Ujjayasutta๕๕ อุชชยสูตร
Atha kho ujjayo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
atha kho → (sya-all) | Ujjayo → Ph. M8 Ucc-; T. M7 Uppajj- throughout. (pts note) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งหนึ่ง อุชชยพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนา ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho ujjayo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca mayaṁ → etad avoca mayam assu (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“mayaṁ, bho gotama, pavāsaṁ gantukāmā.
assu → M8 assa; omitted by M. S. (pts note) | mayaṁ → mayam assu (pts)“ข้าแต่ท่านพระโคดม พวกข้าพระองค์คิดจะไปอยู่ต่างถิ่น
Tesaṁ no bhavaṁ gotamo amhākaṁ tathā dhammaṁ desetu—ye amhākaṁ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya, diṭṭhadhammasukhāya, samparāyahitāya, samparāyasukhāyā”ti.
ye amhākaṁ → yenamhākaṁ (bj) | tathā → Ph. tāva. (pts note) | assu → T. assa. (pts note) | tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)ขอท่านพระโคดม โปรดแสดงธรรมที่จะอำนวยผลเพื่อเกื้อกูลในภพนี้ เพื่อสุขในภพนี้ เพื่อเกื้อกูลใน ภพหน้า เพื่อสุขในภพหน้าแก่พวกข้าพระองค์เถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Cattārome, brāhmaṇa, dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti, diṭṭhadhammasukhāya.
me → omitted by M8. (pts note) | cattārome → cattāro me (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูล ในภพนี้ เพื่อสุขในภพนี้แก่กุลบุตร
Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Uṭṭhānasampadā, ārakkhasampadā, kalyāṇamittatā, samajīvitā.
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → M8 samma-; T. M7 sammā- (pts note)๑. อุฏฐานสัมปทา ๒. อารักขสัมปทา ๓. กัลยาณมิตตตา ๔. สมชีวิตา
Katamā ca, brāhmaṇa, uṭṭhānasampadā?อุฏฐานสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto yena kammaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti—
kammaṭṭhānena → kammuṭṭhānena (sya-all)คือ กุลบุตรในโลกนี้เลี้ยงชีพด้วยการงานใด
yadi kasiyā, yadi vaṇijjāya, yadi gorakkhena, yadi issattena, yadi rājaporisena, yadi sippaññatarena—
issattena → issatthena (bj, sya-all, pts)จะเป็นกสิกรรม พาณิชยกรรม โครักขกรรม เป็นช่างศร รับราชการ หรือศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่งก็ตาม
tattha dakkho hoti analaso, tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato, alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ.
tatrupāyāya → tatrūpāyāya (bj) | saṁvidhātuṁ → saṁvidhātunti (bj) | saṁvidhātuṁ → M. Ph. M8 -tun ti. (pts note)เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานที่จะต้องช่วยกันทำนั้น ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา อันเป็นอุบายในการงานที่จะต้องช่วยกันทำนั้น สามารถทำได้ สามารถจัดได้
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, uṭṭhānasampadā.นี้เรียกว่า อุฏฐานสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, ārakkhasampadā?อารักขสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatā, bāhābalaparicitā, sedāvakkhittā, dhammikā dhammaladdhā.
bāhābalaparicitā → T. bāha-; M6 bahā- (pts note) | uṭṭhānavīriyādhigatā → uṭṭhānaviriyādhigatā (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้มีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวม ด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Te ārakkhena guttiyā sampādeti:เขารักษา คุ้มครองโภคทรัพย์นั้นด้วยคิดว่า
‘kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.
ime → (bj) | vaheyya → T. vāhareyya; M7 vāḍaheyya. (pts note) | hareyyunti → hareyyun ti (pts)‘ทำอย่างไร โภคทรัพย์เหล่านี้ของเรา จึงจะไม่ถูก พระราชาริบ โจรไม่ลัก ไฟไม่ไหม้ น้ำไม่พัดไป ทายาทผู้ไม่เป็นที่รักไม่ลักไป’
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, ārakkhasampadā.นี้เรียกว่า อารักขสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, kalyāṇamittatā?กัลยาณมิตตตา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto yasmiṁ gāme vā nigame vā paṭivasati tatra ye te honti—gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino, vuddhā vā vuddhasīlino, saddhāsampannā, sīlasampannā, cāgasampannā, paññāsampannā—tehi saddhiṁ santiṭṭhati sallapati sākacchaṁ samāpajjati; yathārūpānaṁ saddhāsampannānaṁ saddhāsampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ sīlasampannānaṁ sīlasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ cāgasampannānaṁ cāgasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ paññāsampannānaṁ paññāsampadaṁ anusikkhati.
gahapatī → gahapati (bj, sya-all, pts) | vuddhasīlino vuddhā → vuḍḍhasīlino vuḍḍhā (sya-all) | vuddhasīlino → vuḍḍhasīlino (sya-all) | tatra → tattha (pts) | tattha → M. Ph. M8. S. tatra. (pts note) | vuddhasīlino → omitted by M8. (pts note) | vā → omitted by M8. T. (pts note) | sīlasampannā → omitted by T. (pts note) | anusikkhati → T. M6. M7 pe. (pts note)คือ กุลบุตรในโลกนี้วางตัวเหมาะสม เจรจา สนทนากับคนในบ้านหรือในนิคม ที่ตนอาศัยอยู่ จะเป็นคหบดี บุตรคหบดี คนหนุ่มผู้เคร่งศีล หรือคนแก่ผู้เคร่งศีล ก็ตาม ผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล ถึงพร้อมด้วยจาคะ และถึงพร้อม ด้วยปัญญา คอยศึกษาสัทธาสัมปทาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาตามสมควร คอยศึกษาสีลสัมปทาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยศีลตามสมควร คอยศึกษาจาคสัมปทา ของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะตามสมควร และคอยศึกษาปัญญาสัมปทาของท่านผู้ถึง พร้อมด้วยปัญญาตามสมควร
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, kalyāṇamittatā.นี้เรียกว่า กัลยาณมิตตตา
Katamā ca, brāhmaṇa, samajīvitā?
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → T. M6. M7 sammā- (pts note)สมชีวิตา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | samaṁ → M8 samma-; S. sama-; T. M6. M7 sammā- (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | accogāḷhaṁ → M. n'acco-; S. nācco- throughout. (pts note) | me → omitted by M8. (pts note) | āyañca → āyaṁ ca (bjt) | vayañca → vayaṁ ca (bjt) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้รู้ทางเจริญแห่งโภคทรัพย์และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้ว เลี้ยงชีวิตแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนักด้วยคิดว่า ‘ด้วยการใช้ จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
Seyyathāpi, brāhmaṇa, tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṁ paggahetvā jānāti: ‘ettakena vā onataṁ, ettakena vā unnatan’ti;
onataṁ → ottaṁ (bj) | tulaṁ → Ph. M8 tule. (pts note) | onataṁ → M. Ph. oṇa- (pts note) | unnatan → M. Ph. M8 uṇṇa- (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | unnatanti → unnatan ti evam (pts)เปรียบเหมือนคนชั่งของ หรือลูกมือของคนชั่งของ ยกตราชั่งขึ้นดูก็รู้ได้ว่า ‘ต้อง ลดลงเท่านี้ หรือเพิ่มขึ้นเท่านี้’
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | samaṁ → M8. S. sama-; T. M6. M7 sammā- (pts note) | atihīnaṁ → M. S. nāti- (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | vayañca → vayaṁ ca (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (pts)ฉันใด กุลบุตร ก็ฉันนั้นเหมือนกัน รู้ทางเจริญแห่ง โภคทรัพย์และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีวิตแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนักด้วยคิดว่า ‘ด้วยการใช้จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
Sacāyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto appāyo samāno uḷāraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘udumbarakhādīvāyaṁ kulaputto bhoge khādatī’ti.
udumbarakhādīvāyaṁ → udumbarakhādikaṁ vāyaṁ (bj, pts); udumbarakhādakañcāyaṁ (sya-all) | khādatīti → bādatīti (bj) | udumbarakhādikaṁ → M. -khādi; Ph. S. -khādakañ; M8 -khāritañ; T. M7 -khādanaṁ. (pts note) | vāyaṁ → M8. S. cāyaṁ. (pts note) | khādatīti → khādatī ti (pts)ถ้ากุลบุตรนี้มีรายรับน้อย แต่เลี้ยงชีวิตอย่าง ฟุ่มเฟือย ก็จะมีผู้กล่าวหาเขาได้ว่า ‘กุลบุตรผู้นี้ใช้จ่ายโภคทรัพย์เหมือนคนกินผล มะเดื่อ’
Sace panāyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto mahāyo samāno kasiraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ kulaputto marissatī’ti.
ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ → ajaddhumārikaṁ cāyaṁ (bj); addhamārakañcāyaṁ (sya-all); ajaddhumārikaṁ vāyaṁ (pts) | marissatīti → marissatī to (pts) | ajaddhumārikaṁ → M. ajeṭṭhamaraṇaṁ; Ph. ajeṭṭhamarikañ; M8 aṭṭhamāsāritaṁ; S. addhamārakañ. (pts note) | vāyaṁ → Ph. S. cāyaṁ. (pts note)ถ้ากุลบุตรนี้มีรายรับมาก แต่เลี้ยงชีวิตอย่างฝืดเคือง ก็จะมีผู้กล่าวหาเขา ได้ว่า ‘กุลบุตรนี้จักตายอย่างไม่สมฐานะ’
Yato ca khoyaṁ, brāhmaṇa, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā vayañca bhogānaṁ viditvā samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti,
khoyaṁ → kho ayaṁ (bj); khvāyaṁ (pts) | samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | khvāyaṁ → M. M8. S. kho 'yaṁ; T. khvāhaṁ. (pts note) | viditvā → T. M7 insert taṁ vā. (pts note) | samaṁ → T. M6. M7 sammā. (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (bjt, pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts)แต่เพราะกุลบุตรนี้รู้ทางเจริญแห่งโภคทรัพย์ และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีวิตแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ ฝืดเคืองนัก ด้วยคิดว่า ‘ด้วยการใช้จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, samajīvitā.
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvitā → T. sammājīvitaṁ; M6. M7 -jīvitā. (pts note)นี้เรียกว่า สมชีวิตา
Evaṁ samuppannānaṁ, brāhmaṇa, bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—พราหมณ์ โภคทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ มีทางเสื่อม ๔ ประการ คือ
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj, pts); itthīdhutto (sya-all) | hoti → omitted by M. Ph. S. (pts note)๑. เป็นนักเลงหญิง ๒. เป็นนักเลงสุรา ๓. เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีเพื่อนชั่ว
Seyyathāpi, brāhmaṇa, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni, cattāri ca apāyamukhāni. Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya, yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya; devo ca na sammā dhāraṁ anuppaveccheyya. Evañhi tassa, brāhmaṇa, mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā, no vuddhi;
evañhi → evaṁ (bj) | vuddhi evamevaṁ → vuḍḍhi evameva (sya-all) | anuppaveccheyya → M. Ph. M8 -vaccheyya. (pts note) | parihāni → M8. T. M6. M7 hāni. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt) | parihāniyeva → parihāni yeva (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts) | evañhi → evaṁ hi (pts)เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีทางไหลเข้า ๔ ทาง มีทางไหลออก ๔ ทาง บุรุษ พึงปิดทางไหลเข้า เปิดทางไหลออกของสระน้ำนั้น และฝนก็มิได้ตกต้องตามฤดูกาล เมื่อเป็นเช่นนี้ สระน้ำใหญ่นั้นก็เหือดแห้งไป ไม่เพิ่มปริมาณขึ้นเลย
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)ฉันใด โภคทรัพย์ ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีทางเสื่อม ๔ ประการ คือ
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthīdhutto (sya-all); itthidhutto hoti (pts)๑. เป็นนักเลงหญิง ๒. เป็นนักเลงสุรา ๓. เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีเพื่อนชั่ว
Evaṁ samuppannānaṁ, brāhmaṇa, bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—พราหมณ์ โภคทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ มีทางเจริญ ๔ ประการ คือ
na itthidhutto, na surādhutto, na akkhadhutto, kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj)๑. ไม่เป็นนักเลงหญิง ๒. ไม่เป็นนักเลงสุรา ๓. ไม่เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Seyyathāpi, brāhmaṇa, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni cattāri ca apāyamukhāni. Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya, yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya; devo ca sammā dhāraṁ anuppaveccheyya. Evañhi tassa, brāhmaṇa, mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni;
vuddhiyeva → vuḍḍhi yeva (sya-all) | anuppaveccheyya → M. Ph. M8 -vaccheyya. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีทางไหลเข้า ๔ ทาง มีทางไหลออก ๔ ทาง บุรุษ พึงเปิดทางไหลเข้า ปิดทางไหลออกของสระน้ำนั้น และฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล เมื่อเป็นเช่นนี้ สระน้ำใหญ่นั้นก็เพิ่มปริมาณขึ้น ไม่เหือดแห้งไปเลย
evamevaṁ kho, brāhmaṇa, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)ฉันใด โภคทรัพย์ ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีทางเจริญ ๔ ประการ คือ
na itthidhutto …pe… kalyāṇasampavaṅko.
na itthidhutto → naitthīdhutto (sya-all); naitthidhutto hoti (pts) | hoti → omitted by M. S. (pts note) | pe → M. M8 la; Ph. pa; T. M6. M7 give it in full. (pts note) | na itthidhutto → na-itthidhutto hoti (pts)๑. ไม่เป็นนักเลงหญิง ๒. ไม่เป็นนักเลงสุรา ๓. ไม่เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Ime kho, brāhmaṇa, cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti diṭṭhadhammasukhāya.พราหมณ์ ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพนี้ เพื่อสุขใน ภพนี้แก่กุลบุตร
Cattārome, brāhmaṇa, kulaputtassa dhammā samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāya.
cattārome → cattāro me (bjt, pts) | + → dhammā (bjt, th, pts)พราหมณ์ ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพหน้า เพื่อสุขในภพหน้าแก่กุลบุตร
Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddhāsampadā, sīlasampadā, cāgasampadā, paññāsampadā.๑. สัทธาสัมปทา ๒. สีลสัมปทา ๓. จาคสัมปทา ๔. ปัญญาสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, saddhāsampadā?สัทธาสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า
‘itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, saddhāsampadā.นี้เรียกว่า สัทธาสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, sīlasampadā?สีลสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti.
pe → M. la; Ph. M8 pa. (pts note) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surāmeraya majjapamādaṭṭhānā (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาดจากการเสพ ของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, sīlasampadā.นี้เรียกว่า สีลสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, cāgasampadā?จาคสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vosaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato.
vosaggarato → vossaggārato (bj) | pe → M. Ph. M8. S. give it in full. (pts note) | vosaggarato → vossaggarato (my, th)คือ กุลบุตรในโลกนี้มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามือชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการแจกทานอยู่ครองเรือน
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, cāgasampadā.นี้เรียกว่า จาคสัมปทา
Katamā ca, brāhmaṇa, paññāsampadā?ปัญญาสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, brāhmaṇa, kulaputto paññavā hoti …pe… sammā dukkhakkhayagāminiyā.
pe → M. la; Ph. pa; omitted by M8. (pts note) | sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้มีปัญญา ฯลฯ ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, paññāsampadā.นี้เรียกว่า ปัญญาสัมปทา
“Ime kho, brāhmaṇa, cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāyāti.
samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)พราหมณ์ ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพหน้า เพื่อสุขใน ภพหน้าแก่กุลบุตร
Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vidhānavā;
Uṭṭhātā → M8. T. uṭṭhāna. (pts note)คนขยันหมั่นเพียรในการงาน ไม่ประมาท Samaṁ kappeti jīvikaṁ, sambhataṁ anurakkhati.
jīvikaṁ → jīvitaṁ (sya-all) | jīvikaṁ → M. Ph. M8. M7. S. -taṁ. (pts note)รู้วิธีการเลี้ยงชีวิตแต่พอเหมาะ รักษาทรัพย์ที่หามาได้Saddho sīlena sampanno, vadaññū vītamaccharo;เป็นผู้มีศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ Niccaṁ maggaṁ visodheti, sotthānaṁ samparāyikaṁ.ชำระทางแห่งประโยชน์ที่มีในภพหน้าอยู่เป็นนิตย์
Iccete aṭṭha dhammā ca, saddhassa gharamesino;
iccete → ete (pts) gharamesino → gharam esino (pts)ที่พระพุทธเจ้าผู้มีพระนามว่าสัจจะตรัสธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้ เพื่อผู้ครองเรือน ผู้มีศรัทธา Akkhātā saccanāmena, ubhayattha sukhāvahā.อันเป็นเหตุนำสุขมาให้ในโลกทั้ง ๒ คือDiṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;ประโยชน์เกื้อกูลในภพนี้ และสุขในภพหน้า Evametaṁ gahaṭṭhānaṁ, cāgo puññaṁ pavaḍḍhatī”ti.
evametaṁ → evam etaṁ (pts) pavaḍḍhatīti pañcamaṁ → pavaḍḍhatī ti (bj); pavaḍḍhatī ti bhayan ti (pts)จาคะ บุญ ย่อมเจริญยิ่งขึ้นแก่คฤหัสถ์ทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้”
Pañcamaṁ.
pañcamaṁ → ti (bjt) | pañcamaṁ → bhayan ti (pts)อุชชยสูตรที่ ๕ จบ