Ekaṁ samayaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.
nātike → nādike (bj, sya-all); nāṭike (pts) | nādike → nātike (sya-all: yu.) | Nāṭike → M. Ph. Nāt-; T. M6. M7. S. Nād- (pts note) | Giñjakāvasathe → Ph. Bhiñja- (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ที่พักก่อด้วยอิฐชื่อนาทิกะ Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi …pe…
bhikkhū → bhikkhu (bj) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า maraṇassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฯลฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย มรณสติอันบุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ

Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, maraṇassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā?มีอมตะเป็นที่สุด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็มรณสติอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร กระทำให้มากแล้ว อย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มากหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางวันสิ้นไป Idha, bhikkhave, bhikkhu divase nikkhante rattiyā patihitāya iti paṭisañcikkhati:
patihitāya → paṭihitāya (sya-all, pts1ed) | patihitāya → paṭihitāya (pts) | patihitāya → paṭihitāya (bj: PTS) | patihitāya → paṭihitāya (cck: pī.); (cck: a. ni. 6.20 passitabbaṁ) | paṭihitāya → Ph. sannihitāya; T. pahītāya. (pts note)กลางคืนเวียนมาย่อมพิจารณาดังนี้ว่า ‘bahukā kho me paccayā maraṇassa—ปัจจัยแห่งความ ตายของเรามีมากหนอ คือ ahi vā maṁ ḍaṁseyya, vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya, satapadī vā maṁ ḍaṁseyya;
vicchiko → vicchikā (sya-all, pts) | ḍaṁseyya → Ph. ḍasseyya; M6. M7 ḍaseyya throughout; T. ḍaheyya. (pts note) | ḍaṁseyya → T. ḍaseyya. (pts note)งูพึงกัดเราก็ได้ แมลงป่องพึงต่อยเราก็ได้ ตะขาบพึงกัดเราก็ได้ tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo.
mama assa antarāyo → mamassantarāyo (sya-all) | assa → mamassa (cck: a. ni. 6.20)เพราะเหตุนั้นเราพึงทำกาลกิริยา อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา Upakkhalitvā vā papateyyaṁ, bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya, pittaṁ vā me kuppeyya, semhaṁ vā me kuppeyya, satthakā vā me vātā kuppeyyuṁ, manussā vā maṁ upakkameyyuṁ, amanussā vā maṁ upakkameyyuṁ;
upakkhalitvā → T. -kkhilitvā. (pts note)เราพึงพลาดล้มลงก็ได้ อาหารที่เรา บริโภคแล้วไม่ย่อยเสียก็ได้ ดีของเราพึงซ่านก็ได้ เสมหะของเราพึงกำเริบก็ได้ ลมมีพิษดัง ศาตราของเราพึงกำเริบก็ได้ มนุษย์ทั้งหลายพึงเบียดเบียนเราก็ได้พวกอมนุษย์พึงเบียดเบียน เราก็ได้ tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo’ti.
mama assa antarāyoti → mamassantarāyoti (sya-all)เพราะเหตุนั้นเราพึงทำกาลกิริยา อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา Tena, bhikkhave, bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ:ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้น พึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘atthi nu kho me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti.
atthi → atthī (bj) | appahīnā → M. -hinnā throughout. (pts note)ธรรมอันเป็นบาปอกุศลอันเรายังละไม่ได้ ที่จะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำ กาละในกลางคืน มีอยู่หรือหนอแล

Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘atthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.ธรรมอันเป็นบาปอกุศลอันเรา ยังละไม่ได้ ที่จะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในกลางคืน มีอยู่ ภิกษุนั้น พึงกระทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้ยิ่ง เพื่อละ ธรรมอันเป็นบาปอกุศลเหล่านั้นเสีย

Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya;เปรียบเหมือนคนที่มีผ้าไฟไหม้ หรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึง กระทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและ สัมปชัญญะให้ยิ่ง เพื่อดับไฟไหม้ผ้าหรือศีรษะนั้น ฉะนั้น evamevaṁ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าแหละภิกษุ พิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ธรรมอันเป็นบาปอกุศลอันเรายังละไม่ได้ ที่จะเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำ กาละในกลางคืน ไม่มี

Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti: ‘natthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์หมั่นศึกษาทั้งกลางวันและกลางคืน ในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ฯ

Idha pana, bhikkhave, bhikkhu rattiyā nikkhantāya divase patihite iti paṭisañcikkhati:
patihite → paṭihite (sya-all) | paṭihite → Ph. sannihite. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางคืนสิ้นไป กลางวันเวียนมาถึง ย่อมพิจารณาดังนี้ว่า ‘bahukā kho me paccayā maraṇassa—ปัจจัยแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ ahi vā maṁ ḍaṁseyya, vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya, satapadī vā maṁ ḍaṁseyya;
vicchiko → vicchikā (sya-all) | daṁseyya → T. ḍaseyya. (pts note)งูพึงกัดเราก็ได้ แมลงป่อง พึงต่อยเราก็ได้ ตะขาบพึงกัดเราก็ได้ tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo.
antarāyo → antarāyāti (bj) | mama assa antarāyo → mamassantarāyo (sya-all)เพราะเหตุนั้นเราพึงทำกาลกิริยา อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา Upakkhalitvā vā papateyyaṁ, bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya, pittaṁ vā me kuppeyya, semhaṁ vā me kuppeyya, satthakā vā me vātā kuppeyyuṁ, manussā vā maṁ upakkameyyuṁ, amanussā vā maṁ upakkameyyuṁ;เราพึงพลาดล้มลงก็ได้ อาหารที่เราบริโภคแล้วไม่ย่อยเสียก็ได้ ดีของเราพึงซ่านก็ได้ เสมหะของ เราพึงกำเริบก็ได้ลมมีพิษดังศาตราของเราพึงกำเริบก็ได้ มนุษย์ทั้งหลายพึงเบียดเบียนเราก็ได้ พวกอมนุษย์พึงเบียดเบียนเราก็ได้ tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo’ti.
antarāyoti → antarāyāyāti (bj) | mama assa antarāyoti → mamassantarāyoti (sya-all)เพราะเหตุนั้นเราพึงทำกาลกิริยา อันตรายนั้นพึงมีแก่เรา Tena, bhikkhave, bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ:ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘atthi nu kho me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti.
assu → T. M6. M7 assa. (pts note)ธรรมอันเป็นบาปอกุศลอันเรายังละไม่ได้ที่จะพึงเป็น อันตรายแก่เราผู้ทำกาละในกลางวัน มีอยู่หรือหนอแล

Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘atthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
atthi → atthī (bj) | antarāyāyāti → antarāyāti (bj) | assu → T. assa. (pts note)ธรรมอัน เป็นบาปอกุศลอันเรายังละไม่ได้ที่จะพึงทำอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในกลางวัน มีอยู่ ภิกษุนั้น พึงกระทำความพอใจความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและ สัมปชัญญะให้ยิ่ง เพื่อละธรรมอันเป็นบาปอกุศลเหล่านั้นเสีย

Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya;เปรียบเหมือนบุคคลมีผ้าถูกไฟไหม้ หรือศีรษะถูกไฟไหม้ พึงกระทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้ยิ่ง เพื่อดับไฟไหม้ผ้าหรือศีรษะนั้น ฉะนั้น evamevaṁ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.ดูกรภิกษุ ทั้งหลาย

Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าแหละภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘natthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
natthi → atthi (sya-all) | pītipāmojjena → pītipāmujjena (sya-all)ธรรมอันเป็นบาปอกุศลอันเรายังละไม่ได้ที่จะพึง เป็นอันตรายแก่เรา ผู้ทำกาละในกลางวันไม่มี ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ หมั่นศึกษา ทั้งกลางวันกลางคืนในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, maraṇassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā”ti.
amatapariyosānāti catutthaṁ → amatapariyosānā ti aṭṭh imā (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย มรณสติอันภิกษุเจริญแล้ว อย่างนี้ กระทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ฯ

Catutthaṁ.จบสูตรที่ ๔.