Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena manasākaṭaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.
manasākaṭaṁ nāma → manasākatannāma (sya-all)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป เสด็จถึงหมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อมนสากฏะ Tatra sudaṁ bhagavā manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
manasākaṭe → manasākate (sya-all) | manasākaṭassa → manasākatassa (sya-all) | nadiyā → SS nadī here, but Scmt nadiyā in 7. (pts note)ประทับอยู่ ณ อัมพวัน ใกล้ฝั่งแม่น้ำอจิรวดี ด้านเหนือหมู่บ้านมนสากฏะ

Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā manasākaṭe paṭivasanti, seyyathidaṁ—
manasākaṭe → manasākate (sya-all); manasākāṭe (pts) | seyyathidaṁ caṅkī → seyyathīdaṁ vaṅkī (sya-all)สมัยนั้น ในหมู่บ้านมนสากฏะ มีพราหมณ์มหาศาลผู้มีชื่อเสียง มาพักอาศัยอยู่หลายคน คือ caṅkī brāhmaṇo tārukkho brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo jāṇusoṇi brāhmaṇo todeyyo brāhmaṇo aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā.
pokkharasāti → pokkharasātī (bj) | jāṇusoṇi → jāṇussoṇī (bj); jāṇusoni (sya-all) | todeyyo brāhmaṇo → todeyyabrāhmaṇo (sya-all, pts) | Caṅkī → Sd Caṅki. (pts note) | Jāṇussoṇi → Scd Jānussoni; Sm Jānussoṇi; Bm Jāṇusoni; Bp Jaṇuyoni (but Bk Jānusoṇi at A. iv. 184). (pts note)จังกีพราหมณ์ ตารุกขพราหมณ์ โปกขรสาติพราหมณ์ ชาณุสโสณิพราหมณ์ โตเทยยพราหมณ์ และยังมีพราหมณ์มหาศาลผู้มีชื่อเสียง คนอื่น ๆ อีก

Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṁ māṇavānaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi.
māṇavānaṁ jaṅghavihāraṁ → jaṅghāvihāraṁ (bj, pts) | Vāseṭṭha-Bhāradvājānaṁ → Bm adds māṇavānaṁ| (as in SṆ. p. 112); Bp -dvajānaṁ jaṅgha-. (pts note)ครั้งนั้น วาเสฏฐมาณพกับภารัทวาชมาณพไปเดินเล่น สนทนากันใน เรื่องทางและไม่ใช่ทาง

Atha kho vāseṭṭho māṇavo evamāha:
atha kho → (sya-all, pts)วาเสฏฐมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า “ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā”ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts) | pokkharasātināti bhāradvājopi → pokkharasātinā ti bhāradvājo (pts)“ทางที่โปกขรสาติพราหมณ์ บอกไว้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้”

Bhāradvājopi māṇavo evamāha:ฝ่ายภารัทวาชมาณพกล่าวอย่างนี้ว่า “ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā”ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts)“ทางที่ตารุกขพราหมณ์บอกไว้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้”

Neva kho asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ, na pana asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.
kho asakkhi → khvāsakkhi (bj) | pana asakkhi → panāsakkhi (bj) | māṇavo → māṇavopi (cck) | khvāsakkhi → neva kho asakkhi (bj: kesuci potthakesu, sīhalakkharamudditaṭṭhakathāya ca)วาเสฏฐมาณพไม่อาจให้ภารัทวาชมาณพยินยอมได้ ฝ่ายภารัทวาชมาณพก็ไม่ อาจให้วาเสฏฐมาณพยินยอมได้เช่นกัน Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ āmantesi:วาเสฏฐมาณพจึงบอกภารัทวาชมาณพว่า “ayaṁ kho, bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
kho → kho pana (sya-all) | manasākaṭe → manasākate (sya-all) | manasākaṭassa → manasākatassa (sya-all)“ภารัทวาชะ ก็พระสมณโคดมพระองค์นี้เป็นศากยบุตร ผนวชแล้วจากศากยตระกูล ประทับอยู่ที่อัมพวัน ใกล้ฝั่งแม่น้ำอจิรวดี ด้านเหนือหมู่บ้านมนสากฏะ Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:ท่านพระโคดมนั้นมีกิตติศัพท์อัน งามขจรไปอย่างนี้ว่า ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ ฯลฯ เป็นพระผู้มีพระภาค’ Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pucchissāma.
bho → (sya-all) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṁkāmissāma (pts)ภารัทวาชะ มาเถิด พวกเราจะไปเข้าเฝ้าพระสมณโคดมด้วยกัน ทูลถามเรื่องนี้ Yathā no samaṇo gotamo byākarissati, tathā naṁ dhāressāmā”ti.แล้วทรงจำข้อความตามที่ พระสมณโคดมตรัสตอบแก่พวกเรา”

“Evaṁ, bho”ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.ภารัทวาชมาณพรับคำของวาเสฏฐมาณพแล้ว

1. Maggāmaggakathāว่าด้วยเรื่องทางและไม่ใช่ทาง

Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu.
Vāseṭṭha-Bhāradvājā → Bm Bhāradvāja- (as BB in SṆ.). (pts note)วาเสฏฐมาณพและภารัทวาชมาณพ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับ สนทนากับพระผู้มีพระภาคพอคุ้นเคยดีแล้ว Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, pts) | nisīdiṁsu → nisidiṁsu (pts) | sārāṇīyaṁ → Bm sāraṇiyaṁ. (pts note)นั่งลง ณ ที่สมควร วาเสฏฐมาณพได้ทูลถามว่า “idha, bho gotama, amhākaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi.
jaṅghavihāraṁ → jaṅghāvihāraṁ (bj, pts)“ท่านพระโคดม ขอประทานวโรกาสเถิด เมื่อข้า พระองค์ทั้งสองไปเดินเล่น ได้สนทนากันในเรื่องทางและไม่ใช่ทาง Ahaṁ evaṁ vadāmi:ข้าพระองค์กล่าว อย่างนี้ว่า ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts)‘ทางที่โปกขรสาติพราหมณ์บอกไว้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Bhāradvājo māṇavo evamāha:ภารัทวาชมาณพ กลับกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts)‘ทางที่ตารุกขพราหมณ์บอกไว้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดิน ตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Ettha, bho gotama, attheva viggaho, atthi vivādo, atthi nānāvādo”ti.ท่าน พระโคดม ในเรื่องนี้ยังมีการถือผิดกัน กล่าวผิดกัน กล่าวต่างกันอยู่”

“Iti kira, vāseṭṭha, tvaṁ evaṁ vadesi:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วาเสฏฐะ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts)‘ทางที่ โปกขรสาติพราหมณ์บอกไว้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Bhāradvājo māṇavo evamāha:ภารัทวาชมาณพกลับกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāya yvāyaṁ → brahmasahavyatāya svāyaṁ (pts)‘ทางที่ตารุกขพราหมณ์บอกไว้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Atha kismiṁ pana vo, vāseṭṭha, viggaho, kismiṁ vivādo, kismiṁ nānāvādo”ti?
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj)พวกเธอถือ ผิดกันในเรื่องไหน กล่าวผิดกันในเรื่องไหน กล่าวต่างกันในเรื่องไหน”

“Maggāmagge, bho gotama.วาเสฏฐมาณพกราบทูลว่า “ในเรื่องทางและไม่ใช่ทาง Kiñcāpi, bho gotama, brāhmaṇā nānāmagge paññāpenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāya.
bavhārijjhā → bavhiricā (bj); bavharidhā (sya-all); chandāvā brāhmaṇā brāhmacariyā (pts) | niyyānikā → niyyāṇikāni (bj); niyyānikāni (sya-all, pts) | paññāpenti → paññapenti (cck) | bavhiricā → bavharijā, bavharijjha, bhavyārijjhā, bavhariyā (bj: kesuci); brahmacariyā (bj: PTS) | Chandāvā → St Bm omit Chandāvā Brāhmaṇā; and so Bm below. (pts note) | Brāhmacariyā → Bm Bhavyārijjhā twice; Bp Bavhadija and Cavhadijā. (pts note)ท่านพระโคดม พวกพราหมณ์ทั้งหลาย คือ พวกอัทธริยพราหมณ์ พวกติตติริยพราหมณ์ พวก ฉันโทกพราหมณ์ พวกพวหาริชฌพราหมณ์บัญญัติทางไว้ต่างกันก็จริง ถึงกระนั้น ทางทั้งปวงก็ล้วนเป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้

Seyyathāpi, bho gotama, gāmassa vā nigamassa vā avidūre bahūni cepi nānāmaggāni bhavanti, atha kho sabbāni tāni gāmasamosaraṇāni bhavanti;เปรียบเหมือนในที่ใกล้หมู่บ้านหรือนิคม ถึงจะมีทางอยู่หลายเส้นทางก็จริง ถึงกระนั้น ทุกเส้นทางก็มาบรรจบกันที่กลางหมู่บ้านนั่นเอง evameva kho, bho gotama, kiñcāpi brāhmaṇā nānāmagge paññāpenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
bavhārijjhā → bavhiricā (bj); bavharidhā (sya-all); chandāvā brāhmaṇā brahmacariyā (pts) | niyyānikā → niyyāṇikāni (bj); niyyānikāni (sya-all, pts) | paññāpenti → paññapenti (cck, sya-all)ฉันใด พวกพราหมณ์ทั้งหลาย คือ พวกอัทธริยพราหมณ์ พวกติตติริยพราหมณ์ พวกฉันโทกพราหมณ์ พวก พวหาริชฌพราหมณ์บัญญัติทางไว้ต่างกันก็จริง ถึงกระนั้น ทางทั้งปวงก็ล้วนเป็นทาง นำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้ ฉันนั้น”

2. Vāseṭṭhamāṇavānuyogaความขวนขวายของวาเสฏฐมาณพ

“Niyyantīti, vāseṭṭha vadesi”?
vadesi → For this section Bm has Niyyantīti Vāseṭṭha vadesi? Bho Gotama vadāmi niyyantīti. Vāseṭṭha vadesi niyyantīti? Bho Gotama vadāmi niyyantīti. Vāseṭṭha vadesi niyyantīti? Bho Gotama vadāmi niyyantīti. and SS only repeat twice (not thrice). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอกล่าวว่า ทางเหล่านั้น นำออกได้หรือ”

“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม ข้าพระองค์กล่าวว่านำออกได้”

“Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi”?
vadesi → Sm vadāmi. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอกล่าวว่า ทางเหล่านั้นนำออกได้หรือ”

“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม ข้าพระองค์กล่าวว่านำออกได้”

“Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi”?
vāseṭṭha → vaseṭṭha (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอกล่าวว่า ทางเหล่านั้นนำออกได้หรือ”

“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.
vadāmi → vadāmīti (sya-all)เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม ข้าพระองค์กล่าวว่านำออกได้”

“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ บรรดาพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท มี พราหมณ์แม้สักคนหนึ่งไหมที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
ekācariyopi → ekācariyapācariyo pi (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท แม้สักคนหนึ่งไหมที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
ekācariyapācariyopi → ācariyapācariyopi (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ มีปาจารย์ของอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ ได้ไตรเพทแม้สักคนหนึ่งไหมที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
ācariyāmahayugā → ācariyamahayugā (bj) | sattamā ācariyāmahayugā → sattamācariyamahayugā (sya-all) | ācariyāmahayugā → sattamācariyamahayugā (cck: syā.) | ācariya-mahāyugā → Bm ācariyā- (twice). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท สักคนหนึ่งไหมที่เป็นอาจารย์สืบทอดกันมาเจ็ดชั่วคนซึ่งเคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็น พยานได้”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Kiṁ pana, vāseṭṭha, yepi tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu.
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj); samīhitaṁ (sya-all) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | yepi → atthi ye te (sya-all) | porāṇaṁ → purāṇaṁ (sya-all) | yamataggi aṅgīraso → yamataggī aṅgiraso (sya-all) | samihitaṁ → samīhitaṁ (cck: syā.) | samihitaṁ → Smt samīhitaṁ (twice here, and in 18, 20). (pts note) | Aṭṭhako → Bm Athako (and below). (pts note) | Yamataggi → In 18,20 Sm has -aggī and Aṅgīraso. (pts note) | Bhagu → See the note to ‘Vinaya Texts,'; ii. 130 for all these names. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ พวกฤๅษีผู้เป็นบูรพาจารย์ ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท ได้แก่ ฤๅษีอัฏฐกะ ฤๅษีวามกะ ฤๅษีวามเทวะ ฤๅษี เวสสามิตร ฤๅษียมตัคคิ ฤๅษีอังคีรส ฤๅษีภารัทวาชะ ฤๅษีวาเสฏฐะ ฤๅษีกัสสปะ และฤๅษีภคุ ซึ่งเป็นผู้ผูกมนตร์บอกมนตร์ที่พวกพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทในเวลานี้ ขับตามกล่อมตามซึ่งบทมนตร์เก่าที่ท่านขับไว้กล่อมไว้ รวบรวมไว้ กล่าวได้ถูกต้อง ตามที่ท่านกล่าวไว้ บอกได้ถูกต้องตามที่ท่านบอกไว้ Tepi evamāhaṁsu:แม้ฤๅษีเหล่านั้นมีไหมที่กล่าว อย่างนี้ว่า ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’”ti?พวกเรารู้ พวกเราเห็นพระพรหมนั้นว่าอยู่ที่ใด โดยที่ใด หรืออยู่ภพใด”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเลย ท่านพระโคดม”

“Iti kira, vāseṭṭha, natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้สรุปได้ว่า บรรดา พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทไม่มีเลยแม้สักคนเดียวที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยาน ได้ Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.แม้อาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทก็ไม่มีเลยแม้สักคนเดียวที่เคยเห็นพรหม พอจะอ้างเป็นพยานได้ Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.
ekācariyapācariyopi → ācariyapācariyopi (sya-all)แม้ปาจารย์ของอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทก็ไม่มีเลย แม้สักคนเดียวที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā yena brahmā sakkhidiṭṭho.
ācariyāmahayugā → ācariyamahayugā (bj) | sattamā ācariyāmahayugā → sattamācariyamahayugā (sya-all)อาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทที่เป็นอาจารย์สืบทอดกันมาเจ็ดชั่วคนก็ไม่มีเลยแม้สักคนเดียวที่เคยเห็น พรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj); samīhitaṁ (sya-all) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | yepi → yepi te (sya-all) | yamataggi aṅgīraso → yamataggī aṅgiṁraso (sya-all) | na → naṁ (sya-all) | aṅgīraso → aṅgiraso (pts)พวกฤๅษีผู้เป็นบูรพาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท ได้แก่ฤๅษีอัฏฐกะ ฤๅษีวามกะ ฤๅษีวามเทวะ ฤๅษีเวสสามิตร ฤๅษียมตัคคิ ฤๅษี อังคีรส ฤๅษีภารัทวาชะ ฤๅษีวาเสฏฐะ ฤๅษีกัสสปะ และฤๅษีภคุ ซึ่งเป็นผู้ผูกมนตร์ บอกมนตร์ที่พวกพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทในเวลานี้ขับตามกล่อมตามซึ่งบทมนตร์เก่า ที่ท่านขับไว้กล่อมไว้รวบรวมไว้ กล่าวได้ถูกต้องตามที่ท่านกล่าวไว้ บอกได้ถูกต้อง ตามที่ท่านบอกไว้ แม้ฤๅษีเหล่านั้นก็ไม่มีเลยที่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti.
yena vā brahmā → (bj) | brahmāti teva → brahmā ti te vata (pts)‘พวกเรารู้ พวกเรา เห็นพระพรหมนั้นว่าอยู่ที่ใด โดยที่ใด หรืออยู่ภพใด’ Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
teva → te vata (bj) | vata → Sc adds va; Bm va; Bp ca instead of vata (and so in 18, 19, etc.). (pts note)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้น กล่าวอย่างนี้ว่า ‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema.
yaṁ → yaṁ mayaṁ (bj); mayaṁ (sya-all)‘พวกเราไม่รู้ พวกเราไม่เห็น แต่พวกเราแสดงทางเพื่อความเป็นผู้ อยู่ร่วมกับพระพรหม Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj)ว่า ทางนี้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all) | appāṭihīrakataṁ → See ix. 34. (pts note)เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอย มิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all) | Addhā → Scmt Atha. (pts note)เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอยแน่นอน”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti. ‘Ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
te vata, vāseṭṭha → teva vāseṭṭha (mr), etthantare pāṭho sya-all potthakesu natthi | niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | vāseṭṭha te vata → (sya-all) | desessanti → desissanti (sya-all) | vata → teva (cck: ka.) | vata → Bm Sādhu Vāseṭṭha. Te va; Bp Sādhu vata Vāseṭṭha. (pts note) | desessanti → So SS; Bm desissanti (as in 20). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทซึ่งไม่รู้ ไม่เห็นพรหม แต่กลับแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมว่า ‘ทางนี้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้’ นั่นไม่ใช่ฐานะที่เป็นไปได้”

Seyyathāpi, vāseṭṭha, andhaveṇi paramparasaṁsattā purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati;
andhaveṇi paramparasaṁsattā → andhaveṇiparamparaṁ saṁsattā (bj); andhaveṇīparaṁparasaṁsattā (sya-all) | passati majjhimopi → jānāsi (pts) | andha-veṇi → Sd venu; Bp paveṇi. (pts note) | saṁsattā → Scdt paramparāyaṁ sattā; Bm paramparasaṁsattā; Bp paramparaṁ saṁsattā. (pts note)วาเสฏฐะ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหมือนคนตาบอดเข้าแถว เกาะหลังกัน evameva kho, vāseṭṭha, andhaveṇūpamaṁ maññe tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ, purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati.
yeva → Bm venūpamaṁ maññe; Bp andha-pa veṇūpamaṁ maññe. (pts note)คนอยู่หัวแถว คนอยู่กลางแถว และคนอยู่ปลายแถวต่างก็มองไม่เห็น Tesamidaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ hassakaññeva sampajjati, nāmakaññeva sampajjati, rittakaññeva sampajjati, tucchakaññeva sampajjati.ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้นช่างน่าขบขัน ต่ำต้อย เหลวไหล ไร้สาระ

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī”ti?
candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | cāpi bahujanā → vāpi bahū janā (sya-all) | candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | bahujano → BB sūriye añe cāpi bahujanā (four times). (pts note) | ogacchanti → Bm oggacchanti (four times). (pts note)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทมองเห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ขึ้นลงเหมือนคนเหล่าอื่น แต่ก็ยังอ้อนวอนชื่นชมประนมมือนอบน้อมเดินเวียนอยู่”

“Evaṁ, bho gotama, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī”ti.
candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | cāpi bahujanā → vāpi bahū janā (sya-all) | candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all)เขาทูลตอบว่า “เป็นเช่นนั้น ท่านพระโคดม พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทมองเห็นดวง จันทร์และดวงอาทิตย์ขึ้นลงเหมือนคนเหล่าอื่น แต่ก็ยังอ้อนวอนชื่นชมประนมมือ นอบน้อมเดินเวียนอยู่”

“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, pahonti tevijjā brāhmaṇā candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ:
candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all) | candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyānaṁ sahabyatāya → candimasuriyānaṁ sahavyatāya (bj) | cāpi bahujanā → vāpi bahū janā (sya-all) | anuparivattanti → anuparivattantīti tesampi (sya-all) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (sya-all) | Yam → Sdmt Bm sampassanti; Sc samphassanti; Bp Sum. yam. (pts note) | pahonti → Sd Bm add tevijjā brāhmanā. (pts note)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทมองเห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ขึ้นลงเหมือนคนเหล่าอื่น แต่ก็ยังอ้อนวอนชื่นชมประนมมือนอบน้อมเดินเวียนอยู่ พราหมณ์เหล่านั้นจะ สามารถแสดงทางไปอยู่ร่วมกับดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ว่า ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā’”ti?
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | candimasūriyānaṁ sahabyatāyāti → candimasuriyānaṁ sahavyatāyāti (bj) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (sya-all)ทางนี้เท่านั้นเป็นทาง ตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับ ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ได้ละหรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “หามิได้ ท่านพระโคดม”

“Iti kira, vāseṭṭha, yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, tesampi nappahonti candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ:
tesampi → tepi (bj) | candimasūriyānaṁ sahabyatāya → candimasuriyānaṁ sahavyatāya (bj) | candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | cāpi bahujanā → vāpi bahū janā (sya-all) | candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | nappahonti candimasūriyānaṁ → na pahonti candimasuriyānaṁ (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้สรุปได้ว่า พราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทมองเห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ขึ้นลงเหมือนคนเหล่าอื่น แต่ก็ยังอ้อนวอน ชื่นชมประนมมือนอบน้อมเดินเวียนอยู่ พราหมณ์เหล่านั้นไม่สามารถแสดงทาง ไปอยู่ร่วมกับดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ได้ว่า ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | candimasūriyānaṁ sahabyatāyāti iti → candimasuriyānaṁ sahavyatāyāti kiṁ (bj) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (sya-all)ทางนี้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดิน ตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับดวงจันทร์และ ดวงอาทิตย์ได้

Iti pana na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho.
pana → kiṁ pana (bj, sya-all, pts1ed) | iti → kiṁ (sya-all) | pana → kiṁ pana (cck: sī. syā. pī.) | na → St kiṁ hi pana; Scdm kiṁ pana; Bm iti pana na. (pts note)วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้สรุปได้ว่า ไม่มีพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็น พรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.ไม่มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็น พรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.ไม่มีปาจารย์ของอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
sattamā → sattamehi (?) | ācariyāmahayugehi → ācariyamahayugehi (bj) | sattamā ācariyāmahayugehi → sattamācariyamahayugehi (sya-all); sattamācariyamahāyugehi brāhmaṇehi (pts) | sattamā → sattamehi (cck: ?) | sattamācariyamahāyugehi → Bm sattamā ācariyā mahayugehi (and in 20, 22). (pts note)ไม่มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เป็น อาจารย์สืบทอดกันมาเจ็ดชั่วคนซึ่งเคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj); samīhitaṁ (sya-all) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | yamataggi aṅgīraso → yamataggī aṅgiṁraso (sya-all) | na → naṁ (sya-all)พวกฤๅษี ผู้เป็นบูรพาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท ได้แก่ ฤๅษีอัฏฐกะ ฤๅษีวามกะ ฤๅษี วามเทวะ ฤๅษีเวสสามิตร ฤๅษียมตัคคิ ฤๅษีอังคีรส ฤๅษีภารัทวาชะ ฤๅษีวาเสฏฐะ ฤๅษีกัสสปะ และฤๅษีภคุ ซึ่งเป็นผู้ผูกมนตร์บอกมนตร์ที่พวกพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท ในเวลานี้ขับตามกล่อมตามซึ่งบทมนตร์เก่าที่ท่านขับไว้กล่อมไว้รวบรวมไว้ กล่าว ได้ถูกต้องตามที่ท่านกล่าวไว้ บอกได้ถูกต้องตามที่ท่านบอกไว้ แม้ฤๅษีเหล่านั้นก็ไม่ มีเลยที่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti.
brahmāti teva → brahmā ti te vata (pts)‘พวกเรารู้ พวกเราเห็นพระพรหมนั้นว่าอยู่ที่ใด โดยที่ใด หรืออยู่ภพใด’ Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
teva → te vata (bj) | vata → Bm va. (pts note)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj)‘พวกเราไม่รู้ พวกเรา ไม่เห็น แต่พวกเราแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมว่า ทางนี้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้’

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอยมิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอยแน่นอน”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti: ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | vijjati → vijjatī ti (bj) | vata → ca (sya-all) | vāseṭṭha → vaseṭṭha (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทซึ่งไม่รู้ ไม่เห็นพรหม แต่กลับแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมว่า ‘ทางนี้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้’ นั่นมิใช่ฐานะที่เป็นไปได้

2.1. Janapadakalyāṇīupamāเปรียบด้วยชายหลงรักหญิงงามแห่งชนบท

Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso evaṁ vadeyya:วาเสฏฐะ เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งปรารภถึงหญิงสาวอย่างนี้ว่า ‘ahaṁ yā imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī, taṁ icchāmi, taṁ kāmemī’ti.
Ahaṁ → Bm adds kho. (pts note)‘เราปรารถนารักใคร่หญิงงามแห่งชนบทนี้’

Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:คนจะถามเขาว่า ‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—‘พ่อคุณ เธอรู้จักหญิง คนนั้นหรือว่าเป็นนางกษัตริย์ khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’ti?
khattiyī → khattiyiṁ (sya-all) | brāhmaṇī → brāhmaṇiṁ (sya-all) | vessī → vessiṁ (sya-all) | suddī → suddiṁ (sya-all) | khattiyī → khattiyiṁ (bj: syā) | brāhmaṇī → brāhmaṇiṁ (bj: syā) | vessī → vessiṁ (bj: syā) | suddī → suddiṁ (bj: syā) | vā → BB add ti (and so after nagare vā ). (pts note)นางพราหมณี นางแพศย์ หรือนางศูทร’ Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.เมื่อถูกถาม อย่างนี้เขาจะตอบว่า ‘ไม่รู้จัก’

Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:จะถูกถามต่อไปว่า ‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—evaṁnāmā evaṅgottāti vā, dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti, amukasmiṁ gāme vā nigame vā nagare vā’ti?
icchasi kāmesi → na (bj) | taṁ janapadakalyāṇiṁ → na passasi (bj) | evaṅgottāti → vā evaṁgottā (bj, sya-all) | kāḷī → kāḷikā (sya-all) | maṅguracchavī → maṅguracchavi (sya-all) | vā → BB majjhimā vā kāḷī vā; Sd kāḷi vā majjhī vā. (pts note) | ti → Sd ti vā. (pts note)‘เธอรู้จักหญิงคนนั้นหรือว่ามีชื่อ ตระกูล สูง ต่ำ สันทัด ดำ คล้ำ หรือผิวเหลือง อยู่ในบ้าน นิคม หรือเมืองโน้น’

Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.เมื่อถูกถาม อย่างนี้เขาจะตอบว่า ‘ไม่รู้จัก’

Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:จะถูกถามต่อไปว่า ‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi, taṁ tvaṁ icchasi kāmesī’ti?‘เธอปรารถนารักใคร่หญิงที่ไม่ รู้จักทั้งไม่เคยเห็นอย่างนั้นหรือ’

Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
āmāti → āmoti (bj)เมื่อถูกถามอย่างนี้ เขาจะตอบว่า ‘ใช่’

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นถือว่าเลื่อนลอยมิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
evaṁ sante → (bj) | appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นถือว่า เลื่อนลอยแน่นอน”

“Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้ สรุปได้ว่า ไม่มีพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ ไม่มี อาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ ไม่มี ปาจารย์ของอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
ācariyāmahayugehi → ācariyamahayugehi (bj) | sattamā ācariyāmahayugehi → sattamācariyamahayugehi (sya-all)ไม่มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เป็นอาจารย์สืบทอดกันมาเจ็ดชั่วคนที่เคย เห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj); samīhitaṁ (sya-all) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | bhagu → bhagū (bj) | tadanubhāsanti → tamanubhāsanti (sya-all)ฯลฯ ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
teva → te vata (bj)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ ว่า ‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj)‘พวกเราไม่รู้ พวกเราไม่เห็น แต่พวกเราแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับ พระพรหมว่า ทางนี้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้ เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอยมิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
appāṭihīrakataṁ → appāṭihirikataṁ (sya-all)เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทถือว่าเลื่อนลอยแน่นอน”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | vijjati → vijjatī ti (bj)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทซึ่งไม่รู้ ไม่เห็นพรหม แต่กลับแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมว่า ‘ทางนี้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้’ นั่นมิใช่ฐานะที่เป็นไปได้”

2.2. Nisseṇīupamā

Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso cātumahāpathe nisseṇiṁ kareyya pāsādassa ārohaṇāya.
cātummahāpathe → Bm catumahā-. (pts note)วาเสฏฐะ เปรียบเหมือนบุรุษทำบันไดที่หนทางใหญ่สี่แพร่งเพื่อขึ้น ปราสาท

Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:คนจะถามเขาว่า ‘ambho purisa, yassa tvaṁ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosi, jānāsi taṁ pāsādaṁ—puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā’ti?
yassa tvaṁ → yaṁ tvaṁ (sya-all); yassa (pts1ed) | tvaṁ → yaṁ tvaṁ (cck: syā.) | yassa → Bm adds tvaṁ (as SS do at ix. 37). (pts note) | puratthimāya → BB add vā (and so before each disāya). (pts note) | majjho → BB majjhimo. (pts note)‘พ่อคุณ เธอจะทำบันไดขึ้นปราสาท เธอรู้จักปราสาทนั้น หรือว่า ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตก หรือทิศเหนือ มีขนาดสูง ต่ำ หรือปานกลาง’

Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.เมื่อถูกถามอย่างนี้เขาจะตอบว่า ‘ยังไม่รู้จัก’

Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:จะถูกถามต่อไปว่า ‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi, na passasi, tassa tvaṁ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosī’ti?
tvaṁ → SS taṁ. (pts note)‘เธอจะทำบันไดขึ้นปราสาทที่ยังไม่เคยรู้จักทั้งไม่เคยเห็นอย่างนั้นหรือ’

Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
āmāti → āmoti (bj)เมื่อถูกถาม อย่างนี้ เขาจะตอบว่า ‘ใช่’

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นถือว่าเลื่อนลอยมิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ คำพูดของชายผู้นั้นถือว่า เลื่อนลอยแน่นอน”

“Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
kira → (bj) | ācariyāmahayugehi → ācariyamahayugehi (bj) | Brahmā → Bm sattamā ācariyā mahayugehi Brahmā. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้ สรุปได้ว่า ไม่มีพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ ไม่มี อาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ ไม่มี ปาจารย์ของอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เคยเห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ ไม่มีอาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่เป็นอาจารย์สืบทอดกันมาเจ็ดชั่วคนซึ่งเคย เห็นพรหมพอจะอ้างเป็นพยานได้ Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu—
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj) | aṭṭhako → aṭṭako (bj)พวกฤๅษีผู้เป็นบูรพาจารย์ของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพท ได้แก่ ฤๅษีอัฏฐกะ ฤๅษีวามกะ ฤๅษีวามเทวะ ฤๅษีเวสสามิตร ฤๅษี ยมตัคคิ ฤๅษีอังคีรส ฤๅษีภารัทวาชะ ฤๅษีวาเสฏฐะ ฤๅษีกัสสปะ และฤๅษีภคุ ซึ่ง เป็นผู้ผูกมนตร์บอกมนตร์ที่พวกพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทในเวลานี้ขับตามกล่อมตาม ซึ่งบทมนตร์เก่าที่ท่านขับไว้กล่อมไว้รวบรวมไว้ กล่าวได้ถูกต้องตามที่ท่านกล่าวไว้ บอกได้ถูกต้องตามที่ท่านบอกไว้ แม้ฤๅษีเหล่านั้นก็ไม่มีเลยที่กล่าวอย่างนี้ว่า mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmāti.‘พวก เรารู้ พวกเราเห็นพรหมนั้นว่าอยู่ที่ใด โดยที่ใด หรืออยู่ภพใด’ Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
teva → te vata (bj)พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท เหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj)‘พวกเราไม่รู้ พวกเราไม่เห็น แต่พวกเราแสดงทางเพื่อ ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมว่า ทางนี้เท่านั้นเป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหมได้’ Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทก็ถือว่าเลื่อนลอยมิใช่หรือ”

“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.เขาทูลตอบว่า “ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาษิตของพราหมณ์ผู้ได้ ไตรเพทก็ถือว่าเลื่อนลอยแน่นอน”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti. Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyāti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
niyyāniko → niyyāṇiko (bj) | brahmasahabyatāyāti → brahmasabyatāyāti (cck) | desessanti → All MSS. desissanti. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทซึ่งไม่รู้ ไม่เห็นพรหม แต่กลับแสดงทางเพื่อความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมว่า ‘ทางนี้เท่านั้น เป็นทางตรง เป็นทางเดินตรงไป เป็นทางนำออก นำผู้เดินตามไปสู่ความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหมได้’ นั่นมิใช่ฐานะที่เป็นไปได้

2.3. Aciravatīnadīupamāเปรียบด้วยแม่น้ำอจิรวดี

Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
pūrā → SS purā (and in 26). (pts note) | samatittikā → Bm samatitthikā (and in 26, 29). See Rh. D's. note in ‘Buddhist Suttas,'; p. 178. (pts note)วาเสฏฐะ เปรียบเหมือนแม่น้ำอจิรวดีมีน้ำเต็มเสมอฝั่ง นกกา(ก้ม) ดื่มกินได้ Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.
atha → athakho (sya-all) | pāra-gavesī → Scmt omit and Bm inserts after pāra-gāmi (and so also in 26). (pts note)ชายคนหนึ่งต้องการจะข้ามฝั่ง แสวงหาฝั่ง ไปถึงฝั่ง ประสงค์จะข้าม So orime tīre ṭhito pārimaṁ tīraṁ avheyya:
orime tīre → orimatīre (pts)เขา ยืนอยู่ที่ฝั่งนี้ตะโกนเรียกฝั่งโน้นว่า ‘ehi pārāpāraṁ, ehi pārāpāran’ti.‘ฝั่งโน้นจงเลื่อนมาฝั่งนี้ ๆ’

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
vāseṭṭha → vaseṭṭha (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร api nu tassa purisassa avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā aciravatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ orimaṁ tīraṁ āgaccheyyā”ti?
patthanahetu → patthanāhetu (bj) | avhāyana-hetu → Smt avhāna (see 25 and D. i. 26). (pts note)เพราะเหตุที่ชายผู้นั้นร้องเรียก อ้อนวอน ปรารถนา หรือสรรเสริญ ฝั่งโน้นของแม่น้ำ อจิรวดีจะเลื่อนมายังฝั่งนี้ได้ไหม”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Evameva kho, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā evamāhaṁsu:
brāhmaṇakārakā → brāhmaṇa karaṇā (bj, sya-all, pts) | abrāhmaṇakārakā → abrāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | brāhmaṇa-karaṇā → Bm kāraṇā, four times in this , and again in 28, (and so Sm here corrected to karaṇā). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน วาเสฏฐะ การที่ พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทละธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์ กลับไปถือเอาธรรมที่ไม่ทำให้ เป็นพราหมณ์มาประพฤติ กล่าวอย่างนี้ว่า ‘indamavhayāma, somamavhayāma, varuṇamavhayāma, īsānamavhayāma, pajāpatimavhayāma, brahmamavhayāma, mahiddhimavhayāma, yamamavhayāmā’ti.
mahiddhimavhayāma yamamavhayāmāti → mahindamavhayāma yāmamavhayāmāti (bj) | Mahiddhim → SS omit Mahiddhiṁ and Yamaṁ. (pts note)‘พวกเราร้องเรียกพระอินทร์ ร้องเรียก พระจันทร์ ร้องเรียกพระพิรุณ ร้องเรียกพระอีสาน ร้องเรียกพระปชาบดี ร้องเรียก พระพรหม ร้องเรียกพระมหิทธิ์’

Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
brāhmaṇakārakā → brāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | abrāhmaṇakārakā → abrāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | avhāyanahetu → avhānahetu (bj) | patthanahetu → patthanāhetu (bj) | paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā → parammaraṇā brahmuno sahavyūpagā (bj) | vata → ca (sya-all) | vattamānā → pavattamānā (sya-all) | brahmuno → brahmānaṁ (bj: PTS)วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้น ละธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์ กลับไปถือเอาธรรมที่ไม่ทำให้เป็นพราหมณ์มา ประพฤติ หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหม เพราะการเรียกร้อง การอ้อนวอน การปรารถนา หรือการสรรเสริญ นั่นมิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้

Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เปรียบเหมือนแม่น้ำอจิรวดีมี น้ำเต็มเสมอฝั่ง นกกา(ก้ม)ดื่มกินได้ Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.ชายคนหนึ่งต้องการข้ามไปฝั่งโน้น So orime tīre daḷhāya anduyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ baddho.
anduyā → rajjuyā (sya-all) | baddho → bandho (sya-all) | orime tīre → orimatīre (pts) | anduyā → rajjuyā (bj: syā)แต่กลับเอา เชือกเหนียวมัดแขนไพล่หลังแน่นหนาอยู่ที่ฝั่งนี้

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyā”ti?
api nu → nanu (sya-all) | orimā tīrā pārimaṁ → orimatīrā pāriman (pts) | puriso → Scdt omit puriso, but Sdt have it in 29. (pts note) | gaccheyyāti → Scdt āgaccheyyāti. (pts note)ชายคนนั้นจะข้ามแม่น้ำอจิรวดีได้ไหม”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti.
andūtipi → adduntipi (sya-all) | vuccanti → Sc andhūti vuccanti bandhanan ti; Sd andhūti pi vuccati bandhanan ti pi vuccanti; Sm andūti pavuccati bandhanan ti; St andhūti pi vuccati bandhanan ti pi vuccati; Bp addhu (always). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน วาเสฏฐะ กามคุณ ๕ ต่อไปนี้ ในวินัยของพระอริยะเรียกว่า ขื่อคาบ้าง เครื่องจองจำบ้าง Katame pañca?กามคุณ ๕ อะไรบ้าง คือ Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
cakkhuviññeyyā → cakkhuviññeyya (bj) | rajanīyā → Scd rajanīyyā; Bm rajaniyā (and below). (pts note)รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยตา อันน่าปรารถนารักใคร่พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ ใคร่ พาใจให้กำหนัด Sotaviññeyyā saddā …pe…เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยหู อันน่าปรารถนารักใคร่พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ghānaviññeyyā gandhā …กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยจมูก อันน่าปรารถนารักใคร่พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด jivhāviññeyyā rasā …รสที่พึงรู้แจ้งด้วยลิ้น อันน่าปรารถนารักใคร่ พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyāti (sya-all) | phoṭṭhabbā → poṭṭhabbā (pts)โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่า ปรารถนารักใคร่พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด

Ime kho, vāseṭṭha, pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti.
andūtipi → andutipi (bj); adduntipi (sya-all) Ime kho, vāseṭṭha, pañca kāmaguṇe tevijjā brāhmaṇā gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti.
gadhitā → gathitā (bj, pts) | ajjhopannā → ajjhosannā (sya-all) | ajjhopannā anādīnavadassāvino → ajjhāpannā anādīnavadassāvī (pts) | anādīnava-dassāvī → Bm (twice) ajjhopannā anādinava-dassāvino. (pts note)วาเสฏฐะ พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทผู้กำหนัด สยบ หมกมุ่น มองไม่เห็นโทษ ไม่มี ปัญญาที่จะสลัดออก บริโภคกามคุณ ๕ อย่างนี้อยู่ Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā, te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā, te dhamme samādāya vattamānā pañca kāmaguṇe gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjantā kāmandubandhanabaddhā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
brāhmaṇakārakā → brāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | abrāhmaṇakārakā → abrāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | pañca kāmaguṇe gadhitā → pañcakāmaguṇe gathitā (bj) | paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā → parammaraṇā brahmuno sahavyūpagā (bj) | vata → ca (sya-all) | ajjhopannā → ajjhosannā (sya-all) | paribhuñjantā kāmandubandhanabaddhā → paribhuñjanti kāmachandabandhā (sya-all) | dhamme → dhammā (pts) | gadhitā → gathitā (pts) | ajjhopannā anādīnavadassāvino → ajjhāpannā anādīnavadassāvī (pts) | kāmandubandhanabaddhā → kāmaanubandhanabaddhā (pts) | vattamānā → SS pavattamānā. (pts note) | kāmaanubandhana-baddhā → Bp addhu-bandha-baddhā. (pts note) | vijjati → SS vijjatīti. (pts note)การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท ละธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์ กลับไปถือเอาธรรมที่ไม่ทำให้เป็นพราหมณ์มา ประพฤติ กำหนัด สยบ หมกมุ่น มองไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาที่จะสลัดออก บริโภค กามคุณ ๕ อยู่ ติดตรวนคือกาม หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหม นั่นมิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้

Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เปรียบเหมือนแม่น้ำอจิรวดีมี น้ำเต็มเสมอฝั่ง นกกา(ก้ม)ดื่มกินได้ Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.
atha → athakho (sya-all) | pāraṁ → pāriman (pts)ชายคนหนึ่งต้องการข้ามไปฝั่งโน้น So orime tīre sasīsaṁ pārupitvā nipajjeyya.
pārupitvā → Scdt parūpitvā; Bp pārumpitvā. (pts note) | nipajjeyya → Bm nippajjeyya. (pts note)แต่กลับนอน คลุมโปงอยู่ที่ฝั่งนี้

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyā”ti?
orimā tīrā → orimatīrā (pts)ชายคนนั้นจะข้ามแม่น้ำ อจิรวดีได้ไหม”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
onāhanātipi → onāhātipi (bj); onahā ti pi (pts) | pariyonāhanātipi → pariyonāhātipi (bj); pariyohanātipi (sya-all); pariyonahā ti pi (pts) | pariyonahā → Bm onāpānā . . . pariyonāpānā (twice); Bp onāhā . . . pariyonāhā (twice). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน วาเสฏฐะ นิวรณ์ ๕ ต่อไปนี้ ในวินัยของพระอริยะเรียกว่า เครื่องหน่วงเหนี่ยวบ้าง เครื่องกางกั้นบ้าง เครื่องรัดรึงบ้าง เครื่องตรึงตราบ้าง Katame pañca?นิวรณ์ ๕ อะไรบ้าง คือ Kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ.
thinamiddhanīvaraṇaṁ → thīnamiddhanīvaraṇaṁ (sya-all) | byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ → vyāpādanīvaraṇaṁ thīnamiddhanīvaraṇaṁ (pts)กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ และวิจิกิจฉา Ime kho, vāseṭṭha, pañca nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
onāhanātipi → onāhātipi (bj); onahā ti pi (pts) | pariyonāhanātipi → pariyonāhātipi (bj); pariyohanātipi (sya-all); pariyonahā ti pi (pts)วาเสฏฐะ นิวรณ์ ๕ เหล่านี้แล ในวินัย ของพระอริยะเรียกว่า เครื่องหน่วงเหนี่ยวบ้าง เครื่องกางกั้นบ้าง เครื่องรัดรึงบ้าง เครื่องตราตรึงบ้าง”

Imehi kho, vāseṭṭha, pañcahi nīvaraṇehi tevijjā brāhmaṇā āvuṭā nivutā onaddhā pariyonaddhā.
pariyonaddhā → te (sya-all, mr) | onaddhā → ophuṭā (bj, mr); ophutā (sya-all, pts1ed) | nivutā onaddhā → nivuṭā ovuṭā (bj); nivuṭā ophutā (sya-all) | nivutā → nivuṭā (cck) | āvuṭā → āvaṭā (pts) | onaddhā → ophutā (pts) | ovuṭā → avutā nivutā ophuṭā (bj: kesuci) | onaddhā → ophuṭā (cck: sī. ka.); ophutā (cck: syā.) | pañca → Bm pañcahi (twice, and so Sum. p. 59). (pts note) | ophutā → Bm twice āvuṭā nivuṭā ophuṭā; Bp twice āvuṭā nivutā opuṭā; SS twice āvaṭā nivutā; Scdm here osatā, below ophutā; St here osaputā, below osaphutā. (Mil. 161 āvaṭo nivuto ovuto. SS at Sum. p. 59 āvutā nivutā oputā). (pts note)วาเสฏฐะ พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทถูกนิวรณ์ ๕ เหล่านี้แลหน่วงเหนี่ยว กางกั้น รัดรึง ตรึงเอาไว้แล้ว Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivutā onaddhā pariyonaddhā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
brāhmaṇakārakā → brāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | abrāhmaṇakārakā → abrāhmaṇakaraṇā (bj, sya-all, pts) | nivutā onaddhā → nivuṭā ovuṭā (bj); nivuṭā ophutā (sya-all) | paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā → parammaraṇā brahmuno sahavyupagā (bj); parammaraṇā brahmasahabyūpagā (sya-all) | nivutā → nivuṭā (cck) | vata → ca (sya-all) | pariyonaddhā → pariyonaddhā te (sya-all) | āvuṭā → āvaṭā (pts) | onaddhā → ophutā (pts) | pariyonaddhā → pariyonaddhā, te (cck: syā. ka.)การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทละธรรมที่ทำให้เป็น พราหมณ์ กลับไปถือเอาธรรมที่ไม่ทำให้เป็นพราหมณ์มาประพฤติ ถูกนิวรณ์ ๕ หน่วงเหนี่ยว กางกั้น รัดรึง ตรึงเอาไว้ หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วม กับพรหม นั่นมิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้

3. Saṁsandanakathāเรื่องที่ตรัสเทียบเคียงระหว่างพรหมกับพราหมณ์

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ, sapariggaho vā brahmā apariggaho vā”ti?
vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ (sya-all) | kinti → kiñci (pts) | Kiñci → Sd Bm kin ti. (pts note)เธอเคยได้ยินพราหมณ์ผู้แก่ผู้เฒ่าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์กล่าวว่าอย่างไร พรหม มีเครื่องเกาะเกี่ยว(ภรรยา) หรือไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว”

“Apariggaho, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว ท่านพระโคดม”

“Saveracitto vā averacitto vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พรหมคิดจองเวรหรือไม่คิดจองเวร”

“Averacitto, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่คิดจองเวร ท่านพระโคดม”

“Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā”ti?
sabyāpajjacitto → savyāpajjhacitto (bj, sya-all, pts) | abyāpajjacitto → avyāpajjhacitto (bj, sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พรหมคิดเบียดเบียนหรือไม่คิดเบียดเบียน”

“Abyāpajjacitto, bho gotama”.
abyāpajjacitto → avyāpajjhacitto (bj, sya-all)เขาทูลตอบว่า “ไม่คิดเบียดเบียน ท่านพระโคดม”

“Saṅkiliṭṭhacitto vā asaṅkiliṭṭhacitto vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พรหมมีจิตเศร้าหมองหรือมีจิตไม่เศร้าหมอง”

“Asaṅkiliṭṭhacitto, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “มีจิตไม่เศร้าหมอง ท่านพระโคดม”

“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?
vasavattī → vasavatti (sya-all) | avasavattī → avasavatti (sya-all) | Vasavattī → Sm Bm vasavatti (six times). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พรหมบังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้หรือบังคับจิต ให้อยู่ในอำนาจไม่ได้”

“Vasavattī, bho gotama”.
vasavattī → vasavatti (sya-all)เขาทูลตอบว่า “บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ ท่านพระโคดม”

“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร sapariggahā vā tevijjā brāhmaṇā apariggahā vā”ti?พราหมณ์ ผู้ได้ไตรเพทมีเครื่องเกาะเกี่ยวหรือไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว”

“Sapariggahā, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “มีเครื่องเกาะเกี่ยว ท่านพระโคดม”

“Saveracittā vā averacittā vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์คิดจองเวรหรือไม่คิดจองเวร”

“Saveracittā, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “คิดจองเวร ท่านพระโคดม”

“Sabyāpajjacittā vā abyāpajjacittā vā”ti?
sabyāpajjacittā → savyāpajjhacittā (bj, sya-all, pts) | abyāpajjacittā → avyāpajjhacittā (bj, sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์คิดเบียดเบียนหรือไม่คิดเบียดเบียน”

“Sabyāpajjacittā, bho gotama”.
sabyāpajjacittā → savyāpajjhacittā (bj, sya-all)เขาทูลตอบว่า “คิดเบียดเบียน ท่านพระโคดม”

“Saṅkiliṭṭhacittā vā asaṅkiliṭṭhacittā vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์มีจิตเศร้าหมองหรือมีจิตไม่เศร้า หมอง”

“Saṅkiliṭṭhacittā, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “มีจิตเศร้าหมอง ท่านพระโคดม”

“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้หรือบังคับ จิตให้อยู่ในอำนาจไม่ได้”

“Avasavattī, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Iti kira, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā apariggaho brahmā.
kira → kira te (sya-all) | vāseṭṭha → vaseṭṭha (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้สรุปได้ว่า พราหมณ์ผู้ ได้ไตรเพทยังมีเครื่องเกาะเกี่ยว แต่พรหมไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว Api nu kho sapariggahānaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?ดังนั้น จะเปรียบ เทียบพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ยังมีเครื่องเกาะเกี่ยวกับพรหมผู้ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยวได้ ละหรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → hetaṁ (sya-all)เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
vata → ca (sya-all) | vijjati → vijjatīti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพท เหล่านั้นซึ่งยังมีเครื่องเกาะเกี่ยว หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหม ผู้ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว นั่นมิใช่ฐานะที่จะเป็นไปได้

Iti kira, vāseṭṭha, saveracittā tevijjā brāhmaṇā, averacitto brahmā …pe…
kira → kira te (sya-all)วาเสฏฐะ พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทยังคิด จองเวร แต่พรหมไม่คิดจองเวร ดังนั้น จะเปรียบเทียบพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ยังคิด จองเวรกับพรหมผู้ไม่คิดจองเวรได้ละหรือ” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันไม่ได้ ท่านพระโคดม” sabyāpajjacittā tevijjā brāhmaṇā abyāpajjacitto brahmā …
abyāpajjacitto → abyāpajjhacitto (sya-all, pts) | sabyāpajjacittā → savyāpajjhacittā (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทยังคิดเบียดเบียน แต่ พรหมไม่คิดเบียดเบียน ดังนั้น จะเปรียบเทียบพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ยังคิด เบียดเบียนกับพรหมผู้ไม่คิดเบียดเบียนได้ละหรือ” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันไม่ได้ ท่านพระโคดม” saṅkiliṭṭhacittā tevijjā brāhmaṇā asaṅkiliṭṭhacitto brahmā …พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทยังมีจิตเศร้าหมอง แต่ พรหมมีจิตไม่เศร้าหมอง ดังนั้น จะเปรียบเทียบพราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ยังมีจิต เศร้าหมองกับพรหมผู้มีจิตไม่เศร้าหมองได้ละหรือ” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันไม่ได้ ท่านพระโคดม” avasavattī tevijjā brāhmaṇā vasavattī brahmā, api nu kho avasavattīnaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
vasavattī → vasavatti (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทยังบังคับจิตให้อยู่ใน อำนาจไม่ได้ แต่พรหมบังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ ดังนั้น จะเปรียบเทียบพราหมณ์ผู้ ได้ไตรเพทที่ยังบังคับจิตให้อยู่ในอำนาจไม่ได้กับพรหมผู้บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ ละหรือ”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → hetaṁ (sya-all)เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันไม่ได้ ท่านพระโคดม”

“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, avasavattī tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
vata → ca (sya-all) | vasavattissa → SS Vasavatti- (as Bm at xi. 79). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทที่ยัง บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจไม่ได้ หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมผู้ บังคับจิตอยู่ในอำนาจได้ นั่นมิใช่ฐานะที่เป็นไปได้

Idha kho pana te, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā āsīditvā saṁsīdanti, saṁsīditvā visāraṁ pāpuṇanti, sukkhataraṁ maññe taranti.
āsīditvā → ādisitvā (mr) | visāraṁ → visādaṁ (bj, pts1ed); visattaṁ (sya-all) | sukkhataraṁ → sukkhataraṇaṁ (bj, mr); sukhataraṁ (sya-all) | visāraṁ → visādaṁ vā (bj); visādaṁ va (pts) | taranti → pataranti (bj, pts) | te → (pts) | sukkhataraṇaṁ → sukkhataraṁ (bj: kesuci) | āsīditvā → ādisitvā (cck: ka.) | visāraṁ → visādaṁ (cck: sī. pī.); visattaṁ (cck: syā.) | sukkhataraṁ → sukkhataraṇaṁ (cck: ka.) | pana → Bm adds te. (pts note) | āsīditvā → BB ādisitvā. (pts note) | saṁsīditvā → SS sasīdanti sasīditvā. (pts note) | pāpuṇanti → Bm visāraṁ pāpuṇanti; Bp visattaṁ vā pāpuṇanti. (pts note)วาเสฏฐะ พราหมณ์ผู้ได้ไตรเพทเหล่านั้นจมลงแล้วก็ยังจะจมอยู่ต่อไป ในโลกนี้ เมื่อจมแล้ว ก็ถึงความย่อยยับ แต่ก็ยังเข้าใจว่า ตนข้ามไปได้ง่าย ๆ Tasmā idaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ tevijjāiriṇantipi vuccati, tevijjāvivanantipi vuccati, tevijjābyasanantipi vuccatī”ti.
tevijjāiriṇantipi → tevijjaṁ iraṇantipi (bj); tevijjāīriṇan ti pi (pts) | tevijjāvivanantipi → tevijjaṁ vipinantipi (bj); tevijjāvipinan ti pi (pts) | tevijjābyasanantipi → tevijjaṁ vyasanantipi (bj) | tevijjaṁ → tevijjā (bj: bahūsu) | iraṇanti’pi → īraṇaṁ (bj: ṭīkā) | vuccatīti → All seven MSS. tevijjā-, and vuccanti, three times; SS itinan; Bm irinan; Bp iriṇaṁ; Sc vijinan; Bm vivadan; Bp vivanaṁ. (pts note)ดังนั้น เราจึงเรียกไตรเพทของพราหณ์ผู้ได้ไตรเพทว่า ป่าใหญ่คือไตรเพทบ้าง ดงกันดารคือ ไตรเพทบ้าง ความพินาศคือไตรเพทบ้าง”

Evaṁ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ วาเสฏฐมาณพกราบทูลว่า “sutaṁ metaṁ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ jānātī”ti.
brahmānaṁ sahabyatāya → brahmuno sahavyatāya (bj) | etaṁ → Bm sutam etaṁ (and so in 39). Bp = SS. (pts note)“ท่าน พระโคดม ข้าพระองค์ได้ฟังมาว่า พระสมณโคดมทรงทราบทางไปเพื่อความเป็นผู้ อยู่ร่วมกับพระพรหม”

“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha.พระผู้มีพระภาคตรัสย้อนถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร Āsanne ito manasākaṭaṁ, na ito dūre manasākaṭan”ti?
na ito → nayito (bj) | manasākaṭaṁ → manasākataṁ (sya-all) | manasākaṭanti → manasākatanti (sya-all) | ito → yito (pts) | yito → BB na ito twice. (pts note)หมู่ บ้านมนสากฏะอยู่ใกล้แค่นี้ ไม่ไกลไปจากนี้ใช่ไหม”

“Evaṁ, bho gotama, āsanne ito manasākaṭaṁ, na ito dūre manasākaṭan”ti.
na ito → nayito (bj) | manasākaṭaṁ → manasākataṁ (sya-all) | manasākaṭanti → manasākatanti (sya-all) | ito → yito (pts)เขาทูลตอบว่า “เป็นเช่นนั้น ท่านพระโคดม”

“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร idhassa puriso manasākaṭe jātasaṁvaddho.
jātasaṁvaddho → jātavaddho (bj) | manasākaṭe jātasaṁvaddho → manasākate jātasaṁvaḍḍho (sya-all) | jātasaṁvaddho tamenaṁ → jāto vaddho tam enaṁ (pts) | vaddho → Bm jāta-saṁvaddho; Bp jāta-saṁvaṭeddho. (pts note)คน ที่เติบโตมาในหมู่บ้านมนสากฏะนี้ Tamenaṁ manasākaṭato tāvadeva avasaṭaṁ manasākaṭassa maggaṁ puccheyyuṁ.
manasākaṭato → manasākatā (sya-all) | avasaṭaṁ manasākaṭassa → avasataṁ manasākatassa (sya-all) | puccheyyuṁ → puccheyyaṁ (sya-all) | avassaṭaṁ → SS avassaṁ. (pts note) | puccheyyuṁ → Scm puccheyya; St puccheyyā. (pts note)เมื่อถูกถามถึงทางไปหมู่บ้านมนสากฏะที่เขาเพิ่ง จะออกมา Siyā nu kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā”ti?
jātasaṁvaddhassa → jātavaddhassa (bj, pts) | manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa → manasākate jātasaṁvaḍḍhassa manasākatassa (sya-all) | jāta-vaddhassa → BB jāta-saṁvaddhassa. (pts note)มีหรือที่เขาจะชักช้าหรือรีรออยู่”

“No hidaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่ชักช้าหรือรีรอเลย ท่านพระโคดม “Taṁ kissa hetu”? “Amu hi, bho gotama, puriso manasākaṭe jātasaṁvaddho, tassa sabbāneva manasākaṭassa maggāni suviditānī”ti.
amu → asu (bj, pts); asuko (sya-all) | jātasaṁvaddho → jātavaddho (bj); jāto vaddho (pts) | manasākaṭe jātasaṁvaddho → manasākate jātasaṁvaḍḍho (sya-all) | manasākaṭassa → manasākatassa (sya-all) | vaddho → Bm jāta-saṁvaddho; Bp jāvata-saṁvaddho. (pts note)เพราะเขาเติบโตมาในหมู่ บ้านมนสากฏะ จึงรู้หนทางในหมู่บ้านได้เป็นอย่างดี”

“Siyā kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā, na tveva tathāgatassa brahmaloke vā brahmalokagāminiyā vā paṭipadāya puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā.
jātasaṁvaddhassa → jātavaddhassa (bj, pts) | na tveva → nattheva (bj) | manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa → manasākate jātasaṁvaḍḍhassa manasākatassa (sya-all) | na → no (pts) | jāta-vaddhassa → BB saṁvaddhassa. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วาเสฏฐะ ผู้ที่เติบโตมาในหมู่บ้านมนสากฏะถูกถาม ถึงทางไปหมู่บ้านนั้นก็ยังอาจจะชักช้าหรือรีรออยู่บ้าง แต่(เรา)ตถาคตถูกถามถึง พรหมโลกหรือข้อปฏิบัติที่พาไปพรหมโลก จะไม่ชักช้าหรือรีรอเลย Brahmānañcāhaṁ, vāseṭṭha, pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca paṭipadaṁ, yathā paṭipanno ca brahmalokaṁ upapanno, tañca pajānāmī”ti.
ca → (bj); ca brahmā (sya-all) | ahaṁ → BB Brahmānañ cāhaṁ'. (pts note) | uppanno → Bm paṭipanno . . . upapanno. (pts note)เพราะเรารู้จัก พรหมโลกและข้อปฏิบัติที่พาไปพรหมโลก อีกทั้งรู้ว่า พรหมปฏิบัติอย่างไรจึงได้เข้า ถึงพรหมโลก”

Evaṁ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ วาเสฏฐมาณพกราบทูลว่า “sutaṁ metaṁ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetī”ti.
brahmānaṁ sahabyatāya → brahmuno sahavyatāya (bj)“ท่าน พระโคดม ข้าพระองค์ได้ฟังมาว่า พระสมณโคดมทรงแสดงทางไปเพื่อความเป็นผู้อยู่ ร่วมกับพระพรหม “Sādhu no bhavaṁ gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetu ullumpatu bhavaṁ gotamo brāhmaṇiṁ pajan”ti.
brahmānaṁ sahabyatāya → brahmuno sahavyatāya (bj)ข้าพระองค์ขอวโรกาส ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงทางไปเพื่อ ความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพระพรหม โปรดอนุเคราะห์ชุมชนพราหมณ์ด้วยเถิด”

“Tena hi, vāseṭṭha, suṇāhi; sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วาเสฏฐะ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงตั้งใจให้ดี เราจะ กล่าว”

“Evaṁ, bho”ti kho vāseṭṭho māṇavo bhagavato paccassosi.เขาทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแล้ว

4. Brahmalokamaggadesanāทรงแสดงทางไปพรหมโลก

Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

“idha, vāseṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṁ, sammāsambuddho …pe…
rajāpatho → rajopatho (bj: katthaci) | ārācārī → anācārī (bj: machasaṁ) | theto → ṭheto (bj: syā) | pemanīyā → pemaniyā (bj: machasaṁ) | tathārūpiṁ → evarūpiṁ (bj: katthaci) | sammā-sambuddho → BB || pa || Yathā Sāmañña-phalaṁ evaṁ vitthāretabbaṁ || pa || evaṁ kho Vāseṭha bhikkhu sīla-sampanno hoti || pa || Tass'; ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmujjaṁ jāyati, pamuditassa piti (sic) jāyati, pitimanassa kāyo passambhati, passaddha-kāyo sukhaṁ ve deti, sukhino cittaṁ samādhiyati. So mettā, etc. ( 76). (pts note) | Na → So Sdm; BB Sct omit (D. ii. 41 na idaṁ). (pts note) | So → Omitted at D. ii. 42. (pts note)“วาเสฏฐะ ตถาคตอุบัติขึ้นมาในโลกนี้ เป็น พระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ ฯลฯ Evaṁ kho, vāseṭṭha, bhikkhu sīlasampanno hoti …pe…
pe → D. ii. 43-75, all of which SS give in full. (pts note)(พึงนำข้อความเต็มในสามัญญผลสูตร มาใส่ไว้ในที่นี้) ภิกษุชื่อว่าสมบูรณ์ด้วยศีลเป็นอย่างนี้แล ฯลฯ tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.
pahīne → pahīṇe (bj) | pe → Bm omits. SS must mean D. ii. 75-98. (pts note)เมื่อภิกษุนั้นพิจารณา เห็นนิวรณ์ ๕ ที่ตนละได้แล้วย่อมเกิดความเบิกบานใจ เมื่อเบิกบานใจก็ย่อมเกิดปีติ เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบย่อมได้รับความสุข เมื่อมีความสุข จิตย่อม ตั้งมั่น

So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj) | abyāpajjena → avyāpajjhena (bj, sya-all, pts) | sabbattatāya → sabbatthatāya (bj: kesuci) | So → SS omit. (pts note)ภิกษุนั้นมีเมตตาจิตแผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยเมตตาจิต อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่

Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya;
catuddisā → cātuddisaṁ sarena (bj) | saṅkha-dhamo → Scmt Bp dhammo. (pts note)วาเสฏฐะ กรรมที่ทำพอประมาณในเมตตาเจโตวิมุตติที่บุคคลอบรมแล้ว อย่างนี้จะไม่เหลืออยู่ในรูปาวจรและอรูปาวจร เปรียบเหมือนคนเป่าสังข์ผู้แข็งแรงพึง ให้ผู้อื่นได้ยินตลอดทั้ง ๔ ทิศได้โดยไม่ยาก evameva kho, vāseṭṭha, evaṁ bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati.
evameva → evaṁ bhāvitāya (pts) | evaṁ bhāvitāya → (pts) | Vāseṭṭha → -2 BB evam eva kho Vāseṭṭha evaṁ bhāvitāya (and in 79). (pts note) | yaṁ → Sc omits; Sdt ya; Sm ya erased (in 79 Sc omits; Sdmt yaṁ). (pts note) Ayampi kho, vāseṭṭha, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
brahmānaṁ sahabyatāya → brahmuno sahavyatāya (bj) | brahmuno → brahmānaṁ (bj: PTS)วาเสฏฐะ นี้แลเป็นทางไปเพื่อความเป็น ผู้อยู่ร่วมกับพรหม

Puna caparaṁ, vāseṭṭha, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā …pe…ยังมีอีก วาเสฏฐะ ภิกษุมีกรุณาจิต ฯลฯ

muditāsahagatena cetasā …pe…มีมุทิตาจิต ฯลฯ

upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthiṁ (bj) | abyāpajjena → avyāpajjhena (bj, sya-all, pts)มีอุเบกขาจิตแผ่ไป ตลอดทิศที่ ๑ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ทิศเบื้องบน เบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไป ตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่ มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่

Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya;
catuddisā → cātuddisaṁ sarena (bj)วาเสฏฐะ กรรมที่ทำพอประมาณในอุเบกขาเจโตวิมุตติที่บุคคลอบรมแล้วอย่าง นี้ จะไม่เหลืออยู่ในรูปาวจรและอรูปาวจร เปรียบเหมือนคนเป่าสังข์ผู้แข็งแรงพึงให้ ผู้อื่นได้ยินตลอดทั้ง ๔ ทิศได้โดยไม่ยาก evameva kho, vāseṭṭha, evaṁ bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati.
evameva → evaṁ bhāvitāya (pts) | evaṁ bhāvitāya upekkhāya → upekhāya (pts) Ayampi kho, vāseṭṭha, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
brahmānaṁ sahabyatāya → brahmuno sahavyatāya (bj) | ayampi → ayaṁ (cck, sya-all)วาเสฏฐะ นี้แลเป็นทางไปเพื่อความเป็นผู้ อยู่ร่วมกับพรหม

Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ เธอเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร evaṁvihārī bhikkhu sapariggaho vā apariggaho vā”ti?ภิกษุผู้มีปกติอยู่อย่างนี้จะมีเครื่องเกาะเกี่ยวหรือไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว”

“Apariggaho, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว ท่านพระโคดม”

“Saveracitto vā averacitto vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “คิดจองเวรหรือไม่คิดจองเวร”

“Averacitto, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “ไม่คิดจองเวร ท่านพระโคดม”

“Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā”ti?
sabyāpajjacitto → sabyāpajjha citto (bj, sya-all, pts) | abyāpajjacitto → abyāpajjhacitto (bj, sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “คิดเบียดเบียนหรือไม่คิดเบียดเบียน”

“Abyāpajjacitto, bho gotama”.
abyāpajjacitto → abyāpajjhacitto (bj, sya-all)เขาทูลตอบว่า “ไม่คิดเบียดเบียน ท่านพระโคดม”

“Saṅkiliṭṭhacitto vā asaṅkiliṭṭhacitto vā”ti?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “มีจิตเศร้าหมองหรือมีจิตไม่เศร้าหมอง”

“Asaṅkiliṭṭhacitto, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “มีจิตไม่เศร้าหมอง ท่านพระโคดม”

“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?
vasavattī → vasavatti (sya-all) | avasavattī → avasavatti (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้หรือบังคับจิตให้อยู่ ในอำนาจไม่ได้”

“Vasavattī, bho gotama”.
vasavattī → vasavatti (sya-all)เขาทูลตอบว่า “บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ ท่านพระโคดม”

“Iti kira, vāseṭṭha, apariggaho bhikkhu, apariggaho brahmā.พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ ที่กล่าวมานี้สรุปได้ว่า ภิกษุไม่มีเครื่อง เกาะเกี่ยว พรหมก็ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว Api nu kho apariggahassa bhikkhuno apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?ดังนั้น จะเปรียบเทียบภิกษุผู้ไม่มีเครื่อง เกาะเกี่ยวกับพรหมผู้ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยวได้ไหม”

“Evaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันได้ ท่านพระโคดม”

“Sādhu, vāseṭṭha, so vata vāseṭṭha apariggaho bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti, ṭhānametaṁ vijjati.
vata → ca (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่ภิกษุนั้นผู้ไม่มีเครื่องเกาะเกี่ยว หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมผู้ไม่มีเป็นเครื่องเกาะเกี่ยว นั่น เป็นฐานะที่เป็นไปได้

Iti kira, vāseṭṭha, averacitto bhikkhu, averacitto brahmā …pe…พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วาเสฏฐะ ภิกษุไม่คิดจองเวร พรหมก็ไม่ คิดจองเวร ดังนั้น จะเปรียบเทียบภิกษุผู้ไม่คิดจองเวรกับพรหมผู้ไม่คิดจองเวรได้ไหม” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันได้ ท่านพระโคดม” abyāpajjacitto bhikkhu, abyāpajjacitto brahmā …
abyāpajjacitto → abyāpajjhacitto (sya-all, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ภิกษุไม่คิดเบียดเบียน พรหมก็ไม่คิดเบียดเบียน ดังนั้น จะเปรียบเทียบภิกษุผู้ไม่คิดเบียดเบียนกับพรหมผู้ไม่คิดเบียดเบียนได้ไหม” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันได้ ท่านพระโคดม” asaṅkiliṭṭhacitto bhikkhu, asaṅkiliṭṭhacitto brahmā …พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ภิกษุมีจิตไม่เศร้าหมอง พรหมก็มีจิตไม่เศร้า หมอง ดังนั้น จะเปรียบเทียบภิกษุผู้มีจิตไม่เศร้าหมองกับพรหมผู้มีจิตไม่เศร้าหมอง ได้ไหม” เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันได้ ท่านพระโคดม” vasavattī bhikkhu, vasavattī brahmā, api nu kho vasavattissa bhikkhuno vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
vasavattī → vasavatti (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ภิกษุบังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ พรหมก็บังคับ จิตให้อยู่ในอำนาจได้ ดังนั้น จะเปรียบเทียบภิกษุผู้บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้กับ พรหมผู้บังคับจิตให้อยู่ในอำนาจได้ ได้ไหม”

“Evaṁ, bho gotama”.เขาทูลตอบว่า “เปรียบเทียบกันได้ ท่านพระโคดม”

“Sādhu, vāseṭṭha, so vata, vāseṭṭha, vasavattī bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti, ṭhānametaṁ vijjatī”ti.
vata → ca (sya-all) | vasavattī → vasavatti (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถูกละ วาเสฏฐะ การที่ภิกษุนั้นผู้บังคับจิตให้อยู่ใน อำนาจได้ หลังจากตายแล้วจะถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพรหมผู้บังคับจิตให้อยู่ใน อำนาจได้ นั่นเป็นฐานะที่เป็นไปได้”

Evaṁ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
vutte → vuttaṁ (sya-all) | avocuṁ → SS Vāseṭṭho Bhāradvājo māṇavo; Bp etad avoca. (pts note)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ วาเสฏฐมาณพกับภารัทวาชมาณพ ได้กราบทูลว่า “abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
evamevaṁ → evameva kho (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | bhotā → Scdm bho. (pts note)ท่านพระโคดม ทรงประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดโดยตั้งใจว่า คนมีตาดี จักเห็นรูปได้ Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma, dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → Scd bhagavantaṁ; St bhavaṁ. (pts note) | gacchāma → Scm gacchāmi. (pts note)ข้าพระองค์ทั้งสองนี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรมและ พระสงฆ์เป็นสรณะ Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.
pāṇupete → pāṇupetam (pts) | Upāsake → Scdm upāsakaṁ. (pts note) | pāṇupetam → Bm pāṇupete. (pts note) | saraṇaṁ → Sdt saraṇā-. (pts note) | gate → Scm gato. (pts note)ขอท่านพระโคดมจงทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”

Tevijjasuttaṁ niṭṭhitaṁ terasamaṁ.เตวิชชสูตรที่ ๑๓ จบ

Sīlakkhandhavaggo niṭṭhito.สีลขันธวรรค จบ

Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

Brahmāsāmaññaambaṭṭha, soṇakūṭamahālijālinī;๑. พรหมชาลสูตร ๒. สามัญญผลสูตร ๓. อัมพัฏฐสูตร ๔. โสณทัณฑสูตร ๕. กูฏทันตสูตร ๖. มหาลิสูตร ๗. ชาลิยสูตร Sīhapoṭṭhapādasubho kevaṭṭo, lohiccatevijjā terasāti.๘. มหาสีหนาทสูตร ๙. โปฏฐปาทสูตร ๑๐. สุภสูตร. ๑๑. เกวัฏฏสูตร ๑๒. โลหิจจสูตร ๑๓. เตวิชชสูตร

Sīlakkhandhavaggapāḷi niṭṭhitā.สีลขันธวรรค จบบริบูรณ์