Sīhasutta
Sīhasutta → sīhasotāpatisuttaṁ (bj)๑๒ สีหสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
santhāgāre → sandhāgāre (cck: ka.) | santhāgāre → M. Ph. sandhā- throughout. (pts note) | bhāsanti → T. bhāsati. (pts note) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005)สมัยนั้นแล เจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงเป็นจำนวนมาก นั่งประชุมกันใน สันถาคาร กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญพระธรรม กล่าวสรรเสริญ พระสงฆ์โดยประการต่าง ๆ
Tena kho pana samayena sīho senāpati nigaṇṭhasāvako tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
Nigaṇṭhasāvako → T. M6. M7 Nigantha-; Ph. Nigandha- (pts note)สมัยนั้น สีหเสนาบดีสาวกของนิครนถ์ นั่งอยู่ในที่ประชุมนั้นด้วย
Atha kho sīhassa senāpatissa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น สีหเสนาบดีได้มีความคิดดังนี้ว่า
“nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
nissaṁsayaṁ → M. Ph. nisa- always. (pts note) | abhiññātā → T. M7 once. (pts note) | hime → hi me (bjt) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | hime → h ime (pts)“พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นต้องเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่ เพราะเจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงจำนวนมากเหล่านี้นั่งประชุมกันใน สันถาคาร ต่างก็กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญพระธรรม กล่าว สรรเสริญพระสงฆ์โดยประการต่าง ๆ
Yannūnāhaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyaṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
upasaṅkameyyaṁ → T. M7 -yya. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)ทางที่ดี เราควรจะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etadavoca:
nāṭaputto → nātaputto (bj); nāthaputto (si) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | nāṭaputto → nāthaputto (cck: ka. sī.); nātaputto (cck: ka. sī.) | Nigaṇṭho → M6 Nigantho; Ph. Nigandho. (pts note) | Nigaṇṭhaṁ → T. M6 -ganthaṁ; Ph. -gandhaṁ. (pts note) | Nāṭaputtaṁ → T. Nāta-; M6 Nātha-; M7 Nātha- and Nāta- throughout. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่อมา สีหเสนาบดีได้เข้าไปหานิครนถ์ นาฏบุตรถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับนิครนถ์ นาฏบุตรดังนี้ว่า
“icchāmahaṁ, bhante, samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamitun”ti.
icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts) | upasaṅkamitunti → upasaṅkamitun ti (pts)“ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปเฝ้าพระสมณโคดม เจ้าข้า”
“Kiṁ pana tvaṁ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissasi?นิครนถ์ นาฏบุตรกล่าวว่า “สีหะ ท่านเป็นผู้สอนให้ทำ ไฉนจึงจะไปเฝ้า พระสมณโคดมผู้สอนไม่ให้ทำเล่า
Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī”ti.
+ → samāno (th) | vinetīti → vinetī ti (pts)เพราะพระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ ย่อม แสดงธรรมเพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำสาวกตามแนวนั้น”
Atha kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṁ dassanāya, so paṭippassambhi.
gamiyābhisaṅkhāro → gamikābhisaṅkhāro (si) | gamiyābhisaṅkhāro → gamikābhisaṅkhāro (bj: sīmu) | gamiyābhisaṅkhāro → gamikābhisaṅkhāro (ka. sī.) mahāva. 290 (cck note) | gamiyābhisaṅkhāro → M6. M7 gamikābhi-; T. gamikāmibhisaṁ- (pts note) | atha kho → athakho (th)ครั้งนั้นแล สีหเสนาบดีได้ล้มเลิกความตั้งใจที่จะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค
Dutiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa …pe… dhammassa …pe… saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
abhiññātā → M7 once. (pts note) | vaṇṇaṁ → M. la, Ph. pa || dhammassa saṁghassa v- bh- (pts note) | + → vaṇṇaṁ bhāsanti (bjt, th, pts) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ เจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงเป็นจำนวนมาก ก็ได้นั่งประชุมกันใน สันถาคาร กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญพระธรรม กล่าวสรรเสริญ พระสงฆ์โดยประการต่าง ๆ
Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi:
dutiyampi → dutiyaṁ pi (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ สีหเสนาบดีก็มีความคิดดังนี้ว่า
“nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti, dhammassa …pe… saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
abhiññātā → T. once. (pts note) | vaṇṇaṁ → Ph. pa || dhammassa saṁghassa v- bh- (pts note) | vaṇṇaṁ → M. saṁghassa v- bh- (pts note) | + → vaṇṇaṁ bhāsanti (bjt, th, pts) | hime → h ime (pts)“พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ต้องเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่ เพราะเจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงจำนวนมาก เหล่านี้นั่งประชุมกันในสันถาคาร ต่างก็กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญ พระธรรม กล่าวสรรเสริญพระสงฆ์โดยประการต่าง ๆ
Yannūnāhaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyaṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)ทางที่ดี เราควรจะเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etadavoca:
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nāṭaputtaṁ → nātaputtaṁ (bj) | Nigaṇṭho → T. M6 -gantho; Ph. -gandho. (pts note) | Nigaṇṭhaṁ → Ph. -ndhaṁ; T. M6 -nthaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่อมา สีหเสนาบดีได้เข้าไปหานิครนถ์ นาฏบุตรถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับนิครนถ์ นาฏบุตรว่า
“icchāmahaṁ, bhante, samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamitun”ti.
icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts) | upasaṅkamitunti → upasaṅkamitun ti (pts)“ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปเฝ้าพระสมณโคดม เจ้าข้า”
“Kiṁ pana tvaṁ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissasi?
upasaṅkamissasi → apasaṅkamissasi (th)นิครนถ์ นาฏบุตรกล่าวว่า “สีหะ ท่านเป็นผู้สอนให้ทำ ไฉนจึงจะไปเฝ้าพระ สมณโคดมผู้สอนไม่ให้ทำเล่า
Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī”ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)เพราะพระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ ย่อมแสดง ธรรมเพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น”
Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṁ dassanāya, so paṭippassambhi.
gamiyābhisaṅkhāro → T. M6. M7 gamikābhi-; T. M6 add taṁ. (pts note) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ สีหเสนาบดีก็ล้มเลิกความตั้งใจที่จะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค
Tatiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa …pe… dhammassa …pe… saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
vaṇṇaṁ → M. la, Ph. pa || dhammassa saṁghassa v- bh- (pts note) | + → vaṇṇaṁ bhāsanti (bjt, th, pts) | tatiyampi → tatiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๓ เจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงเป็นจำนวนมาก ก็ได้นั่งประชุมกันในสันถาคาร กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญพระธรรม กล่าวสรรเสริญพระสงฆ์โดย ประการต่าง ๆ
Tatiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)แม้ครั้งที่ ๓ สีหเสนาบดีก็มีความคิดดังนี้ว่า
“nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
abhiññātā → T. once. (pts note) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | hime → h ime (pts)“พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ต้องเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าแน่ เพราะเจ้าลิจฉวีผู้มีชื่อเสียงจำนวนมาก เหล่านี้ นั่งประชุมกันในสันถาคาร ต่างก็กล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้า กล่าวสรรเสริญ พระธรรม กล่าวสรรเสริญพระสงฆ์โดยประการต่างๆ
Kiṁ hime karissanti nigaṇṭhā apalokitā vā anapalokitā vā?
me → M. Ph. kinti 'me. (pts note) | Nigaṇṭhā → Ph. -ndhā; M6 -nthā. (pts note) | hime → hi me (pts)ก็พวกนิครนถ์เหล่านี้ เราจะ บอกหรือไม่ ก็ไม่มีประโยชน์อะไร
Yannūnāhaṁ anapaloketvāva nigaṇṭhe taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyaṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
nigaṇṭhe → nigaṇṭhaṁ (sya-all, mr) | anapaloketvāva → anapalokitāva (bj) | nigaṇṭhe → nigaṇṭhaṁ (syā. ka.) mahāva. 290 passitabbaṁ (cck note) | Nigaṇṭhe → M. S. -ṇṭhaṁ; Ph. -ndhaṁ; M6 -nthe, then it continues: yena Bhagavā and so on. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ anapaloketvāva → yan nūnāhaṁ anapaloketvā va (pts) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)ทางที่ดี เราจะไม่บอกพวกนิครนถ์แล้วเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
Atha kho sīho senāpati pañcamattehi rathasatehi divādivassa vesāliyā niyyāsi bhagavantaṁ dassanāya.
atha kho → athakho (th)ครั้งนั้น สีหเสนาบดีเดินทางออกจากกรุงเวสาลีแต่หัววัน พร้อมด้วยรถ ๕๐๐ คัน
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova agamāsi.
agamāsi → ārāmaṁ pāvisi (bj) | agamāsi atha kho → ārāmaṁ pāvisi athakho (sya-all) | yānā → yanā (pts) | pattikova agamāsi → pattiko va ārāmaṁ pāvisi (pts)เดินทางไปด้วยยานพาหนะตลอดพื้นที่ที่ยานพาหนะจะไปได้
Atha kho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho sīho senāpati bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)แล้วลงเดิน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Sutaṁ metaṁ, bhante:
taṁ → S. etaṁ. (pts note) | sutaṁ metaṁ → sutametaṁ (th) | metaṁ → me taṁ (pts)“พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ฟังมาดังนี้ว่า
‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ แสดงธรรมเพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’
Ye te, bhante, evamāhaṁsu: ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṁ byākaronti na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati?
vādānuvādo → vādānupāto (si, sya-all, pts1ed) | bhagavato → (bj) | kacci → kiñca (sya-all) | vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ → vādānupāto gārayhaṭṭhānaṁ (sya-all) | vādānuvādo → vādānupāto (pts) | vādānuvādo → vādānupāto (ka. sī. syā.) a. ni. 3.58; 5.5 (cck note) | kacci → S. kiñ ca. (pts note) | ca → omitted by M. (pts note) | cānudhammaṁ → T. vā anu-; M. anu-; M6 dhammassānu- (pts note) | vādānupāto → M. Ph. -vādo. (pts note) | byākaronti → vyākaronti (bjt, pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts) | vinetīti → vinetī ti (pts)พระพุทธเจ้าข้า คนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ แสดงธรรมเพื่อการ ไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ พระพุทธเจ้าข้า คนเหล่านั้นจะชื่อว่า พูดตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำเท็จหรือ ชื่อว่ากล่าวแก้อย่างสมเหตุสมผลหรือ ไม่มีบ้างหรือที่คำกล่าวเช่นนั้นและคำที่กล่าว ต่อ ๆ กันมา จะเป็นเหตุให้ถูกตำหนิได้
Anabbhakkhātukāmā hi mayaṁ, bhante, bhagavantan”ti.
Anabbhakkhātukāmā → M. nabbha- (pts note) | anabbhakkhātukāmā hi → anabbhakkhātukāmāhi (bjt) | bhagavantanti → bhagavantan ti (pts)เพราะข้าพระองค์ไม่ประสงค์จะกล่าวตู่พระผู้มี พระภาคเลย”
“Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า สีหะ ๑. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ แสดงธรรม เพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๒. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำ แสดงธรรม เพื่อการให้ทำ ทั้งแนะนำสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๓. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำลาย แสดงธรรม เพื่อความให้ทำลาย ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๔. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
jegucchitāya → jigucchitāya (sya-all) | jegucchitāya → M. S. ji- (pts note) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างรังเกียจ แสดงธรรม เพื่อความรังเกียจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ มีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๕. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
samaṇo → samano (pts) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างกำจัด แสดงธรรม เพื่อการกำจัด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๖. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างเผาผลาญ แสดง ธรรมเพื่อความเผาผลาญ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๗. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
apagabbhatāya → S. appa- (pts note) | apagabbho → appagabbho (th) | apagabbhatāya → appagabbhatāya (th) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนไม่ผุดไม่เกิด แสดงธรรม เพื่อความไม่ผุดไม่เกิด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:๘. ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
assāsako → assattho (sya-all, pts) | assāsako → assāsanto (bj: sīmu) | assattho → M. assāsako; Ph. asāsattho. (pts note) | assāsāya → M. Ph. asā- (pts note) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนเบาใจ แสดงธรรมเพื่อ ความเบาใจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ให้ทำ แสดงธรรม เพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, akiriyaṁ vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราสอนไม่ให้ทำกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต
anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ akiriyaṁ vadāmi.ตลอดถึงการไม่ ให้ทำบาปอกุศลธรรมต่าง ๆ
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนไม่ ให้ทำ แสดงธรรมเพื่อการไม่ให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แลมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำ แสดงธรรม เพื่อการให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, kiriyaṁ vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราสอนให้ทำกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต
anekavihitānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ kiriyaṁ vadāmi.ตลอดถึงการให้ ทำกุศลธรรมต่างๆ
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำ แสดงธรรมเพื่อการให้ทำ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แลมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำลาย แสดงธรรม เพื่อความให้ทำลาย ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, ucchedaṁ vadāmi rāgassa dosassa mohassa;
sīha → saha (sya-all) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราสอนให้ทำลายราคะ โทสะ และโมหะ
anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ ucchedaṁ vadāmi.ตลอดถึงให้ทำลายบาป อกุศลธรรมต่างๆ
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นผู้สอนให้ทำลาย แสดงธรรมเพื่อการให้ทำลาย ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แลมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างรังเกียจ แสดงธรรม เพื่อความรังเกียจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราช่างรังเกียจกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต
jigucchāmi anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.
jigucchāmi → Ph. je-; M7 je- and jī- (pts note)ตลอดถึงรังเกียจ การประกอบบาปอกุศลธรรมต่าง ๆ
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
jegucchī → jegucchi (bj); jegacchī (sya-all) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็น คนช่างรังเกียจ แสดงธรรมเพื่อความรังเกียจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แล มีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างกำจัด แสดงธรรม เพื่อความกำจัด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, vinayāya dhammaṁ desemi rāgassa dosassa mohassa;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราแสดงธรรมเพื่อกำจัดราคะ โทสะ และโมหะ
anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ vinayāya dhammaṁ desemi.ตลอดถึงแสดงธรรม เพื่อกำจัดบาปอกุศลธรรมต่าง ๆ
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็น คนช่างกำจัด แสดงธรรมเพื่อการกำจัด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แลมี มูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนช่างเผาผลาญ แสดงธรรม เพื่อความเผาผลาญ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Tapanīyāhaṁ, sīha, pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ.คือ เพราะเรากล่าวถึงบาปอกุศลธรรมทั้งหลาย คือ กายทุจริต วจีทุจริต และ มโนทุจริตว่าเป็นสิ่งที่ควรเผาผลาญ
Yassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tamahaṁ ‘tapassī’ti vadāmi.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts) | pahīnā → M. pahinnā throughout. (pts note) | anabhāvakatā → M. Ph. -bhāvaṁ k- throughout. (pts note) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (my, th, ms2005) | tamahaṁ tapassīti → tam ahaṁ tapassī ti (pts)เราเรียกคนที่ละบาปอกุศลธรรมที่ควรเผาผลาญ ได้หมดสิ้น ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ว่า ‘เป็นคนช่างเผาผลาญ’
Tathāgatassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (my, th, ms2005)ตถาคตละบาปอกุศลธรรมที่ ควรเผาผลาญได้หมดสิ้น ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณ โคดมเป็นคนช่างเผาผลาญ แสดงธรรมเพื่อการเผาผลาญ ทั้งแนะนำพวกสาวกตาม แนวนั้น’ นี้แลมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
apagabbho → S. appa- always. (pts note) | apagabbho → appagabbho (th) | apagabbhatāya → appagabbhatāya (th) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนไม่ผุดไม่เกิด แสดง ธรรมเพื่อความไม่ผุดไม่เกิด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Yassa kho, sīha, āyatiṁ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tamahaṁ ‘apagabbho’ti vadāmi.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts) | anuppādadhammā → M6. M7 continue: ayaṁ kho and so on. (pts note) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (my, th, ms2005) | apagabbhoti → appagabbhoti (th) | tamahaṁ apagabbhoti → tam ahaṁ apagabbho ti (pts)คือ เพราะเราเรียกคนที่ละการอยู่ในครรภ์และการเกิดใหม่ได้หมดสิ้น ตัดราก ถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ว่า ‘เป็นคนไม่ผุดไม่เกิด’
Tathāgatassa kho, sīha, āyatiṁ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (my, th, ms2005)ตถาคตละการอยู่ในครรภ์และการเกิดใหม่ ได้หมดสิ้น ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่ พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti.
apagabbho → appagabbho (th) | apagabbhatāya → appagabbhatāya (th) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดมเป็น คนไม่ผุดไม่เกิด แสดงธรรมเพื่อการไม่ผุดไม่เกิด ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แลมีมูลอยู่
Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti?
assāsako → assattho (sya-all, pts) | assattho → M. assāsako; Ph. assaseṭṭho. (pts note) | vinetīti → vinetī ti ahaṁ (pts)‘พระสมณโคดมเป็นคนเบาใจ แสดงธรรมเพื่อ ความเบาใจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นั้นมีมูลอยู่ เป็นอย่างไร
Ahañhi, sīha, assāsako paramena assāsena, assāsāya dhammaṁ desemi, tena ca sāvake vinemi.
assāsāya → assāsāya ca (bj) | assāsako → assattho (sya-all, pts) | assāsena → Ph. assa- (pts note) | assāsāya → M6. M7 add ca. (pts note) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt) | ahañhi → hi (pts)คือ เพราะเราเป็นคนเบาใจด้วยความเบาใจอย่างยิ่ง แสดงธรรมเพื่อความ เบาใจ และแนะนำเหล่าสาวกตามแนวนั้น
Ayaṁ kho, sīha, pariyāyo, yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya:ข้อที่บุคคลกล่าวหาเราว่า
‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṁ deseti, tena ca sāvake vinetī’”ti.
assāsako → assattho (sya-all, pts) | assattho → M. assāsako; Ph. assāssaṭṭho. (pts note) | vinetīti → vinetī ti (pts)‘พระสมณโคดม เป็นคนเบาใจ แสดงธรรมเพื่อความเบาใจ ทั้งแนะนำพวกสาวกตามแนวนั้น’ นี้แล มีมูลอยู่”
Evaṁ vutte, sīho senāpati bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสตอบอย่างนี้แล้ว สีหเสนาบดีได้กราบทูลพระผู้มีพระ ภาคดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante …pe…
abhikkantaṁ → Ph. pa || upāsakaṁ. (pts note) | pe → M. la. (pts note)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
upāsakaṁ maṁ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | ajjatagge → ajja-t-agge (pts) | gatanti → gatan ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตั้งแต่วันนี้เป็นต้น ไปจนตลอดชีวิต”
“Anuviccakāraṁ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu hotī”ti.
anuviccakāro → M7 avicca- (pts note) | ñātamanussānaṁ → omitted by T. (pts note) | hotīti → hotī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สีหะ ท่านใคร่ครวญก่อนแล้วจึงตัดสินใจเถิด คนที่ มีชื่อเสียงเช่นท่าน ต้องใคร่ครวญให้รอบคอบก่อนจึงเป็นการดี”
“Imināpāhaṁ, bhante, bhagavato bhiyyoso mattāya attamano abhiraddho, yaṁ maṁ bhagavā evamāha: ‘anuviccakāraṁ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu hotī’ti.
imināpāhaṁ → iminā pahaṁ (bj) | ahaṁ → S. pāhaṁ; M. Ph. esāhaṁ for iminā p- (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, pts) | imināpāhaṁ → iminā p ahaṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts) | hotīti → hotī ti maṁ (pts)สีหเสนาบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปลาบปลื้มชื่นใจ อย่างยิ่ง เพราะพระดำรัสที่พระองค์ตรัสว่า ‘สีหะ ท่านใคร่ครวญก่อนแล้วจึงตัดสินใจเถิด คนที่มีชื่อเสียงเช่นท่าน ต้องใคร่ครวญให้รอบคอบก่อนจึงเป็นการดี’
Mañhi, bhante, aññatitthiyā sāvakaṁ labhitvā kevalakappaṁ vesāliṁ paṭākaṁ parihareyyuṁ:
mañhi → mamaṁ hi (bj) | Vesāliṁ → Ph. -lī; T. -liyaṁ. (pts note) | paṭākaṁ → T. M7 pāṭikaṁ. (pts note)เพราะพวก อัญเดียรถีย์ได้ข้าพระองค์เป็นสาวกแล้ว ก็ป่าวประกาศไปทั่วกรุงเวสาลีว่า
‘sīho amhākaṁ senāpati sāvakattaṁ upagato’ti.
upagatoti → upagato ti (pts)‘สีหเสนาบดีเป็นสาวกของพวกเรา’
Atha ca pana bhagavā evamāha: ‘anuviccakāraṁ, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu hotī’ti.
+ → maṁ (bjt, th, pts) | + → kho (bjt, th, pts) | evamāha → evam āha (pts) | hotīti → hotī ti (pts)แต่พระองค์กลับตรัสว่า ‘ท่านใคร่ครวญก่อนแล้ว จึงตัดสินใจเถิด คนที่มีชื่อเสียงเช่นท่าน ต้องใคร่ครวญให้รอบคอบก่อนจึงเป็น การดี’
Esāhaṁ, bhante, dutiyampi bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
dutiyampi → dutiyakampi (sya-all) | dutiyam → S. dutiyakaṁ. (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṅghañ ca (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคพร้อมทั้ง พระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ
Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
maṁ → maṁ bhante (bj, pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | ajjatagge → ajja-t-agge (pts) | gatanti → gatan ti (pts)ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็น อุบาสกผู้ถึงสรณะตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิตเถิด”
“Dīgharattaṁ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṁ opānabhūtaṁ kulaṁ, yena nesaṁ upagatānaṁ piṇḍakaṁ dātabbaṁ maññeyyāsī”ti.
nesaṁ → tesaṁ (bj) | piṇḍakaṁ → piṇḍapātaṁ (sya-all) | nigaṇṭhānaṁ → nigaṇṭhanaṁ (pts) | maññeyyāsīti → maññeyyāsī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สีหะ ตระกูลของท่านเคยเป็นที่ต้อนรับพวกนิครนถ์ มานาน ดังนั้น ท่านพึงใส่ใจว่าควรให้บิณฑบาตแก่พวกนิครนถ์ผู้เข้าไปตระกูล ต่อไปเถิด”
“Imināpāhaṁ, bhante, bhagavato bhiyyoso mattāya attamano abhiraddho, yaṁ maṁ bhagavā evamāha:
imināpāhaṁ → imināpahaṁ (bj) | bhiyyoso mattāya → bhīyyosomattāya (bj) | ahaṁ → S. pāhaṁ. (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, pts) | imināpāhaṁ → iminā p ahaṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)สีหเสนาบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปลาบปลื้มชื่นใจ อย่างยิ่งเพราะพระดำรัสที่พระองค์ตรัสว่า
‘dīgharattaṁ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṁ opānabhūtaṁ kulaṁ, yena nesaṁ upagatānaṁ piṇḍakaṁ dātabbaṁ maññeyyāsī’ti.
nesaṁ → tesaṁ (bj) | te → (sya-all) | piṇḍakaṁ → piṇḍapātaṁ (sya-all) | te → omitted by S. (pts note) | Nigaṇṭhānaṁ → Ph. -ndhānaṁ; M6 -nthānaṁ. (pts note) | nesaṁ → T. M6 tesaṁ. (pts note) | piṇḍakaṁ → S. piṇḍapātaṁ. (pts note) | dātabbaṁ → here M8 sets in again. (pts note) | maññeyyāsīti → maññeyyāsī ti (pts)‘สีหะ ตระกูลของท่านเคยเป็นที่ต้อนรับ พวกนิครนถ์มานาน ดังนั้น ท่านพึงใส่ใจว่าควรให้บิณฑบาตแก่พวกนิครนถ์ผู้เข้าไป ตระกูลต่อไปเถิด’
Sutaṁ metaṁ, bhante:
taṁ → S. etaṁ. (pts note) | metaṁ → me taṁ (bjt) | sutaṁ metaṁ → sutametaṁ (th) | sutaṁ metaṁ → sutam me taṁ (pts)ข้าพระองค์ได้ฟังมาดังนี้ว่า
‘samaṇo gotamo evamāha—
evamāha → evam āha (pts)พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า
mayhameva dānaṁ dātabbaṁ, mayhameva sāvakānaṁ dātabbaṁ;
dātabbaṁ → dātabbaṁ na aññesaṁ dānaṁ dātabbaṁ (bj, sya-all) | sāvakānaṁ → sāvakānaṁ dānaṁ (pts) | + → na aññesaṁ sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ (bjt, th) | mayhameva → mayham eva (pts)‘ควรให้ ทานแก่เราเท่านั้น ไม่ควรให้ทานแก่ศาสดาอื่น ควรให้ทานแก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่ควรให้ทานแก่สาวกของศาสดาอื่น
mayhameva dinnaṁ mahapphalaṁ, na aññesaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ;
dānaṁ → omitted by M. M8 T. M7. (pts note) | na → M. Ph. M8 omit this phrase. (pts note) | dānaṁ → omitted by T. M6. M7. (pts note) | mayhameva → mayham eva sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ na aññesaṁ sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ mayham eva (pts)ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ทานที่ให้แก่ ศาสดาอื่นไม่มีผลมาก
mayhameva sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ, na aññesaṁ sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalan’ti,
na aññesaṁ → nāññesaṁ (bj) | mayhameva → mayham eva (pts) | mahapphalanti → mahapphalan ti (pts)ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวก ของศาสดาอื่นไม่มีผลมาก’
atha ca pana maṁ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti.
samādapeti → samādāpeti (?) | samādapeti → samādāpeti (cck: ?) | maṁ → omitted by M. Ph. M8. (pts note) | Nigaṇṭhesu → Ph. -ndhesu; M6 -nthesu. (pts note) | dāne → M. Ph. M8 dānaṁ. (pts note) | nigaṇṭhesupi → nigaṇṭhesu pi (pts)แต่พระผู้มีพระภาคกลับทรงชักชวนให้ข้าพระองค์ให้ทาน แก่พวกนิครนถ์
Api ca, bhante, mayamettha kālaṁ jānissāma.
mayamettha kālaṁ → mayametthakālaṁ (bjt) | mayamettha → mayam ettha (pts)ข้าพระองค์จะรู้เวลาในเรื่องนี้เอง
Esāhaṁ, bhante, tatiyampi bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
tatiyampi → tatiyakampi (sya-all) | tatiyam → S. tatiyakam. (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṅghañ ca (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคพร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ
Upāsakaṁ maṁ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | ajjatagge → ajja-t-agge (pts) | gatanti → gatan ti (pts)ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตั้งแต่วันนี้ เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”
Atha kho bhagavā sīhassa senāpatissa anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
anupubbiṁ kathaṁ → anupubbikathaṁ (sabbattha) | anupubbiṁ → ānupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ dāna (bj) | kathesi seyyathidaṁ dānakathaṁ → (bj) | anupubbiṁ kathaṁ → anupubbikathaṁ (sya-all, pts) | ānupubbīkathaṁ → anupubbiṁkathaṁ (bj: machasaṁ); anupubbīkathaṁ (bj: syā) | kathaṁ → anupubbikathaṁ (cck: sabbattha) | anupubbikathaṁ → Ph. M8 -pubba- (pts note) | atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสอนุปุพพีกถาแก่สีหเสนาบดี คือ ทรงประกาศ
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nekkhamme → nekkhamme ca (bj) | nekkhamme → M. Ph. M8 nikkhame. (pts note) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, ms2005, pts) | dānakathaṁ → dāna kathaṁ (bjt)๑. ทานกถา (เรื่องทาน) ๒. สีลกถา (เรื่องศีล) ๓. สัคคกถา (เรื่องสวรรค์) ๔. กามาทีนวกถา (เรื่องโทษ ความต่ำทราม ความเศร้าหมองแห่งกาม) ๕. เนกขัมมานิสังสกถา (เรื่องอานิสงส์แห่งการออกจากกาม)
Yadā bhagavā aññāsi sīhaṁ senāpatiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi—
aññāsi → T. aññesi. (pts note) | muducittaṁ → omitted by M8. (pts note) | vinivaraṇacittaṁ → M. Ph. M7 vinī-; M8 niva- (pts note) | yā → M8 ca sā. (pts note) | pakāsesi → M. -ti; M8 pakārosi. (pts note)เมื่อทรงทราบว่า สีหเสนาบดีมีจิตควรบรรลุธรรมสงบ อ่อน ปราศจาก นิวรณ์ เบิกบาน ผ่องใส จึงทรงประกาศสามุกกังสิกเทศนา ของพระพุทธเจ้า ทั้งหลาย คือ
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค
Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
paṭiggaṇheyya evamevaṁ → patigaṇheyya evameva (bj) | suddhaṁ vatthaṁ → suddhavatthaṁ (sya-all) | apagatakāḷakaṁ → apagatakālakaṁ (pts) | vatthaṁ → S. suddha- (pts note) | apagatakālakaṁ → M. S. -ḷakaṁ. (pts note) | rajanaṁ → T. M7 rañj- (pts note) | paṭiggaṇheyya → T. M6. M7 patiga- (pts note) | sammadeva → samma deva (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | apagatakāḷakaṁ sammadeva → apagatakālakaṁ samma-d-eva (pts)
evamevaṁ sīhassa senāpatissa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
Sīhassa → T. Sīha- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (bjt, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจาก มลทิน ได้เกิดแก่สีหเสนาบดีนั้นบนที่นั่งนั่นเองว่า
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodhadhamman ti (pts)‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็น ธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ เปรียบเหมือนผ้าขาวสะอาด ปราศจากมลทิน ควรรับน้ำย้อมได้เป็นอย่างดี
Atha kho sīho senāpati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca:
pattadhammo → T. pattha- (pts note) | vigatakathaṅkatho → vigatakathaṁkatho (my, th, ms2005, pts) | atha kho → athakho (th) | satthusāsane → satthu sāsane (th) | aparappaccayo satthusāsane → aparapaccayo satthu sāsane (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล สีหเสนาบดีได้เห็นธรรม บรรลุธรรม รู้ธรรม หยั่งลงสู่ธรรม ข้ามพ้นความสงสัย ปราศจากความเคลือบแคลง ถึงความแกล้วกล้า ปราศจาก ความมีผู้อื่นเป็นปัจจัย ในศาสนาของพระศาสดา จึงกราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
me → omitted by Ph. M8. (pts note) | bhante → omitted by M. (pts note) | svātanāya → T. suvā- (pts note) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṅghenā ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยพระภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหาร ในวันพรุ่งนี้เถิด”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ
Atha kho sīho senāpati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho → athakho (th)สีหเสนาบดีนั้นทราบอาการที่พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์แล้วจึงลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณแล้วจากไป
Atha kho sīho senāpati aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น สีหเสนาบดีใช้มหาดเล็กผู้หนึ่งว่า
“gaccha tvaṁ, ambho purisa, pavattamaṁsaṁ jānāhī”ti.
tvaṁ → M8 taṁ. (pts note) | jānāhīti → jānāhī ti (pts)“เธอไปหาซื้อเนื้อสดที่มีขายมา”
Atha kho sīho senāpati tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi:
paṭiyādāpetvā → paṭiyādetvā (sya-all) | paṭiyādāpetvā → M. S. -yādetvā; M7 paṭidāyāyetvā. (pts note) | ārocāpesi → M. Ph. M8 ārocesi. (pts note) | atha kho → athakho (th) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts)เมื่อคืนนั้นผ่านไป ได้สั่งให้จัดเตรียมของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในนิเวศน์ ของตนแล้ว จึงให้ไปกราบทูลภัตกาลว่า
“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhante → bhante sīhassa senāpatissa nivesane (sya-all, pts) | senāpatissa → omitted by M. Ph. (pts note) | nivesane → omitted by M. Ph. M8. (pts note) | bhattanti → bhattan ti (pts)“ถึงเวลาแล้ว พระพุทธเจ้าข้า ภัตตาหาร เสร็จแล้ว”
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sīhassa senāpatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | Sīhassa → M8 Sīha- (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของสีหเสนาบดีพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ ที่ปูลาดไว้
Tena kho pana samayena sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṁ rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ bāhā paggayha kandanti:
rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (si, sya-all, pts1ed) | rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (pts) | rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (bj: sīmu) | rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (cck: bahūsu) | rathiyāya → M6. M7 rathiyā; M8 rathikāya. (pts note) | rathiyaṁ → omitted by M8. (pts note) | siṅghāṭakena → omitted by T. (pts note)สมัยนั้น พวกนิครนถ์จำนวนมากพากันกอดแขนคร่ำครวญไปตามถนนสี่แยก สามแยก ทั่วกรุงเวสาลีว่า
“ajja sīhena senāpatinā thūlaṁ pasuṁ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṁ kataṁ.
thūlaṁ → thullaṁ (bj, pts) | sīhena → sīheno (pts)“วันนี้ สีหเสนาบดีฆ่าสัตว์เลี้ยงตัวอ้วน ๆ ทำอาหารเลี้ยง พระสมณโคดม
Taṁ samaṇo gotamo jānaṁ uddissakataṁ maṁsaṁ paribhuñjati paṭiccakamman”ti.
uddissakataṁ → uddissakaṭaṁ (bj) | taṁ → (sya-all) | taṁ → omitted by M8. T. S. (pts note) | paṭiccakammanti → paṭicca kammanti (bjt) | uddissakataṁ → uddissa kataṁ (th, pts) | paṭiccakammanti → paṭicca kamman ti (pts)พระสมณโคดมทั้งที่รู้อยู่ก็ยังฉันเนื้อที่เขาทำเจาะจงตนเอง”
Atha kho aññataro puriso yena sīho senāpati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sīhassa senāpatissa upakaṇṇake ārocesi:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้นแล มหาดเล็กผู้หนึ่งเข้าไปหาสีหเสนาบดีแล้วกระซิบบอกว่า
“yagghe, bhante, jāneyyāsi.
yagghe → M8. T. yaggha. (pts note)“ท่านครับ ได้โปรดทราบ
Ete sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṁ rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ bāhā paggayha kandanti:
rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (sya-all, pts) | rathikaṁ → rathiyā, rathiyaṁ (bj: sīmu) | Nigaṇṭhā → Ph. -ndhā; M6 -nthā. (pts note) | bāhā → T. bāhaṁ; M7 bāha. (pts note) | paggayha kandanti → paggayhakandanti (pts)พวกนิครนถ์จำนวนมากพากันกอดแขนคร่ำครวญไปตามถนนสี่แยก สามแยก ทั่วกรุงเวสาลีว่า
‘ajja sīhena senāpatinā thūlaṁ pasuṁ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṁ kataṁ.
thūlaṁ → thullaṁ (bj, pts) | thullaṁ → S. thūlaṁ; M. thula; T. M6. M7 thulla- (pts note) | bhattaṁ → M. missakabhattaṁ. (pts note)‘วันนี้ สีหเสนาบดีฆ่าสัตว์เลี้ยงตัวอ้วน ๆ ทำอาหาร เลี้ยงพระสมณโคดม
Taṁ samaṇo gotamo jānaṁ uddissakataṁ maṁsaṁ paribhuñjati paṭiccakamman’ti.
uddissakataṁ → uddissakaṭaṁ (bj) | taṁ → (sya-all) | taṁ → omitted by S. (pts note) | jānaṁ → T. M7 dānaṁ. (pts note) | maṁsaṁ → M8 kata-; M6. M7 kaṭa-; Ph. kataṁ ma- and kata-; T. kammaṁ. (pts note) | ti → M8 continues: taṁ Bhagavantaṁ tucchā and so on. (pts note) | uddissakataṁ → uddissa kataṁ (th, pts) | paṭiccakammanti → paṭicca kamman ti (pts)พระสมณโคดมทั้งที่รู้อยู่ก็ยังฉันเนื้อที่เขาทำเจาะจงตนเอง”
Alaṁ ayyo dīgharattañhi te āyasmanto avaṇṇakāmā buddhassa avaṇṇakāmā dhammassa avaṇṇakāmā saṅghassa.
dīgharattañhi → dīgharattampi (bj) | ayyo → ayyā (sya-all) | Alaṁ → T. ayaṁ. (pts note) | ayyo → S. ayyā. (pts note) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | dīgharattañhi → dīgharattaṁ hi (pts)สีหเสนาบดีตอบว่า “ช่างเถิด ท่านเหล่านั้นประสงค์จะตำหนิพระพุทธเจ้า ประสงค์จะตำหนิพระธรรม ประสงค์จะตำหนิพระสงฆ์มานานแล้ว
Na ca panete āyasmanto jiridanti taṁ bhagavantaṁ asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhituṁ;
jiridanti → jīranti (bj, pts) | abbhācikkhituṁ → abbhācikkhantā (bj, pts); abbhācikkhanti (sya-all) | jiridanti taṁ → jīranti (sya-all) | panete → pana te (pts) | te → M. Ph. M8. S. pan'; ete. (pts note) | jīranti → M. jiridanti; Ph. jinanti. (pts note) | taṁ → omitted by S. (pts note) | asatā → Ph. asathā; omitted by M8. (pts note) | abbhācikkhantā → Ph. M8. M6. S. -nti; M. -cikkhituṁ. (pts note)และท่านเหล่านั้น ก็กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นด้วยเรื่องที่ไม่มีอยู่ เปล่าประโยชน์ เป็นเรื่องเท็จ ไม่เป็นจริง
na ca mayaṁ jīvitahetupi sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropeyyāmā”ti.
jīvitahetupi → jīvitahetūpi (bj) | voropeyyāmā → T. oro-; M8 -yyā. (pts note) | jīvitahetupi → jīvitahetu pi (pts) | voropeyyāmāti → voropeyyāmā ti (pts)ส่วนพวกเราไม่จงใจฆ่าสัตว์แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต”
Atha kho sīho senāpati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
atha kho sīho → athakho sīha (sya-all) | sahatthā → satthā (sya-all) | buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt, pts) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | khādanīyena bhojanīyena → khādaniyena bhojaniyena (pts)จากนั้น สีหเสนาบดีได้นำของขบฉันอันประณีตประเคนภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้า เป็นประธานให้ทรงอิ่มหนำด้วยตนเอง
Atha kho sīho senāpati bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.
Bhagavantaṁ → S. taṁ Bh- (pts note) | atha kho → athakho (th)เมื่อพระผู้มีพระภาคเสวยเสร็จทรงวางพระหัตถ์ จากบาตร สีหเสนาบดีจึงเลือกที่นั่ง ณ ที่สมควรที่ใดที่หนึ่งซึ่งต่ำกว่า
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sīhaṁ senāpatiṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
pakkāmīti dutiyaṁ → pakkāmī ti (pts)พระผู้มี พระภาคทรงชี้แจงให้สีหเสนาบดีเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจ ให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วทรงลุกจาก อาสนะเสด็จจากไป