UjjayasuttaWith Ujjaya
Atha kho ujjayo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
atha kho → (sya-all) | Ujjayo → Ph. M8 Ucc-; T. M7 Uppajj- throughout. (pts note) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)Then Ujjaya the brahmin went up to the Buddha, and exchanged greetings with him.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho ujjayo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca mayaṁ → etad avoca mayam assu (pts)When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha:
“mayaṁ, bho gotama, pavāsaṁ gantukāmā.
assu → M8 assa; omitted by M. S. (pts note) | mayaṁ → mayam assu (pts)“Worthy Gotama, we wish to travel abroad.
Tesaṁ no bhavaṁ gotamo amhākaṁ tathā dhammaṁ desetu—ye amhākaṁ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya, diṭṭhadhammasukhāya, samparāyahitāya, samparāyasukhāyā”ti.
ye amhākaṁ → yenamhākaṁ (bj) | tathā → Ph. tāva. (pts note) | assu → T. assa. (pts note) | tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)May the Buddha please teach us the Dhamma in a way that leads to our welfare and happiness in this life and lives to come.”
“Cattārome, brāhmaṇa, dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti, diṭṭhadhammasukhāya.
me → omitted by M8. (pts note) | cattārome → cattāro me (pts)“Brahmin, these four things lead to the welfare and happiness of a gentleman in this life.
Katame cattāro?What four?
Uṭṭhānasampadā, ārakkhasampadā, kalyāṇamittatā, samajīvitā.
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → M8 samma-; T. M7 sammā- (pts note)Accomplishment in initiative, protection, good friendship, and balanced finances.
Katamā ca, brāhmaṇa, uṭṭhānasampadā?And what is accomplishment in initiative?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto yena kammaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti—
kammaṭṭhānena → kammuṭṭhānena (sya-all)It’s when a gentleman earns a living by means such as
yadi kasiyā, yadi vaṇijjāya, yadi gorakkhena, yadi issattena, yadi rājaporisena, yadi sippaññatarena—
issattena → issatthena (bj, sya-all, pts)farming, trade, raising cattle, archery, government service, or one of the professions.
tattha dakkho hoti analaso, tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato, alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ.
tatrupāyāya → tatrūpāyāya (bj) | saṁvidhātuṁ → saṁvidhātunti (bj) | saṁvidhātuṁ → M. Ph. M8 -tun ti. (pts note)He understands how to go about these things in order to complete and organize the work.
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, uṭṭhānasampadā.This is called accomplishment in initiative.
Katamā ca, brāhmaṇa, ārakkhasampadā?And what is accomplishment in protection?
Idha, brāhmaṇa, kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatā, bāhābalaparicitā, sedāvakkhittā, dhammikā dhammaladdhā.
bāhābalaparicitā → T. bāha-; M6 bahā- (pts note) | uṭṭhānavīriyādhigatā → uṭṭhānaviriyādhigatā (bjt, th, pts)It’s when a gentleman owns legitimate wealth that he has earned by his own efforts and initiative, built up with his own hands, gathered by the sweat of the brow.
Te ārakkhena guttiyā sampādeti:He ensures it is guarded and protected, thinking:
‘kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.
ime → (bj) | vaheyya → T. vāhareyya; M7 vāḍaheyya. (pts note) | hareyyunti → hareyyun ti (pts)‘How can I prevent my wealth from being taken by rulers or bandits, consumed by fire, swept away by flood, or taken by unloved heirs?’
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, ārakkhasampadā.This is called accomplishment in protection.
Katamā ca, brāhmaṇa, kalyāṇamittatā?And what is accomplishment in good friendship?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto yasmiṁ gāme vā nigame vā paṭivasati tatra ye te honti—gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino, vuddhā vā vuddhasīlino, saddhāsampannā, sīlasampannā, cāgasampannā, paññāsampannā—tehi saddhiṁ santiṭṭhati sallapati sākacchaṁ samāpajjati; yathārūpānaṁ saddhāsampannānaṁ saddhāsampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ sīlasampannānaṁ sīlasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ cāgasampannānaṁ cāgasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ paññāsampannānaṁ paññāsampadaṁ anusikkhati.
gahapatī → gahapati (bj, sya-all, pts) | vuddhasīlino vuddhā → vuḍḍhasīlino vuḍḍhā (sya-all) | vuddhasīlino → vuḍḍhasīlino (sya-all) | tatra → tattha (pts) | tattha → M. Ph. M8. S. tatra. (pts note) | vuddhasīlino → omitted by M8. (pts note) | vā → omitted by M8. T. (pts note) | sīlasampannā → omitted by T. (pts note) | anusikkhati → T. M6. M7 pe. (pts note)It’s when a gentleman resides in a town or village. And in that place there are householders or their children who may be young or old, but are mature in conduct, accomplished in faith, ethics, generosity, and wisdom. He associates with them, converses and engages in discussion. And he emulates the same kind of accomplishment in faith, ethics, generosity, and wisdom.
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, kalyāṇamittatā.This is called accomplishment in good friendship.
Katamā ca, brāhmaṇa, samajīvitā?
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → T. M6. M7 sammā- (pts note)And what is accomplishment in balanced finances?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | samaṁ → M8 samma-; S. sama-; T. M6. M7 sammā- (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | accogāḷhaṁ → M. n'acco-; S. nācco- throughout. (pts note) | me → omitted by M8. (pts note) | āyañca → āyaṁ ca (bjt) | vayañca → vayaṁ ca (bjt) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (pts)It’s when a gentleman, knowing his income and expenditure, balances his finances, being neither too extravagant nor too frugal. He thinks, ‘In this way my income will exceed my expenditure, not the reverse.’
Seyyathāpi, brāhmaṇa, tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṁ paggahetvā jānāti: ‘ettakena vā onataṁ, ettakena vā unnatan’ti;
onataṁ → ottaṁ (bj) | tulaṁ → Ph. M8 tule. (pts note) | onataṁ → M. Ph. oṇa- (pts note) | unnatan → M. Ph. M8 uṇṇa- (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | unnatanti → unnatan ti evam (pts)It’s like an appraiser or their apprentice who, holding up the scales, knows that it’s low by this much or high by this much.
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | samaṁ → M8. S. sama-; T. M6. M7 sammā- (pts note) | atihīnaṁ → M. S. nāti- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | vayañca → vayaṁ ca (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (pts)In the same way, a gentleman, knowing his income and expenditure, balances his finances, being neither too extravagant nor too frugal. He thinks, ‘In this way my income will exceed my expenditure, not the reverse.’
Sacāyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto appāyo samāno uḷāraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘udumbarakhādīvāyaṁ kulaputto bhoge khādatī’ti.
udumbarakhādīvāyaṁ → udumbarakhādikaṁ vāyaṁ (bj, pts); udumbarakhādakañcāyaṁ (sya-all) | khādatīti → bādatīti (bj) | udumbarakhādikaṁ → M. -khādi; Ph. S. -khādakañ; M8 -khāritañ; T. M7 -khādanaṁ. (pts note) | vāyaṁ → M8. S. cāyaṁ. (pts note) | khādatīti → khādatī ti (pts)If a gentleman has little income but an opulent life, there’ll be some who say: ‘This gentleman eats their wealth like a fig-eater!’
Sace panāyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto mahāyo samāno kasiraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ kulaputto marissatī’ti.
ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ → ajaddhumārikaṁ cāyaṁ (bj); addhamārakañcāyaṁ (sya-all); ajaddhumārikaṁ vāyaṁ (pts) | marissatīti → marissatī to (pts) | ajaddhumārikaṁ → M. ajeṭṭhamaraṇaṁ; Ph. ajeṭṭhamarikañ; M8 aṭṭhamāsāritaṁ; S. addhamārakañ. (pts note) | vāyaṁ → Ph. S. cāyaṁ. (pts note)If a gentleman has a large income but a spartan life, there’ll be some who say: ‘This gentleman is starving themselves to death!’
Yato ca khoyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti,
khoyaṁ → kho ayaṁ (bj); khvāyaṁ (pts) | samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | khvāyaṁ → M. M8. S. kho 'yaṁ; T. khvāhaṁ. (pts note) | viditvā → T. M7 insert taṁ vā. (pts note) | samaṁ → T. M6. M7 sammā. (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (bjt, pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts)But a gentleman, knowing his income and expenditure, leads a balanced life, neither too extravagant nor too frugal, thinking, ‘In this way my income will exceed my expenditure, not the reverse.’
ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, samajīvitā.
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → T. sammājīvitaṁ; M6. M7 -jīvitā. (pts note)This is called accomplishment in balanced finances.
Evaṁ samuppannānaṁ, brāhmaṇa, bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—There are four drains on wealth that has been gathered in this way.
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj, pts); itthīdhutto (sya-all) | hoti → omitted by M. Ph. S. (pts note)Womanizing, drinking, gambling, and having bad friends, companions, and associates.
Seyyathāpi, brāhmaṇa, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni, cattāri ca apāyamukhāni. Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya, yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya; devo ca na sammā dhāraṁ anuppaveccheyya. Evañhi tassa, brāhmaṇa, mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā, no vuddhi;
evañhi → evaṁ (bj) | vuddhi evamevaṁ → vuḍḍhi evameva (sya-all) | anuppaveccheyya → M. Ph. M8 -vaccheyya. (pts note) | parihāni → M8. T. M6. M7 hāni. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt) | parihāniyeva → parihāni yeva (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts) | evañhi → evaṁ hi (pts)Suppose there was a large reservoir with four inlets and four drains. And someone was to open up the drains and close off the inlets, and the heavens don’t provide enough rain. You’d expect that large reservoir to dwindle, not expand.
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)In the same way, there are four drains on wealth that has been gathered in this way.
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthīdhutto (sya-all); itthidhutto hoti (pts)Womanizing, drinking, gambling, and having bad friends, companions, and associates.
Evaṁ samuppannānaṁ, brāhmaṇa, bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—There are four inlets for wealth that has been gathered in this way.
na itthidhutto, na surādhutto, na akkhadhutto, kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj)Not womanizing, drinking, or gambling, and having good friends, companions, and associates.
Seyyathāpi, brāhmaṇa, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni cattāri ca apāyamukhāni. Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya, yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya; devo ca sammā dhāraṁ anuppaveccheyya. Evañhi tassa, brāhmaṇa, mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni;
vuddhiyeva → vuḍḍhi yeva (sya-all) | anuppaveccheyya → M. Ph. M8 -vaccheyya. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)Suppose there was a large reservoir with four inlets and four drains. And someone was to open up the inlets and close off the drains, and the heavens provide plenty of rain. You’d expect that large reservoir to expand, not dwindle.
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)In the same way, there are four inlets for wealth that has been gathered in this way.
na itthidhutto …pe… kalyāṇasampavaṅko.
na itthidhutto → naitthīdhutto (sya-all); naitthidhutto hoti (pts) | hoti → omitted by M. S. (pts note) | pe → M. M8 la; Ph. pa; T. M6. M7 give it in full. (pts note) | na itthidhutto → na-itthidhutto hoti (pts)Not womanizing, drinking, or gambling, and having good friends, companions, and associates.
Ime kho, brāhmaṇa, cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti diṭṭhadhammasukhāya.These are the four things that lead to the welfare and happiness of a gentleman in this life.
Cattārome, brāhmaṇa, kulaputtassa dhammā samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāya.
cattārome → cattāro me (bjt, pts) | + → dhammā (bjt, th, pts)These four things lead to the welfare and happiness of a gentleman in lives to come.
Katame cattāro?What four?
Saddhāsampadā, sīlasampadā, cāgasampadā, paññāsampadā.Accomplishment in faith, ethics, generosity, and wisdom.
Katamā ca, brāhmaṇa, saddhāsampadā?And what is accomplishment in faith?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:It’s when a gentleman has faith in the Realized One’s awakening:
‘itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, saddhāsampadā.This is called accomplishment in faith.
Katamā ca, brāhmaṇa, sīlasampadā?And what is accomplishment in ethics?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti.
pe → M. la; Ph. M8 pa. (pts note) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surāmeraya majjapamādaṭṭhānā (bjt)It’s when a gentleman doesn’t kill living creatures, steal, commit sexual misconduct, lie, or consume intoxicants of beer, wine, and liquor.
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, sīlasampadā.This is called accomplishment in ethics.
Katamā ca, brāhmaṇa, cāgasampadā?And what is accomplishment in generosity?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vosaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato.
vosaggarato → vossaggārato (bj) | pe → M. Ph. M8. S. give it in full. (pts note) | vosaggarato → vossaggarato (my, th)It’s when a gentleman lives at home with heart rid of the stain of stinginess, freely generous, open-handed, loving to let go, committed to charity, loving to give and to share.
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, cāgasampadā.This is called accomplishment in generosity.
Katamā ca, brāhmaṇa, paññāsampadā?And what is accomplishment in wisdom?
Idha, brāhmaṇa, kulaputto paññavā hoti …pe… sammā dukkhakkhayagāminiyā.
pe → M. la; Ph. pa; omitted by M8. (pts note) | sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (bjt, th, pts)It’s when a gentleman is wise. He has the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering.
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, paññāsampadā.This is called accomplishment in wisdom.
“Ime kho, brāhmaṇa, cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāyāti.
samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)These are the four things that lead to the welfare and happiness of a gentleman in lives to come.
Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vidhānavā;
Uṭṭhātā → M8. T. uṭṭhāna. (pts note)They’re enterprising in the workplace, diligent in managing things, Samaṁ kappeti jīvikaṁ, sambhataṁ anurakkhati.
jīvikaṁ → jīvitaṁ (sya-all) | jīvikaṁ → M. Ph. M8. M7. S. -taṁ. (pts note)they balance their finances, and preserve their wealth.Saddho sīlena sampanno, vadaññū vītamaccharo;Faithful, accomplished in ethics, bountiful, rid of stinginess, Niccaṁ maggaṁ visodheti, sotthānaṁ samparāyikaṁ.they always purify the path to well-being in lives to come.
Iccete aṭṭha dhammā ca, saddhassa gharamesino;
iccete → ete (pts) gharamesino → gharam esino (pts)And so these eight qualities of a faithful householder of discernment Akkhātā saccanāmena, ubhayattha sukhāvahā.are declared by the one who is truly named to lead to happiness in both spheres,Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;welfare and benefit in this life, and happiness in lives to come. Evametaṁ gahaṭṭhānaṁ, cāgo puññaṁ pavaḍḍhatī”ti.
evametaṁ → evam etaṁ (pts) pavaḍḍhatīti pañcamaṁ → pavaḍḍhatī ti (bj); pavaḍḍhatī ti bhayan ti (pts)This is how, for a householder, merit grows by generosity.”