaṭṭena; M. M8 middhavigatena. (pts note)By means of an awareness thus open & unhampered, develop a brightened mind.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, pacchāpuresaññī caṅkamaṁ adhiṭṭhaheyyāsi antogatehi indriyehi abahigatena mānasena.
pacchāpuresaññī → pacchāpure tathāsaññī (katthaci) | adhiṭṭhaheyyāsi → adhiṭṭheyyāsi (bj, pts) | pacchāpuresaññī → pacchāpure tathāsaññī (cck: katthaci) | pacchāpuresaññī → M. Ph. M8 pacchimena passena. (pts note) | caṅkamaṁ → M. Ph. M8 sīhaseyyaṁ; T. M7 taṁ kamaṁ. (pts note) | adhiṭṭheyyāsi → M. Ph. S. adhiṭṭhaheyyāsi. (pts note) | antogatehi → M. Ph. M8 -gadhehi. (pts note) | abahigatena → M. bahi- (pts note)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then—percipient of what lies in front & behind—set a distance to meditate walking back & forth, your senses inwardly immersed, your mind not straying outwards.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha.
yaṁ te → yante (th) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yaṁ → yan (pts)It’s possible that by doing this you will shake off your drowsiness.
No ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha, tato tvaṁ, moggallāna, dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeyyāsi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.
manasi karitvā paṭibuddhena ca → manasikaritvā paṭibuddheneva (bj, sya-all) | pāde → pādena (sya-all, pts) | pādena → Ph. T. M6. M7 pāde. (pts note) | manasikaritvā → M. -karetvā. (pts note)“But if by doing this you don’t shake off your drowsiness, then—reclining on your right side—take up the lion’s posture, one foot placed on top of the other, mindful, alert, with your mind set on getting up.
Paṭibuddhena ca te, moggallāna, khippaññeva paccuṭṭhātabbaṁ:
Paṭibuddhena ca → paṭibuddheneva (bj, sya-all) | paṭibuddheneva → paṭibuddhenaca (bj: machasaṁ) | ca → paṭibuddheneva (cck: syā.) | ca → S. -buddhen'; eva; T. paṭipavubbena ca. (pts note) | paccuṭṭhātabbaṁ → M6 -paṭṭhātabbaṁ. (pts note) | khippaññeva → khippaṁyeva (bjt) | khippaññeva → khippaṁ yeva (pts)As soon as you wake up, get up quickly, with the thought,
‘na seyyasukhaṁ na passasukhaṁ na middhasukhaṁ anuyutto viharissāmī’ti.
passasukhaṁ → phassasukhaṁ (bj) | na → omitted by M. M8. T. M6. M7. (pts note) | passasukhaṁ → omitted by M. M8 ; T. phassa- (pts note) | na → omitted by T. M6. M7. (pts note) | viharissāmīti → viharissāmī ti evaṁ (pts)‘I won’t stay indulging in the pleasure of lying down, the pleasure of reclining, the pleasure of drowsiness.
Evañhi te, moggallāna, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)’ That is how you should train yourself.
Tasmātiha, moggallāna, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)“And further, Moggallāna, should you train yourself:
‘na uccāsoṇḍaṁ paggahetvā kulāni upasaṅkamissāmī’ti.
na → omitted by M8. (pts note) | upasaṅkamissāmīti → upasaṅkamissāmī ti evaṁ (pts)‘I will not visit families with my pride [literally: my trunk (i.e., an elephant’s trunk)] lifted high.’
Evañhi te, moggallāna, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)That is how you should train yourself.
Sace, moggallāna, bhikkhu uccāsoṇḍaṁ paggahetvā kulāni upasaṅkamati, santi hi, moggallāna, kulesu kiccakaraṇīyāni.Among families there are many jobs that have to be done, so that people don’t pay attention to a visiting monk.
Yehi manussā āgataṁ bhikkhuṁ na manasi karonti, tatra bhikkhussa evaṁ hoti:
yehi → yena (bj, sya-all, pts) | yena → yehi (bj: machasaṁ) | yena → M. Ph. M8 yehi. (pts note) | tatra → M8 tañ ca. (pts note) | manasi karonti → manasikaronti (bjt, th, pts)If a monk visits them with his trunk lifted high, the thought will occur to him,
‘kosu nāma idāni maṁ imasmiṁ kule paribhindi, virattarūpā dānime mayi manussā’ti.
kosu nāma idāni → kosudāni (bj) | virattarūpā dānime mayi → virattarūpādāni me (bj) | idāni → dāni (sya-all, pts) | virattarūpā dānime → virattarūpādānīme (sya-all, pts) | kosudāni → kosunāmaidāni (bj: machasaṁ) | manussāti → cirattarūpādāni me mayī manussā (bj: machasaṁ) | ti → M8 pi. (pts note) | kosu → ko su (th, pts) | manussāti → manussā ti (pts)‘Now who, I wonder, has caused a split between me and this family? The people seem to have no liking for me.’
Itissa alābhena maṅkubhāvo, maṅkubhūtassa uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā.
maṅkubhāvo → M8 mākula- (pts note) | itissa → iti ssa (pts)Getting nothing, he becomes abashed. Abashed, he becomes restless. Restless, he becomes unrestrained. Unrestrained, his mind is far from concentration.
Tasmātiha, moggallāna, evaṁ sikkhitabbaṁ:
ha → T. inserts vā. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)“And further, Moggallāna, should you train yourself:
‘na viggāhikakathaṁ kathessāmī’ti.
kathessāmīti → kathessāmī ti evaṁ (pts)‘I will speak no confrontational speech.’
Evañhi te, moggallāna, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)That is how you should train yourself.
Viggāhikāya, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ, kathābāhulle sati uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā.
samādhimhā → nāhaṁ moggalāna sabbeheva samaggaṁ vaṇṇayāmi gahaṭṭhehi. pabbajitehi kho ahaṁ moggallāna samaggaṁ vaṇṇayāmi (cck: ka.) | pāṭikaṅkhaṁ → T. M6. M7 -khā. (pts note)When there is confrontational speech, a lot of discussion can be expected. When there is a lot of discussion, there is restlessness. One who is restless becomes unrestrained. Unrestrained, his mind is far from concentration.
Nāhaṁ, moggallāna, sabbeheva saṁsaggaṁ vaṇṇayāmi.
Nāhaṁ, moggallāna, sabbeheva saṁsaggaṁ vaṇṇayāmi → nāhaṁ moggalāna sabbeheva samaggaṁ vaṇṇayāmi gahaṭṭhehi pabbajitehi kho ahaṁ moggallāna samaggaṁ vaṇṇayāmi (mr) | saṁsaggaṁ → M. Ph. M8 samaggaṁ throughout. (pts note) | sabbeheva → sabbe h eva (pts)“It’s not the case, Moggallāna, that I praise association of every sort.
Na panāhaṁ, moggallāna, sabbeheva saṁsaggaṁ na vaṇṇayāmi.
na → M. omits this phrase. (pts note) | na → omitted by Ph. M8. (pts note) | sabbeheva → sabbe h eva (pts)But it’s not the case that I dispraise association of every sort.
Sagahaṭṭhapabbajitehi kho ahaṁ, moggallāna, saṁsaggaṁ na vaṇṇayāmi.
vaṇṇayāmi → nāhaṁ moggallāna sabbeheva samaggaṁ vaṇṇayāmi gahaṭṭhehi, pabbajitehi kho ahaṁ moggallāna samaggaṁ vaṇṇayāmi (cck: ka.) | sagahaṭṭhapabbajitehi → T. sagahaṭṭhe pa-; M6 saṅgahaṭṭha-; M. saṅgahatthaṁ pa-; Ph. saṁgahaṭṭhā pa-; M8 saṁgahatthānasso pa- (pts note) | vaṇṇayāmi → Ph. M8 repeat after -yāmi: saṅgahaṭṭhā (M8 saṅgahiṭṭhāsā) pa- kho ahaṁ M- (M8 -sso) samaggaṁ vaṇṇayāmi. (pts note)I don’t praise association with householders and renunciates.
Yāni ca kho tāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni tathārūpehi senāsanehi saṁsaggaṁ vaṇṇayāmī”ti.
manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (bj, sya-all, pts1ed) | saṁsaggaṁ → samaggaṁ (mr) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (cck: sī. syā.) | saṁsaggaṁ → samaggaṁ (cck: ka.) | appanigghosāni → M. M8 -nighosāni; M6 -niggosāni. (pts note) | manussarāhaseyyakāni → T. -tāni. (pts note) | vaṇṇayāmīti → vaṇṇayāmī ti (pts)But as for dwelling places that are free from noise, free from sound, their atmosphere devoid of people, appropriately secluded for resting undisturbed by human beings: I praise association with dwelling places of this sort.”
Evaṁ vutte, āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)When this was said, Ven. Moggallāna said to the Blessed One:
“kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto → saṁkhittena taṇhāsaṁkhayavimutto (pts) | devamanussānanti → devamanussānan ti (pts)“Briefly, lord, in what respect is a monk released through the ending of craving, utterly complete, utterly free from bonds, a follower of the utterly holy life, utterly consummate: foremost among devas & human beings?”
“Idha, moggallāna, bhikkhuno sutaṁ hoti:“There is the case, Moggallāna, where a monk has heard,
‘sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā’ti;
sabbe → M6 sabbe 'va. (pts note) | abhinivesāyāti → abhinivesāyā ti (pts)‘All dhammas are unworthy of adherence.’
evañcetaṁ, moggallāna, bhikkhuno sutaṁ hoti:
evañcetaṁ → evaṁ cetaṁ (bjt) | evañcetaṁ → evañ etaṁ (pts)Having heard that
‘sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā’ti.
abhinivesāyāti → abhinivesāyā ti (pts)all dhammas are unworthy of adherence,
So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti. Sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vediyati sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā.
abhijānāti → abhijānāti so (bj) | parijānāti → M6 paṭi- (pts note) | yaṁ kiñci → yaṁkiñci (my, th)he directly knows every dhamma. Directly knowing every dhamma, he comprehends every dhamma. Comprehending every dhamma, then whatever feeling he experiences—pleasure, pain, neither pleasure nor pain—
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.he remains focused on inconstancy, focused on dispassion, focused on cessation, focused on relinquishing with regard to that feeling.
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto virāgānupassī viharanto nirodhānupassī viharanto paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati,
na kiñci → na ca kiñci (bj, sya-all, mr) | paṭinissaggānupassī → paṭinissāggānupassī (bj) | na → na ca (bj, sya-all, pts) | kiñci → na ca kiñci (sī. syā. ka.) ma. ni. 1.390 passitabbaṁ (cck note) | viharanto → omitted by M7. (pts note) | ca → omitted by M6. (pts note)As he remains focused on inconstancy, focused on dispassion, focused on cessation, focused on relinquishing with regard to that feeling, he is unsustained by [doesn’t cling to] anything in the world.
anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaṁyeva parinibbāyati.
paccattaṁyeva → paccattaññeva (th) | paccattaṁyeva → paccattaṁ yeva (pts)Unsustained, he isn’t agitated. Unagitated, he totally unbinds right within.
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
itthattāyāti → itthattāyā ti (pts)He discerns: ‘Birth is ended, the holy life fulfilled, the task done. There is nothing further for this world.’
Ettāvatā kho, moggallāna, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti.
devamanussānanti aṭṭhamaṁ → devamanussānan ti (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005) | saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto → saṁkhittena taṇhāsaṁkhayavimutto (pts)“It’s in this respect, Moggallāna, that a monk, in brief, is released through the ending of craving, utterly complete, utterly free from bonds, a follower of the utterly holy life, utterly consummate: foremost among devas & human beings.”