MahāpadānasuttaБольшое наставление о наследии
1. Pubbenivāsapaṭisaṁyuttakathā1. Рассказ, связанный с прошлыми жизнями
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme karerikuṭikāyaṁ.
anāthapiṇḍikassa ārāme → anāthapiṇḍikassārāme (sya-all) | ārāme → K Anāthapīṇḍikassārāme (spells -pīṇḍ-, and below pīṇḍapāta, &c.) (pts note) | Kareri-kuṭikāyaṁ → Bm Karerī, and so always. Scd Karerū here, Kareri in 2; K Kareri throughout. Sum Kareru- thrice, kareri once. (pts note)Однажды Благостный пребывал в Саваттхи, в Джетаване, в [монашеской] роще Анатхапиндики в постройке из [деревьев] карери.
Atha kho sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ pubbenivāsapaṭisaṁyuttā dhammī kathā udapādi:
Kareri-maṇḍala-māḷe → K always, Bm mostly, SS frequently māḷe (SS here Kareri-). (pts note) | dhammī → Bm dhammi, and onwards. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sannisinnānaṁ → sanni sinnānaṁ (th) | pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ karerimaṇḍalamāḷe → pacchā-bhattaṁ piṇḍapāta-paṭikkantānaṁ kareri-maṇḍala-māḷe (pts) | pubbenivāsapaṭisaṁyuttā → pubbe-nivāsa-paṭisaṁyuttā (pts)И вот у многочисленных монахов, возвратившихся со сбора милостыни, собравшихся и усевшихся после трапезы в беседке из карери, возникла добродетельная беседа относительно прежних существований:
“itipi pubbenivāso, itipi pubbenivāso”ti.
itipi pubbenivāsoti → iti pubbe nivāso ti (pts) | itipi → iti (bj: PTS)“Таковы [одни] прежние существования, таковы [другие] прежние существования”.
Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya tesaṁ bhikkhūnaṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.
mānusikāya → mānusakāya (bj: sīmu) | atikkantamānusikāya → atikkanta mānusikāya (bjt) | sotadhātuyā → sota-dhātuyā (pts) | atikkantamānusikāya → atikkanta-mānusikāya (pts)И вот очищенным божественным слухом, выходящим за пределы человеческого, Благостный услышал беседу этих монахов.
Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
paññatte āsane → paññattāsane (sya-all) | paññatte → K paññattāsane. (pts note) | atha kho → athakho (th) | karerimaṇḍalamāḷo → kareri maṇḍalamāḷo (th) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → karerimaṇḍala-māḷo ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда Благостный, поднявшись с сиденья, приблизился к той беседке из карери и, приблизившись, сел на предложенное сиденье. И усевшись, Благостный обратился к монахам:
“kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāya nuttha → kāyanuttha (my, bjt) | vippakatāti → vippakatā ti (bjt) | nuttha → nu ttha (pts) | antarākathā vippakatāti → antarā kathā vippakatā ti (pts)“Ради какой беседы вы сейчас уселись здесь, монахи, и на чем же прервалась беседа между вами?”
Evaṁ vutte, te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)Вслед за этими словами монахи так сказали Благостному:
“idha, bhante, amhākaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ pubbenivāsapaṭisaṁyuttā dhammī kathā udapādi:
Kareri-maṇḍala-māḷe → So all MSS. (pts note) | pacchābhattaṁ → pacchā bhattaṁ (th) | sannipatitānaṁ → sanni patitānaṁ (th) | pacchābhattaṁ → pacchā-bhattaṁ (pts) | pubbenivāsapaṭisaṁyuttā → pubbe-nivāsa-paṭisaṁyuttā (pts)“Вот, господин, возвратившись со сбора милостыни, мы после трапезы собрались и уселись в беседке из карери, и у нас возникла добродетельная беседа относительно прежних существований:
‘itipi pubbenivāso itipi pubbenivāso’ti.
itipi pubbenivāsoti → iti pubbe nivāso ti (pts)„Таковы [одни] прежние существования, таковы [другие] прежние существования“.
Ayaṁ kho no, bhante, antarākathā vippakatā. Atha bhagavā anuppatto”ti.
antarākathā → antarā kathā (bjt, pts) | anuppattoti → anuppatto ti (pts)На этом, господин, и прервалась беседа между нами, когда приблизился Благостный”.
“Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ dhammiṁ kathaṁ sotun”ti?
pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ → pubbe-nivāsapaṭisaṁyuttaṁ (pts) | sotunti → sotun ti (pts)“Не желаете ли вы, монахи, услышать добродетельный рассказ относительно прежних существований?”
“Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo;
etassa → etasa (pts)“Время для этого, Благостный, время для этого,
yaṁ bhagavā pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ dhammiṁ kathaṁ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhagavato sutvā → bhagavato vacanaṁ sutvā (sya-all) | bhagavato → bhagavato vacanaṁ (sya-all) | sutvā → bhagavato vacanaṁ sutvā (cck: syā.) | Bhagavato → K adds vacanaṁ. (pts note) | pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ → pubbe-nivāsa-paṭisaṁyuttaṁ (pts)Счастливый, чтобы Благостный повёл добродетельный рассказ относительно прежних существований. Услышав Благостного, монахи запомнят [её]”.
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha sādhukaṁ manasi karotha bhāsissāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th, pts)“В таком случае, монахи, слушайте тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И Благостный сказал так:
“Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
ekanavutikappe → ekanavuto kappo (bj, sya-all, km, pts1ed) | ekanavutikappe → ekanavutokappo (bj, pts) | ekanavutokappo → ekanavutikappe (bj: machasaṁ) | yaṁ → ekanavuto kappo (cck: syā. kaṁ. pī.) | kappo → So SS and K; Bm eka-navuti-kappe. Comp. Jāt. i. 41, and below 3.29 and 31. (pts note) | ekanavutikappe → eka-navuto kappo (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)“Девяносто один мировой период тому назад, монахи, в мире родился Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Ito so, bhikkhave, ekatiṁse kappe yaṁ sikhī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
ekatiṁse kappe → ekatiṁso kappo (bj, sya-all, km, pts1ed) | ekatiṁse kappe → ekatiṁsokappo (bj, pts) | ekatiṁsokappo → ekatiṁse kappe (bj: machasaṁ) | kappe → ekatiṁ sakappo (cck: sī.); ekatiṁ so kappo (cck: syā. kaṁ. pī.) | kappo → Sc eka-tiṁsa-kappe, Bm tiṁse kappe. (pts note) | ekatiṁse kappe → eka-tiṁso kappo (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Тридцать один мировой период тому назад, монахи, в мире родился Сикхи — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Tasmiññeva kho, bhikkhave, ekatiṁse kappe vessabhū bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
tasmiññeva → tasmiṁyeva (th) | tasmiññeva → tasmiṁ yeva (pts) | ekatiṁse → eka-tiṁse (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)В том же тридцать первом мировом периоде, монахи, в мире родился Вессабху — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
Imasmiññeva → imasmiṁ yeva (km, pts1ed); imasmiṁ (katthaci) | Imasmiññeva → imasmiṁ (cck: katthacī) | yeva → SS omit. (pts note) | imasmiññeva → imasmiṁyeva (th) | bhaddakappe → bhadda-kappe (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)В этом [нашем] благоприятном мировом периоде, монахи, в мире родился Какусандха — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe koṇāgamano bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
koṇāgamano → konāgamano (sya-all, pts) | Konāgamano → So Scd K; Fausboll prints Koṇā-, So S Bm. Sc Bm add nāma. (pts note) | imasmiññeva → imasmiṁyeva (th) | imasmiññeva → imasmiṁ yeva (pts) | bhaddakappe koṇāgamano → bhadda-kappe konāgamano (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)В этом же благоприятном мировом периоде, монахи, в мире родился Конагамана — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kassapo bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
imasmiññeva → imasmiṁyeva (th) | imasmiññeva → imasmiṁ yeva (pts) | bhaddakappe → bhadda-kappe (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)В этом же благоприятном мировом периоде, монахи, в мире родился Кассапа — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho loke uppanno.
imasmiññeva → imasmiṁyeva (th) | imasmiññeva → imasmiṁ yeva (pts) | bhaddakappe → bhadda-kappe (pts)В этом же благоприятном мировом периоде, монахи, в мире теперь родился я — архат, всецело пробуждённый.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием, родился в семействе кшатриев.
Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Сикхи, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием, родился в семействе кшатриев.
Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Вессабху, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием, родился в семействе кшатриев.
Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | brāhmaṇakule → brāhmaṇa-kule (pts)Какусандха, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению брахманом, родился в семействе брахманов.
Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi.
koṇāgamano → konāgamano (sya-all, pts) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts) | brāhmaṇakule → brāhmaṇa-kule (pts)Конагамана, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению брахманом, родился в семействе брахманов.
Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | brāhmaṇakule → brāhmaṇa-kule (pts)Кассапа, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению брахманом, родился в семействе брахманов.
Ahaṁ, bhikkhave, etarahi arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosiṁ, khattiyakule uppanno.
ahosiṁ → Bm ahosi. (pts note) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Я теперь, монахи, — архат, всецело пробуждённый, — по происхождению кшатрий, рождённый в семействе кшатриев.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Сикхи, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.Вессабху, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Какусандха, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кассапа.
Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi.
koṇāgamano → konāgamano (sya-all, pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Конагамана, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кассапа.
Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Кассапа, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кассапа.
Ahaṁ, bhikkhave, etarahi arahaṁ sammāsambuddho gotamo gottena ahosiṁ.
ahosiṁ → (bj, pts) | gottena → gotamo gottena ahosiṁ (bj: sīmu, syā) | gottena → K adds ahosiṁ; Sc Bm add ahosi. (pts note)Я теперь, монахи, — архат, всецело пробуждённый, — из рода Готама.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
asītivassasahassāni → asītiṁ vassasahassāni (pts) | asīti → asītiṁ (bj: PTS) | asītiṁ → Bm K asiti. (pts note) | asītivassasahassāni → asīti vassasahassāni (bjt) | asītivassasahassāni → asītiṁ vassa-sahassāni (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была восемьдесят тысяч лет.
Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sattativassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
sattati → So all four MSS. and K. Jāt. i. 42 satta-tiṁsa. (pts note) | sattativassasahassāni → sattati vassa-sahassāni (pts)У Сикхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была семьдесят тысяч лет.
Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
saṭṭhi → St saṭṭhiṁ. (pts note) | saṭṭhivassasahassāni → saṭṭhi vassa-sahassāni (pts)У Вессабху, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была шестьдесят тысяч лет.
Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa cattālīsavassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
cattālīsavassasahassāni → cattāḷīsavassasahassāni (sya-all); cattārīsaṁ vassasahassāni (pts) | cattālīsavassasahassāni → cattālisaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | cattārīsaṁ → Bm cattālīsa; K -ḷīsa. (pts note) | cattālīsavassasahassāni → cattārīsaṁ vassa-sahassāni (pts)У Какусандхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была сорок тысяч лет.
Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tiṁsavassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
koṇāgamanassa → konāgamanassa (sya-all, pts) | sammāsambuddhassa tiṁsavassasahassāni → sammā-sambuddhassa tiṁsa vassa-sahassāni (pts)У Конагаманы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была тридцать тысяч лет.
Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
vīsativassasahassāni → vīsatiṁ vassasahassāni (pts) | vīsativassasahassāni → vīsatiṁ (bj: PTS) | vīsatiṁ → Bm K vīsati. (pts note) | sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni → sammā-sambuddhassa vīsatiṁ vassa-sahassāni (pts)У Кассапы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была двадцать тысяч лет.
Mayhaṁ, bhikkhave, etarahi appakaṁ āyuppamāṇaṁ parittaṁ lahukaṁ; yo ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
lahukaṁ → lahusaṁ (pts) | lahusaṁ → So Sum. and Scdt here and in 3. 30; Bm K lahukaṁ. (pts note)У меня теперь, монахи, — продолжительность жизни, небольшая, ограниченная, недолгая: кто долго живёт, тот [живёт теперь] сотню лет или немного больше.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия патали.
Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho puṇḍarīkassa mūle abhisambuddho.
puṇḍarīkassa → Bm puṇḍarik-. (pts note) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Сикхи, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия пундарики.
Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho sālassa mūle abhisambuddho.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Вессабху, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия салы.
Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho sirīsassa mūle abhisambuddho.
sirīsassa → Bm sīrisassa. (pts note) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Какусандха, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия сирисы.
Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho udumbarassa mūle abhisambuddho.
koṇāgamano → konāgamano (sya-all, pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Конагамана, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия удумбары.
Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho nigrodhassa mūle abhisambuddho.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Кассапа, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия нигродхи.
Ahaṁ, bhikkhave, etarahi arahaṁ sammāsambuddho assatthassa mūle abhisambuddho.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Я теперь, монахи, архат, всецело пробуждённый, — достиг пробуждения у подножия ассаттхи.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
khaṇḍatissaṁ → khaṇḍa-tissaṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Кханда и Тисса.
Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
sikhissa → sakhissa (pts) | sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṁ → sammā-sambuddhassa abhibhū-sambhavaṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Сикхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных, двое учеников по имени Абхибху и Самбхава.
Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa soṇuttaraṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
soṇuttaraṁ → sonuttaraṁ (sya-all) | Soṇ-Uttaraṁ → K Sc Sonuttaraṁ. (pts note) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Вессабху, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных, двое учеников по имени Сона и Уттара.
Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
vidhurasañjīvaṁ → vidhūrasañjīvaṁ (sya-all, pts) | Vidhūra-Sañjīvaṁ → SS Bm Vidhura, and so Trenckner at M. i. 333; K Vidhūra. So also S ii. 191, Bp at M. i. 333, Jāt. i. 42, and Sum. (pts note) | sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṁ → sammā-sambuddhassa vidhūra-sañjīvaṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Какусандхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных, двое учеников по имени Видхура и Санджива.
Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
koṇāgamanassa → konāgamanassa (sya-all, pts) | Bhiyyos-Uttaraṁ → Scd Bhīyosuttaraṁ. (pts note) | sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṁ → sammā-sambuddhassa bhiyyos-uttaraṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Конагаманы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных, двое учеников по имени Бхиййоса и Уттара.
Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṁ → sammā-sambuddhassa tissa-bhāradvājaṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Кассапы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных, двое учеников по имени Тисса и Бхарадваджа.
Mayhaṁ, bhikkhave, etarahi sāriputtamoggallānaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
etarahi → etarahi arahato sammāsambuddhassa (bj) | ahosi → hoti (bj) | ahosi → So all MSS. and K. (pts note) | sāriputtamoggallānaṁ → sāriputta-moggallānaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У меня теперь, монахи, — двое главных и благородных, двое учеников по имени Сарипутта и Моггаллана.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha-saṭṭhi bhikkhu-sata sahassaṁ (pts) | bhikkhusatasahassaṁ → bhikkhu-sata sahassaṁ (pts) | asītibhikkhusahassāni → asīti-bhikkhusahassāni (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)При Випасси, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников. Одно собрание учеников было из шестидесяти восьми сотен тысяч монахов. Одно собрание учеников было из сотни тысяч монахов. Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов. При Випасси, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
asītibhikkhusahassāni → asītiṁ bhikkhusahassāni (pts) | asītiṁ → Bm Kasīti. (pts note) | asītibhikkhusahassāni → asīti bhikkhusahassāni (bjt) | sattatibhikkhusahassāni → sattati bhikkhusahassāni (bjt, pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | bhikkhusatasahassaṁ → bhikkhu-sata sahassaṁ (pts) | asītibhikkhusahassāni → asītiṁ bhikkhu-sahassāni (pts)При Сикхи, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников. Одно собрание учеников было из ста тысяч монахов. Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов. Одно собрание учеников было из семидесяти тысяч монахов. При Сикхи, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi saṭṭhibhikkhusahassāni. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
asītibhikkhusahassāni → asītiṁ bhikkhusahassāni (pts) | asītiṁ → Bm K asīti. (pts note) | asītibhikkhusahassāni → asīti bhikkhusahassāni (bjt) | sattatibhikkhusahassāni → sattati bhikkhusahassāni (bjt) | saṭṭhibhikkhusahassāni → saṭṭhi bhikkhusahassāni (bjt) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | asītibhikkhusahassāni → asītiṁ bhikkhu-sahassāni (pts) | sattatibhikkhusahassāni → sattati bhikkhu-sahassāni (pts) | saṭṭhibhikkhusahassāni → saṭṭhi bhikkhu-sahassāni (pts)При Вессабху, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников. Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов. Одно собрание учеников было из семидесяти тысяч монахов. Одно собрание учеников было из шестидесяти тысяч монахов. При Вессабху, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi cattālīsabhikkhusahassāni. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
cattālīsabhikkhusahassāni → cattāḷīsa bhikkhusahassāni (bj, sya-all); cattārīsaṁ bhikkhusahassāni (pts) | cattārīsaṁ → Bm cattālīsa; K -ḷīsa. (pts note) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | cattālīsabhikkhusahassāni → cattāḷīsabhikkhusahassāni (th) | cattālīsabhikkhusahassāni → cattārīsaṁ bhikkhu-sahassāni (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)При Какусандхе, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно собрание учеников из сорока тысяч монахов. При Какусандхе, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно это собрание учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi tiṁsabhikkhusahassāni. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
koṇāgamanassa → konāgamanassa (sya-all, pts) | tiṁsabhikkhusahassāni koṇāgamanassa → tiṁsa bhikkhusahassāni konāgamanassa (pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | tiṁsabhikkhusahassāni koṇāgamanassa → tiṁsa bhikkhu-sahassāni konāgamanassa (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)При Конагамане, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно собрание учеников из тридцати тысяч монахов. При Конагамане, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно это собрание учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi vīsatibhikkhusahassāni. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
vīsatibhikkhusahassāni → vīsatiṁ bhikkhusahassāni (pts) | vīsatiṁ → Bm K vīsati. (pts note) | vīsatibhikkhusahassāni → vīsati bhikkhusahassāni (bjt) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | vīsatibhikkhusahassāni → vīsatiṁ bhikkhu-sahassāni (pts)При Кассапе, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно собрание учеников из двадцати тысяч монахов. При Кассапе, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — было одно это собрание учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Mayhaṁ, bhikkhave, etarahi eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Mayhaṁ, bhikkhave, ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
etarahi → etarahi arahato sammāsambuddhassa (bj) | aḍḍha-teḷasāni → Scdt telasāni here, but ḷ in 30. Sum. has l. (pts note) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni → aḍḍha-teḷasāni bhikkhu-satāni (pts)При мне теперь, монахи, одно собрание учеников из двенадцати с половиной сотен монахов. При мне теперь монахи, одно это собрание учеников, и во всех из них уничтожены порочные свойства.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Асока.
Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khemaṅkaro nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
Khemaṁkaro → K Khemaṅk-. (pts note) | sammāsambuddhassa khemaṅkaro → sammā-sambuddhassa khemaṁkaro (pts)У Сикхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Кхеманкара.
Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa upasanto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
upasanto → upasannako (pts) | upasanto → siṁ. upasannako (sya-all note) | Upasannako → K Bm and Jāt. i. 42 Upasanto: but K gives Upasannako also as the Sinhalese reading. (pts note) | sammāsambuddhassa upasanto → sammā-sambuddhassa upasannako (pts)У Вессабху, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Упасаннака.
Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa buddhijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
buddhijo → vuḍḍhijo (sya-all) | Buddhijo → K Vuḍḍhijo. (pts note) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Какусандхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Буддхиджа.
Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sotthijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
koṇāgamanassa → konāgamanassa (sya-all, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Конагаманы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Соттхиджа.
Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sabbamitto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Кассапы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Саббамитта.
Mayhaṁ, bhikkhave, etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
etarahi → etarahi arahato sammāsambuddhassa (bj) | nāma → (bj, pts) | ahosi → hoti (bj); (pts) | aggupaṭṭhāko → upaṭṭhāko ahosī (bj: sīmu) | upaṭṭhāko → All MSS. and K add ahosi: but see Sum. (pts note)У меня теперь, монахи, прислужник, главный прислужник, монах Ананда.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi.У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Бандхума,
Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts1ed) | janetti → janettī (pts) | janetti → janetatī (bj: syā) | janetti → janettī (cck: syā.)матерью, родительницей была царица по имени Бандхумати.
Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | rājadhānī → rāja-dhānī (pts)У царя Бандхумы была царская столица, город по имени Бандхумати.
Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aruṇo nāma rājā pitā ahosi.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Сикхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Аруна,
Pabhāvatī nāma devī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all) | janetti aruṇassa → janettī aruṇāssa (pts)матерью, родительницей была царица по имени Пабхавати.
Aruṇassa rañño aruṇavatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bjt) | aruṇassa → aruṇāssa (pts) | rājadhānī → rāja-dhānī (pts)У царя Аруны была царская столица, город по имени Арунавати.
Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa suppatito nāma rājā pitā ahosi.
suppatito nāma → suppatīto nāma (bj, sya-all, pts1ed) | suppatito → suppatīto (sya-all, pts) | suppatīto → suppati ko (bj: machasaṁ) | nāma → suppatīto nāma (cck: syā.) | Suppatīto → Bm -tito. (pts note) | sammāsambuddhassa suppatito → sammā-sambuddhassa suppatīto (pts)У Вессабху, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Суппатита,
Vassavatī nāma devī mātā ahosi janetti.
Vassavatī nāma → yasavatī nāma (bj, sya-all, km, pts1ed) | vassavatī → yasavatī (bj, sya-all, pts) | janetti suppatitassa → janettī suppatītassa (sya-all, pts) | nāma → yasavatī nāma (cck: syā. pī.)матерью, родительницей была царица по имени Ясавати.
Suppatitassa rañño anomaṁ nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
anomaṁ → anopamaṁ (pts) | Anopamaṁ → St Ahonāpamaṁ, Bm K Anomaṁ. (pts note) | suppatitassa → suppatītassa (bjt, th, pts) | rājadhānī → rājadhāni (bjt) | rājadhānī → rāja-dhānī (pts)У царя Суппатиты была царская столица, город по имени Анопама.
Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aggidatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi.У Какусандхи, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был брахман по имени Аггидатта,
Visākhā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts)матерью, родительницей, была брахманка по имени Висакха.
Tena kho pana, bhikkhave, samayena khemo nāma rājā ahosi.
rājā → rāja (pts)И в это самое время, монахи, был царь по имени Кхема.
Khemassa rañño khemavatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bj); rājādhānī (pts) | khemavatī → khemavavatī (pts) | Khemavavatī → Jāt. i. 42 Khemaṁ. (pts note) | rājadhānī → rājā-dhānī (pts)У царя Кхемы была царская столица, город по имени Кхемавати.
Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi.
koṇāgamanassa → konāgamanassa (sya-all, pts) | Yaññadatto → Sdt Saññadattho. (pts note)У Конагаманы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был брахман по имени Яннядатта,
Uttarā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts)матерью, родительницей, была брахманка по имени Уттара.
Tena kho pana, bhikkhave, samayena sobho nāma rājā ahosi.И в это самое время, монахи, был царь по имени Собха.
Sobhassa rañño sobhavatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
sobhavatī → sobhāvatī (bj) | rājadhānī → rājādhānī (pts) | rājadhānī → rājā-dhānī (pts)У царя Собхи была царская столица, город по имени Собхавати.
Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi.
nāma → kiṅkī nāma (sya-all) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Кассапы, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был брахман по имени Брахмадатта,
Dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts)матерью, родительницей, была брахманка по имени Дханавати.
Tena kho pana, bhikkhave, samayena kikī nāma rājā ahosi.
kikī → kiṁkī (sya-all) | nāma → kiṁki nāma (bj: syā) | nāma → kiṁ kī nāma (cck: syā.) | Kikī → K Kiṁkī, and Kiṁkissa below. (pts note)И в это самое время, монахи, был царь по имени Кики.
Kikissa rañño bārāṇasī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bj); rājādhānī (pts) | kikissa → kiṁkissa (sya-all) | rājadhānī → rājā-dhānī (pts)У царя Кики была царская столица, город по имени Баранаси.
Mayhaṁ, bhikkhave, etarahi suddhodano nāma rājā pitā ahosi.
etarahi → etarahi arahato sammāsambuddhassa (bj) | nāma → (bj)У меня теперь, монахи, отцом был царь по имени Суддходана,
Māyā nāma devī mātā ahosi janetti.
māyā nāma devī → māyādevī (bj) | ahosi → (bj) | nāma → (pts) | ahosi janetti → janettī (pts) | mātā → K mātā ahosi. (pts note)матерью, родительницей, царица по имени Майя,
Kapilavatthu nāma nagaraṁ rājadhānī ahosī”ti.
rājadhānī ahosīti → rājadhānīti (bj) | nāma → (pts) | ahosīti idamavoca → ti idam avoca (pts) | Kapilavatthu → Bm adds nāma: K vatthuṁ nāma. (pts note) | rāja-dhānī → K ahosīti. (pts note) | kapilavatthu → kapilavatthuṁ (th)[наша] царская столица — город по имени Капилаваттху”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный.
Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvā → Bm K vatvāna. (pts note) | pāvisi → Bm pāvīsi. (pts note) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И, сказав это, Счастливый, поднялся с сиденья и пошёл в обитель.
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ acirapakkantassa bhagavato ayamantarākathā udapādi:
ayamantarākathā → ayamantarā kathā (bjt) | atha kho → athakho (th) | acirapakkantassa → acira-pakkantassa (pts) | ayamantarākathā → ayam antarā kathā (pts)И вот вскоре после того как Благостный ушёл, у этих монахов возникла между собой такая беседа:
“acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.
āvuso abbhutaṁ → (bj) | abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | abbhutaṁ → K abbhūtaṁ, and so always. (pts note)“Чудесно, товарищи, необычайно, товарищи! Великая сила и великое могущество Татхагаты таковы,
Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati:
anussarissati → So Sum. Sc anussarissarissati, Sd anussarati. Comp. 14, and the future at M. iii. 118. (pts note) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts)что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti.
evaṁpaññā → evaṁpañña (pts) | bhagavanto → bhagavato (pts) | evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | evaṅgottā → te bhagavanto ahesuṁ itipi evaṁgottā te bhagavanto ahesuṁ itipi (th) | + → te bhagavanto ahesuṁ itipi (th) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ-gottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-pañña evaṁ-vihārī (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение“.
“Kiṁ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati: ‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’ti,
Kin → K Kiṁ. (pts note) | suppaṭividdhattā → -5 Sc tassā dhammā dhatu supaṭividhattā; Sd omits. Text as in 14. Bm agrees with text. St omits suppaṭividdhā yassā dhamma-dhātuyā. (pts note) | sabba-dukkha-vītivatte → Bm viti-. (pts note) | Bhagavanto → Scd Bhagavato. (pts note) | evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | evaṁjaccā → evaṁ jaccā (bjt) | evaṅgottā evaṁsīlā → evaṁgottā evaṁ sīlā (th) | tathāgatasseva → tathāgatass eva (pts) | dhammadhātu → dhamma-dhātu (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁgottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)Как же, уважаемые? Сам ли это Татхагата тщательно проник в конечную истину так, что, тщательно проникнув в конечную истину, Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]: ‘Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение’?
udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṁ ārocesuṁ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati: ‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti.
evaṁsīlā → evaṁsītā (pts) | devatā → Scdt here add hi, but omit in 14. (pts note) | ārocesuṁ → Sc āroceyyuṁ; but in 16 ārocesuṁ. (pts note) | Bhagavanto → Sd Bhagavante. (pts note) | evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, th, ms2005) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts) | evaṁjaccā → evaṁ-jaccā (pts) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ-gottā evaṁsītā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī (pts) | itipīti → iti pīti (pts)Или же это божества дали знать Татхагате об этих вещах, так, что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]: ‘Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение’?
Ayañca hidaṁ tesaṁ bhikkhūnaṁ antarākathā vippakatā hoti.
idaṁ → K hi, om. idaṁ. (pts note) | vippakatā → Sdt -kathā. (pts note) | ayañca hidaṁ → ayañ ca h idaṁ (pts) | antarākathā → antarā kathā (pts)И на этом прервалась беседа между этими монахами.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhāsamayaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (th) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhā-samayaṁ (pts) | karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → kareri-maṇḍala-māḷo ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный, оставив вечером своё уединение, приблизился к той беседке из карери и, приблизившись, сел на предложенное сиденье.
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И усевшись, Благостный обратился к монахам:
“kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāya nuttha → kāyanuttha (my, bjt) | antarākathā vippakatāti → antarā kathā vippakatā ti (bjt, pts) | nuttha → nu ttha (pts)“Ради какой беседы вы сейчас уселись здесь, монахи, и на чем же прервалась беседа между вами”?
Evaṁ vutte, te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)Вслед за этими словами монахи так сказали Благостному:
“idha, bhante, amhākaṁ acirapakkantassa bhagavato ayaṁ antarākathā udapādi:
ayaṁ antarākathā → ayamantarā kathā (bjt) | ayaṁ antarākathā → ayamantarākathā (th) | acirapakkantassa → acira-pakkantassa (pts) | antarākathā → antarā kathā (pts)“Вот, господин, вскоре после того как Благостный ушёл, между нами возникла такая беседа:
‘acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (th) | mahiddhikatā mahānubhāvatā → mahiddhikata mahānubhāvātā (pts)„Чудесно, уважаемые! Необычайно, уважаемые!
Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati:
sāvakasannipātatopi → sāvakasan nipātatopi (th)Великая сила и великое могущество Татхагаты таковы, что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
“evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī”ti.
evaṁvihārī → evaṁvihāri (pts) | evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | itipīti → itipī ti (ms2005) | evaṁjaccā → evaṁ-jaccā (pts) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ-gottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁvihāri evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)‘Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение’.
Kiṁ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati:
kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | tathāgatasseva → tathāgatass eva (pts) | dhammadhātuyā → dhamma-dhātuyā (pts) | chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkhavītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts)Как же, уважаемые? Сам ли это Татхагата тщательно проник в конечную истину так, что, тщательно проникнув в конечную истину, Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
“evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī”ti.
evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, th, ms2005) | itipīti → itipī ti (ms2005) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ gottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁvihāri evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)‘Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение’?
Udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṁ ārocesuṁ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati:
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts)Или же это божества дали знать Татхагате об этих вещах, так, что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
“evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī”’ti?
evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | itipīti → itipī ti (ms2005) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ-gottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā (pts) | evaṁvimuttā → evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)‘Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение’?
Ayaṁ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto”ti.
vippakatā → vippakatā hoti (bj) | vippakatā → Bm adds hoti. (pts note) | antarākathā → antarā kathā (pts) | anuppattoti → anuppatto ti (pts)На этом, господин, и прервалась беседа между нами, когда приблизился Благостный“”.
“Tathāgatassevesā, bhikkhave, dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati:
dhammadhātu → dhammadhāti (pts) | tathāgatassevesā → tathāgatass ev esā (pts) | dhammadhātu → dhamma-dhāti (pts) | dhammadhātuyā → dhamma-dhātuyā (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts)“Это сам Татхагата, монахи, тщательно проник в конечную истину так, что, тщательно проникнув в конечную истину, Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’ti.
evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁgottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение“.
Devatāpi tathāgatassa etamatthaṁ ārocesuṁ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati:
ārocesuṁ → Sc āroceyyuṁ. (pts note) | devatāpi → devatā pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna-vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts)Это же и божества дали знать Татхагате об этих вещах так, что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]:
‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’ti.
evaṁjaccā → evaṁjāccā (pts) | evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, ms2005) | evaṁjaccā → evaṁ-jāccā (pts) | itipi evaṁnāmā evaṅgottā → iti pi evaṁ-nāmā evaṁ-gottā (pts) | evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī → evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные были такого-то происхождения, такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение“.
Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, bhiyyoso mattāya pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ dhammiṁ kathaṁ sotun”ti?
dhammiṁ → dhamimiṁ (pts) | dhamimiṁ → Sd Bm and below dhammi-; St dhammī-. (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ dhammiṁ → pubbe-nivāsa-paṭisaṁyuttaṁ dhamimiṁ (pts) | sotunti → sotun ti (pts)Не желаете ли вы, монахи, слушать дальше добродетельный рассказ относительно прежних существований”?
“Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo;“Время для этого, Благостный, время для этого, Счастливый;
yaṁ bhagavā bhiyyoso mattāya pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ dhammiṁ kathaṁ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | pubbenivāsapaṭisaṁyuttaṁ → pubbe-nivāsa-paṭisaṁyuttaṁ (pts)чтобы Благостный повёл дальше добродетельный рассказ относительно прежних существований. Услышав Благостного, монахи запомнят [её]”.
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th, pts)“В таком случае, монахи, слушайте тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evaṁbhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И Благостный сказал так:
“Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
ekanavutikappe → ekanavuto kappo (bj, sya-all, pts) | kappo → ekanavutikappe (bj: machasaṁ) | kappo → -2 St Bm navute kappe. (pts note) | ekanavutikappe → eka-navuto kappo (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)“Девяносто один мировой период тому назад, монахи, в мире родился Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием, родился в семействе кшатриев.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
sammāsambuddhassa asītivassasahassāni → sammā-sambuddhassa asīti-vassa-sahassāni (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была восемьдесят тысяч лет.
Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho.Випасси, монахи, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия патали.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
Khaṇḍa-Tissaṁ → Sc Khaṇḍa-Tissa, Sd Khaṇaccan-Tissaṁ. (pts note) | sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ → sammā-sambuddhassa khaṇḍa-tissaṁ (pts) | sāvakayugaṁ → sāvaka-yugaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Кханда и Тисса.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)При Випасси, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников.
Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni.
asītibhikkhusahassāni → asītibhikkhusatasahassāni (bj) | asīti → Scdt asītiṁ. (pts note) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha-saṭṭhi-bhikkhusata-sahassaṁ (pts) | bhikkhusatasahassaṁ → bhikkhusata-sahassaṁ (pts) | asītibhikkhusahassāni → asīti bhikkhu-sahassāni (pts)Одно собрание учеников было из шестидесяти восьми сотен тысяч монахов. Одно собрание учеников было из сотни тысяч монахов. Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (bjt, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)При Випасси, монахи, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Асока.
Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi.
sammāsambuddhassa → sammā-saṁbuddhassa (pts)У Випасси, монахи, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Бандхума.
Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts)Матерью, родительницей была царица по имени Бандхумати.
Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | rājadhānī → rāja-dhānī (pts)У царя Бандхумы была царская столица, город по имени Бандхумати.
2. Bodhisattadhammatā2. Правила для бодхисатт
Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkami.
Tusitā → Bm Tussitā, and below. Cp. Acchariyabbhuta-Suttaṁ, M. iii. 119. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchiṁ → mātu-kucchiṁ (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси, оставив существование в сонме [божеств] тусита, наделённый памятованием и сознательностью, вошёл в материнское лоно.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṁ okkamati.
mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, оставив существование в сонме [божеств] тусита, входит в материнское лоно.
Atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
uḷāro → oḷāro (sya-all) | obhāso → obhāso loke (sya-all); obbāso (pts) | atikkammeva → atikkamma (pts) | uḷāro → oḷāro (bj: syā) | uḷāro → K oḷ- throughout and in 30. (pts note) | obbāso → K adds loke. (pts note) | atikkamma → So SS and M. iii. 120. Bm K atikamm'; eva; and so below. (pts note) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamaṇa-brāhmaṇiyā (pts) | sadevamanussāya → sadeva-manussāya (pts)То в мирах богов, Мары, Брахмы, отшельников и брахманов, богов и людей появляется безграничное великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṁvutā andhakārā andhakāratimisā, yatthapime candimasūriyā evaṁmahiddhikā evaṁmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | devānubhāvaṁ → devānubhāvā (bj) | andhakārā andhakāratimisā → andhakāra timisā (sya-all) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | pi → Bm omits here, but not in 30. (pts note) | candima-suriyā → Bm sūr- here and in 30. (pts note) | atikkamm → Sd atikamm'. (pts note) | yatthapime → yattha pime (my) | yāpi → yā pi (bjt, pts) | andhakāratimisā yatthapime candimasūriyā evaṁmahiddhikā evaṁmahānubhāvā → andhakāra-timisā yāttha pi me candima-suriyā evaṁ mahiddhikā evaṁ mahānubhāvā (pts) | tatthapi → tattha pi (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)И даже в тех тёмных, мрачных, покрытых мраком промежуточных мирах, лишённых опоры, куда даже луна и солнце — эти [светила] столь великой силы, столь великого могущества, не приносят света — даже там появляется безграничное великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṁ sañjānanti: ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti.
upapannā tepi → uppannā te pi (bj) | idhūpapannāti → idhupapannāti (sya-all) | uppannā → upapannā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | yepi → ye pi (pts) | tepi tenobhāsena aññamaññaṁ → te pi ten obhāsena aññaṁ aññaṁ (pts) | aññepi → aññe pi (pts) | idhūpapannāti → idhūpapannā ti (pts)И те существа, которые родились там, узнают друг друга в этом сиянии [и говорят]: „Право же, господа, здесь родились другие существа“.
Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
sampavedhati → sampavedheti (sya-all) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | sampavedhati → K here and in 30 -vedheti. (pts note) | eva → Sd atikamma ca. (pts note) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | ayañca dasasahassī → ayañ ca dasa-sahassī (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)И эти десять тысяч миров вселенной дрожат, содрогаются, сотрясаются. Так в мирах появляется безграничное, великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, cattāro naṁ devaputtā catuddisaṁ rakkhāya upagacchanti: ‘mā naṁ bodhisattaṁ vā bodhisattamātaraṁ vā manusso vā amanusso vā koci vā viheṭhesī’ti.
catuddisaṁ → cātuddisaṁ (sya-all, km) | naṁ → (sya-all) | vā → (sya-all) | mā naṁ → mātaṁ (pts) | catuddisaṁ → catuddisaṁ (bj: machasaṁ); cātuddisaṁ (bj: syā) | catuddisaṁ → cātuddisaṁ (cck: syā.) | naṁ → K omits. (pts note) | catuddisaṁ → K cātud-. (pts note) | Mātaṁ → Bm K naṁ. (pts note) | viheṭhesīti → Sct vihethessasīti. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | upagacchanti → upa gacchanti (th) | devaputtā → deva-puttā (pts) | bodhisattamātaraṁ → bodhisatta-mātaraṁ (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва входит в материнское лоно, четверо сыновей богов направляются для охраны в четыре стороны света, [говоря]: „Пусть никто — ни человек, ни не-человек, ни кто-либо другой — не причинит вреда ни этому бодхисаттве, ни матери бодхисаттвы!'
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, pakatiyā sīlavatī bodhisattamātā hoti, viratā pāṇātipātā, viratā adinnādānā, viratā kāmesumicchācārā, viratā musāvādā, viratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā.
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā (bjt, th) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surā-meraya-majjapamādaṭṭhānā (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, входит в материнское лоно, мать бодхисаттвы — нравственна по своей природе, избегает уничтожать живое, избегает брать то, что не дано [ей], избегает неправедного поведения в области чувственного, избегает лживой речи, избегает хмельных, спиртных, опьяняющих напитков, вызывающих легкомыслие.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, na bodhisattamātu purisesu mānasaṁ uppajjati kāmaguṇūpasaṁhitaṁ, anatikkamanīyā ca bodhisattamātā hoti kenaci purisena rattacittena.
kāmaguṇūpasaṁhitaṁ anatikkamanīyā ca → kāmaguṇupasaṁhitaṁ anatikkamaniyā va (sya-all) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | bodhisattamātu → bodhisatta-mātu (pts) | kāmaguṇūpasaṁhitaṁ anatikkamanīyā → kāma-guṇūpasaṁhitaṁ anatikkamaniyā (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, входит в материнское лоно, у матери бодхисаттвы не возникает в мыслях признаков чувственного влечения к мужчинам, и мать бодхисаттвы неспособна преступить свой долг из-за какого-либо мужчины, охваченного страстью.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, lābhinī bodhisattamātā hoti pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ. Sā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāreti.
samaṅgībhūtā → samaṅgibhūtā (sya-all) | samaṅgībhūtā paricāreti ayamettha → samaṅgibhūtā parivāreti ayam ettha (pts) | okkanto → Sc okkamanto. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | kāmaguṇānaṁ → kāma-guṇānaṁ (pts) | kāmaguṇehi → kāma-guṇehi (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва входит в материнское лоно, мать бодхисаттвы обладает пятью признаками чувственности; она услаждается будучи наделена и снабжена пятью признаками чувственности.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati. Sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṁ passati sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | ahīnindriyaṁ seyyathāpi → abhinindriyaṁ seyyathā pi (pts) | abhinindriyaṁ → K ahīnindriyaṁ Bm ahin-. See ii. 85; Sum, on the passage, i. 222; M. iii. 121. (pts note) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṁ (bjt) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | bodhisattamātu kocideva → bodhisatta-mātu kocid eva (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṁ → bodhisattañ ca bodhisatta-mātā tiro-kucchi-gataṁ (pts) | sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ → sabbaṅga-paccaṅgiṁ abhinindriyaṁ (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, входит в материнское лоно, мать бодхисаттвы не бывает подвержена никакому недугу, мать бодхисаттвы пребывает счастливой, здоровой телом, и мать бодхисаттвы видит находящегося в её лоне бодхисаттву [с телом], наделённым всеми большими и малыми частями, не знающим ущерба в жизненных способностях.
Seyyathāpi, bhikkhave, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā.
Tatrāssa → tatra yaṁ (bj); tatrassa (sya-all, km, pts1ed) | tatrāssa → tatra yaṁ (bj); tatrassa (sya-all, pts) | anāvilo → (sya-all, pts) | lohitaṁ → lohitakaṁ (sya-all) | Tatrāssa → tatrassa (cck: syā.) | ssa → Bm yaṁ. See ii. 84; M. iii. 121. (pts note) | lohitaṁ → Bm lohitakaṁ, and below. (pts note) | maṇi veḷuriyo → maṇiveḷuriyo (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | suparikammakato → suparikamma-kato (pts) | tatrāssa → tatra ssa (pts) | paṇḍusuttaṁ → paṇḍu-suttaṁ (pts)Это, монахи, как если в драгоценный камень берилл — прекрасный, благородный, восьмигранный, превосходно отшлифованный, прозрачный, сияющий, наделённый всеми достоинствами, продета нить — синяя, или оранжевая, или красная, или белая, или желтоватая нить.
Tamenaṁ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya: ‘ayaṁ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṁ suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā’ti.
anāvilo sabbākārasampanno → sabbākāra sampanno (bj) | hatthe → hatthesu (sya-all) | anāvilo → (sya-all, pts) | tatridaṁ → tatrassa (sya-all) | lohitaṁ → lohitakaṁ (sya-all) | hatthe → Bm K hatthesu. (pts note) | idaṁ → K tatr'; assa. (pts note) | ti → K omits ti. (pts note) | maṇi veḷuriyo → maṇiveḷuriyo (th) | vāti → vā (th) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | suparikammakato → suparikamma-kato (pts) | anāvilo sabbākārasampanno tatridaṁ → sabbākāra-sampanno tatr idaṁ (pts) | paṇḍusuttaṁ vāti → paṇḍu-suttaṁ vā ti (pts)То человек, наделённый зрением, взяв его в руку, может понять: „Вот драгоценный камень берилл — прекрасный, благородный, восьмигранный, превосходно отшлифованный, прозрачный, сияющий, наделённый всеми достоинствами, и в него продета нить — синяя, или оранжевая, или красная, или белая, или желтоватая нить“.
Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṁ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati, sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṁ passati sabbaṅgapaccaṅgiṁ ahīnindriyaṁ.
sabbaṅgapaccaṅgiṁ → sabbaṅgapaccaṅgaṁ (sya-all) | ahīnindriyaṁ ayamettha → abhinindriyaṁ ayam ettha (pts) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | evameva → evam eva (pts) | bodhisattamātu kocideva → bodhisatta-mātu kocid eva (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | akilantakāyā bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṁ → akilanta-kāyā bodhisattañ ca bodhisatta-mātā tiro-kucchi-gataṁ (pts)Так же точно, монахи, когда бодхисаттва входит в материнское лоно, мать бодхисаттвы не бывает подвержена никакому недугу, мать бодхисаттвы пребывает счастливой, здоровой телом, и мать бодхисаттвы видит находящегося в её лоне бодхисаттву [с телом], наделённым всеми большими и малыми частями, не знающим ущерба в жизненных способностях.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, sattāhajāte bodhisatte bodhisattamātā kālaṁ karoti tusitaṁ kāyaṁ upapajjati.
upapajjati ayamettha → uppajjati ayam ettha (pts) | Tusitaṁ → Bm Tussitaṁ. (pts note) | kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | sattāhajāte → sattāha-jāte (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что на седьмой день после рождения бодхисаттвы исполняется срок матери бодхисаттвы, и она рождается в сонме [божеств] тусита.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nava vā dasa vā māse gabbhaṁ kucchinā pariharitvā vijāyanti, na hevaṁ bodhisattaṁ bodhisattamātā vijāyati. Daseva māsāni bodhisattaṁ bodhisattamātā kucchinā pariharitvā vijāyati.
bodhisattaṁ → (sya-all) | māsāni → Bm māse. (pts note) | hevaṁ → h evaṁ (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | daseva → das eva (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что на седьмой день после рождения бодхисаттвы исполняется срок матери бодхисаттвы, и она рождается в сонме [божеств] тусита.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nisinnā vā nipannā vā vijāyanti, na hevaṁ bodhisattaṁ bodhisattamātā vijāyati. Ṭhitāva bodhisattaṁ bodhisattamātā vijāyati.
ṭhitāva → ṭhitā ca (sya-all) | hevaṁ → h evaṁ (pts) | bodhisattamātā → bodhisatta-mātā (pts) | ṭhitāva → ṭhitā va (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что в то время, когда другие женщины рожают сидя или лёжа, мать бодхисаттвы рожает бодхисаттву не так — мать бодхисаттвы рожает бодхисаттву лишь стоя.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, devā paṭhamaṁ paṭiggaṇhanti, pacchā manussā.
paṭiggaṇhanti → patigaṇhanti (bj) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (sya-all, pts) | kucchismā → Bm kucchimhā, and so throughout. (pts note)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, выходит из материнского лона, то сначала его принимают боги, а потом уже — люди.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, appattova bodhisatto pathaviṁ hoti, cattāro naṁ devaputtā paṭiggahetvā mātu purato ṭhapenti: ‘attamanā, devi, hohi; mahesakkho te putto uppanno’ti.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (sya-all, pts) | appattova → appatto ca (sya-all) | devi → devī (pts) | va → Sdt K ca; Sc omits; Bm and M. iii. 122 va. (pts note) | appattova → appatto va (pts) | devaputtā → deva-puttā (pts) | uppannoti → uppanno ti (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва выходит из материнского лона, то прежде чем бодхисаттва коснётся земли, четверо сыновей богов принимают его и подносят матери, [говоря]: „Будь довольна, божественная, — у тебя родился сын великого могущества!'.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado.
udena → uddena (bj, sya-all, km, pts1ed); udarena (katthaci) | asucinā suddho → visuddho (sya-all) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (sya-all, pts) | visado → visuddho (sya-all) | uddena → udena (bj: machasaṁ) | udena → uddena (cck: syā.); udarena (cck: katthaci) | suddho → visuddho (cck: syā.) | ruhirena → SS here, but only Sd in the repetition, rudhirena. (pts note) | visado → K visuddho; Jāt. i. 53 visado. (pts note) | visadova → visado va (th, pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва выходит из материнского лона, он выходит [из него] чистым, незапятнанным водами, незапятнанным слизью, незапятнанным кровью, незапятнанным чем-либо грязным, [выходит из него] непорочным, чистым.
Seyyathāpi, bhikkhave, maṇiratanaṁ kāsike vatthe nikkhittaṁ neva maṇiratanaṁ kāsikaṁ vatthaṁ makkheti, nāpi kāsikaṁ vatthaṁ maṇiratanaṁ makkheti.
nāpi → napi (sya-all, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | maṇiratanaṁ → maṇi-ratanaṁ (pts) | neva maṇiratanaṁ → n eva maṇi-ratanaṁ (pts) | nāpi → na pi (pts)Это, монахи, как если драгоценный камень завернуть в касийскую ткань, то ни драгоценный камень не пятнает касийскую ткань, ни касийская ткань не пятнает драгоценный камень.
Taṁ kissa hetu?
taṁ → tam (pts)[а в чем причина?
Ubhinnaṁ suddhattā.— в чистоте обоих].
Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito, udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado.
visado → visuddho (sya-all) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | visado → K visuddho (as above). (pts note) | udena → uddena (bjt, th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā nikakhamati visado va (th) | evameva → evam eva (pts) | visadova → visado va (pts)Так же точно, монахи, когда бодхисаттва выходит из материнского лона, он выходит [из него] чистым, незапятнанным водами, незапятнанным слизью, незапятнанным кровью, незапятнанным чем-либо грязным, [выходит из него] непорочным, чистым.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, dve udakassa dhārā antalikkhā pātubhavanti—ekā sītassa ekā uṇhassa yena bodhisattassa udakakiccaṁ karonti mātu ca.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (sya-all, pts) | dhārā → udakadhārā (bj: sīmu) | mātucca → mātu ca (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | dhārā → K and Sum. udakassa. SS and Jāt. i. 53 udaka. (pts note) | mātucca → Sd mātucchā; Bm K mātu ca, and so M. iii. 123. (pts note) | udakakiccaṁ → udaka-kiccaṁ (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва, выходит из материнского лона, то в воздушном пространстве появляются два потока воды, один — холодной, один — горячей, и с их помощью бодхисаттва и [его] мать совершают омовение.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhāriyamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiṁ vācaṁ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti.
uttarābhimukho → uttarenābhimukho (sya-all, km); uttarenamukho (mr) | sattapadavītihārena → satta padavītihāre (bj); satvapadavītihārena (pts) | anudhāriyamāne → anuhīramāne (bj, pts) | āsabhiṁ vācaṁ bhāsati → āsabhiñca vācambhāsati (bj) | āsabhiṁ → āsakiñca (sya-all) | ayamantimā → ayamantimā me (sya-all) | seṭṭhohamasmi lokassa ayamantimā → ayam anitimā (pts) | uttarābhimukho → uttarenābhimukho (bj: syā) | padavītihāre → padavītihārena (bj: machasaṁ) | anuhīramāne → anudhāriyamāne (bj: machasaṁ) | anuviloketi → viloketi (bj: PTS) | uttarābhimukho → uttarenābhimukho (cck: syā.); uttarenamukho (cck: ka.) | uttarābhimukho → MSS. and K uttarenābhimukho, but see M. iii. 123 quoted Sum. i. 60. (pts note) | anuhīramāne → Scd Sum. anuhīramāne; St anubhiramāne; Bm anudhārayamāne; K anudhāriyamāne. See Trencker's Pāli Misc. 79. (pts note) | viloketi → Bm K and Sum. i. 60 anuvil-. (pts note) | anitimā → K adds me. (pts note) | natthi dāni → natthidāni (my, bjt, th) | sampatijāto → sampati-jāto (pts) | sattapadavītihārena → satvapada-vītihārena (pts) | anuviloketi āsabhiṁ → viloketi āsabhiñ ca (pts) | aggohamasmi → aggo ham asmi (pts) | jeṭṭhohamasmi → jeṭṭho ham asmi lokkassa seṭṭho ham asmi (pts) | natthi → n atthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что, едва родившись, бодхисаттва твердо становится на ноги, обращает лицо к северу, проходит семь шагов, и в то время как над ним держат белый зонт, оглядывает все стороны света и произносит могучим голосом: „Я — главный в мире, я — старший в мире, я — лучший в мире, это — последнее рождение, не будет теперь следующего существования!“
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati, atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
mātukucchimhā → mātu kucchismā (sya-all, pts) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | pātubhavati → pātukavati (sya-all) | kucchismā → Bm -imhā. (pts note) | samārake → sammārake (pts) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamaṇa-brāhmaṇiyā (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)Эта закономерность, монахи, такова, что когда бодхисаттва выходит из материнского лона, то в мирах богов, Мары, Брахмы, отшельников и брахманов, богов и людей появляется безграничное, великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṁvutā andhakārā andhakāratimisā, yatthapime candimasūriyā evaṁmahiddhikā evaṁmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
candimasūriyā evaṁmahiddhikā evaṁmahānubhāvā → candimasuriyā evammahānubhāvā (bj) | andhakārā → (sya-all) | candimasūriyā → candimasuriyā (sya-all) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | yatthapime → yattha pime (my) | pātubhavati → pātu bhavati (bjt) | yāpi → yā pi (pts) | andhakāratimisā yatthapime candimasūriyā evaṁmahiddhikā evaṁmahānubhāvā → andhakārā-timisā yattha pi me candima-suriyā evaṁ mahiddhikā evaṁ mahānubhāvā (pts) | tatthapi → tattha pi (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)И даже в тех тёмных, мрачных, покрытых мраком промежуточных мирах, лишённых опоры, куда даже луна и солнце — эти [светила] столь великой силы, столь великого могущества — не приносят света — даже там появляется безграничное великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṁ sañjānanti: ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti.
upapannā → uppannā (bj) | idhūpapannāti → idhupapannāti (sya-all) | yepi → ye pi (pts) | tepi tenobhāsena aññamaññaṁ → te pi ten obhāsena aññam aññaṁ (pts) | aññepi → aññe pi (pts) | idhūpapannāti → idhūpapannā ti (pts)И те существа, которые родились там, узнают друг друга в этом сиянии [и говорят]: „Право же, господа, здесь родились другие существа“.
Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
sampavedhati → sampavedheti (sya-all) | uḷāro → oḷāro (sya-all) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | ayañca dasasahassī → ayañ ca dasa-sahassī (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)И эти десять тысяч миров вселенной дрожат, содрогаются, сотрясаются. Так в мирах появляется безграничное, великое сияние, превосходящее божественный блеск богов.
Ayamettha dhammatā.
ayamettha → ayam ettha (pts)Такова здесь закономерность.
3. Dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇā3. 32 признака великого человека
Jāte kho pana, bhikkhave, vipassimhi kumāre bandhumato rañño paṭivedesuṁ:И вот, монахи, когда родился царевич Випасси, то царю Бандхуме сообщили:
‘putto te, deva, jāto, taṁ devo passatū’ti.
deva → deva te (mr) | deva → deva te (cck: ka.) | deva → -1 Bm deva te. (pts note)„У тебя, Божественный, родился сын. Пусть Божественный посмотрит на него“.
Addasā kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassiṁ kumāraṁ, disvā nemitte brāhmaṇe āmantāpetvā etadavoca:
vipassiṁ kumāraṁ → vipassīkumāraṁ (pts) | vipassiṁ kumāraṁ → vipassī-kumāraṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И когда, монахи, царь Бандхума увидел царевича Випасси, то, увидев, послал за брахманами-прорицателями и сказал так:
‘passantu bhonto nemittā brāhmaṇā kumāran’ti.
kumāranti addasaṁsu → kumāran ti addasāsuṁ (pts)„Пусть почтенные брахманы-прорицатели посмотрят на царевича“.
Addasaṁsu kho, bhikkhave, nemittā brāhmaṇā vipassiṁ kumāraṁ, disvā bandhumantaṁ rājānaṁ etadavocuṁ:
bandhumantaṁ → bandhumaṁ (bj, pts) | vipassiṁ kumāraṁ → vipassīkumāraṁ (pts) | addasaṁsu → addasāsu (bj: machasaṁ) | bandhumaṁ → bandhumantaṁ (bj: machasaṁ) | Addasāsuṁ → So Sdt, Sc addasāsu, Bm K addasaṁsu. (pts note) | bhikkhave → K adds naṁ. (pts note) | Bandhumaṁ → Bm K -mantaṁ. (pts note) | vipassiṁ kumāraṁ → vipassī-kumāraṁ (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И когда, монахи, брахманы-прорицатели увидели царевича Випасси, то, увидев, так сказали царю Бандхуме:
‘attamano, deva, hohi, mahesakkho te putto uppanno, lābhā te, mahārāja, suladdhaṁ te, mahārāja, yassa te kule evarūpo putto uppanno.
te → te deva (bj, pts) | deva → Bm K te only, SS deva only. (pts note) | suladdhaṁ te → suladdhante (th)„Будь доволен, Божественный, — у тебя, Божественный, родился сын великого могущества. Счастье тебе, великий царь, что в твоём семействе родился подобный сын!
Ayañhi, deva, kumāro dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
dve → Bm K add va; SS and Sum. omit. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th, pts) | dveva → dve va (th) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇehi (pts)“ Ведь этот царевич, Божественный, наделён тридцатью двумя знаками великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | janapadatthāvariyappatto → K -ṭṭhāv-. (pts note) | cakkavattī → cakka-vatti (pts) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | sattaratanasamannāgato → satta-ratana-samannāgato (pts)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni sattaratanāni bhavanti.
sattaratanāni → satta ratanāni (bjt) | tassimāni sattaratanāni → tass imāni satta ratanāni (pts)Эти его семь сокровищ.
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj, sya-all) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ → hatthi-ratanaṁ assa-ratanaṁ maṇi-ratanaṁ (pts) | gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva → gahapati-ratanaṁ pariṇāyaka-ratanam eva (pts)Колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parasenappamaddanā → parasenāpamaddanātipi pāṭhena bhavitabba (sya-all note) | parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā → vīraṅga-rūpā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ sāgarapariyantaṁ → paṭhaviṁ sāgara-pariyantaṁ (pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
vivaṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | vivattacchaddo → K vivaṭṭhachado. (pts note) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Katamehi cāyaṁ, deva, kumāro dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
dveva → dve va (th) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇehi (pts) | dveva → dve (pts)Какими же, Божественный, наделён этот царевич тридцатью двумя знаками великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
vijitāvī → vijitāpī (cck) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | janapadatthāvariyappatto → K -ṭṭhāv-. (pts note) | cakkavattī → cakka-vatti (pts) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | sattaratanasamannāgato → satta-ratana-samannāgato (pts)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni sattaratanāni bhavanti.
sattaratanāni → satta ratanāni (bjt) | tassimāni sattaratanāni → tass imāni satta ratanāni (pts)Эти его семь сокровищ.
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj)Колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā → vīraṅga-rūpā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado. Ayañhi, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Yaṁ pāyaṁ, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
vivaṭacchado ayañhi → vivattacchado ayaṁ hi (bj, pts) | idampissa → idampimassa (bj) | ssa → Bm p'imassa, and below. (pts note) | yaṁ pāyaṁ → yampāyaṁ (bjt) | yaṁ pāyaṁ → yaṁpāyaṁ (th) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts) | vivaṭacchado ayañhi → vivattacchaddo ayaṁ hi (pts) | suppatiṭṭhitapādo yaṁ → suppatiṭṭhita-pādo yam (pts) | suppatiṭṭhitapādo idampissa → suppatiṭṭhita-pādo idam pi ssa (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира. У этого царевича, Божественный, ноги имеют хорошую опору. То, что у этого царевича, Божественный, ноги имеют хорошую опору, является у него — великого человека — знаком великого человека.
Imassa, deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi imassa, deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
Imassa, deva → imassa hi deva (?) | sabbākāraparipūrāni → sabbākāraparipūrāṇi (bj) | yampi → yaṁpi deva (sya-all) | deva → (sya-all) | deva → imassa hi deva (cck: ?) | heṭṭhā pādatalesu → heṭṭhāpādatalesu (bjt, th) | pādatalesu → pāda-talesu (pts) | yampi → yam pi deva (pts) | sabbākāraparipūrāni idampissa → sabbākāra-paripūrāni idam pi ssa (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)У этого царевича, Божественный, внизу на ступнях видны [знаки в виде] колёс с тысячами спиц, с ободьями, со ступицами, завершёнными во всех частях. То, что у этого царевича, Божественный, внизу на ступнях видны [знаки в виде] колёс с тысячами спиц, с ободьями, со ступицами, завершёнными во всех частях, является у него — великого человека — знаком великого человека.
Ayañhi, deva, kumāro āyatapaṇhī …pe…
ayañhi → ayaṁ hi deva kumāro āyatapaṇhī yampāyaṁ (bjt) | + → idampimassa (bjt) | ayañhi → ayaṁ hi (th, pts) | āyatapaṇhī → āyatapaṇhi ayaṁ (th) | āyatapaṇhī → āyata-paṇhī (pts)У этого царевича, Божественный, выступающие пятки…
Ayañhi, deva, kumāro dīghaṅgulī …pe…
bhavati → pāṭho’yaṁ potthakesu na dissati. etthāpi aññesupi ṭhānesu “po” iti ca sīhaḷa potthakesu na dissati (bj note) | ayañhi → mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati ayaṁ hi (bjt) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | ayañhi → ayaṁ hi (pts)У этого царевича, Божественный, длинные пальцы…
Ayañhi, deva, kumāro mudutalunahatthapādo …pe…
mudutalunahatthapādo → mudutaḷuṇahatthapādo (bj); mudutaluṇahatthapādo (pts) | mudutalanahatthapādo → aṭṭhakathāyaṁ mudutalunahatthapādo (sya-all note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | mudutalunahatthapādo → mudutalanahatthapādo ayaṁ (th) | mudutalunahatthapādo → mudu-taluṇa-hattha-pādo (pts)У этого царевича, Божественный, нежные, мягкие руки и ноги…
Ayañhi, deva kumāro jālahatthapādo …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | jālahatthapādo → jāla-hattha-pādo (pts)У этого царевича, Божественный, руки и ноги — словно с сетью [между пальцами]…
Ayañhi, deva, kumāro ussaṅkhapādo …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | ussaṅkhapādo → ussaṅkha-pādo (pts)У этого царевича, Божественный, высоко расположенные лодыжки…
Ayañhi, deva, kumāro eṇijaṅgho …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | eṇijaṅgho → eṇi-jaṅgho (pts)У этого царевича, Божественный, ноги, как у антилопы…
Ayañhi, deva, kumāro ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati …pe…
parimasati → parāmasati (mr) | jaṇṇukāni → jannukāni (bj, sya-all, pts) | parimasati → parāmasati (bj: machasaṁ) | parimasati → parāmasati (cck: ka.) | jannukāni → St Bm jaṇṇuk-. (pts note) | parimasati → Sc param-; Bm parām-. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | ṭhitakova → ṭhitako va (th, pts) | + → ayaṁ (th) | pāṇitalehi jaṇṇukāni → pāṇi-talehi jannukāni (pts)Этот царевич, Божественный, стоя и не наклоняясь, может коснуться и охватить колени обеими ладонями…
Ayañhi, deva, kumāro kosohitavatthaguyho …pe…
kosohitavatthaguyho → kośopagatavastiguhya (bj: mahāvyutpatati); kośagatavastiguhya (bj: mahāyānapāṭha) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | kosohitavatthaguyho → kosohita-vatthaguyho (pts)У этого царевича, Божественный, скрытый под одеждой [член] находится в углублении…
Ayañhi, deva, kumāro suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco …pe…
sannibha-ttaco → Bm K sannibhataco. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | kañcanasannibhattaco → kāñcanasannibhataco ayaṁ (th) | suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco → suvaṇṇa-vaṇṇo kañcana sannibha-ttaco (pts)У этого царевича, Божественный, [тело] золотистого цвета, кожа — словно золото…
Ayañhi, deva, kumāro sukhumacchavī; sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati …pe…
upalimpati → upalippati (bj, sya-all) | upalippati → upalimpati (bj: machasaṁ) | upalimpati → upalippati (cck: syā.) | sukhumacchavī → Scd Bm sukhumachavi. (pts note) | upalimpati → Sd uparimpati; St upalippati. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | upalimpati → upalippati ayaṁ (th)У этого царевича, Божественный, гладкая поверхность кожи и из-за гладкой поверхности кожи к телу не пристаёт грязь…
Ayañhi, deva, kumāro ekekalomo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | ekekalomo → ekeka-lomo (pts) | lomakūpesu → loma-kūpesu (pts)У этого царевича, Божественный, волоски [на теле таковы, что] из каждой поры растёт по волоску…
Ayañhi, deva, kumāro uddhaggalomo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni …pe…
kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → kuṇḍalāvattāni dakkhiṇāvattakajātāni (bj); kuṇḍalavattāni dakkhiṇāvattakajātāni (pts) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → kuṇḍalāvattāni dakkhiṇāvattajātāni ayaṁ (th) | uddhaggalomo → uddhagga-lomo (pts) | añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → añjana-vaṇṇāni kuṇḍala-vattāni dakkhiṇāvattaka-jātāni (pts)У этого царевича, Божественный, волоски [на теле] направлены вверх, и волоски, направленные вверх — темно-синие, цвета глазной мази, завиваются в кольца, растут, завиваясь, в правую сторону…
Ayañhi, deva, kumāro brahmujugatto …pe…
brahmujju-gatto → K -ūju- (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | brahmujugatto → brahmujjugatto (bjt) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th)У этого царевича, Божественный, превосходно стройное тело…
Ayañhi, deva, kumāro sattussado …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th)У этого царевича, Божественный, семь выпуклостей…
Ayañhi, deva, kumāro sīhapubbaddhakāyo …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | sīhapubbaddhakāyo → sīha-pubbaddhakāyo (pts)У этого царевича, Божественный, передняя половина тела — как у льва…
Ayañhi, deva, kumāro citantaraṁso …pe…
citantaraṁso → pittantaraṁso (sya-all, km) | citantaraṁso → pitantaraṁso (cck: syā.) | pittantaraṁso → a. evaṁ. sī. citantaraṁso (sya-all note) | citantaraṁso → Sc citaṁtaraṁso; K pittantaraṁso. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | citantaraṁso → pittantaraṁso ayaṁ (th)У этого царевича, Божественный, заполнено [углубление] между плечами…
Ayañhi, deva, kumāro nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo, tāvatakvassa kāyo …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa → nigrodha-parimaṇḍalo yāvatakv assa (pts) | byāmo yāvatakvassa byāmo → vyāmo yāvatakv assa vyāmo (pts)У этого царевича, Божественный, [пропорции подобны] окружности баньянового дерева: какова [высота] его тела, таков размах его рук; каков размах его рук, такова [высота] его тела…
Ayañhi, deva, kumāro samavaṭṭakkhandho …pe…
samavaṭṭakkhandho → samavattakkhandho (bj) | samavatta-kkhandho → Sd samavata-; St samavata- corrected to -vatta; Bm K samavaṭṭa. (pts note) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | samavaṭṭakkhandho → samavatta-kkhandho ayaṁ (pts)У этого царевича, Божественный, округлые плечи…
Ayañhi, deva, kumāro rasaggasaggī …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt) | ayañhi → hi (th, pts) | + → ayaṁ (th) | rasaggasaggī → rasaggas-aggī (pts)У этого царевича, Божественный, в высшей степени тонкий вкус…
Ayañhi, deva, kumāro sīhahanu …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | sīhahanu → sīha-hanu (pts)У этого царевича, Божественный, челюсть — как у льва…
Ayañhi, deva, kumāro cattālīsadanto …pe…
cattālīsadanto → cattāḷīsadanto (bj) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | cattālīsadanto → cattāḷīsadanto ayaṁ (th) | cattālīsadanto → cattālīsa-danto (pts)У этого царевича, Божественный, сорок зубов…
Ayañhi, deva, kumāro samadanto …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | samadanto → sama-danto (pts)У этого царевича, Божественный, ровные зубы…
Ayañhi, deva, kumāro aviraḷadanto …pe…
aviraḷadanto → avivaradanto (bj, pts) | avivaradanto → aviraḷa (bj: sīmu) | aviraḷadanto → avivaradanto (sya-all: sī.) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | aviraḷadanto → avivara-danto (pts)У этого царевича, Божественный, зубы не посажены редко…
Ayañhi, deva, kumāro susukkadāṭho …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | susukkadāṭho → susukka-dāṭho (pts)У этого царевича, Божественный, очень белые зубы…
Ayañhi, deva, kumāro pahūtajivho …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | pahūtajivho → pahūta-jivho (pts)У этого царевича, Божественный, большой язык…
Ayañhi, deva, kumāro brahmassaro karavīkabhāṇī …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | karavīkabhāṇī → karavikabhāṇī ayaṁ (th) | karavīkabhāṇī → karavīka-bhāṇī (pts)У этого царевича, Божественный, превосходно звучащий голос, как у каравики…
Ayañhi, deva, kumāro abhinīlanetto …pe…
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | ayañhi → hi (th) | + → ayaṁ (th) | abhinīlanetto → abhinīla-netto (pts)У этого царевича, Божественный, темно-синие глаза…
Ayañhi, deva, kumāro gopakhumo …pe…
ayañhi → ayaṁ hi deva kumāro gopakhumo yampāyaṁ (bjt) | + → idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati (bjt) | ayañhi → hi (th) | ayañhi → ayaṁ hi (pts) | gopakhumo → go-pakhumo (pts)У этого царевича, Божественный, ресницы как у коровы…
Imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā. Yampi imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
yampi imassa → yampimassa (bj) | mudutūlasannibhā yampi → mudu tūlasannibhā yaṁpi deva (sya-all) | deva → (sya-all) | idampimassa → idam pi ssa (pts) | mudutūlasannibhā idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati → mudu tūlasannibhā ayaṁ (th) | mudutūlasannibhā yampi → mudu-tūla-sannibhā yam pi deva (pts) | mudutūlasannibhā idampimassa → mudu-tūla-sannibhā idam pi ssa (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)У этого царевича, Божественный, между бровями растут белые волоски, подобные мягкой хлопковой ткани.
То, что у этого царевича, Божественный, между бровями растут белые волоски, подобные мягкой хлопковой ткани, является у него — великого человека — знаком великого человека.
Ayañhi, deva, kumāro uṇhīsasīso. Yaṁ pāyaṁ, deva, kumāro uṇhīsasīso, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
idampissa → idampimassa (bj) | ayañhi → ayaṁ hi (bjt, pts) | yaṁ pāyaṁ → yampāyaṁ (bjt) | ayañhi → hi (th) | yaṁ pāyaṁ → yaṁpāyaṁ (th) | uṇhīsasīso yaṁ → uṇhīsa-sīso yam (pts) | uṇhīsasīso idampissa → uṇhīsa-sīso idam pi ssa (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)У этого царевича, Божественный, на голове сверху выпуклость.
То, что у этого царевича, Божественный, на голове сверху выпуклость, является у него — великого человека — знаком великого человека.
Imehi kho ayaṁ, deva, kumāro dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
dveva → dve va (th) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇehi (pts) | dveva → dve (pts)Итак этот царевич, Божественный, наделён этими тридцатью двумя знаками великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | sattaratanasamannāgato → satta-ratanasamannāgato (pts)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni sattaratanāni bhavanti.
tassimāni sattaratanāni → tass imāni satta-ratanāni (pts)Эти его семь сокровищ.
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj, sya-all) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)Колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parosahassaṁ → paro-sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā → vīraṅga-rūpā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
asatthena dhammena → dhammena samena (sya-all, km) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | dhammena → dhammena samena (bj: syā) | dhammena → dhammena samena (cck: syā.) | dhammena → K adds samena here, but not in 31. (pts note) | pathaviṁ sāgarapariyantaṁ → paṭhaviṁ sāgara-pariyantaṁ (pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado’ti.
vivaṭacchadoti → vivattacchadoti (bj, pts) | vivaṭacchadoti atha kho → vivaṭacchado hoti athakho (sya-all) | ti → Bm -cchado; K vivaṭacchado hoti. (pts note) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts) | vivaṭacchadoti → vivattacchaddo ti (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
4. Vipassīsamaññā4. Признание Випасси
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā nemitte brāhmaṇe ahatehi vatthehi acchādāpetvā sabbakāmehi santappesi.
acchādāpetvā → acchādetvā (sya-all, km) | acchādāpetvā → acchādetvā (cck: syā.) | ahatehi → Bm āhatehi. (pts note) | acchādāpetvā → K acchādetvā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sabbakāmehi → sabba-kāmehi (pts)И вот, монахи, царь Бандхума наделил брахманов-прорицателей безупречными одеждами и исполнил все их желания.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa dhātiyo upaṭṭhāpesi.
atha kho → athakho (th)И вот, монахи, царь Бандхума приставил нянек к царевичу Випасси.
Aññā khīraṁ pāyenti, aññā nhāpenti, aññā dhārenti, aññā aṅkena pariharanti.
khīraṁ → sudaṁ (bj, pts) | nhāpenti → nahāpenti (bj, pts) | pāyenti → khīraṁ pāyenti (bj: sīmu) | nhāpenti → nahāpentīti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | sudaṁ → Bm K khīraṁ. (pts note) | nahāpenti → Bm nhāp-. So K in text, but nahāpenti in note. (pts note)Одни давали ему грудь, другие — омывали его, третьи — носили, четвёртые — держали на коленях.
Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa setacchattaṁ dhārayittha divā ceva rattiñca:
dhārayittha → dhārīyittha (bj) | rattiñca → rattiṁ ca (th) | ceva rattiñca → eva rattiñ ca (pts)И над рождённым царевичем Випасси, монахи, день и ночь держали белый зонт [желая]:
‘mā naṁ sītaṁ vā uṇhaṁ vā tiṇaṁ vā rajo vā ussāvo vā bādhayitthā’ti.
vā bādhayitthāti → vāti (sya-all) | bādhayitthāti → bādhā ti (pts) | ti → Bm bādhayitthāti; K ti only (without verb). A. i. 145 has phussi after mā naṁ, and omits bādha. (pts note)„Да не потревожат его ни холод, ни жара, ни солома, ни пыль, ни роса“.
Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo.И родившийся царевич Випасси, монахи, стал дорог и приятен многим людям.
Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṁ vā padumaṁ vā puṇḍarīkaṁ vā bahuno janassa piyaṁ manāpaṁ;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это, монахи, как голубой лотос, или красный лотос, или белый лотос дорог и приятен многим людям, так же точно, монахи, царевич Випасси стал дорог и приятен многим людям;
evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo.
evameva → evam eva (pts)так же точно, монахи, царевич Випасси стал дорог и приятен многим людям.
Svāssudaṁ aṅkeneva aṅkaṁ parihariyati.
parihariyati → pariharīyati (bj, pts) | Svāssudaṁ → Bm svassudaṁ; SS here So sudam; Sum svāsudaṁ. (pts note) | aṅkaṁ → Bm aṅgen'; eva aṅgaṁ. (pts note) | aṅkeneva → aṅken eva (pts)И его, поистине, держали на коленях, передавая друг другу.
Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.
kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca → kumāro brahmassaro mañjussaro ca (mr) | ca → brahmassaro mañjussaroca (bj: machasaṁ) | ca → vaggūmadhurassarā ca (bj: PTS) | ca → kumāro brahmassaro mañjussaro ca (cck: sī. ka.) | ca → Sd brahmassaro mañjussaro ca; Bm brahmassaro ca mañjuro ca; Sct K Sum omit. (pts note) | pemaniyassaro → pemanīyassaro (th) | vaggussaro → vaggu-ssaro (pts) | madhurassaro → madhura-ssaro (pts) | pemaniyassaro → pemanīya-ssaro (pts)И родившийся царевич Випасси, монахи, имел красивый голос, приятный голос, сладкозвучный голос, ласковый голос.
Seyyathāpi, bhikkhave, himavante pabbate karavīkā nāma sakuṇajāti mañjussarā ca vaggussarā ca madhurassarā ca pemaniyassarā ca;
vaggussarā ca → vaggu (pts) | vaggu- → K vaggussarā ca madhurassarā ca. (pts note) | pemaniyassarā → pemanīyassarā (bjt, th) | karavīkā → karavikā (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | sakuṇajāti → sakuṇa-jāti (pts) | vaggussarā → vaggu madhura-ssarā (pts) | madhurassarā → pemanīyassarā (pts)Это, монахи, как птица под названием каравика, живущая в горах Гималаев, имеет красивый голос, приятный голос, сладкозвучный голос, ласковый голос;
evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.
pemaniyassaro → pemanīyassaro (bjt, th, pts) | evameva → evam eva (pts) | vaggussaro → vaggu-ssaro (pts)так же точно, монахи, царевич Випасси имел красивый голос, приятный голос, сладкозвучный голос, ласковый голос.
Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa kammavipākajaṁ dibbacakkhu pāturahosi yena sudaṁ samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.
yena sudaṁ → yena dūraṁ (sya-all, km) | dibbacakkhu → dibbaṁ cakkhu (bj); dibbacakkhuṁ (sya-all) | dibbacakkhu pāturahosi → dibbaṁ cakkhuṁ pātur ahosi (pts) | sudaṁ → yena dura (bj: syā) | sudaṁ → yena dūraṁ (cck: syā.) | cakkhuṁ → SS dibbaṁ cakkhuṁ; Bm dibba-cakkhu; K dibbacakkhuṁ. (pts note) | sudaṁ → K dūraṁ. (pts note) | rattiñca → rattiṁ ca (th) | kammavipākajaṁ dibbacakkhu pāturahosi → kamma-vipākajaṁ dibbaṁ cakkhuṁ pātur ahosi (pts) | ceva rattiñca → eva rattiñ ca (pts)И у родившегося царевича Випасси, монахи, было божественное зрение, появившееся как созревший [плод совершенных им в предыдущих рождениях] действий, которым он днём и ночью мог видеть на йоджану в окружности.
Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro animisanto pekkhati seyyathāpi devā tāvatiṁsā.
devā → bhikkhave devatā (sya-all) | animisanto → Bm animmisanto, and below; K animmissanto, and below. (pts note) | pi → K adds bhikkhave. (pts note) | devā → K devatā. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)И родившийся царевич Випасси, монахи, мог глядеть вперёд не мигая, подобно тридцати трём богам.
‘Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave → jātassa kho pana bhikkhave (sya-all); animmissantā pekkhāti evameva kho bhikkheve (km); jātassa kho pana bhikkhave (mr) | pekkhatīti → animmissanto pekkhati jātassa (sya-all) | kho → kho pana (sya-all) | vipassī vipassī tveva → vipassītveva (sya-all) | bhikkhave → animisanto pekkhati, jātassa kho pana bhikkhave (cck: ka.) | Animisanto → K animmissantā. (pts note) | kumāro → Bm K omit. (pts note) | pekkhatīti → Bm pekkhati; K pekkhanti. (pts note) | kho → Bm jātassa kho pana; K evam eva kho bhikkhave Vipassī kumāro animmissanto pekkhati. Jātassa kho pana. (pts note) | Vipassī → Sd K omit. (pts note) | animisanto → animmissantā pekkhanti evameva kho bhikkhave vipassī (th)„Царевич глядит вперёд, не мигая“, — [говорили люди], и так, монахи, царевича Випасси стали звать по имени „Випасси, Випасси“.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā atthakaraṇe nisinno vipassiṁ kumāraṁ aṅke nisīdāpetvā atthe anusāsati.
atthakaraṇe → aṭṭakaraṇe (sya-all, km) | atthe → aṭṭe (sya-all) | vipassiṁ kumāraṁ → vipassikumāraṁ (pts) | atthakaraṇe → aṭṭakaraṇe (bj: syā) | atthakaraṇe → aṭṭa karaṇe (cck: syā.) | attha-karaṇe → Sd -karaṇo; Bm aṭṭha-kar-; K aṭṭakaraṇe. (pts note) | aṅke → Bm aṅge, and below. (pts note) | atthe → K aṭṭe. (pts note) | atha kho → athakho (th) | vipassiṁ kumāraṁ → vipassi-kumāraṁ (pts)И вот, монахи, царь Бандхума, сидя в суде, вершил суд, сажая себе на колени царевича Випасси.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro pituaṅke nisinno viceyya viceyya atthe panāyati ñāyena.
ñāyena → ñāṇena (sya-all, km) | panāyati → panayati (bj) | ñāyena → aṭṭe panāyati ñāṇena (cck: syā.) | ñāyena → K ñāṇena. (pts note) | pituaṅke → pitu aṅke (bjt, th, pts)И там, монахи, царевич Випасси, сидя на коленях отца, тщательно разбирался в делах, соблюдая справедливость.
Viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyoso mattāya ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
panāyati → panayati (bj) | atthe → aṭṭe (sya-all) | ñāyenāti kho → ñāṇenāti athakho (sya-all) | vipassī vipassī tveva → vipassītveva (sya-all) | atthe → K aṭṭe. (pts note) | ñāyenāti → K ñāṇenāti. (pts note) | ñāyenāti → K adds atha. (pts note) | Vipassissa → Sc Vipassī-. (pts note) | Vipassī → K omits second Vipassī. (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt)„Царевич тщательно разбирается в делах, соблюдая справедливость“, — [говорили люди], и так, монахи, царевича Випасси все больше стали звать по имени „Випасси, Випасси“.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa tayo pāsāde kārāpesi, ekaṁ vassikaṁ ekaṁ hemantikaṁ ekaṁ gimhikaṁ;
atha kho → athakho (th)И вот, монахи, царь Бандхума приказал построить для царевича Випасси три дворца — один для дождливого времени года, один для зимы, один для лета;
pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi.
pañca kāmaguṇāni → pañcakāmaguṇāni (bjt, th) | kāmaguṇāni → kāma-guṇāni (pts)и снабдил [их всем необходимым для] удовлетворения пяти чувств.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṁ orohatīti.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse → vassike pāsāde vassike cattāro māse (bj, pts1ed) | pāsāde → pāsāde vassike (bj, pts) | tūriyehi → turiyehi (sya-all) | tūriyehi paricārayamāno → turiyehi parivārayamāno (pts) | māse → vassike pāsāde cattāro māse (bj: machasaṁ) | māse → vassike pāsāde vassike (cck note) | vassike → K omits vassike, but see A i. 145. (pts note) | nippurisehi → Bm nipur-. (pts note) | parivārayamāno → Bm paricāriya-. (pts note) | orohati → K orohatīti. (pts note) | heṭṭhāpāsādaṁ orohatīti → heṭṭhā pāsādaṁ orohati jāti (pts)И там, монахи, царевич Випасси [проводил] четыре дождливых месяца во дворце для дождливого времени года, окружённый женщинами-музыкантшами, и не спускался вниз из дворца.
Paṭhamabhāṇavāro.
paṭhamakabhāṇavāraṁ → jātikkhaṇḍaṁ niṭṭhitaṁ (bj: PTS) | niṭṭhitaṁ → -11 Bm K Paṭhama-bhāṇavāraṁ. (pts note) | paṭhamabhāṇavāro → paṭhamabhāṇavāraṁ (th) | paṭhamabhāṇavāro → khaṇḍaṁ niṭṭhitaṁ (pts)Окончен раздел о рождении.
5. Jiṇṇapurisa5. Состарившийся человек
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena sārathiṁ āmantesi:
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ → bahunnaṁ vassa-satānaṁ bahunnaṁ (pts)И вот, монахи, по прошествии многих лет, многих сотен лет, многих тысяч лет царевич Випасси обратился к возничему:
‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni uyyānabhūmiṁ gacchāma subhūmidassanāyā’ti.
subhūmidassanāyāti → subhūmiṁ dassanāyāti (bj, sya-all); bhūmiṁ dassanāyāti (pts) | uyyānabhūmiṁ → uyyānabhumiṁ (pts) | bhaddāni → Sct omit first and third, but not second time. (pts note) | bhūmiṁ → Sc K subhūmiṁ; Bm subhūmi. (pts note) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhumiṁ (pts)„Дорогой возничий, запряги самые лучшие колесницы — мы поедем по роще для увеселений, чтобы осмотреть её“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi:
vipassissa kumārassa → vipassikumārassa (sya-all) | yojetvā → yojāpetvā (pts) | yojetvā → yojāpetvā (bj: PTS) | Vipassissa → K Vipassi-. (pts note)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, приказав запрячь самые лучшие колесницы, он сообщил царевичу Випасси:
‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni,„Запряжены, Божественный, эти самые лучшие колесницы
yassadāni kālaṁ maññasī’ti.
yassadāni → yassa dāni (my, pts)[делай] теперь, как ты считаешь нужным“.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṁ niyyāsi.
bhaddaṁ yānaṁ → bhadraṁ yānaṁ (sya-all, km) | bhaddaṁ → (bj, pts) | bhaddaṁ bhaddaṁ → bhadraṁ (sya-all) | uyyānabhūmiṁ → uyyānabhumiṁ (pts) | bhaddaṁ → bhaddaṁ bhaddaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | yānaṁ → bhadraṁ yānaṁ (cck: syā.); bhaddaṁ yānaṁ (cck: pī.); cattāro māse (cck: sī. pī.) | bhaddaṁ → Bm bhaddaṁ bhaddaṁ; K bhadraṁ, See pp. 28, 41. (pts note) | niyyāsi → Sd Bm niyyāti. See p. 41. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt) | atha kho → athakho (th)И вот, монахи, царевич Випасси взошёл на лучшую колесницу и в сопровождении самых лучших колесниц выехал в рощу для увеселений.
Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto purisaṁ jiṇṇaṁ gopānasivaṅkaṁ bhoggaṁ daṇḍaparāyanaṁ pavedhamānaṁ gacchantaṁ āturaṁ gatayobbanaṁ.
bhoggaṁ → bhaggaṁ (sya-all, km) | daṇḍaparāyanaṁ → daṇḍaparāyaṇaṁ (bj) | niyyanto → niyanto (bj: PTS) | bhoggaṁ → bhaggaṁ (bj: syā) | bhoggaṁ → bhaggaṁ (cck: syā.) | bhoggaṁ → K bhaggaṁ. See A. i. 138; M. i. 88; Dhp. A. 315; and Jāt. i. 59. (pts note) | gopānasivaṅkaṁ → gopānasi-vaṅkaṁ (pts) | daṇḍaparāyanaṁ → daṇḍa-parāyanaṁ (pts) | gatayobbanaṁ → gata-yobbanaṁ (pts)„Божественный, проезжая по роще для увеселений, царевич увидел состарившегося человека, согбенного, словно подпорка для крыши, скрюченного, опирающегося на палку, шатающегося на ходу, немощного, давно расставшегося с юностью.
Disvā sārathiṁ āmantesi:Увидев [его], он обратился к возничему:
‘ayaṁ pana, samma sārathi, puriso kiṅkato?
kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | ayaṁ pana → ayampana (bjt) | ayaṁ → ayam (pts) | kiṅkato → kiṁ kato (pts)„Дорогой возничий, что сделал этот человек?
Kesāpissa na yathā aññesaṁ, kāyopissa na yathā aññesan’ti.
kesāpissa → kesā pi ssa (pts) | kāyopissa → kāyo pi ssa (pts) | aññesanti → aññesan ti (pts)Что волосы его не как у других, и тело его не как у других?“.
‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’ti.„Божественный, он, как называют это, состарился“.
‘Kiṁ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’ti?
kiṁ paneso → kimpaneso (bjt) | nāmāti → nāmā ti (bjt) | kiṁ paneso → kim pan eso (pts)„Почему же, дорогой возничий, его называют состарившимся“?
‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma. Na dāni tena ciraṁ jīvitabbaṁ bhavissatī’ti.
na dāni → nadāni (bjt, th)„Его называют состарившимся, Божественный, потому что ему остаётся недолго жить“.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṁ anatīto’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | anatītoti → anatīto ti (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | kiṁ → kim (pts) | ahampi jarādhammo → aham pi jarā-dhammo (pts) | anatītoti → anatītā ti (pts)„Как же, дорогой возничий, я тоже подвержен старости, и не могу преодолеть старость“?
‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṁ anatītā’ti.
mayañcamha → mayañcamhā (bj, sya-all) | amhā → SS often amha. (pts note) | tvañca → tvañ ca (pts) | mayañcamha → mayañ amhā (pts) | jarādhammā → jarā-dhammā (pts) | anatītāti → anatītā ti (pts)„И ты, Божественный, и я — все мы подвержены старости и не можем преодолеть старость“.
‘Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā. Itova antepuraṁ paccaniyyāhī’ti.
itova → ito ca (sya-all) | paccaniyyāhīti → SS Bm always pacca-; K at first pacca-, towards the end paccā. St -nūy-; Scd -nūyy-. (pts note) | alaṁ dānajja → alandānajja (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā itova → alan dān ajja uyyāna-bhūmiyā ito va (pts)„Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений. Возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsi.
tatova → tatoca (bj, sya-all) | sārathi → sārāthi (pts) | tatova → tato ca (th) | tatova → tato va (pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, он возвратился после этого назад во внутренние покои.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (bj, pts) | antepuragato → antepuraṁ gato (bj: machasaṁ) | antepuraṁ gato → antepura-gato (pts)И тогда, монахи, войдя во внутренние покои, царевич Випасси болезненный и грустный стал думать:
‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’ti.
Dhi-r- → Bm dhī. (pts note) | nāma → So SS Bm K and below; Jāt. i. 59 jātiyā. (pts note) | dhiratthu → dhi-r atthu (pts)„Увы! [тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость! “.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṁ āmantāpetvā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | sārathiṁ → sārathi (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, монахи, царь Бандхума обратился к возничему и сказал:
‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha? Kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti?
ahosīti → ahosī ti (bjt) | uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts)„Дорогой возничий, порадовался ли царевич роще для увеселений? Дорогой возничий, был ли удовлетворён царевич рощей для увеселений“?
‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti.
uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts)„Нет, Божественный, царевич не порадовался роще для увеселений. Нет, Божественный, царевич не был удовлетворён рощей для увеселений“.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | niyyantoti → niyyanto ti (bjt, pts) | kiṁ → kim (pts)„Что же, дорогой возничий, увидел царевич, проезжая по роще для увеселений“?
‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto purisaṁ jiṇṇaṁ gopānasivaṅkaṁ bhoggaṁ daṇḍaparāyanaṁ pavedhamānaṁ gacchantaṁ āturaṁ gatayobbanaṁ.
daṇḍaparāyanaṁ → daṇḍaparāyaṇaṁ (bj) | bhoggaṁ → bhaggaṁ (sya-all) | Addasā → All MSS. addasa in the question, addasā in the answer. (pts note) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhūmiṁ (pts) | gopānasivaṅkaṁ → gopānasi-vaṁkaṁ (pts) | daṇḍaparāyanaṁ → daṇḍa-parāyanaṁ (pts) | āturaṁ gatayobbanaṁ → āturaṁ-gata-yobbanaṁ (pts)„Божественный, проезжая по роще для увеселений, царевич увидел состарившегося человека, согбенного, словно подпорка для крыши, скрюченного, опирающегося на палку, шатающегося на ходу, немощного, давно расставшегося с юностью.
Disvā maṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Увидев [его], он сказал мне:
“ayaṁ pana, samma sārathi, puriso kiṅkato, kesāpissa na yathā aññesaṁ, kāyopissa na yathā aññesan”ti?
kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | ayaṁ pana → ayampana (bjt) | aññesanti → aññesan ti (ms2005, pts) | ayaṁ → ayam (pts) | kiṅkato kesāpissa → kiṁ kato kesā pi ssa (pts) | kāyopissa → kāyo pi ssa (pts)‘Дорогой возничий, что сделал этот человек, что волосы его не как у других, и тело его не как у других’?
“Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā”ti.
nāmāti kiṁ paneso → nāmā ti kimpana so (bj)‘Божественный, он, как называют это, состарился’.
“Kiṁ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā”ti?
kiṁ paneso → kim pana so (pts) | kiṁ paneso → kimpana so (bjt) | nāmāti → nāmā ti (bjt, ms2005)‘Почему же, дорогой возничий, его называют состарившимся’?
“Eso kho, deva, jiṇṇo nāma na dāni tena ciraṁ jīvitabbaṁ bhavissatī”ti.
na dāni → nadāni (bjt, th) | bhavissatīti → bhavissatī ti (ms2005)‘Его называют состарившимся, Божественный, потому что ему остаётся недолго жить’.
“Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṁ anatīto”ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | anatītoti → anatīto ti (bjt, ms2005, pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | kiṁ → kim (pts) | ahampi jarādhammo → aham pi jarā-dhammo (pts)‘Как же, дорогой возничий, — я тоже подвержен старости, и не могу преодолеть старость’?
“Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṁ anatītā”ti.
mayañcamha → mayañcamhā (bj, sya-all) | anatītāti → anatītā ti (bjt, ms2005, pts) | tvañca → tvañ ca (pts) | mayañcamha → mayañ amhā (pts) | jarādhammā → jarā-dhammā (pts)‘И ты, Божественный, и я — все мы подвержены старости и не можем преодолеть старость’.
“Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṁ paccaniyyāhī”ti.
itova → ito ca (sya-all) | alaṁ dānajja → alandānajja (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | paccaniyyāhīti → paccaniyyāhī ti (ms2005) | alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā itova antepuraṁ → alan dān ajja uyyāna-bhūmiyā ito va antepuram (pts)‘Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений — возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]’.
“Evaṁ, devā”ti kho ahaṁ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsiṁ.
tatova → tato ca (sya-all) | devāti → devā ti (ms2005) | tatova → tato va (pts)‘Хорошо, Божественный’, — согласился я с царевичем Випасси, и вот, Божественный, я возвратился после этого назад во внутренние покои.
So kho, deva, kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (bj, pts) | antepuraṁ gato → antepura-gato (pts)И вот, Божественный, войдя во внутренние покои, царевич болезненный, грустный стал думать:
“dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī”’ti.
paññāyissatīti → paññāyissatī ti (ms2005) | dhiratthu → dhi-r-atthu (pts)‘Увы! [тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость!’“.
6. Byādhitapurisa6. Больной человек
Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, царь Бандхума подумал так:
‘Mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṁ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṁ pabbaji, mā heva nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ saccaṁ assa vacanan’ti.
mā heva → māheva (bjt) | heva → h eva (pts) | vacananti → vacanan ti (pts)„Да не откажется царевич Випасси от царства, да не станет царевич Випасси странствовать бездомным, оставив дом, да не окажутся истинными слова брахманов прорицателей.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyoso mattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi:
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my) | bhiyyoso mattāya pañca kāmaguṇāni → bhiyyosomattāya pañcakāmaguṇāni (bjt) | atha kho → athakho (th) | pañca kāmaguṇāni → pañcakāmaguṇāni (th) | kāmaguṇāni → kāma-guṇāni (pts)И вот, монахи, царь Бандхума приказал доставлять царевичу Випасси ещё больше удовольствий для удовлетворения пяти чувств с тем:
‘yathā vipassī kumāro rajjaṁ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyya, yathā nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ micchā assa vacanan’ti.
kareyya → kāreyya (sya-all, pts) | vacananti → vacanaṁ (sya-all, pts) | kāreyya → Bm kareyya. (So Sc here, but not afterwards.) (pts note) | vacanaṁ → SS Bm vacanan ti. (pts note)чтобы царевич Випасси не отказывался от царства, чтобы царевич Випасси не стал странствовать бездомным, оставив дом, чтобы слова брахманов-прорицателей оказались ложными.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (sya-all) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgibhūto parivāreti (pts) | samaṅgi-bhūto → Sc Bm samaṅgī- (pts note) | parivāreti → So SS; Bm paricāreti. (pts note) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgi-bhūto parivāreti (pts)И так, монахи, царевич Випасси услаждался, будучи наделён и снабжён пятью признаками чувственности.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṁ vassānaṁ …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts) | pe → spelled out in full (bjt) | atha kho → athakho (th)И вот, монахи, по прошествии многих лет…
Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto purisaṁ ābādhikaṁ dukkhitaṁ bāḷhagilānaṁ sake muttakarīse palipannaṁ semānaṁ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṁ aññehi saṁvesiyamānaṁ.
semānaṁ → sayamānaṁ (sya-all, km, mr) | palipannaṁ → paḷipannaṁ (bj) | semānaṁ → sayamānaṁ (cck: syā. ka.) | sayamānaṁ → semānaṁ (sya-all: sī.) | dukkhitaṁ → St dukkhaṁ; Sd dukkhiṁ (see M. i. 88, A. i. 139). (pts note) | semānaṁ → St sopānaṁ; Bm K sayamānaṁ. (pts note) | bāḷhagilānaṁ → bāḷha-gilānaṁ (pts) | muttakarīse → mutta-karīse (pts)И вот, монахи, проезжая по роще для увеселений, царевич Випасси увидел человека, поражённого недугом, сражённого болью, совсем немощного, лежащего в собственных испражнениях, в то время как одни приподымали его, другие — укладывали.
Disvā sārathiṁ āmantesi:Увидев [его], он обратился к возничему:
‘ayaṁ pana, samma sārathi, puriso kiṅkato?
kiṅkato → kiṅkate (bj) | kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | ayaṁ pana → ayampana (bjt) | ayaṁ → ayam (pts) | kiṅkato → kiṁ kato (pts)„Дорогой возничий, что сделал этот человек?
Akkhīnipissa na yathā aññesaṁ, saropissa na yathā aññesan’ti?
saropissa → siropissa (sya-all, km) | saropissa → siropissa (cck: syā.) | saro → K siro. (pts note) | akkhīnipissa → akkhīni pi ssa (pts) | saropissa → saro pi ssa (pts) | aññesanti → aññesan ti (pts)Что глаза его не как у других, и голос его не как у других“?
‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’ti.
byādhito → byādhiko (sya-all) | vyādhito → Bm K byādhito, and throughout. (pts note)„Божественный, он, как называют это, болен“.
‘Kiṁ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’ti?
kiṁ paneso → kimpana so (bj); kim pana eso (pts) | byādhito → byādhiko (sya-all) | nāmāti → nāmā ti (bjt) | byādhito → vyādhito (pts)„Почему же, дорогой возничий, его называют больным“?
‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’ti.
byādhito → byādhiko (sya-all) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | byādhito → vyādhito (pts) | appeva → app eva (pts)„Его называют больным, Божественный, потому, что, поистине, ему следовало бы оправиться от недуга“.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṁ anatīto’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | anatītoti → anatīto ti (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | kiṁ → kim (pts) | ahampi byādhidhammo byādhiṁ anatītoti → aham pi vyādhi-dhammo vyādhiṁ anatīto ti (pts)„Как же, дорогой возничий, — я тоже подвержен болезни и не могу преодолеть болезнь“?
‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṁ anatītā’ti.
mayañcamha → mayañcamhā (bj, sya-all)„И ты, Божественный, и я — все мы подвержены болезни и не можем преодолеть болезнь“.
‘Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṁ paccaniyyāhī’ti.
itova → ito ca (sya-all) | alaṁ dānajja → alandānajja (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā itova → alan dān ajja uyyānaahūmiyā ito va (pts)„Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений — возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsi.
tatova → tato ca (sya-all) | tatova → tato va (pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, он возвратился после этого назад во внутренние покои.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (bj, pts) | antepuraṁ gato → antepura-gato (pts)И тогда, монахи, войдя во внутренние покои, царевич Випасси болезненный, грустный стал думать:
‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’ti.
dhiratthu → dhi-r-atthu (pts) | byādhi → vyādhi (pts)„Увы! [Тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость, является болезнь! “.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṁ āmantāpetvā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, монахи, царь Бандхума обратился к возничему и сказал:
‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti?
ahosīti → ahosī ti (bjt) | uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts)„Дорогой возничий, порадовался ли царевич роще для увеселений? Дорогой возничий, был ли удовлетворён царевич рощей для увеселений“?
‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti.
uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts)„Нет, Божественный, царевич не порадовался роще для увеселений. Нет, Божественный, царевич не был удовлетворён рощей для увеселений.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | niyyantoti → niyyanto ti (bjt, pts) | kiṁ → kim (pts)„Что же, дорогой возничий, увидел царевич, проезжая по роще для увеселений“?
‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto purisaṁ ābādhikaṁ dukkhitaṁ bāḷhagilānaṁ sake muttakarīse palipannaṁ semānaṁ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṁ aññehi saṁvesiyamānaṁ.
palipannaṁ → paḷipannaṁ (bj) | saṁvesiyamānaṁ → saṁvesīyamānaṁ (bj) | semānaṁ → sayamānaṁ (sya-all) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhūmiṁ (pts) | bāḷhagilānaṁ → bāḷha-gilānaṁ (pts)„Божественный, проезжая по роще для увеселений, царевич Випасси увидел человека, поражённого недугом, сражённого болью, совсем немощного, лежащего в собственных испражнениях, в то время как одни приподымали его, другие — укладывали.
Disvā maṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Увидев [его], он сказал мне:
“ayaṁ pana, samma sārathi, puriso kiṅkato, akkhīnipissa na yathā aññesaṁ, saropissa na yathā aññesan”ti?
ayaṁ pana → ayampanna (bj) | saropissa → siropissa (sya-all) | kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | aññesanti → aññesan ti (ms2005, pts) | ayaṁ → ayam (pts) | kiṅkato akkhīnipissa → kiṁ kato akkhīni pi ssa (pts) | saropissa → saro pi ssa (pts)‘Дорогой возничий, что сделал этот человек, что глаза его не как у других, и голос его не как у других’?
“Eso kho, deva, byādhito nāmā”ti.
byādhito → byādhiko (sya-all) | nāmāti → nāmā ti (ms2005) | byādhito → vyādhito (pts)‘Божественный, он, как называют это, болен’.
“Kiṁ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā”ti?
kiṁ paneso → kimpanesa (bj) | byādhito → byādhiko (sya-all) | nāmāti → nāmā ti (bjt, ms2005) | kiṁ paneso → kim pan eso (pts) | byādhito → vyādhito (pts)‘Почему же, дорогой возничий, его называют больным’?
“Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā”ti.
byādhito → byādhiko (sya-all) | appeva nāma → appevanāma (th) | vuṭṭhaheyyāti → vuṭṭhaheyyā ti (ms2005) | byādhito → vyādhito (pts) | appeva → app eva (pts)‘Его называют больным, Божественный, потому, что, поистине, ему следовало бы оправиться от недуга’.
“Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṁ anatīto”ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | byādhidhammo byādhiṁ anatītoti → vyādhidhammo vyādhiṁ anatīto ti (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | anatītoti → anatīto ti (ms2005) | kiṁ → kim (pts) | ahampi byādhidhammo byādhiṁ anatītoti → aham pi vyādhi-dhammo vyādhiṁ anatīto ti (pts)‘Как же, дорогой возничий, — я тоже подвержен болезни и не могу преодолеть болезнь’?
“Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṁ anatītā”ti.
mayañcamha → mayañcamhā (bj, sya-all) | byādhidhammā byādhiṁ → vyādhidhammā vyādhiṁ (bjt) | anatītāti → anatītā ti (ms2005)‘И ты, Божественный, и я — все мы подвержены болезни и не можем преодолеть болезнь’.
“Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṁ paccaniyyāhī”ti.
itova → ito ca (sya-all) | tena hi → tenahi (th) | alaṁ dānajja → alandānajja (th) | paccaniyyāhīti → paccaniyyāhī ti (ms2005) | alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā itova → alan dān ajja uyyāna-bhūmiyā ito va (pts)‘Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений — возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]’.
“Evaṁ, devā”ti kho ahaṁ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsiṁ.
tatova → tato ca (sya-all) | devāti → devā ti (ms2005) | tatova → tato va (pts)‘Хорошо, Божественный’, — согласился я с царевичем Випасси, и вот, Божественный, я возвратился после этого назад во внутренние покои.
So kho, deva, kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (bj, pts) | so → eso (sya-all) | kho → K eso. (pts note) | antepuraṁ gato → antepura-gato (pts)И вот, Божественный, войдя во внутренние покои, царевич болезненный, грустный стал думать: ‘Увы! [Тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость, является болезнь! ’“:
“dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī”’ti.
byādhi → vyādhi (bjt, pts) | paññāyissatīti → paññāyissatī ti (ms2005) | dhiratthu → dhi-r-atthu (pts)‘Увы! [Тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость, является болезнь!“.
7. Kālaṅkatapurisa7. Умерший человек
Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, царь Бандхума подумал так:
‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṁ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṁ pabbaji, mā heva nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ saccaṁ assa vacanan’ti.
+ → kho (bjt) | heva → h eva (pts) | vacananti → vacanan ti (pts)„Да не откажется царевич Випасси от царства, да не станет царевич Випасси странствовать бездомным, оставив дом, да не окажутся истинными слова брахманов-прорицателей!“.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyoso mattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi:
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | upaṭṭhāpesi → upaṭṭhapesi (bjt) | atha kho → athakho (th) | pañca kāmaguṇāni → pañcakāmaguṇāni (th) | kāmaguṇāni → kāma-guṇāni (pts)И вот, монахи, царь Бандхума приказал доставлять царевичу Випасси ещё больше удовольствий для удовлетворения пяти чувств с тем, чтобы царевич Випасси не отказывался от царства,
‘yathā vipassī kumāro rajjaṁ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyya, yathā nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ micchā assa vacanan’ti.
kareyya → kāreyya (sya-all, pts) | vacananti → vacanaṁ (sya-all, pts)чтобы царевич Випасси не стал странствовать бездомным, оставив дом, чтобы слова брахманов-прорицателей оказались ложными.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
pañcahi kāmaguṇehi → pañcakāmaguṇehi (sya-all) | samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (sya-all) | kāmaguṇehi → kāma-guṇehi (pts) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgi-bhūto (pts)И так, монахи, царевич Випасси услаждался, будучи наделён и снабжён пятью признаками чувственности.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṁ vassānaṁ …pe…
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj) | pe → spelled out in full (bjt)И вот, монахи, по прошествии многих лет…
Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto mahājanakāyaṁ sannipatitaṁ nānārattānañca dussānaṁ vilātaṁ kayiramānaṁ.
vilātaṁ → milātaṁ (pts) | milātaṁ → Bm K vilātam, and below. (pts note) | mahājanakāyaṁ → mahājana-kāyaṁ (pts) | nānārattānañca → nānārattānañ ca (pts)И вот, монахи, проезжая по роще для увеселений, царевич Випасси увидел множество собравшихся вместе людей в разноцветных одеждах, сооружающих погребальный костёр.
Disvā sārathiṁ āmantesi:Увидев [их], он обратился к возничему:
‘kiṁ nu kho so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṁ vilātaṁ kayiratī’ti?
kayiratīti → kariyatīti (sya-all) | vilātaṁ → milātaṁ (pts) | kayiratīti → K kariyatīti. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | kayiratīti → kayiratī ti (bjt) | kiṁ → kin (pts) | mahājanakāyo → mahājana-kāyo (pts) | nānārattānañca → nānārattānañ ca (pts)„Дорогой возничий, что это за множество собравшихся вместе людей в разноцветных одеждах, сооружающих костёр“?
‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’ti.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | kālakato → Bm kālaṁ, and so always. (pts note)„Это значит, Божественный, что кто-то умер“.
‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṁ pesehī’ti.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | tena hi → tenahi (th)„Тогда, дорогой возничий, направь колесницу к тому, кто умер“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṁ pesesi.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, он направил колесницу к тому, кто умер.
Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro petaṁ kālaṅkataṁ, disvā sārathiṁ āmantesi:
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (sya-all, pts) | kumāro → In the repetition Bm K insert purisaṁ, but not here. (pts note)И тогда, монахи, царевич Випасси увидел умершего, отошедшего. Увидев [его], он обратился к возничему:
‘kiṁ panāyaṁ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’ti?
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | panāyaṁ → SS pana. (pts note) | kiṁ panāyaṁ → kimpanāyaṁ (bjt) | kālaṅkato nāmāti → kālakato nāmā ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Почему, дорогой возничий, его называют умершим“?
‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṁ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṁ vā pitaraṁ vā aññe vā ñātisālohite’ti.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | dakkhanti → dakkhinti (pts) | dakkhinti → Sc dakkhissanti; K Bm dakkhanti. See i. 46; ii. 41. (pts note) | na dāni → nadāni (bjt, th) | dakkhanti → dakkhintī (bjt) | ñātisālohitā sopi → ñāti sālohitā so pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)„Его называют умершим, Божественный, потому что теперь его не увидят ни мать, ни отец, ни другие родичи, и сам он не увидит ни мать, ни отца, ни других родичей“.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṁ anatīto;
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | kiṁ → kim (pts) | ahampi maraṇadhammo → aham pi maraṇa-dhammo (pts)„Как же, дорогой возничий, — я тоже подвержен смерти и не могу преодолеть смерть;
mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā;
mampi → ti mam pi (pts) | dakkhanti → dakkhinti (pts) | ñātisālohitā → ñātisālohito (bjt) | mampi → maṁpi (th) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts)и меня тоже [больше] не увидят ни царь, ни царица, ни другие родичи;
ahampi na dakkhissāmi devaṁ vā deviṁ vā aññe vā ñātisālohite’ti?
ñātisālohiteti → ñātisālohite ti (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | ahampi → aham pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)и сам я не увижу ни царя, ни царицу, ни других родичей“?
‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṁ anatītā;
mayañcamha → mayañcamhā (sya-all) | tvañca → tvañ ca (pts) | mayañcamha → mayañ amhā (pts) | maraṇadhammā → maraṇa-dhammā (pts)„И ты, Божественный, и я — все мы подвержены смерти и не можем преодолеть смерть;
tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā;
dakkhanti → dakkhinti (pts) | tampi → taṁpi (th) | tampi → tam pi (pts) | ñātisālohitā → ñāti-sālohitā (pts)и тебя тоже [больше] не увидят ни царь, ни царица, ни другие родичи;
tvampi na dakkhissasi devaṁ vā deviṁ vā aññe vā ñātisālohite’ti.
tvampi → tvaṁpi (th) | tvampi → tvam pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)и сам ты не увидишь ни царя, ни царицу, ни других родичей“.
‘Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṁ paccaniyyāhī’ti.
itova → ito ca (sya-all) | tena hi → tenahi (bjt, th) | alaṁ dānajja → alandānajja (bjt, th) | paccaniyyāhīti → paccanīyyāhīti (bjt) | alaṁ dānajja → alan dān ajja (pts) | itova → ito va (pts)„Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений, возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsi.
tatova → tato ca (sya-all) | paccaniyyāsi → paccanīyyāsi (bjt) | tatova → tato va (pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, он возвратился после этого назад во внутренние покои.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (pts) | antepuraṁ gato → antepura-gato (pts)И тогда, монахи, войдя во внутренние покои, царевич Випасси болезненный, грустный стал думать:
‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṁ paññāyissatī’ti.
bho → ho (bjt) | dhiratthu → dhi-r-atthu (pts) | byādhi → vyādhi (pts)„Увы! [Тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость, является болезнь, является смерть!“.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṁ āmantāpetvā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, монахи, царь Бандхума обратился к возничему и сказал:
‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti?
samma sārathi → sammasārathi (bjt) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts)„Дорогой возничий, порадовался ли царевич роще для увеселений? Дорогой возничий, был ли удовлетворён царевич рощей для увеселений“?
‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti.
na → no (pts) | uyyānabhūmiyā → uyyāna-bhūmiyā (pts) | uyyānabhūmiyā → uyyāna bhūmiyā (pts)„Нет, Божественный, царевич не порадовался роще для увеселений. Нет, Божественный, царевич не был удовлетворён рощей для увеселений“.
‘Kiṁ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | niyyantoti → niyyanto ti (bjt, pts) | kiṁ → kim (pts)„Что же, дорогой возничий, увидел царевич, проезжая по роще для увеселений“?
‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto mahājanakāyaṁ sannipatitaṁ nānārattānañca dussānaṁ vilātaṁ kayiramānaṁ.
vilātaṁ → milātaṁ (pts) | addasā → addassā (bjt) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhūmiṁ (pts) | mahājanakāyaṁ → mahājana-kāyaṁ (pts) | nānārattānañca → nānārattānañ ca (pts)„Божественный, проезжая по роще для увеселений, царевич Випасси увидел множество собравшихся вместе людей в разноцветных одеждах, сооружающих погребальный костёр.
Disvā maṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Увидев [её], он сказал мне:
“kiṁ nu kho so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṁ vilātaṁ kayiratī”ti?
vilātaṁ → milātaṁ (pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | sannipatito → santanipatito (bjt) | kayiratīti → kayiratī ti (bjt, ms2005) | kiṁ → kin (pts) | mahājanakāyo → mahājana-kāyo (pts) | nānārattānañca → nānārattānañ ca (pts)‘Дорогой возничий, что это за множество собравшихся вместе людей в разноцветных одеждах, сооружающих костёр’?
“Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā”ti.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | nāmāti → nāmā ti (ms2005)‘Это значит, Божественный, что кто-то умер’.
“Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṁ pesehī”ti.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | sārathi → sārathī (bjt) | tena hi → tenahi (th) | pesehīti → pesehī ti (ms2005)‘Тогда, дорогой возничий, направь колесницу к тому, кто умер’.
“Evaṁ, devā”ti kho ahaṁ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṁ pesesiṁ.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | devāti → devā ti (ms2005)‘Хорошо, Божественный’, — согласился я с царевичем Випасси. И вот, Божественный, я направил колесницу к тому, кто умер.
Addasā kho, deva, kumāro petaṁ kālaṅkataṁ, disvā maṁ etadavoca:
kumāro → kumāro purisaṁ (sya-all) | kālaṅkataṁ → kālakataṁ (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда, Божественный, царевич увидел умершего, отошедшего. Увидев [его], он сказал мне:
“kiṁ panāyaṁ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā”ti?
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | kiṁ panāyaṁ → kimpanāyaṁ (bjt) | kālaṅkato nāmāti → kālakato nāmā ti (bjt) | nāmāti → nāmā ti (ms2005) | kiṁ → kim (pts)‘Почему, дорогой возничий, его называют умершим’?
“Eso kho, deva, kālaṅkato nāma.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts)„Его называют умершим, Божественный.
Na dāni taṁ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṁ vā pitaraṁ vā aññe vā ñātisālohite”ti.
dakkhanti → dakkhinti (pts) | na dāni → nadāni (bjt, th) | ñātisālohiteti → ñātisālohite ti (ms2005) | ñātisālohitā sopi → ñāti-sālohitā so pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)Потому что теперь его не увидят ни мать, ни отец, ни другие родичи, и сам он не увидит ни мать, ни отца, ни других родичей“.
“Kiṁ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṁ anatīto;
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahampi → ahaṁpi (th) | kiṁ → kim (pts) | ahampi maraṇadhammo → aham pi maraṇa-dhammo (pts)„Как же, дорогой возничий, — я тоже подвержен смерти и не могу преодолеть смерть;
mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā;
dakkhanti → dakkhinti (pts) | ñātisālohitā ahampi → ñatisālohitā aham pi (pts) | dakkhinti → K Bm dakkhaṇti, and below. (pts note) | mampi → maṁpi (th) | mampi → mam pi (pts) | ñātisālohitā → ñati-sālohitā (pts)и меня тоже [больше] не увидят ни царь, ни царица, ни другие родичи, и сам я не увижу ни царя, ни царицу, ни других родичей?“;
ahampi na dakkhissāmi devaṁ vā deviṁ vā aññe vā ñātisālohite”ti?
ñātisālohiteti → ñātisālohite ti (bjt, ms2005) | ahampi → ahaṁpi (th) | ahampi → aham pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)и сам я не увижу ни царя, ни царицу, ни других родичей’?
“Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṁ anatītā;
mayañcamha → mayañcamhā (sya-all) | tvañca → tvañ ca (pts) | mayañcamha → mayañ amhā (pts) | maraṇadhammā → maraṇa-dhammā (pts)‘И ты, Божественный, и я — все мы подвержены смерти и не можем преодолеть смерть;
tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā, tvampi na dakkhissasi devaṁ vā deviṁ vā aññe vā ñātisālohite”ti.
dakkhanti → dakkhinti (pts) | tampi → taṁpi (th) | tvampi → tvaṁpi (th) | ñātisālohiteti → ñātisālohite ti (ms2005) | tampi → tam pi (pts) | ñātisālohitā tvampi → ñāti-sālohitā tvam pi (pts) | ñātisālohiteti → ñāti-sālohite ti (pts)и тебя тоже [больше] не увидят ни царь, ни царица, ни другие родичи, и сам ты не увидишь ни царя, ни царицу, ни других родичей’.
“Tena hi, samma sārathi, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṁ paccaniyyāhī”ti.
itova → ito ca (sya-all) | alaṁ dānajja → alandānajja (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | paccaniyyāhīti → paccaniyyāhī ti (ms2005) | alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā itova → alan dān ajja uyyāna-bhūmiyā ito va (pts)‘Тогда, дорогой возничий, довольно на сегодня рощи для увеселений — возвратись отсюда назад во внутренние покои [дворца]’.
“Evaṁ, devā”ti kho ahaṁ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṁ paccaniyyāsiṁ.
tatova → tato ca (sya-all) | devāti → devā ti (ms2005) | tatova → tato va (pts)‘Хорошо, Божественный’, — согласился я с царевичем Випасси, и вот, Божественный, я возвратился после этого назад во внутренние покои.
So kho, deva, kumāro antepuraṁ gato dukkhī dummano pajjhāyati:
antepuraṁ gato → antepuragato (pts)И вот, Божественный, войдя во внутренние покои, царевич болезненный и грустный стал думать, :
“dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṁ paññāyissatī”’ti.
paññāyissatīti → paññāyissatī ti (ms2005) | dhiratthu → dhi-r-atthu (pts) | byādhi → vyādhi (pts)‘Увы! [Тяжко] то, что зовётся рождением, если к родившемуся является старость, является болезнь!’“.
8. Pabbajita8. Оставивший мир
Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi:
kho → dho (pts) | atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, царь Бандхума подумал так:
‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṁ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṁ pabbaji, mā heva nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ saccaṁ assa vacanan’ti.
mā heva → māheva (bjt) | mā heva → māheva kho (bjt) | + → kho (th) | heva → h eva (pts) | vacananti → vacanan ti (pts)„Да не откажется царевич Випасси от царства, да не станет царевич Випасси странствовать бездомным, оставив дом, да не окажутся истинными слова брахманов-прорицателей!“.
Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyoso mattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi:
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | upaṭṭhāpesi → upaṭṭhapesi (bjt) | atha kho → athakho (th) | pañca kāmaguṇāni → pañcakāmaguṇāni (th) | kāmaguṇāni → kāma-guṇāni (pts)И вот, монахи, царь Бандхума приказал доставлять царевичу Випасси ещё больше удовольствий для удовлетворения пяти чувств с тем:
‘yathā vipassī kumāro rajjaṁ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyya, yathā nemittānaṁ brāhmaṇānaṁ micchā assa vacanan’ti.
kareyya → kāreyya (sya-all, pts) | vacananti → vacanaṁ (sya-all, pts)чтобы царевич Випасси не отказывался от царства, чтобы царевич Випасси не стал странствовать бездомным, оставив дом, чтобы слова брахманов-прорицателей оказались ложными.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (sya-all) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgibhūto parivāreti (pts) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgi-bhūto parivāreti (pts)И так, монахи, царевич Випасси услаждался, будучи наделён и снабжён пятью признаками чувственности.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena sārathiṁ āmantesi:
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ → bahunnaṁ vassa-satānaṁ bahunnaṁ (pts)И вот, монахи, по прошествии многих лет, многих сотен лет, многих тысяч лет царевич Випасси обратился к возничему:
‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni, uyyānabhūmiṁ gacchāma subhūmidassanāyā’ti.
subhūmidassanāyāti → subhūmiṁ dassanāyāti (bj, sya-all); bhūmiṁ dassanāyāti (pts) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhūmiṁ (pts)„Дорогой возничий, запряги самые лучшие колесницы — мы поедем по роще для увеселений, чтобы осмотреть её“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi:
yojetvā → yojāpetvā (pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, приказав запрячь самые лучшие колесницы, он сообщил царевичу Випасси:
‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni,
te → (sya-all)„Запряжены, Божественный, эти самые лучшие колесницы,
yassadāni kālaṁ maññasī’ti.
yassadāni → yassa dāni (my, pts)[делай] теперь, как ты считаешь нужным“.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṁ niyyāsi.
bhaddaṁ bhaddaṁ → bhadraṁ (sya-all) | atha → athā (pts) | bhaddaṁ → (pts) | bhaddaṁ → Bm bhaddaṁ bhaddaṁ; K bhadraṁ. See pp. 21, 41. (pts note) | atha kho → athakho (th) | uyyānabhūmiṁ → uyyāna-bhūmiṁ (pts)И вот, монахи, царевич Випасси взошёл на лучшую колесницу и в сопровождении самых лучших колесниц выехал в рощу для увеселений.
Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṁ niyyanto purisaṁ bhaṇḍuṁ pabbajitaṁ kāsāyavasanaṁ.
kāsāyavasanaṁ → kāsāvavasanaṁ (bj)И вот, монахи, проезжая по роще для увеселений, царевич Випасси увидел наголо обритого человека, странствующего в жёлтой одежде.
Disvā sārathiṁ āmantesi:Увидев [его], он обратился к возничему:
‘ayaṁ pana, samma sārathi, puriso kiṅkato?
kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | ayaṁ pana → ayampana (bjt) | ayaṁ → ayam (pts) | kiṅkato → kiṁ kato (pts)„Дорогой возничий, что сделал этот человек?
Sīsampissa na yathā aññesaṁ, vatthānipissa na yathā aññesan’ti?
sīsampissa → sīsaṁpissa (my, th) | vatthānipissa → vatthāni pissa (bjt) | sīsampissa → sīsam pi ssa (pts) | vatthānipissa → vatthāni pi ssa (pts) | aññesanti → aññesan ti (pts)Что голова его не как у других, и одеяния его не как у других“?
‘Eso kho, deva, pabbajito nāmā’ti.„Божественный, он, как называют это, странствующий“.
‘Kiṁ paneso, samma sārathi, pabbajito nāmā’ti?
kiṁ paneso → kimpaneso (bjt) | nāmāti → nāmā ti (bjt) | kiṁ paneso → kim pan eso (pts)„Почему же, дорогой возничий, его называют странствующим“?
‘Eso kho, deva, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṁsā sādhu bhūtānukampā’ti.
samacariyā → sammacariyā (mr) | kusalakiriyā → kusalacariyā (sya-all, km) | samacariyā → sammacariyā (cck: ka.) | kusalakiriyā → kusalacariyā (cck: syā.) | kusalacariyā → kusalakiriyā (sya-all: sī.) | sama-cariyā → Bm samma- and below. (pts note) | kusala-kiriyā → K cariyā, with kiriyā as the Ceylon reading in note. (pts note) | puññakiriyā → puñña-kiriyā (pts) | bhūtānukampāti → bhūtānukampā ti (pts)„Хорошо тебе, дорогой, что ты зовёшься странствующим, ибо ты, дорогой, отличаешься добродетельным поведением, отличаешься спокойствием духа.
‘Sādhu kho so, samma sārathi, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṁsā sādhu bhūtānukampā.
sādhu → sādhu samma sārathi (bj); sādhu hi samma sārathi (pts) | kusalakiriyā → kusalacariyā (sya-all) | puññakiriyā → puññākiriyā (pts) | hi → Bm K omit. (pts note) | bhūtānukampā → Bm adds ti. (pts note) | dhammacariyā → hi samma sārathi dhamma-cariyā (pts) | samacariyā → sama-cariyā (pts) | kusalakiriyā → kusala-kiriyā (pts) | puññakiriyā → puññā-kiriyā (pts)отличаешься хорошими делами, отличаешься достойными делами, отличаешься непричинением зла, отличаешься состраданием к живым существам! “.
Tena hi, samma sārathi, yena so pabbajito tena rathaṁ pesehī’ti.
rathaṁ pesehīti → ratham pesehiti (pts) | tena hi → tenahi (th)Поэтому, дорогой возничий, направь колесницу к тому странствующему“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so pabbajito tena rathaṁ pesesi.„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот, монахи, он направил колесницу к тому странствующему.
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro taṁ pabbajitaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда, монахи, царевич Випасси так сказал тому странствующему:
‘tvaṁ pana, samma, kiṅkato,
kiṅkato → kiṁkato (my, th, ms2005) | tvaṁ pana → tvampana (bjt) | kiṅkato → kiṁ kato (pts)„Что ты сделал, дорогой, что голова
sīsampi te na yathā aññesaṁ, vatthānipi te na yathā aññesan’ti?
sīsampi → sīsaṁpi (th) | sīsampi → sīsam pi (pts) | vatthānipi → vatthāni pi (pts) | aññesanti → aññesan ti (pts)твоя не как у других, и одеяния твои не как у других“?
‘Ahaṁ kho, deva, pabbajito nāmā’ti.„Божественный, я, как называют это, странствующий“.
‘Kiṁ pana tvaṁ, samma, pabbajito nāmā’ti?
nāmāti → nāmā ti (bjt)„Почему же, дорогой, тебя называют странствующим“?
‘Ahaṁ kho, deva, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṁsā sādhu bhūtānukampā’ti.
kusalakiriyā → kusalacariyā (sya-all) | bhūtānukampāti → bhūtānukampā ti (bjt, pts) | samacariyā → sama-cariyā (pts) | kusalakiriyā → kusala-kiriyā (pts) | puññakiriyā → puñña-kiriyā (pts)„Меня называют странствующим, Божественный, потому, что я отличаюсь добродетельным поведением, отличаюсь спокойствием духа, отличаюсь.
‘Sādhu kho tvaṁ, samma, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṁsā sādhu bhūtānukampā’ti.
kusalakiriyā → kusalacariyā (sya-all) | sādhu → sādhu hi samma (pts) | dhammacariyā → hi samma dhamma-cariyā (pts) | samacariyā → sama-cariyā (pts) | puññakiriyā → puñña-kiriyā (pts) | bhūtānukampāti → bhūtānukampā ti (pts)хорошими делами, отличаюсь достойными делами, отличаюсь непричинением зла, отличаюсь состраданием к живым существам“.
9. Bodhisattapabbajjā9. Бодхисатта оставляет мир
Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro sārathiṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот, монахи, царевич Випасси обратился к возничему:
‘tena hi, samma sārathi, rathaṁ ādāya itova antepuraṁ paccaniyyāhi.
paccaniyyāhi → paccāniyyāhi (sya-all) | va → Sct ca; Bm K va; Sd omits. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | itova → ito va (th, pts)„Возвратись же, дорогой возничий, отсюда с колесницей назад во внутренние покои [дворца].
Ahaṁ pana idheva kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmī’ti.
anagāriyaṁ → Bm anāg-, and below. (pts note) | idheva kesamassuṁ → idh eva kesa-massuṁ (pts)А я здесь же сбрею волосы и бороду, надену жёлтые одеяния и, оставив дом, стану странствовать бездомным“.
‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā rathaṁ ādāya tatova antepuraṁ paccaniyyāsi.
tatova → tato ca (sya-all) | paccaniyyāsi → paccāniyyāsi (sya-all) | bhikkhave → (pts) | va → So SS; Bm va; K ca. (pts note) | evaṁ → evam (pts) | tatova → tato va (pts)„Хорошо, Божественный“, — согласился возничий с царевичем Випасси. И вот он возвратился после этого с колесницей назад во внутренние покои.
Vipassī pana kumāro tattheva kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.
pana → pana bhikkhave (bj) | tattheva kesamassuṁ → tatth eva kesa-massuṁ (pts)А царевич Випасси тут же сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, стал странствовать бездомным.
10. Mahājanakāyaanupabbajjā10. Большое сборище подражает бодхисатте
Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni:
caturāsītipāṇasahassāni → caturāsīti pāṇasahassāni (my) | mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni → mahā-jana-kāyo caturāsīti-pāṇa-sahassāni (pts)И вот, монахи, в царской столице Бандхумати большое сборище людей — восемьдесят четыре тысячи человек услышали:
‘vipassī kira kumāro kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito’ti.
kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts) | pabbajitoti → pabbajito ti (pts)„Поистине, царевич Випасси сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, стал странствовать бездомным“.
Sutvāna tesaṁ etadahosi:
tesaṁ → nesaṁ (sya-all) | etadahosi → etad ahosi (pts)И, слыша это, они подумали так:
‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha vipassī kumāro kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
orakā → orikā (sya-all, pts1ed) | orakā → orikā (pts) | orakā → orikā (bj: PTS) | orakā → orikā (cck: sī. syā.) | hi → Sct ha; Sd hā; Bm K hi. See p. 42 and Vin. i. 19. (pts note) | orikā → K orikā. SS here oraka; 3.14 orikā. (pts note) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)„Поистине, немаловажны эта истина и должное поведение, немаловажно это странничество, раз [сам] царевич Випасси сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, стал странствовать бездомным.
Vipassīpi nāma kumāro kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissati, kimaṅgaṁ pana mayan’ti.
pana mayan’ti → pana na mayanti (sya-all, km, pts1ed) | kimaṅgaṁ → kimaṅga (bj, pts1ed) | kimaṅgaṁ pana → kimaṅgapana (bj) | vipassīpi → vipassī hi (sya-all) | pana → pana na (sya-all) | kimaṅgaṁ → kim aṅga (pts) | mayanti → na mayan ti (pts) | vipassī’pi → vipassi hi (bj: machasaṁ) | kimaṅgaṁ → kimaṅga (cck: sī.) | na → Sct kim pana; Sd kimaṅgaṁ pana; St kimaṅga pana na; Bm kim aṅgaṁ pana; K kimaṅga pana na. So also in 3. 14. (pts note) | vipassīpi → vipassī pi (pts) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)Если царевич Випасси сбрил волосы и бороду, надел жёлтые одеяния и, оставив дом, будет странствовать бездомным, то почему же мы не можем сделать того же?“.
Atha kho, so bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vipassiṁ bodhisattaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajitaṁ anupabbajiṁsu.
mahājanakāyo → mahājanakāyā (sya-all, km) | atha kho so → athakho (sya-all) | mahājanakāyo → mahājanakāyo (cck: syā.) | so → K omits. (pts note) | mahā-janakāyo → K -kāyā. (pts note) | caturāsītipāṇasahassāni → caturāsīti pāṇasahassāni (my) | mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni kesamassuṁ → mahā-janakāyo caturāsīti-pāṇa-sahassāni kesa-massuṁ (pts)И вот, монахи, это большое сборище людей — восемьдесят четыре тысячи человек, сбрили волосы и бороду, надели жёлтые одеяния и, оставив дом, стали странствовать бездомными вслед за странствующим царевичем Випасси.
Tāya sudaṁ, bhikkhave, parisāya parivuto vipassī bodhisatto gāmanigamajanapadarājadhānīsu cārikaṁ carati.
gāmanigamajanapadarājadhānīsu → gāmanigamarājadhānīsu (pts) | gāmanigamajanapadarājadhānīsu → gāma-nigama-rājadhānīsu (pts)И тогда, монахи, окружённый этим собранием бодхисаттва Випасси стал ходить по селениям, торговым посёлкам и царским городам.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
atha kho → athakho (th) | bodhisattassa → bodhisatassa (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, предающегося раздумьям в уединении, возникло в сердце такое размышление:
‘na kho metaṁ patirūpaṁ yohaṁ ākiṇṇo viharāmi, yannūnāhaṁ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyyan’ti.
na kho metaṁ → na kho panetaṁ (sya-all, km); na kho me taṁ (pts1ed) | metaṁ patirūpaṁ → panetaṁ paṭirūpaṁ (sya-all) | gaṇamhā → gaṇasmā (pts) | metaṁ → na kho panetaṁ (cck: syā.) | taṁ → Bm K kho pan etaṁ. (pts note) | gaṇasmā → Bm K gaṇamhā, twice. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | metaṁ patirūpaṁ yohaṁ → me taṁ paṭirūpaṁ yo haṁ (pts) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)„Не подобает мне то, что я живу среди людей. Поэтому я буду жить теперь один, отделившись от толпы“.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihāsi, aññeneva tāni caturāsītipabbajitasahassāni agamaṁsu, aññena maggena vipassī bodhisatto.
maggena → (bj, sya-all, pts) | gaṇamhā → gaṇasmā (pts) | aññena → Bm adds maggena. (pts note) | caturāsītipabbajitasahassāni → caturāsīti pabbajitasahassāni (my) | atha kho → athakho (th) | aññeneva → aññen eva (pts) | caturāsītipabbajitasahassāni → caturāsīti pabbajita sahassāni (pts)И вот, монахи, в последующее время бодхисаттва Випасси жил один, отделившись от толпы. И отдельно ходили эти восемьдесят четыре тысячи странников, отдельно — бодхисаттва Випасси.
11. Bodhisattaabhinivesa11. Bodhisattaabhinivesa
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa vāsūpagatassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
vāsūpagatassa → vāsupagatassa (pts) | vāsupagatassa → K vāsūp-. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, находящегося в обители и предающегося раздумьям в уединении, возникло в сердце такое размышление:
‘kicchaṁ vatāyaṁ loko āpanno, jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca, atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṁ nappajānāti jarāmaraṇassa,
jīyati ca mīyati ca → jiyyati ca miyyati ca (mr) | upapajjati → uppajjati (pts) | ca → jiyyati ca miyyati ca (cck: ka.) | vatāyaṁ → vatāyam (pts) | panimassa → pan imassa (pts) | jarāmaraṇassa → jarā-maraṇassa (pts)„Поистине, этот мир подвержен бедствиям — [человек] рождается, живёт, умирает, оставляет существование и рождается вновь и [никто] не постигает преодоления этой боли — старости и смерти.
kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṁ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?
kudāssu → kudassu (bj, sya-all) | kudāssu → So St; Sc kadussu; Sd kudussu; Bm K kudassu. (pts note) | jarāmaraṇassāti → jarāmaraṇassā ti (bjt)Как же, поистине, постичь преодоление этой боли — старости и смерти“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, kiṁpaccayā jarāmaraṇan’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | jarāmaraṇaṁ → jarā-maraṇaṁ (pts) | kiṁpaccayā jarāmaraṇanti → kim-paccayā jarā-maraṇan ti (pts)„Что [вначале] существует, когда есть старость и смерть, что причина старости и смерти“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
ahu → SS vary between ahu and āhu. (pts note) | yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇan’ti.
jarāmaraṇaṁ → jarā-maraṇaṁ (pts) | jarāmaraṇanti → jarā-maraṇan ti (pts)„Существует рождение — есть старость, и смерть, рождение — причина старости и смерти“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati jāti hoti, kiṁpaccayā jātī’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā → kim-paccayā (pts)„Что существует, когда есть рождение, что причина рождения“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th, pts) | atha kho → athakho (th)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘bhave kho sati jāti hoti, bhavapaccayā jātī’ti.
bhavapaccayā → bhava-paccayā (pts)„Существует становление — есть и рождение, становление — причина рождения“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati bhavo hoti, kiṁpaccayā bhavo’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā bhavoti → kim-paccayā bhavo ti (pts)„Что существует, когда есть становление, что причина становления“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘upādāne kho sati bhavo hoti, upādānapaccayā bhavo’ti.
upādānapaccayā bhavoti → upādāna-paccayā bhavo ti (pts)„Существует стремление — есть и становление, стремление — причина становления“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati upādānaṁ hoti, kiṁpaccayā upādānan’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā upādānanti → kim-paccayā upādānan ti (pts)„Что существует, когда есть стремление, что причина стремления“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘taṇhāya kho sati upādānaṁ hoti, taṇhāpaccayā upādānan’ti.
taṇhāpaccayā upādānanti → taṇhā-paccayā upādānan ti (pts)„Существует жажда — есть и стремление, жажда — причина стремления“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati taṇhā hoti, kiṁpaccayā taṇhā’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā taṇhāti → kim-paccayā taṇhā ti (pts)„Что существует, когда есть жажда, что причина жажды“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘vedanāya kho sati taṇhā hoti, vedanāpaccayā taṇhā’ti.
vedanāpaccayā taṇhāti → vedanā-paccayā taṇhā ti (pts)„Существует ощущение — есть и жажда, ощущение — причина жажды“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati vedanā hoti, kiṁpaccayā vedanā’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā vedanāti → kim-paccayā vedanā ti (pts)„Что существует, когда есть ощущение, что причина ощущения“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘phasse kho sati vedanā hoti, phassapaccayā vedanā’ti.
phassapaccayā vedanāti → phassa-paccayā vedanā ti (pts)„Существует соприкосновение — есть и ощущение, соприкосновение — причина ощущения“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati phasso hoti, kiṁpaccayā phasso’ti?
kiṁpaccayā phassoti → kimpaccatā phasso ti (pts) | kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā phassoti → kim-paccatā phasso ti (pts)„Что существует, когда есть соприкосновение, что причина соприкосновения“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘saḷāyatane kho sati phasso hoti, saḷāyatanapaccayā phasso’ti.
saḷāyatanapaccayā phassoti → saḷāyatana-paccayā phasso ti (pts)„Существует шесть оснований [чувственного восприятия] — есть и соприкосновение, шесть оснований [чувственного восприятия] — причина соприкосновения“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati saḷāyatanaṁ hoti, kiṁpaccayā saḷāyatanan’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā saḷāyatananti → kim-paccayā saḷāyatanan ti (pts)„Что существует, когда есть шесть оснований [чувственного восприятия], что причина шести оснований [чувственного восприятия]“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
paññāya → paññaya (pts) | yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘nāmarūpe kho sati saḷāyatanaṁ hoti, nāmarūpapaccayā saḷāyatanan’ti.
nāmarūpe → nāmerūpe (pts) | nāmarūpe → nāme-rūpe (pts) | nāmarūpapaccayā saḷāyatananti → nāmarūpa paccayā saḷāyatanan ti (pts)„Существуют имя и форма — есть и шесть оснований [чувственного восприятия], имя и форма — причина шести оснований [чувственного восприятия]“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati nāmarūpaṁ hoti, kiṁpaccayā nāmarūpan’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | nāmarūpaṁ → nāma-rūpaṁ (pts) | kiṁpaccayā nāmarūpanti → kim-paccayā nāma-rūpan ti (pts)„Что существует, когда есть имя и форма, что причина имени и формы“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṁ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpan’ti.
nāmarūpaṁ → nāma-rūpaṁ (pts) | nāmarūpanti → nāma-rūpan ti (pts)„Существует сознание — есть имя и форма, сознание — причина имени и формы“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho sati viññāṇaṁ hoti, kiṁpaccayā viññāṇan’ti?
kiṁpaccayā → kimpaccayā (bjt) | kiṁpaccayā viññāṇanti → kim-paccayā viññāṇan ti (pts)„Что существует, когда есть сознание, что причина сознания“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṁ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇan’ti.
kho → SS omit. (pts note) | nāmarūpe → nāma-rūpe (pts) | nāmarūpapaccayā viññāṇanti → nāmarūpa-paccayā viññāṇan ti (pts)„Существует имя и форма — есть и сознание, имя и форма — причина сознания“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘paccudāvattati kho idaṁ viññāṇaṁ nāmarūpamhā, nāparaṁ gacchati.„Это сознание возвращается к имени и форме и не выходит за их пределы.
Ettāvatā jāyetha vā jiyyetha vā miyyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṁ
jiyyetha → jīyetha (bj, sya-all, pts) | miyyetha → mīyetha (sya-all, pts) | upapajjetha → uppajjetha (pts) | jīyetha → Bm jiyyetha. (pts note) | mīyetha → Bm miyyetha. (pts note) | cavetha → K cayetha. (pts note) | uppajjetha → Bm K upapaj-. (pts note) | yadidaṁ → SS yadisaṁ, but yadidaṁ in 21. (pts note)И лишь постольку рождаются и старятся, и умирают, и оставляют существование, и рождаются вновь [существа],
nāmarūpapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
nāmarūpapaccayā → nāmarūpa-paccayā (pts) | viññāṇapaccayā → viññāṇa-paccayā (pts) | saḷāyatanapaccayā → saḷāyatana-paccayā (pts) | phassapaccayā → phassa-paccayā (pts) | vedanāpaccayā → vedanā-paccayā (pts) | taṇhāpaccayā → taṇhā-paccayā (pts) | upādānapaccayā → upādāna-paccayā (pts) | bhavapaccayā → bhava-paccayā (pts) | jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → jāti-paccayā jarā-maraṇaṁ soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsā (pts)поскольку имя и форма — причина сознания, сознание — причина имени и формы, имя и форма — причина шести оснований [чувственного восприятия], шесть оснований [чувственного восприятия] — причина соприкосновения, соприкосновение — причина ощущения, ощущение — причина жажды, жажда — причина стремления, стремление — причина становления, становление — причина рождения, рождение — причина старости и смерти; [от него] происходят страдание, плач, боль, неудовлетворённость, беспокойство.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.
hoti → hotīti (bj) | evametassa → evam etassa (pts) | dukkhakkhandhassa → dukkha-kkhandhassa (pts)Таково возникновение всей этой массы боли’.
‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
ñāṇaṁ → nāṇaṁ (pts) | samudayoti → samudayo ti (pts)„Возникновение! Возникновение!“ — так, монахи, [с этой мыслью] у бодхисаттвы Випасси возникло видение неслыханных прежде вещей, возникло постижение, возникло понимание, возник свет.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṁ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti?
jarāmaraṇaṁ → jarā-maraṇaṁ (pts) | jarāmaraṇanirodhoti → jarā-maraṇa-nirodho ti (pts)„Чего [вначале] не существует, когда нет старости и смерти, с уничтожением чего уничтожаются старость и смерть'?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṁ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.
jātiyā → jāriyā (pts) | jarāmaraṇaṁ → jarā-maraṇaṁ (pts) | jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti → jāti-nirodhā jarā-maraṇa-nirodho ti (pts)„Не существует рождения — нет ни старости, ни смерти, с уничтожением рождения уничтожаются старость и смерть“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati jāti na hoti, kissa nirodhā jātinirodho’ti?
Kimhi → SS here only kismiṁ. (pts note) | jātinirodhoti → jāti-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет рождения, с уничтожением чего уничтожается рождение“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘bhave kho asati jāti na hoti, bhavanirodhā jātinirodho’ti.
bhavanirodhā jātinirodhoti → bhavenirodhā jātinirodho ti (pts) | bhavanirodhā jātinirodhoti → bhave-nirodhā jāti-nirodho ti (pts)„Не существует становления — нет и рождения, с уничтожением становления уничтожается рождение“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati bhavo na hoti, kissa nirodhā bhavanirodho’ti?
bhavanirodhoti → bhava-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет становления, с уничтожением чего уничтожается становление“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘upādāne kho asati bhavo na hoti, upādānanirodhā bhavanirodho’ti.
bhavanirodhoti → bhava-nirodho ti (pts)„Не существует стремление — нет и становления, с уничтожением стремления уничтожается становление“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati upādānaṁ na hoti, kissa nirodhā upādānanirodho’ti?
upādānanirodhoti → upādāna-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет стремления, с уничтожением чего уничтожается стремление“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘taṇhāya kho asati upādānaṁ na hoti, taṇhānirodhā upādānanirodho’ti.
upādānanirodhoti → upādāna-nirodho ti (pts)„Не существует жажды — нет и стремления, с уничтожением жажды уничтожается стремление“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati taṇhā na hoti, kissa nirodhā taṇhānirodho’ti?
taṇhānirodhoti → taṇhā-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет жажды, с уничтожением чего уничтожается жажда?“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘vedanāya kho asati taṇhā na hoti, vedanānirodhā taṇhānirodho’ti.
vedanānirodhā taṇhānirodhoti → vedanā nirodhā taṇhā-nirodho ti (pts)„Не существует ощущения — нет и жажды, с уничтожением ощущения уничтожается жажда“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati vedanā na hoti, kissa nirodhā vedanānirodho’ti?
vedanānirodhoti → vedanā-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет ощущения, с уничтожением чего уничтожается ощущение“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘phasse kho asati vedanā na hoti, phassanirodhā vedanānirodho’ti.
phassanirodhā vedanānirodhoti → phassa-nirodhā vedanā-nirodho ti (pts)„Не существует соприкосновения — нет и ощущения, с уничтожением соприкосновения уничтожается ощущение“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati phasso na hoti, kissa nirodhā phassanirodho’ti?
phassanirodhoti → phassa-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет соприкосновения, с уничтожением чего уничтожается соприкосновение“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘saḷāyatane kho asati phasso na hoti, saḷāyatananirodhā phassanirodho’ti.
phassanirodhoti → phassa-nirodho ti (pts)„Не существует шести оснований [чувственного восприятия] — нет и соприкосновения, с уничтожением шести оснований [чувственного восприятия] уничтожается соприкосновение“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati saḷāyatanaṁ na hoti, kissa nirodhā saḷāyatananirodho’ti?
saḷāyatananirodhoti → saḷāyatananirodho ti (bjt) | saḷāyatananirodhoti → saḷāyatana-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет шести оснований [чувственного восприятия], с уничтожением чего уничтожаются шесть оснований [чувственного восприятия?]“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘nāmarūpe kho asati saḷāyatanaṁ na hoti, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’ti.
nāmarūpe → nāma-rūpe (pts) | nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti → nāma-rūpa-nirodhā saḷāyatana-nirodho ti (pts)„Не существует имени и формы — нет и шести оснований [чувственного восприятия], с уничтожением имени и формы уничтожаются шесть оснований [чувственного восприятия]“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati nāmarūpaṁ na hoti, kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti?
nāmarūpanirodhoti → nāmarūpanirodho ti (bjt) | nāmarūpaṁ → nāma-rūpaṁ (pts) | nāmarūpanirodhoti → nāma-rūpa-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет имени и формы, с уничтожением чего уничтожаются имя и форма“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
bodhisattassa yoniso manasikārā → bodhisattissa yonisomanasikārā (pts) | atha kho → athakho (th) | bodhisattassa yoniso manasikārā → bodhisattissa yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘viññāṇe kho asati nāmarūpaṁ na hoti, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.
nāmarūpaṁ → nāma-rūpaṁ (pts) | viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti → viññāṇa-nirodhā nāma-rūpa-nirodho ti (pts)„Не существует сознания — нет ни имени, ни формы, с уничтожением сознания уничтожаются имя и форма“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘kimhi nu kho asati viññāṇaṁ na hoti, kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti?
viññāṇanirodhoti → viññāṇanirodho ti (bjt) | viññāṇanirodhoti → viññāṇa-nirodho ti (pts)„Чего не существует, когда нет сознания, с уничтожением чего уничтожается сознание“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:
yoniso manasikārā → yonisomanasikārā (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | yoniso manasikārā → yoniso-manasikārā (pts)И вот, монахи, у бодхисаттвы Випасси, направившего внимание к истокам, благодаря постижению возникло понимание:
‘nāmarūpe kho asati viññāṇaṁ na hoti, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.
nāmarūpanirodhā viññāṇanirodhoti → nāmarūpa-nirodhā viññāṇa-nirodho ti (pts)„Не существует имени и формы — нет и сознания, с уничтожением имени и формы уничтожается сознание“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, монахи, бодхисаттва Випасси подумал так:
‘adhigato kho myāyaṁ maggo sambodhāya yadidaṁ—
sambodhāya → bodhāya (sya-all) | maggo sambodhāya → vipassanāmaggo bodhāya (pts) | myāyaṁ → me ayaṁ vipassanā maggo (bj: PTS) | sambodhāya → bodhāya (bj: syā) | myāyaṁ → So Sum, and K here. SS me ayaṁ, and so K, SS at p. 36. (pts note) | bodhāya → Sc bodhā; Sd Bm sambodhāya; St K badhāya. (pts note) | maggo sambodhāya → vipassanā-maggo bodhāya (pts)„Да, мной достигнуто прозрение — путь к пробуждению
nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
nāmarūpanirodhā → nāmarūpanirodhāya (bj) | jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → jarāmaraṇaṁsokaparidevadukkhadomanassupāyāsā (bjt) | nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho saḷāyatananirodhā phassanirodho phassanirodhā vedanānirodho vedanānirodhā → nāmarūpa-nirodhā viññāṇa-nirodho viññāṇa-nirodhā nāmarūpa-nirodho nāmarūpa-nirodhā saḷāyatana-nirodho saḷāyatana-nirodhā phassa-nirodho phassa-nirodhā vedanā-nirodho vedanā-nirodhā (pts) | taṇhānirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā → taṇhā-nirodhā upādāna-nirodho upādāna-nirodhā bhava-nirodho bhava-nirodhā jāti-nirodho jāti-nirodhā jarā-maraṇaṁ soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsā (pts)поскольку с уничтожением имени и формы уничтожается сознание, с уничтожением сознания уничтожаются имя и форма, с уничтожением имени и формы уничтожаются шесть оснований [чувственного восприятия], с уничтожением шести оснований [чувственного восприятия] уничтожается соприкосновение, с уничтожением соприкосновения уничтожается ощущение, с уничтожением ощущения уничтожается жажда, с уничтожением жажды уничтожается стремление, с уничтожением стремления уничтожается становление, с уничтожением становления уничтожается рождение, с уничтожением рождения уничтожаются старость и смерть, уничтожаются страдание, плач, боль, неудовлетворённость, беспокойство.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’.
hoti → hotiti (bj) | evametassa → evam etassa (pts) | dukkhakkhandhassa → dukkha-kkhandhassa (pts)Таково уничтожение всей этой совокупности боли“.
‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
nirodhoti → nirodho ti (pts)„Уничтожение! Уничтожение!“ — так, монахи, [с этой мыслью] у бодхисаттвы Випасси возникло ви́дение неслыханных прежде вещей, возникло знание, возникло постижение, возникло понимание, возник свет.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī vihāsi:
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasūpādānakkhandhesu (bj) | udayabbayānupassī → udayavyayānupassī (pts) | pañcas → K pañcasu and below. (pts note) | udaya-vyayānupassī → Bm K udayabbayānup-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī → pañcas upādāna-kkhandhesu udaya-vyayānupassī (pts)И вот, монахи, в последующее время бодхисаттва Випасси пребывал в рассуждении о появлении и исчезновении пяти [групп] составляющих, основанных на стремлении:
‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts) | atthagamo → Bm K atthaṅgamo throughout. (pts note)„Вот форма, вот возникновение формы, вот исчезновение формы;
iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)вот ощущение, вот возникновение ощущения, вот исчезновение ощущения;
iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)вот восприятие, вот возникновение восприятия, вот исчезновение восприятия;
iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṁ samudayo, iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts) | saṅkhārā → saṁkhārā (pts) | saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (pts) | saṅkhārānaṁ atthaṅgamo → saṁkhārānaṁ atthagamo (pts)вот наклонности, вот возникновение наклонностей, вот исчезновение наклонностей;
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti,
atthaṅgamoti → atthagamo ti (pts)вот сознание, вот возникновение сознания, вот исчезновение сознания“
tassa pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato na cirasseva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccīti.
pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino → pañcas upādāna kkhandhesu udayavyayānupassino (pts) | vimucci → Bm K vimuccīti. (pts note) | na cirasseva → nacirasseva (th) | pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino → pañcas upādāna kkhandhesu udaya-vyayānupassino (pts) | cirasseva → cirass eva (pts) | vimuccīti → vimucci dutiyaka (pts)и вскоре у него, пребывающего в рассуждении о появлении и исчезновении пяти групп, основанных на стремлении, сердце, лишённое стремлений, освободилось от порочных свойств.
Dutiyabhāṇavāro.
dutiyabhāṇavāro → dutiyaṁ bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (bjt) | dutiyabhāṇavāro → dutiyabhāṇavāraṁ (th) | dutiyabhāṇavāro → bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (pts)Окончен второй раздел поучения.
12. Brahmayācanakathā12. Просьба Брахмы
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | sammāsambuddhassa etadahosi → sammā-sambuddhassa etad ahosi (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — подумал так:
‘yannūnāhaṁ dhammaṁ deseyyan’ti.
ti → Sc repeats this whole sentence. 8 Comp. Vin. i. p. 4, Mahāvagga, i. 5. 2. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | deseyyanti → deseyyan ti (pts)„Что же — теперь я буду проповедовать истину“.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | sammāsambuddhassa etadahosi → sammā-sambuddhassa etad ahosi (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — подумал так:
‘adhigato kho myāyaṁ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo.
myāyaṁ → me ayaṁ (sya-all, pts) | ayaṁ → -1 Bm myāyaṁ. (pts note) | paṇḍitavedanīyo → paṇḍita-vedanīyo (pts)„Я достиг этой истины — глубокой, трудной для рассмотрения, трудной для постижения, несущей покой, возвышенной, недоступной рассудку, тонкой, ведомой лишь мудрецам.
Ālayarāmā kho panāyaṁ pajā ālayaratā ālayasammuditā.
ālayarāmā → ālayārāmā (bj) | ālaya-sammuditā → SS samuditā. (pts note) | ālayaratā ālayasammuditā → ālaya-ratā ālaya-sammuditā (pts)Но этот [человеческий] род привержен к удовлетворению чувственности, привержен к наслаждениям, привержен к радостям.
Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṁ idaṁ ṭhānaṁ yadidaṁ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo.
ālayarāmāya → ālayārāmāya (bjt) | idappaccayatāpaṭiccasamuppādo → idappaccayatā paṭiccasamuppādo (th) | ālayarāmāya → ālaya-rāmāya (pts) | ālayaratāya ālayasammuditāya → ālaya-ratāya ālaya-sammuditāya (pts) | idappaccayatāpaṭiccasamuppādo → ida-paccayatā paṭiccasamuppādo (pts)А роду, приверженному к удовлетворению чувственности, приверженному к наслаждениям, приверженному к радостям, трудно рассмотреть это положение, — то, в котором [все] это коренится — о зависимом происхождении.
Idampi kho ṭhānaṁ duddasaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → sabbupadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo (sya-all) | taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (pts) | duddasaṁ → Old. sududdasaṁ. (pts note) | idampi → idam pi (pts) | sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → sabba-saṁkhāra-samatho sabbūpadhi-paṭinissaggo taṇhakkhayo (pts)Трудно для рассмотрения и то положение, которое [гласит] об успокоении всех наклонностей, об отказе от всего, ведущего к следующему рождению, об устранении жажды, о бесстрастии, об уничтожении [бытия], о ниббане.
Ahañceva kho pana dhammaṁ deseyyaṁ, pare ca me na ājāneyyuṁ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.
ahañceva → ahañce va (bjt) | ahañceva → ahañ eva (pts) | mamassa → mam assa (pts) | mamassa vihesāti → mam assa vihesā ti (pts)Если же я стану проповедовать истину, и другие не поймут меня, то это будет для меня мучительно, это будет для меня тягостно“.
Apissu, bhikkhave, vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṁsu pubbe assutapubbā:
apissu → apissudaṁ (bj, sya-all) | apissudaṁ → apissu (bj: PTS, machasaṁ) | apissudaṁ → a. apissu (sya-all: sī.) | ssu → Bm apissudaṁ here and in 4; so K in text, but apissu in note. (pts note) | gāthā → So SS K and Sum. Old. gāthāyo, so Bm (here and in 4). (pts note) | apissu → api ssu (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts) | assutapubbā → assuta-pubbā (pts)И так, монахи, Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому — внезапно явились эти неслыханные прежде строфы:
‘Kicchena me adhigataṁ, halaṁ dāni pakāsituṁ;
halaṁ dāni → halaṁdāni (bjt) | halaṁ dāni → halandāni (th) | halaṁ → halan (pts)„Нет пользы проповедовать с трудом достигнутое мной; Rāgadosaparetehi, nāyaṁ dhammo susambudho.
rāgadosaparetehi → rāga-dosa-paretehi (pts) susambudho → susambuddho (th, pts)Завязшим в злости и страстях легко ли истину постичь.Paṭisotagāmiṁ nipuṇaṁ, gambhīraṁ duddasaṁ aṇuṁ;
Paṭisota-gāmiṁ → So SS Bm K and Sum. Old. -gāmi. (pts note)Что непривычно для ума, что тонко, трудно, глубоко; Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
dakkhinti → Bm K dakkhanti. (pts note) | rāgarattā → rāga-rattā (pts) | dakkhanti → dakkhinti tamokkhandhena (pts) tamokhandhena āvuṭāti → tamokkhandhena āvutāti (bj, sya-all) | āvaṭā → So SS and Sum. Old. āvuṭā; so Bm; K āvutā, and so in 4. (pts note) | tamokhandhena āvuṭāti → āvaṭā ti (pts)Того не видят страстные, густой окутанные тьмой“.
Itiha, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṁ nami, no dhammadesanāya.
paṭisañcikkhato → Sc paṭissaṁ-. (pts note) | appossukkatāya → Bm apposukko, and onwards. (pts note) | nami → So Bm K Sum. and Mil. 232. SS and Old. namati. (pts note) | paṭisañcikkhato → paṭisaṁcikkhato (bjt) | itiha → iti ha (pts) | dhammadesanāya → dhamma-desanāya (pts)Так, монахи, у размышляющего Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого — сердце склонилось к успокоению, а не к проповедованию истины.
Atha kho, bhikkhave, aññatarassa mahābrahmuno vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi:
aññāya → SS Bm K here and in 7 parivitakkamaññāya. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mahābrahmuno → mahā-brahmuno (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | cetoparivitakkamaññāya etadahosi → ceto-parivitakkam aññāya etad ahosi (pts)И вот, монахи, один великий Брахма, узнав в своём сердце, о чем размышляет в сердце Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — подумал так:
‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṁ namati, no dhammadesanāyā’ti.
namati → nami (sya-all, km, mr); namissati (?) | namati → nami (cck: syā. ka.); namissati (cck: ?) | namati → Bm K nami. (pts note) | dhammadesanāyāti → dhamma-desanāyāti (pts)„Увы, мир гибнет, увы, мир погибает, ведь у Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого — сердце склонилось к успокоению, а не к проповедованию истины“.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th, pts) | samiñjeyya → sammiñjeyya (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | mahābrahmā seyyathāpi → mahā-brahmā seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)И вот, монахи, это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, точно так же великий Брахма исчез из мира Брахмы и появился перед Випасси — Благостным, архатом, всецело пробуждённым.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenañjaliṁ paṇāmetvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavoca:
nihantvā → nidahanto (sya-all, km) | pathaviyaṁ → puthuviyaṁ (bj) | atha kho so → athakho (sya-all) | dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā → dakkhiṇajānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ nidahanto (sya-all) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ (pts) | nihantvā → nidahanto (bj: syā) | nihantvā → nidahanto (cck: syā.) | so → So St Bm; Scd K omit. (pts note) | nihantvā → K nidahanto. (pts note) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānu-maṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ (pts) | sammāsambuddho tenañjaliṁ → sammā-sambuddho ten añjaliṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, монахи, великий Брахма накинул свою верхнюю одежду на одно плечо, преклонил к земле правое колено, со сложенными ладонями поклонился Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому — и сказал Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṁ, desetu sugato dhammaṁ,„Господин, да проповедует Благостный истину, да проповедует Счастливый истину
santi sattā apparajakkhajātikā; assavanatā dhammassa parihāyanti,
santi → santīdha (sya-all, km) | santi → santīdha (bj: syā) | santi → santī (cck: syā.) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātikā (pts)есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины“
bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
aññātāroti → aññātāro ti (pts)и они станут знатоками истины“.
Evaṁ vutte, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho taṁ mahābrahmānaṁ etadavoca:
Evaṁ vutte → atha kho (bj, mr) | evaṁ vutte → atha kho (bj) | taṁ → (pts) | vutte → atha kho (cck: ka.) | vutte → Bm atha kho for evaṁ vutte (see 7). (pts note) | sammā-sambuddho → Bm adds taṁ (so SS, 7, p. 39). (pts note) | sammāsambuddho taṁ mahābrahmānaṁ etadavoca → sammā-sambuddho mahā-brahmānaṁ etad avoca (pts)Когда, монахи, так было сказано, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — сказал великому Брахме:
‘mayhampi kho, brahme, etadahosi:
mayhampi → mayhaṁpi (th) | mayhampi → mayham pi (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)„[Сначала] Брахма, я подумал так:
“yannūnāhaṁ dhammaṁ deseyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | deseyyanti → deseyyan ti (ms2005, pts)‘Что же — теперь я буду проповедовать истину’.
Tassa mayhaṁ, brahme, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)Затем, Брахма, я подумал так:
“adhigato kho myāyaṁ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo.
myāyaṁ → me ayaṁ (sya-all, pts) | paṇḍitavedanīyo → paṇḍita-vedanīyo (pts)‘Я достиг этой истины — глубокой, трудной для рассмотрения, трудной для постижения, несущей покой, возвышенной, недоступной рассудку, тонкой, ведомой лишь мудрецам.
Ālayarāmā kho panāyaṁ pajā ālayaratā ālayasammuditā.
ālayarāmā → ālayārāmā (bj) | ālayarāmā → ālaya-rāmā (pts) | ālayasammuditā → ālaya-sammuditā (pts)Но этот [человеческий] род привержен к удовлетворению чувственности, привержен к наслаждениям, привержен к радостям.
Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṁ idaṁ ṭhānaṁ yadidaṁ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo.
ālayarāmāya → ālayārāmāya (bjt) | idappaccayatāpaṭiccasamuppādo → idappaccayatā paṭiccasamuppādo (th, pts) | ālayarāmāya → ālaya-rāmāya (pts) | ālayaratāya ālayasammuditāya → ālaya-ratāya ālaya sammuditāya (pts)А роду, приверженному к удовлетворению чувственности, приверженному к наслаждениям, приверженному к радостям, трудно рассмотреть это положение — то, в котором [все] это коренится — о зависимом происхождении.
Idampi kho ṭhānaṁ duddasaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → sabbupadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo (sya-all) | taṇhākkhayo → tahakkhayo (pts) | idampi → idam pi (pts) | ṭhānaṁ → ṭhānam (pts) | yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo → yadidam sabba-saṁkhārasamatho sabbūpadhi-paṭinissaggo tahakkhayo (pts)Трудно для рассмотрения и то положение, которое [гласит] об успокоении всех наклонностей, об отказе от всего, ведущего к следующему рождению, об устранении жажды, о бесстрастии, об уничтожении [бытия], о ниббане.
Ahañceva kho pana dhammaṁ deseyyaṁ, pare ca me na ājāneyyuṁ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā”ti.
vihesāti → vihesā ti (ms2005) | ahañceva → ahañ eva (pts) | mamassa → mam assa (pts) | mamassa vihesāti → mam assa vihesā ti (pts)Если же я стану проповедовать истину, и другие не поймут меня, то это будет для меня мучительно, это будет для меня тягостно’.
Apissu maṁ, brahme, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṁsu pubbe assutapubbā:
apissu → apissudaṁ (bj) | apissu maṁ → apissudaṁ (sya-all) | pubbe → pubbe me (sya-all) | apissudaṁ → apissumaṁ (sya-all: sī.) | gāthāyo → gāthā (th, pts) | apissu → api ssu (pts)И так, Брахма, мне внезапно явились эти неслыханные прежде строфы:
“Kicchena me adhigataṁ, halaṁ dāni pakāsituṁ;
halaṁ dāni → halandāni (bjt, th) | halaṁ → halan (pts)‘Нет пользы проповедовать с трудом достигнутое мной; Rāgadosaparetehi, nāyaṁ dhammo susambudho.
rāgadosaparetehi → rāga-dosa-paretehi (pts) susambudho → susambuddho (pts)Завязшим в злости и страстях легко ли истину постичь.Paṭisotagāmiṁ nipuṇaṁ, gambhīraṁ duddasaṁ aṇuṁ;
paṭisotagāmiṁ → paṭisota-gāmiṁ (pts)Что непривычно для ума, что тонко, трудно, глубоко; Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā”ti.
dakkhanti tamokhandhena āvuṭāti → dakkhintī tamokkhandhena āvutāti (bj) | rāgarattā → rāga-rattā (pts) | dakkhanti → dakkhinti tamokkhandhena (pts) āvutā → tamokhandhena āvuṭā (bj: machasaṁ) | tamokhandhena āvuṭāti → tamokkhandhena āvutāti (bjt) | tamokhandhena āvuṭāti → āvutāti (th) | āvuṭāti → āvuṭā ti (ms2005) | tamokhandhena āvuṭāti → āvaṭā ti (pts)Того не видят страстные, густой окутанные тьмой’.
Itiha me, brahme, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṁ nami, no dhammadesanāyā’ti.
paṭisañcikkhato → paṭisaṁcikkhato (bjt) | itiha → iti ha (pts) | dhammadesanāyāti → dhamma-desanāyāti (pts)Так, Брахма, у меня, размышляющего, сердце склонилось к успокоению, а не к проповедованию истины“.
Dutiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts)И вот, монахи, этот великий Брахма, во второй раз…
tatiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | sammāsambuddhaṁ etadavoca → sammā-sambuddhaṁ etad avoca (pts)и вот, монахи, этот великий Брахма в третий раз сказал Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṁ, desetu sugato dhammaṁ, santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
assavanatā → assavaṇatā (bj) | santi → santīdha (sya-all) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātikā (pts) | aññātāroti → aññātāro ti (pts)„Господин, да проповедует Благостный истину, да проповедует Счастливый истину. Есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины“.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho brahmuno ca ajjhesanaṁ viditvā sattesu ca kāruññataṁ paṭicca buddhacakkhunā lokaṁ volokesi.
ca → (sya-all) | atha kho → athakho (th) | kāruññataṁ → kāruññatam (pts) | buddhacakkhunā → buddha-cakkhunā (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — постигнув просьбу Брахмы, благодаря состраданию к существам оглядел мир глазом Будды.
Addasā kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṁ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
suviññāpaye duviññāpaye → duviññāpaye bhabbe abhabbe (sya-all, km) | appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante → ayaṁ pāṭho sya-all, km potthakesu natthi | paralokavajjabhayadassāvine → paralokavajjabhayadassāvino (bj) | appekacce paralokavajjabhayadassāvine → app ekacce paralokavajjabhayadassāvino (pts) | duviññāpaye → duviññāpaye bhabbe abhabbe (cck: syā.) | paralokavajjabhayadassāvine → dassāvino (cck: sī. syā. kaṁ. ka.) | paralokavajjabhayadassāvine → dassāvino (cck: sī. syā. kaṁ. ka.) | duviññāpaye → Bm omits; K adds bhabbe abhabbe, and below. (pts note) | buddhacakkhunā → buddha-cakkhunā (pts) | apparajakkhe mahārajakkhe → appa-rajakkhe mahā-rajakkhe (pts) | appekacce paralokavajjabhayadassāvine → app ekacce paraloka-vajja-bhaya-dassāvino (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — оглядывая мир глазом Будды, увидел существа, чьё затмение невелико и чьё затмение велико, чьи жизненные способности остры и чьи жизненные способности притуплены, с добрыми наклонностями и с дурными наклонностями, легко обучаемых и трудно обучаемых, и некоторые из них пребывали в сознании опасности, [сопряжённой] с другим миром и с проступками.
Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena.
saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj) | udake → udakena (bj) | ṭhitāni → tiṭṭhanti (bj, sya-all); ṭhanti (pts) | samodakaṁ ṭhitāni → samodakaṭhitāni (sya-all) | saṁvaḍḍhāni → saṁbaddhānītipi pāṭho (sya-all note) | udakānuggatāni → K -ānugatāni. (pts note) | saṁvaḍḍhāni → Sct saṁvaṭṭāni. (pts note) | samodakaṁ → K -ka. (pts note) | saṁvaḍḍhāni → Sct saṁvaṭṭāni. (pts note) | udakā → Bm udakaṁ, SS K -ka. (pts note) | ṭhanti → So Sct and Sum; Sct ṭhitāni; Bm K tiṭṭhanti, and so Feer at S. i. 138. (pts note) | anto nimuggaposīni → antonimuggaposīni (bjt) | udakānuggatāni anto nimuggaposīni → udakānugatāni antonimuggaposīni (th) | seyyathāpi → seyyatha pi (pts) | appekaccāni → app ekaccāni (pts) | anto nimuggaposīni appekaccāni → anto-nimugga-posīni app ekaccāni (pts)Это как в пруду с голубыми лотосами, или в пруду с красными лотосами, или в пруду с белыми лотосами некоторые голубые лотосы, или красные лотосы, или белые лотосы, родившиеся в воде и выросшие в воде, не выступают из воды и цветут, погруженные в неё; некоторые голубые лотосы, или красные лотосы, или белые лотосы, родившиеся в воде и выросшие в воде, находятся на [уровне] поверхности воды; некоторые голубые лотосы, или красные лотосы, или белые лотосы, родившиеся в воде и выросшие в воде, поднимаются над водой и не омываются водою.
Evameva kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
paralokavajjabhayadassāvine → paralokavajjabhayadassāvino (bj, sya-all) | duviññāpaye → duviññāpaye bhabbe abhabbe (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | buddhacakkhunā → buddha-cakkhunā (pts) | apparajakkhe mahārajakkhe → appa-rajakkhe mahā-rajakkhe (pts) | appekacce paralokavajjabhayadassāvine → app ekacce paraloka-vajja-bhaya-dassāvino (pts)Так же точно, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — оглядывая мир глазом Будды, увидел существа, чьё затмение невелико и чьё затмение велико, чьи жизненные способности остры и чьи жизненные способности притуплены, с добрыми наклонностями и с дурными наклонностями, легко обучаемых и трудно обучаемых, и некоторые из них пребывали в сознании опасности, [сопряжённой] с другим миром и с проступками.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
atha kho so → athakho (th) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts) | cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkam aññāya (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts)И вот, монахи, этот великий Брахма, узнав в своём сердце, о чем размышляет Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — обратился к Випасси — Благостному архату, всецело пробуждённому — со строфами:
‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṁ samantato;
pabbata-muddhaniṭṭhito → So SS Bm K and Sum. Also at Itiv. 33, and at S. i. 137, 234. Old. muddhini ṭhito. (pts note) yathāpi → yathā pi (pts)„Это как стоящий на скале, на вершине горы видит со всех сторон людей; Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu;
sumedha → sumedhaso (sya-all) pāsādamāruyha samantacakkhu → pāsādam āruyha samanta-cakkhu (pts)Так же и [ты], всевидящий мудрец, взойдя во дворец высшей истины; Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūtaṁ.
Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all, km) | sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (cck: syā.) | janatamapetasoko → janataṁ apeta-soko (pts)Взираешь, свободный от горя, на людей, поражённых горем, подавленных рождением и старостью.Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma, satthavāha aṇaṇa vicara loke;
vijitasaṅgāma → vijita-saṁgāma (pts) aṇaṇa → aṇana (bj); anaṇa (pts) | aṇaṇa vicara → anaṇa vivara (sya-all) | anaṇa → Scd anana; St aṇaṇa. (pts note) | vicara → K vivara. (pts note) | satthavāha aṇaṇa → sattha-vāha anaṇa (pts)Поднимись, герой, победитель в сражении, вожатый, свободный от долга — пройди по миру; Desassu bhagavā dhammaṁ, aññātāro bhavissantī’ti.
Desassu → desetu (sya-all, km, pts1ed) | desassu → desetu (sya-all, pts) | desassu → desetu (bj: PTS) | Desassu → desetu (cck: syā. pī.)Да проповедует Благостный истину [другие] станут знатоками!“
Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho taṁ mahābrahmānaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
atha kho → evaṁ vutte (sya-all) | arahaṁ → ahaṁ (sya-all) | ajjhabhāsi → paccabhāsi (pts) | kho → K evaṁ vutte for atha kho. (pts note) | paccabhāsi → Sd ajjhabhāsi; so K Old. (pts note) | mahābrahmānaṁ → mahā-brahmānaṁ (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — ответил великому Брахме строфой:
‘Apārutā tesaṁ amatassa dvārā, ye sotavanto pamuñcantu saddhaṁ;
tesaṁ → K te. (pts note) | dvārā → SS add Brahme. (pts note) saddhaṁ → Sc saccaṁ; Sd sabbaṁ. (pts note)„Врата бессмертия открыты для них пусть те, кто наделены слухом, оставят [свою ложную] веру; Vihiṁsasaññī paguṇaṁ na bhāsiṁ, dhammaṁ paṇītaṁ manujesu brahme’ti.
abhāsiṁ → So Scd B K; St Old. bhāsi. (pts note) | na bhāsiṁ → nabhāsiṁ (th) | vihiṁsasaññī paguṇaṁ na bhāsiṁ → vihiṁsa-saññī paguṇam n abhāsiṁ (pts) brahmeti → brahme ti (pts)Сознавая тяжесть [этой задачи], я не возглашал известную, возвышенную истину, Брахма“.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā: ‘katāvakāso khomhi vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyā’ti vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyi.
tattheva antaradhāyi → tatthevantaradhāyi (bj) | atha kho so → athakho (sya-all) | so → K omits. (pts note) | ev → K eva. (pts note) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | khomhi → kho mhi (pts) | sammāsambuddhena dhammadesanāyāti → sammā-sambuddhena dhamma-desanāyāti (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts) | tattheva → tatth ev (pts)И вот, монахи, великий Брахма [подумал]: „Ведь я сделал возможным, чтобы Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — проповедовал истину“, и, приветствовав Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, он обошёл его с правой стороны и тут же исчез.
13. Aggasāvakayuga13. Пара главных учеников
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | sammāsambuddhassa etadahosi → sammā-sambuddhassa etad ahosi (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — подумал так:
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ,„Кому же я теперь первому стану проповедовать истину,
ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?
khippameva → khippam eva (pts)кто сможет быстро постичь эту истину“?
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | sammāsambuddhassa etadahosi → sammā-sambuddhassa etad ahosi (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — подумал так:
‘ayaṁ kho khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṁ apparajakkhajātikā.
viyattā → vyattā (pts) | vyattā → K viy-. (pts note) | rājaputto → rāja-putto (pts) | purohitaputto → purohita-putto (pts) | rājadhāniyā → rāja-dhāniyā (pts) | dīgharattaṁ apparajakkhajātikā → dīgha-rattaṁ apparajakkha-jātikā (pts)„Ведь в царской столице Бандхумати живут царевич Кханда и сын главного жреца Тисса — мудрые, опытные, разумные, и уже давно их затмение невелико.
Yannūnāhaṁ khaṇḍassa ca rājaputtassa, tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ, te imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissantī’ti.
khippameva ājānissantīti → khippam eva ajānissantīti (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | rājaputtassa → rāja-puttassa (pts) | purohitaputtassa → purohita-puttassa (pts)Если я теперь стану проповедовать истину царевичу Кханде и сыну главного жреца Тиссе первым, то они смогут быстро постичь эту истину“.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi.
samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva kho (pts) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th, pts) | atha kho → athakho (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evameva bodhirukkhamūle → sammiñjeyya evam eva kho bodhi-rukkha-mūle (pts) | rājadhāniyā → rāja-dhāniyā (pts) | migadāye pāturahosi → miga-dāye pātur ahosi (pts)И вот, монахи, это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, так же точно Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — исчез с подножия дерева бодхи и явился в царской столице Бандхумати в оленьей роще Кхема.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho dāyapālaṁ āmantesi:
dāyapālaṁ → migadāyapālaṁ (sya-all) | dāyapālaṁ → migadāyapālaṁ (cck: syā.) | dāya-pālaṁ → K migadāya- throughout. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sammāsambuddho dāyapālaṁ → sammā-sambuddho dāya-pālaṁ (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — обратился к хранителю рощи:
‘ehi tvaṁ, samma dāyapāla, bandhumatiṁ rājadhāniṁ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṁ tissañca purohitaputtaṁ evaṁ vadehi—
dāyapāla → migadāyapāla (sya-all) | dāyapāla → dāya-pāla (pts) | khaṇḍañca rājaputtaṁ tissañca purohitaputtaṁ → khaṇḍañ ca rāja-puttaṁ tissaṁ ca purohita-puttaṁ (pts)„Иди, дорогой хранитель рощи, войди в царскую столицу Бандхумати и так скажи царевичу Кханде и сыну главного жреца Тиссе
vipassī, bhante, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati, so tumhākaṁ dassanakāmo’ti.
bhante → (sya-all) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | rājadhāniṁ → rāja-dhāniṁ (pts) | migadāye → miga-dāye (pts) | dassanakāmoti → dassana-kāmo ti (pts)‘Господа, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг царской столицы Бандхумати и пребывает в оленьей роще Кхема. Он желает видеть вас’“.
‘Evaṁ, bhante’ti kho, bhikkhave, dāyapālo vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṁ rājadhāniṁ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṁ tissañca purohitaputtaṁ etadavoca:
dāyapālo → migadāyapālo (sya-all) | bhanteti → bhante ti (pts) | dāyapālo → dāya-pālo (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | rājadhāniṁ → rāja-dhāniṁ (pts) | khaṇḍañca → khaṇḍañ ca (pts) | tissañca purohitaputtaṁ etadavoca → tissañ ca purohita-puttaṁ etad avoca (pts)'Я достиг этой истины — глубокой, трудной для рассмотрения, трудной для постижения, несущей покой, возвышенной, недоступной рассудку, тонкой, ведомой лишь мудрецам:
‘vipassī, bhante, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati; so tumhākaṁ dassanakāmo’ti.
bhante → (sya-all) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | rājadhāniṁ → rāja-dhāniṁ (pts) | migadāye → miga-dāye (pts) | dassanakāmoti → dassana-kāmo ti (pts)‘Господа, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг царской столицы Бандхумати и пребывает в оленьей роще Кхема. Он желает видеть вас’“.
Atha kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyyiṁsu. Yena khemo migadāyo tena pāyiṁsu.
ca → cā (bj) | bhaddaṁ → (bj, pts) | niyyiṁsu → niyyaṁsu (bj) | pāyiṁsu → pāyaṁsu (pts) | bhaddaṁ → Bm K bhaddaṁ bhaddaṁ. (pts note) | nīyiṁsu → Sc rājadhāniyiṁsu; Sd nīyaṁsu; St nisīdiṁsu; Bm niyyiṁsu; K nīy-. (pts note) | pāyaṁsu → So SS; Bm K pāyiṁsu. (pts note) | atha kho → athakho (th) | niyyiṁsu → niyiṁsu (th) | rājaputto → rāja-putto (pts) | purohitaputto → purohita-putto (pts) | rājadhāniyā niyyiṁsu → rāja-dhāniyā nīyiṁsu (pts)И вот, монахи, царевич Кханда и сын главного жреца Тисса приказали запрячь самые лучшие колесницы, взошли на лучшую колесницу и в сопровождении самых лучших колесниц выехали из царской столицы Бандхумати. И направились в оленью рощу Кхема.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikāva yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu. upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
pattikāva → pattikā (sya-all, km) | pattikāva → padikāva (cck: syā.) | pattikāva → pattikā va (pts) | sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → sammā-sambuddho ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts)Проехав на колеснице сколько позволяла колеснице дорога, они спустились с колесницы и пешком приблизились к Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому.
Tesaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
anupubbiṁ kathaṁ → anupubbīkathaṁ (sya-all, km); ānupubbikathaṁ (pts1ed) | anupubbiṁ → ānupubbiṁ (bj) | anupubbiṁ kathaṁ → ānupubbikathaṁ (pts) | kathaṁ → ānupubbikathaṁ (cck: sī. pī.) | ānupubbi-kathaṁ → So SS Sum i. 277, 308; D. i. 110; M. i. 379; Jāt. i. 8, 30. Old. at Vin. i. 15, 18; ii. 156, anu-. K anupubbī-. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ → sammā-sambuddho ānupubbi-kathaṁ (pts)И у них, наставленных, взволнованных, воодушевлённых, обрадованных Випасси —
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nekkhamme → nekkhamme ca (bj) | nekkhamme → nikkhametipi pāṭho (sya-all note) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ → dāna-kathaṁ sīla-kathaṁ sagga-kathaṁ (pts)проповедь о даянии, проповедь о нравственности, проповедь о небе и преподал наставление о горечи, тщете и скверне желаний и о преимуществах отречения.
Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—
kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte → kalla-citte mudu-citte vinīvaraṇa-citte udagga-citte pasanna-citte (pts) | dhammadesanā taṁ → dhamma-desanā tam (pts)И когда Благостный узнал, что они готовы в мыслях, смягчены в мыслях, непредвзяты в мыслях, возвышенны в мыслях, умиротворены в мыслях, то он преподал наставление в истине, высочайшее для Будд
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.боль — скапливание — устранение — путь.
Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
paṭiggaṇheyya → patigaṇheyya (bj) | suddhaṁ vatthaṁ → suddhavatthaṁ (sya-all) | paṭigaṇheyya → K paṭigg-. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | apagatakāḷakaṁ sammadeva → apagata-kāḷakaṁ sammad eva (pts)И это как чистая, свободная от грязи одежда надлежащим образом принимает окраску;
evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
rājaputtassa → rājaputtassa ca (bj) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (bjt, pts) | evameva → evam eva (pts) | rājaputtassa → rāja-puttassa (pts)таким же образом у царевича Кханды и сына главного жреца Тиссы на том самом сиденье возникло непорочное, свободное от скверны видение истины:
‘yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman’ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | samudayadhammaṁ sabbaṁ → samudaya dhammaṁ sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodha-dhamman ti (pts)„Всё то, что подвержено возникновению, подвержено и уничтожению“.
Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ:
vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | satthusāsane → satthu sāsane (th) | diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane → diṭṭha-dhammā patta-dhammā vidita-dhammā pariyogāḷha-dhammā tiṇṇa-vicikicchā vigata-kathaṁkathā vesārajja-ppattā apara-ppaccayā satthu sāsane (pts) | sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ → sammā-sambuddhaṁ etad avocuṁ (pts)И увидев истину, достигнув истины, узнав истину, проникнув в истину, преодолев сомнение, освободившись от замешательства, достигнув высшей уверенности в себе, не нуждаясь в другом наставнике для наставления, они так сказали Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.„Превосходно, господин! Превосходно, господин.
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: “cakkhumanto rūpāni dakkhantī”ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evameva (bj, pts); dakkhanti evameva (sya-all) | dakkhintīti → Bm K dakkhanti. (pts note) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | dakkhantīti → dakkhantī ti (ms2005) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | anekapariyāyena → anekka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Ete mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca.
dhammañca → dhammañ ca (pts)И вот, господин, мы идём как к прибежищу к Благостному и к дхамме.
Labheyyāma mayaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyāma upasampadan’ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)Да обретём мы, господин, странничество вблизи Благостного, да обретём мы доступ в общину!“.
Alatthuṁ kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto, tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ alatthuṁ upasampadaṁ.
rājaputto → rāja-putto (pts) | purohitaputto → purohita-putto (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)И вот, монахи, царевич Кханда и сын главного жреца Тисса обрели странничество вблизи Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, обрели доступ в общину.
Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi;
sampahaṁsesi → sampahaṅsesi (pts)И Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — наставил, побудил, воодушевил, порадовал их беседой об истине и преподал наставление о горечи;
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nibbāne ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nibbāne → nibbāne va (bj); nekkhamme (sya-all, km) | nibbāne → nibbāne ca (bj) | nibbāne → nekkhamme (cck: syā.) | nibbāne → K nekkhamme, as in 11. See 17. (pts note) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (bjt, pts)тщете и скверне наклонностей и о преимуществах ниббаны.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.
samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ → samādāpiyamānānaṁ samuttejīyamānānaṁ (bj) | sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva → sampahaṅsiyamānānaṁ na cirass eva (pts) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)И у них, наставленных, взволнованных, воодушевлённых, обрадованных Випасси — Благостным, архатом, всецело пробуждённым, — сердца, лишённые зависимости, быстро освободились от порочных свойств.
14. Mahājanakāyapabbajjā14. Большое сборище людей оставляет мир
Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni:
rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni → rāja-dhāniyā mahā-jana-kāyo caturāsīti-pāṇa-sahassāni (pts)3.14. И вот, монахи, в царской столице Бандхумати большое сборище людей — восемьдесят четыре тысячи человек — услышали:
‘vipassī kira bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | migadāye → miga-dāye (pts)„Поистине, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг царской столицы Бандхумати и пребывает в оленьей роще Кхема.
Khaṇḍo ca kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā’ti.
rājaputto → rāja-putto (pts) | purohitaputto → purohita-putto (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | pabbajitāti → pabbajitā ti (pts)Царевич Кханда и сын главного жреца Тисса сбрили волосы и бороду, надели жёлтые одеяния и, оставив дом, стали странствовать бездомными вблизи Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого“.
Sutvāna nesaṁ etadahosi:
nesaṁ etadahosi → tesaṁ etad ahosi (pts) | tesaṁ → Bm K nesaṁ. (pts note)И слыша это, они подумали:
‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.
orakā → orikā (sya-all, pts) | hi → SS ha. See p. 3o, 2. 16. Bm hi. (pts note) | + → kho (bjt) | dhammavinayo → dhamma-vinayo (pts) | rājaputto → rāja-putto (pts) | kesamassuṁ → kesa-massuṁ (pts)„Поистине, немаловажны эта истина и должное поведение, немаловажно это странничество, раз царевич Кханда и сын главного жреца Тисса сбрили волосы и бороду, надели жёлтые одеяния и, оставив дом, стали странствовать бездомными.
Khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti, kimaṅgaṁ pana mayan’ti.
ca → ca nāma (bj); ca hi nāma (sya-all, pts) | kimaṅgaṁ pana → kimaṅgapana (bj) | pana → pana na (sya-all) | kimaṅgaṁ → kim aṅga (pts) | mayanti → na mayan ti (pts) | + → vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike (bjt) | purohitaputto kesamassuṁ → purohita-putto vipassissa bhagavato arahato sammā-sambuddhassa santike kesa-massuṁ (pts)Если царевич Кханда и сын главного жреца Тисса сбрили волосы и бороду, надели жёлтые одеяния и, оставив дом, стали странствовать бездомными вблизи Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, то почему же мы не можем сделать того же?“.
Atha kho so, bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
tenupasaṅkamiṁsu → ten upakamiṁsu (pts) | atha kho → athakho (th) | mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni → mahā-jana-kāyo caturāsīti pāṇa-sahassāni (pts) | rājadhāniyā → rāja-dhāniyā (pts) | migadāyo → miga-dāyo (pts) | sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → sammā-sambuddho ten upakamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts)И вот, монахи, большое сборище людей — восемьдесят четыре тысячи человек — выступили из царской столицы Бандхумати и приблизились к оленьей роще Кхема, к Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому; приблизившись, они приветствовали Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого — и уселись в стороне.
Tesaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ kathesi.
anupubbiṁ kathaṁ → anupubbīkathaṁ (sya-all); ānupubbikathaṁ (pts) | sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ → sammā-sambuddho ānupubbi-kathaṁ (pts)И Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — изложил им последовательную проповедь.
Seyyathidaṁ—dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nekkhamme → nekkhamme ca (bj) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ dānakathaṁ → seyyathīdaṁ dāna-kathaṁ (pts) | saggakathaṁ → sagga-kathaṁ (pts) | ānisaṁsaṁ → ānisaṅsaṁ (pts)А именно: проповедь о даянии, проповедь о нравственности, проповедь о небе и преподал наставление о горечи, тщете и скверне желаний и о преимуществах отречения.
Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—
kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte → kalla-citte mudu-citte vinīvaraṇa-citte udagga-citte pasanna-citte (pts) | sāmukkaṁsikā dhammadesanā → sāmuk kaṁsikā dhamma-desanā (pts)И когда Благостный узнал, что они готовы в мыслях, смягчены в мыслях, непредвзяты в мыслях, возвышенны в мыслях, умиротворены в мыслях, то он преподал наставление в истине, высочайшее для Будд
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.боль — скапливание — устранение — путь.
Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
suddhaṁ vatthaṁ → suddhavatthaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | apagatakāḷakaṁ sammadeva → apagata-kāḷakaṁ sammad eva (pts) | paṭiggaṇheyya → paṭigaṇheyya (pts)И это как чистая, свободная от грязи одежда надлежащим образом принимает окраску;
evameva tesaṁ caturāsītipāṇasahassānaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
caturāsītipāṇasahassānaṁ tasmiṁyeva → caturāsītiṁ pabbajitasahassānaṁ tasmiṁ yeva (pts) | evameva → evam eva (pts) | caturāsītipāṇasahassānaṁ tasmiṁyeva → caturāsīti-pāṇasahassānaṁ tasmiṁ yeva (pts) | dhammacakkhuṁ → dhamma-cakkhuṁ (pts)таким же образом у этих восьмидесяти четырёх тысяч человек на том самом сиденье возникло непорочное, свободное от скверны видение истины:
‘yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman’ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodha-dhamman ti (pts)„Всё то, что подвержено возникновению, подвержено и уничтожению“.
Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ:
vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | satthusāsane → satthu sāsane (th) | diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane → diṭṭha-dhammā patta-dhammā vidita-dhammā pariyogāḷha-dhammā tiṇṇa-vicikicchā vigata-kathaṁkathā vesārajja-ppattā apara-ppaccayā satthu sāsane (pts) | sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ → sammā-sambuddhaṁ etad avocuṁ (pts)И увидев истину, достигнув истины, узнав истину, проникнув в истину, преодолев сомнение, освободившись от замешательства, достигнув высшей уверенности в себе, не нуждаясь в другом наставнике для наставления, они так сказали Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.„Превосходно, господин! Превосходно, господин.
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: “cakkhumanto rūpāni dakkhantī”ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhanti evameva (sya-all); dakkhintīti evam eva (pts) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | dakkhantīti → dakkhantī ti (ms2005) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Ete mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → ( ) natthi aṭṭhakathāyaṁ, pāḷiyaṁ pana sabbatthapi dissati (cck note) | ca → Sd adds bhikkhu-saṁghañ ca. See 2o. So K Bm here, and in 20, but not in 12. Comp. Vin. i. 15. (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca (pts)И вот, господин, мы идём как к прибежищу к Благостному и к дхамме.
Labheyyāma mayaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyāma upasampadan’ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)Да обретём мы, господин, странничество вблизи Благостного, да обретём мы доступ в общину!“.
Alatthuṁ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipāṇasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ, alatthuṁ upasampadaṁ.
caturāsītipāṇasahassāni → caturāsītipāṇaṁ sahassāni (bj); caturāsītiṁ pabbajitasahassāni (pts) | caturāsītipāṇasahassāni → caturāsīti-pāṇasahassāni (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)И вот, монахи, эти восемьдесят четыре тысячи человек обрели странничество вблизи Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, обрели доступ в общину.
Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi;
sampahaṁsesi → sampahaṅsesi (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | sampahaṁsesi → saṁpahaṁsesi (pts)И Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — наставил, побудил, воодушевил, порадовал их беседой об истине и преподал наставление о горечи;
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nibbāne ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nibbāne → nibbāne ca (bj) | nibbāne → nekkhammetipi pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | nibbāne → K in note nekkhamme ti pi pāṭhena bhavitabbaṁ. (pts note) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (pts)тщете и скверне наклонностей и о преимуществах ниббаны.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.
samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ → samādāpiyamānānaṁ samuttejīyamānānaṁ (bj) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva → sampahaṅsiyamānānaṁ na cirass eva (pts)И у них, наставленных, взволнованных, воодушевлённых, обрадованных Випасси — Благостным, архатом, всецело пробуждённым, — сердца, лишённые зависимости, быстро освободились от порочных свойств.
15. Purimapabbajitānaṁ dhammābhisamaya15. Purimapabbajitānaṁ dhammābhisamaya
Assosuṁ kho, bhikkhave, tāni purimāni caturāsītipabbajitasahassāni:
purimāni → (sya-all) | caturāsītiṁ → So SS. Bm K -sīti. (pts note) | caturāsītipabbajitasahassāni → caturāsītiṁ pabbajita-sahassāni (pts)И вот, монахи, восемьдесят четыре тысячи странников услышали от тех прежних:
‘vipassī kira bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati, dhammañca kira desetī’ti.
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | rājadhāniṁ → rāja-dhāniṁ (pts) | migadāye → miga-dāye (pts) | dhammañca → dhammañ ca (pts)„Поистине, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг царской столицы Бандхумати, пребывает в оленьей роще Кхема и проповедует истину“.
Atha kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | atha kho → athakho (th) | caturāsītipabbajitasahassāni → caturāsīti pabbajita-sahassāni (pts) | bandhumatī rājadhānī → bandhumati rāja-dhānī (pts) | migadāyo → miga-dāyo (pts) | sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → sammā-sambuddho ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts)И вот, монахи, эти восемьдесят четыре тысячи странников приблизились к царской столице Бандхумати, к оленьей роще Кхема, к Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому; приблизившись, они приветствовали Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого — и уселись в стороне.
Tesaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ kathesi.
anupubbiṁ kathaṁ → anupubbīkathaṁ (sya-all) | sammāsambuddho anupubbiṁ kathaṁ → sammā-sambuddho ānupubbi-kathaṁ (pts)И Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — изложил им последовательную проповедь.
Seyyathidaṁ—dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nekkhamme → nekkhamme ca (bj) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, ms2005, pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | sīlakathaṁ saggakathaṁ → sīla-kathaṁ sagga-kathaṁ (pts)А именно: проповедь о даянии, проповедь о нравственности, проповедь о небе и преподал наставление о горечи, тщете и скверне желаний и о преимуществах отречения.
Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—
kallacitte muducitte → kalla-citte mudu-citte (pts) | udaggacitte pasannacitte → udagga-citte pasanna-citte (pts) | dhammadesanā → dhamma-desanā (pts)И когда Благостный узнал, что они готовы в мыслях, смягчены в мыслях, непредвзяты в мыслях, возвышенны в мыслях, умиротворены в мыслях, то он преподал наставление в истине, высочайшее для Будд
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.боль — скапливание — устранение — путь.
Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
suddhaṁ vatthaṁ → suddhavatthaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | apagatakāḷakaṁ sammadeva → apagata-kāḷakaṁ sammad eva (pts) | paṭiggaṇheyya → paṭigaṇheyya (pts)И это как чистая, свободная от грязи одежда надлежащим образом принимает окраску;
evameva tesaṁ caturāsītipabbajitasahassānaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
tasmiṁyeva → tasmiñceva (bj) | eva → So SS. See 15. (pts note) | caturāsītiṁ → Bm K -sīti. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | caturāsītipabbajitasahassānaṁ tasmiṁyeva → caturāsītiṁ pabbajitasahassānaṁ tasmiṁ yeva (pts) | dhammacakkhuṁ → dhamma-cakkhuṁ (pts)таким же образом у этих восьмидесяти четырёх тысяч странников на том самом сиденье возникло непорочное, свободное от скверны видение истины:
‘yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman’ti.
sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodha-dhamman ti (pts)„Всё то, что подвержено возникновению, подвержено и уничтожению“.
Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ:
vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005) | satthusāsane → satthu sāsane (th) | diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane → diṭṭha-dhammā patta-dhammā vidita-dhammā pariyogāḷha-dhammā tiṇṇa-vicikicchā vigata-kathaṁkathā vesārajja-ppattā apara-ppaccayā satthu sāsane (pts) | sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ → sammā-sambuddhaṁ etad avocuṁ (pts)И увидев истину, достигнув истины, узнав истину, проникнув в истину, преодолев сомнение, освободившись от замешательства, достигнув высшей уверенности в себе, не нуждаясь в другом наставнике для наставления, они так сказали Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.„Превосходно, господин! Превосходно, господин.
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: “cakkhumanto rūpāni dakkhantī”ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
seyyathāpi → seyyathāpi nāma (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evameva (bj); dakkhanti evameva (sya-all) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | dakkhantīti → dakkhantī ti (ms2005) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotaṁ (pts) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Ete mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.
ca → Sc omits. (pts note) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)И вот, господин, мы идём как к прибежищу к Благостному и к дхамме.
Labheyyāma mayaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyāma upasampadan’ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)Да обретём мы, господин, странничество вблизи Благостного, да обретём мы доступ в общину“.
Alatthuṁ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ alatthuṁ upasampadaṁ.
caturāsītipabbajitasahassāni → caturāsītiṁ pabbajita-sahassāni (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)И вот, монахи, эти восемьдесят четыре тысячи человек обрели странничество вблизи Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, обрели доступ в общину.
Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi;
sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | sampahaṁsesi → sampahaṅsesi (pts)И Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — наставил, побудил, воодушевил, порадовал их беседой об истине и преподал наставление о горечи;
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nibbāne ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nibbāne → nibbāne ca (bj); nekkhamme (sya-all) | nibbāne → K nekkhamme. (pts note) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, ms2005, pts) | saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (pts)тщете и скверне наклонностей и о преимуществах ниббаны.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.
samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva → samādāpiyamānānaṁ samuttejīyamānānaṁ sampahaṁsīyamānānaṁ na cirasseva (bjt) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sampahaṁsiyamānānaṁ nacirasseva → sampahaṅsiyamānānaṁ na cirass eva (pts)И у них, наставленных, взволнованных, воодушевлённых, обрадованных Випасси — Благостным, архатом, всецело пробуждённым, — сердца, лишённые зависимости, быстро освободились от порочных свойств.
16. Cārikāanujānana16. Разрешение странствовать
Tena kho pana, bhikkhave, samayena bandhumatiyā rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ.
bhikkhave → (sya-all) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhiṁ bhikkhusatasahassaṁ (pts) | pana → tena kho pana bhikkhave (sya-all: sī.) | aṭṭhasaṭṭhiṁ → Bm K saṭṭhi- (pts note) | bhikkhu-sata-sahassaṁ → So SS, Bm K. See below. (pts note) | mahābhikkhusaṅgho → mahā bhikkhusaṅgho (th) | mahābhikkhusaṅgho → mahābhikkhusaṁgho (ms2005) | rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho → rāja-dhāniyā mahā-bhikkhu-saṁgho (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhiṁ bhikkhu-sata-sahassaṁ (pts)И в это самое время, монахи, в царской столице Бандхумати находилась большая толпа монахов, шестьдесят восемь сотен тысяч монахов.
Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
atha kho → athakho (th) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)И вот, монахи, у Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, предающегося раздумьям в уединении, возникло в сердце такое размышление:
‘mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ, yannūnāhaṁ bhikkhū anujāneyyaṁ:
aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhiṁ bhikkhusatasahassam (pts) | anujāneyyaṁ → See S. i. 105=Vin. i. 21. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho → bhikkhu-saṁgho (pts) | rājadhāniyā → rāja-dhāniyā (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha-saṭṭhiṁ bhikkhu-sata-sahassam (pts)„Сейчас в царской столице Бандхумати находится большая толпа монахов, шестьдесят восемь сотен тысяч монахов. Поэтому теперь я дам [своё] согласие монахам:
“caratha, bhikkhave, cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ;
lokānukampāya → SS -pakāya. (pts note) | bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts)‘Отправляйтесь, монахи, в путь ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей;
mā ekena dve agamittha;
agamittha → SS all five times agamattha. (pts note)идите не по одному, а по двое;
desetha, bhikkhave, dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha.проповедуйте, монахи, истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляйте в единственно совершенном, чистом целомудрии.
Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti,
assavanatā → assavaṇatā (bj) | santi → santīdha (sya-all) | Santi → K santīdha throughout. (pts note) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātikā (pts)Есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины,
bhavissanti dhammassa aññātāro.
bhavissanti → bhavissantī (bjt)и они станут знатоками истины.
Api ca channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā”’ti.
rājadhānī → rājadhāni (bjt) | api ca → apica (th) | pātimokkhuddesāyāti → pātimokkhuddesāyā ti (ms2005) | rājadhānī upasaṅkamitabbā → rāja-dhānī upasaṁkamitabbā (pts)Через каждые же шесть лет [вам] следует приходить в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi.
sammiñjitaṁ → Bm throughout samiñj. (pts note) | samiñjeyya → sammiñjeyya (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi → ceto-parivitakkam aññāya seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evameva brahmaloke → sammiñjeyya evam eva brahma-loke (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)И вот, монах, один великий Брахма узнал в своём сердце, о чем размышляет в сердце Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый. И это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, точно так же он оставил мир Брахмы и появился перед Випасси — Благостным, архатом, всецело пробуждённым.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenañjaliṁ paṇāmetvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavoca:
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpanāmetvā (bj) | so → (pts) | atha kho → athakho (th) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | sammāsambuddho tenañjaliṁ → sammā-sambuddho ten añjalim (pts) | sammāsambuddhaṁ etadavoca → sammā-sambuddhaṁ etad avoca (pts)И вот, монахи, великий Брахма накинул свою верхнюю одежду на одно плечо, со сложенными ладонями поклонился Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому — и сказал Випасси — Благостному, архату, всецело пробуждённому:
‘evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)„Хорошо, Благостный, хорошо, Счастливый.
Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ, anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū:
aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhiṁ bhikkhusakasahassaṁ (pts) | aṭṭha-saṭṭhiṁ → Bm K saṭṭhi. (pts note) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho → bhikkhu-saṁgho (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha-saṭṭhiṁ bhikkhu-saka-sahassaṁ (pts)Сейчас, господин, в царской столице Бандхумати находится большая толпа монахов, шестьдесят восемь сотен тысяч монахов. Пусть же, господин, Благостный даст [своё] согласие монахам:
“caratha, bhikkhave, cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ;
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)‘Отправляйтесь, монахи, в путь ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей;
mā ekena dve agamittha;идите не по одному, а по двое;
desetha, bhikkhave, dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha.
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)проповедуйте, монахи, истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляйте в единственно совершенном, чистом целомудрии.
Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro”ti.
aññātāro”ti → aññātāro (sya-all, km, pts1ed) | assavanatā → assavaṇatā (bj) | santi → santīdha (sya-all) | aññātāroti api ca → aññātāro apica (sya-all) | aññātāro’’ti → aññātāro (cck: ssabbattha) | aññātāroti → aññātāro ti (ms2005) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātikā (pts)Есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины’.
Api ca, bhante, mayaṁ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti.
api ca → apica (th) | rājadhāniṁ upasaṅkamissanti → rāja-dhāniṁ upasaṁkamissanti (pts)И ещё сделаем так, господин, чтобы через каждые шесть лет монахи приходили в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā.
idamavoca → idam avoca (pts) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts)Так, монахи, сказал этот великий Брахма.
Idaṁ vatvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyi.
tattheva antaradhāyi → tatthevantaradhāyi (bj) | sammāsambuddhaṁ → sammā-sambuddhaṁ (pts) | tattheva → tatth ev (pts)Сказав это, он приветствовал Випасси — Благостного, архата, всецело пробуждённого, обошёл его с правой стороны и тут же исчез.
Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi:
sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamaye (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | sammāsambuddho sāyanhasamayaṁ → sammā-sambuddho sāyaṇha-samaye (pts)И вот, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — оставил вечером свои [уединённые] раздумья и обратился к монахам:
‘idha mayhaṁ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:„Вот, монахи, у меня, предающегося раздумьям в уединении, возникло в сердце такое размышление:
“mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ.
aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhiṁ bhikkhusatasahassaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho → bhikkhu-saṁgho (pts) | rājadhāniyā → rāja-dhāniyā (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha-saṭṭhiṁ bhikkhu-sata-sahassaṁ (pts)‘Сейчас в царской столице Бандхумати находится большая толпа монахов, шестьдесят восемь сотен тысяч монахов.
Yannūnāhaṁ bhikkhū anujāneyyaṁ—
bhikkhū → bhikkhu (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my)Поэтому теперь я дам [своё] согласие монахам
caratha, bhikkhave, cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ;
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)'Отправляйтесь, монахи, в путь ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей;
mā ekena dve agamittha;идите не по одному, а по двое;
desetha, bhikkhave, dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha.
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → ādi-kalyāṇaṁ majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)проповедуйте, монахи, истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляйте в единственно совершенном, чистом целомудрии.
Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro.
santi → santīdha (sya-all) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātikā (pts)Есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины.
Api ca channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā”’ti.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | api ca → apica (th) | pātimokkhuddesāyāti → pātimokkhuddesāyā ti (ms2005) | rājadhānī upasaṅkamitabbā → rāja-dhānī upasaṁkamitabbā (pts)Через каждые же шесть лет [вам] следует приходить в царскую столицу Бандхумати для чтения 'Патимоккхи'’“.
Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th, pts) | samiñjeyya → sammiñjeyya (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi → cetaso ceto-parivitakkam aññāya seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evameva brahmaloke → sammiñjeyya evam eva brahma-loke (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)И вот, монахи, один великий Брахма узнал в своём сердце, о чем я размышляю в сердце, и это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, точно так же он оставил мир Брахмы и появился передо мной.
Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca:
tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpanāmetvā (bj) | atha kho → athakho (th) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | mahābrahmā → mahā-brahmā (pts) | tenañjaliṁ → ten añjalim (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, монахи, этот великий Брахма накинул свою верхнюю одежду на одно плечо, со сложенными ладонями поклонился мне и сказал мне:
‘evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)„Хорошо, Благостный, хорошо, Счастливый.
Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ.
mahā → maha (bj) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha saṭṭhiṁ bhikkhusatasahassaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho → bhikkhu-saṁgho (pts) | rājadhāniyā → rāja dhāniyā (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭha saṭṭhiṁ bhikkhu-sata-sahassaṁ (pts)Сейчас, господин, в царской столице Бандхумати находится большая толпа монахов, шестьдесят восемь сотен тысяч монахов.
Anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū—Пусть же, господин, Благостный даст [своё] согласие монахам
caratha, bhikkhave, cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ;
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)‘Отправляйтесь, монахи, в путь ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей;
mā ekena dve agamittha;идите не по одному, а по двое;
desetha, bhikkhave, dhammaṁ …pe…
pe → spelled out in full (bjt)проповедуйте, монахи, истину…
santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāroti.
assavanatā → assavaṇatā (bj) | aññātāroti api ca → aññātāro apica (sya-all) | apparajakkhajātikā → apparajakkhajātika (pts) | santi → puṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha (th) | apparajakkhajātikā → appa-rajakkha-jātika (pts)есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины’.
Api ca, bhante, mayaṁ tathā karissāma, yathā bhikkhū channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti.
api ca → apica (th) | rājadhāniṁ upasaṅkamissanti → rāja-dhāniṁ upasaṁkamissanti (pts)И ещё сделаем так, господин, чтобы через каждые шесть лет монахи приходили в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā.
+ → so (bjt)Так, монахи, сказал этот великий Брахма.
Idaṁ vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyi.
tattheva antaradhāyi → tatthevantaradhāyi (bj) | tattheva → tatth ev (pts)Сказав это, он приветствовал меня, обошёл с правой стороны и тут же исчез.
‘Anujānāmi, bhikkhave, caratha cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ;
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)Я дал [своё] согласие, монахи! Отправляйтесь в путь ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей;
mā ekena dve agamittha;идите не по одному, а по двое;
desetha, bhikkhave, dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha.
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → ādi-kalyāṇaṁ majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)проповедуйте, монахи, истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляйте в единственно совершенном, чистом целомудрии.
Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti,
assavanatā → assavaṇatā (bj) | santi → santīdha (sya-all) | apparajakkhajātikā → apparajakkha-jātikā (pts)Есть существа, чьё затмение невелико, — они гибнут, не слыша истины, и они станут знатоками истины
bhavissanti dhammassa aññātāro.и они станут знатоками истины.
Api ca, bhikkhave, channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | apica → ito paraṁ yāva pātimokkhuddesāyātīti atirekapāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | ca → K mayaṁ tathā karissāma yathā channaṁ &c. (pts note) | api ca bhikkhave → apica mayaṁ tathā karissāma yathā (th) | rājadhānī upasaṅkamitabbā → rāja-dhānī upasaṁkamitabbā (pts)Через каждые же шесть лет [вам] следует приходить в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Atha kho, bhikkhave, bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṁ pakkamiṁsu.
pakkamiṁsu → pakkamisuṁ (bj) | kho → kho te (pts) | te → Sc Bm K omit. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ekāheneva janapadacārikaṁ → ekāhen eva janapada-cārikaṁ (pts)И вот, монахи, большая часть тех монахов в тот же день отправилась в путь по стране.
Tena kho pana samayena jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni honti.
pana → pana bhikkhave (bj, pts) | jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni → jambūdīpe caturāsītiāvāsasahassāni (sya-all) | caturāsīti → caturāsītiṁ (pts) | caturāsīti āvāsasahassāni → caturāsītiṁ āvāsa-sahassāni (pts)В то время, монахи, в Джамбудипе было восемьдесят четыре тысячи [монашеских] обителей.
Ekamhi hi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṁ:
hi → (bj, sya-all, pts) | saddamanussāvesuṁ → saddam anussāvesuṁ (pts)И когда прошёл один год, божества подали весть:
‘nikkhantaṁ kho, mārisā, ekaṁ vassaṁ;
ekaṁ vassaṁ pañca dāni → ekavassaṁ pañcidāni (sya-all)„Прошёл один год, досточтимые;
pañca dāni vassāni sesāni;
pañca dāni → pañcadāni (bjt) | pañca dāni → pañcidāni (th)теперь осталось пять лет;
pañcannaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | pātimokkhuddesāyāti → Bm dvīsu vassesu nikkhantesu, tīsu vassesu nikkhantesu, catūsu vassesu nikkhantesu, pañcasu vassesu nikkhantesu devatā, &c., as below. (pts note) | rājadhānī upasaṅkamitabbā → rāja-dhānī upasaṁkamitabbā (pts)через пять лет следует придти в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Dvīsu vassesu nikkhantesu …
pe → spelled out in full (bjt)Когда прошло два года…
tīsu vassesu nikkhantesu …
pe → spelled out in full (bjt)когда прошло три года…
catūsu vassesu nikkhantesu …
catūsu → catusu (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)когда прошло четыре года…
pañcasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṁ:
saddamanussāvesuṁ → saddam anussāvesuṁ (pts)когда прошло пять лет, божества подали весть:
‘nikkhantāni kho, mārisā, pañcavassāni;
pañcavassāni → pañca vassāni (bjt, th, pts)„Прошло пять лет, досточтимые;
ekaṁ dāni vassaṁ sesaṁ;
ekaṁ dāni → ekaṁdāni (bjt, th)теперь остался один год;
ekassa vassassa accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | bandhumatī → bandhumati (pts) | bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā → bandhumati rāja-dhānī upasaṁkamitabbā (pts)через один год следует придти в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Chasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṁ:
saddamanussāvesuṁ → saddam anussāvesuṁ (pts)Когда прошло шесть лет, божества подали весть:
‘nikkhantāni kho, mārisā, chabbassāni,
chabbassāni → cha vassāni (pts) | vassāni → Bm K chabbassāni. (pts note)„Прошло шесть лет, досточтимые,
samayo dāni bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamituṁ pātimokkhuddesāyā’ti.
Bandhumatiṁ → Sdt K -matī. (pts note) | rāja-dhāniṁ → Sdt K -dhānī (pts note) | upasaṁkamituṁ → K -tabbā. (pts note) | samayo dāni → samayodāni (bjt) | rājadhāniṁ upasaṅkamituṁ → rāja-dhāniṁ upasaṁkamituṁ (pts)теперь время идти в царскую столицу Бандхумати для чтения ‘Патимоккхи’“.
Atha kho te, bhikkhave, bhikkhū appekacce sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṁ iddhānubhāvena ekāheneva bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamiṁsu pātimokkhuddesāyāti.
pātimokkhuddesāyāti → pātimokkhuddesāya (bj) | appekacce sakena → app ekacce saken eva (pts) | appekacce devatānaṁ → app ekacce devānaṁ (pts) | pātimokkhuddesāyāti → pātimokkhuddesāya (cck: ?) | eva → Bm K sakena. (pts note) | devānaṁ → Bm K devatānaṁ. (pts note) | pātimokkhuddesāyāti → So SS, Bm. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ekāheneva → ekāhen eva (pts) | rājadhāniṁ upasaṅkamiṁsu → rāja-dhāniṁ upasaṁkamiṁsu (pts)И вот, монахи, те монахи — одни благодаря собственной сверхъестественной способности, другие благодаря сверхъестественной способности богов — в один и тот же день пришли в царскую столицу Бандхумати для чтения „Патимоккхи“.
Tatra sudaṁ, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhikkhusaṅghe evaṁ pātimokkhaṁ uddisati:
uddisati → Bm K uddissati. (pts note) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | sammāsambuddho bhikkhusaṅghe → sammā-sambuddho bhikkhu-saṁghe (pts)И там, монахи, Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый — стал в собрании монахов так читать „Патимоккху“:
‘Khantī paramaṁ tapo titikkhā, nibbānaṁ paramaṁ vadanti buddhā;
paramaṁ tapo titikkhā → paramaṁtapo tītikkhā (sya-all) | titikkhā → K tīt-. (pts note)„Терпение — высшее подвижничество, [как и] выносливость [Самым же] высшим Будды называют ниббану; Na hi pabbajito parūpaghātī, na samaṇo hoti paraṁ viheṭhayanto.
parūpaghātī na → parūpaghāti (pts) | parūpaghāti → Bm insert na: so also Sum (perhaps). SS and K omit. (pts note) na samaṇo → samaṇo (si, sya-all, km, pts1ed) | na → (bj, sya-all) | samaṇo → samaṇo (cck: sī. syā. pī.)Ибо странник не наносит ближнему вреда, отшельник не враждебен ближнему.Sabbapāpassa akaraṇaṁ, kusalassa upasampadā;
sabbapāpassa → sabba-pāpassa (pts) kusalassa upasampadā → kusalassūpasampadā (sya-all)Всего порочного не совершение, обретение добра; Sacittapariyodapanaṁ, etaṁ buddhānasāsanaṁ.
sacittapariyodapanaṁ → sacitta-pariyodapanaṁ (pts) buddhānasāsanaṁ anūpavādo anūpaghāto → buddhāna sāsanaṁ anupavādo anupaghāto (pts)Чистота в сердце — таково наставление Будд.Anūpavādo anūpaghāto, pātimokkhe ca saṁvaro;
Anūpavādo anūpaghāto → anupavādo anupaghāto (pts1ed, mr) | anūpaghāto → anupavādo anupaghāto (cck: pī. ka.) | Anupavādo → Sc K anūp-; St anūvādo. (pts note) | anupaghāto → Sc K anūp-. (pts note)Отсутствие брани, непричинение вреда и соблюдение ‘Патимоккхи’; Mattaññutā ca bhattasmiṁ, pantañca sayanāsanaṁ;
pantañca → pantañ ca (pts)И умеренность в пище, и уединённое ложе и сиденье; Adhicitte ca āyogo, etaṁ buddhānasāsanan’ti.
buddhānasāsananti → buddhānasāsanaṁti (bjt) | buddhānasāsananti → buddhāna sāsanan ti (pts)И приверженность к возвышенным мыслям таково наставление Будд“.
17. Devatārocana17. Сияние божеств
Ekamidāhaṁ, bhikkhave, samayaṁ ukkaṭṭhāyaṁ viharāmi subhagavane sālarājamūle.
subhagavane → subhavane (sya-all) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | subhagavane sālarājamūle → subhaga-vane sāla-rāja-mūle (pts)Однажды, монахи, я пребывал в Уккаттхе в лесу Субхага у подножия огромной салы.
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → Bm paṭisallinassa. (pts note)И там, монахи, у меня, предающегося раздумьям в уединении, возникло в сердце такое размышление:
‘na kho so sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi.
anāvutthapubbo → anajjhāvutthapubbo (bj); anajjhāvuṭṭhapubbo (mr) | sattāvāso → suddhāvāso (sya-all) | anajjhāvutthapubbo → anāvutthapubbo (bj: machasaṁ) | anāvutthapubbo → anajjhāvuṭṭhapubbo (cck: ka. sī. ka.) | so → Bm na so kho. (pts note) | sattāvāso → SS sattavāso. (pts note) | yo → Scd so. (pts note) | sulabharūpo → sulabha-rūpo (pts) | anāvutthapubbo → anāvuttha-pubbo (pts)„Нет ведь другой легко достижимой обители существ, где я не жил бы прежде столь долгое время, кроме как у богов суддхаваса.
Yannūnāhaṁ yena suddhāvāsā devā tenupasaṅkameyyan’ti.
tenupasaṅkameyyanti atha khvāhaṁ → tena upasaṅkameyyanti athakhohaṁ (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | tenupasaṅkameyyanti → ten upasaṁkameyyan ti (pts)Поэтому теперь я приближусь к богам суддхаваса“.
Atha khvāhaṁ, bhikkhave, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—ukkaṭṭhāyaṁ subhagavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṁ.
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj, pts) | subhagavane → subhavane (sya-all) | ahaṁ → atha, khvā haṁ (bj: machasaṁ) | ahaṁ → K 'haṁ. (pts note) | Avihesu → M. i. 289. (pts note) | ahosiṁ → SS Bm ahosi. (pts note) | atha khvāhaṁ → upasaṅkameyyanti athakhohaṁ (th) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (th, pts) | samiñjeyya → sammiñjeyya (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva (pts) | sālarājamūle → sāla-rāja-mūle (pts) | pāturahosiṁ → pātur ahosiṁ (pts)И вот, монахи, это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, точно так же я оставил подножие огромной салы в лесу Субхага в Уккаттхе и появился перед богами авиха.
Tasmiṁ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
tasmiṁ → tasmiṁyeva kho (sya-all) | anekāni → anekāni devatāsatāni anekāni (sya-all); nekāni (pts) | anekāni devatāsatasahassāni → (sya-all, pts) | devatāsatasahassāni → anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (cck: syā.) | Tasmiṁ → K adds yeva kho. (pts note) | nekāni → Bm K anek-. K inserts devatāsatāni anekāni. (pts note) | devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni → deva-nikāye nekāni devatā-sahassāni (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И в этом собрании богов, монахи, многие тысячи божеств приблизились ко мне, приблизившись, они приветствовали меня и стали в стороне. И вот, монахи, стоя в стороне, эти божества так сказали мне:
‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
mārisā ekanavutikappe → mārisa ekanavuto kappe (bj); mārisa ekanavuto kappo (sya-all); mārisa ekanavute kappe (pts) | mārisa → ‘mārisā’ (bj: machasaṁ) | kappe → ekanavutikappe (bj: machasaṁ) | eka-navute → So SS. See 1, 4. Bm navuti. (pts note) | mārisā ekanavutikappe → mārisa eka-navute kappe (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)„Девяносто один мировой период тому назад, досточтимый, в мире родился Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием, родился в семействе кшатриев.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | koṇḍañño → koṇḍaññā (bj) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | asītivassasahassāni → asīti-vassa-sahassāni (pts)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была восемьдесят тысяч лет.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия патали.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
mārisā → mārisa (bj, sya-all); (pts) | sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ → sammā-sambuddhassa khaṇḍa-tissaṁ (pts) | bhaddayugaṁ → bhadda-yugaṁ (pts)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Кханда и Тисса.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ. Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | asītibhikkhusahassāni → asītibhikkhusatasahassāni (pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ → aṭṭhasaṭṭhi-bhikkhu-sata-sahassaṁ (pts) | bhikkhusatasahassaṁ → bhikkhu-sata-sahassaṁ (pts) | asītibhikkhusahassāni → asīti-bhikkhu-sata-sahassāni (pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (pts)При Випасси, досточтимый, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников. Одно собрание учеников было из шестидесяти восьми сотен тысяч монахов. Одно собрание учеников было из сотни тысяч монахов. Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов. При Випасси, досточтимый, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Асока.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi.
mārisā → mārisa (bj, cck, sya-all, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Бандхума,
Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti.
janetti → janettī (sya-all, pts)матерью, родительницей была царица по имени Бандхумати.
Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī → rājadhāni (bj) | nagaraṁ → rājanagaraṁ (pts) | nagaraṁ → rāja-nagaraṁ (pts)У царя Бандхумы была царская столица, город по имени Бандхумати.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi evaṁ pabbajjā evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ dhammacakkappavattanaṁ.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | sammāsambuddhassa → sammā-sambuddhassa (pts) | dhammacakkappavattanaṁ → dhammacakka-pavattanaṁ (pts)Таково у Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было отречение [от мира], таково — странничество, такова — сосредоточенность, таково — полное пробуждение, таково — приведение в движение колеса дхаммы.
Te mayaṁ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā’ti …
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | bhagavati → bhagavatī (bj) | uppannā → Bm K ūpapannā, and so in 30. (pts note) | nekāni → Bm anekāni, and below. K anekāni devatā-satāni anekāni, &c. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)Мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостном Випасси, отвергнув среди чувственности чувственные побуждения, вновь родились здесь …
pe…
pe → Bm K omit. (pts note)…
Tasmiṁyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
anekāni → anekāni devatāsatāni anekāni (sya-all); nekāni (pts) | devatāsatasahassāni → devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (sya-all) | devatāsatasahassāni → anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (cck: syā. evamuparipi) | devatā-satāni → Sc devatāni, Bm devatā-sata-sahassāni. (pts note) | avocuṁ → K inserts Ito so mārisa ekatiṁso kappo yaṁ Sikhī bhagavā . . . pe . . . te mayaṁ mārisa Sikhimhi Bhagavati . . . pe . . . Tasmiṁ &c., as in Bm 32 pe; and at imasmiṁ yeva &c = 30. (pts note) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (bjt) | pe → spelled out in full (th) | tasmiṁyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni → nekāni devatā-satāni (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И вот в этом же собрании богов, монахи, многие тысячи божеств приблизились ко мне; приблизившись, они приветствовали меня и стали в стороне. И вот, монахи, стоя в стороне, эти божества сказали мне:
‘imasmiṁyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṁ sammāsambuddho loke uppanno.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | mārisa → mārisā (bj: machasaṁ) | etarahi → Sc omits. (pts note) | imasmiṁyeva → imasmiṁ yeva (bjt, pts) | mārisā bhaddakappe → mārisa bhadda-kappe (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)„В этом [нашем] благоприятном мировом периоде, досточтимый, в мире теперь родился Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | jātiyā → Sd inserts ahosi, but omits it in the repetition. (pts note) | khattiyakule → khattiya-kule (pts)Благостный, досточтимый, — по происхождению кшатрий, родился в семействе кшатриев.
Bhagavā, mārisā, gotamo gottena.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts)Благостный, досточтимый, — из рода Готама.
Bhagavato, mārisā, appakaṁ āyuppamāṇaṁ parittaṁ lahukaṁ yo ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | lahukaṁ → lahusaṁ (pts) | lahukaṁ → lahusaṁ (bj: PTS) | lahusaṁ → So SS, Bm lahukaṁ. (pts note) | vassasataṁ → vassa-sataṁ (pts)У Благостного, досточтимый, продолжительность жизни небольшая, ограниченная, недолгая: кто долго живёт, тот [живёт теперь] сотню лет или немного больше.
Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts)Благостный, досточтимый, достиг пробуждения у подножия ассаттхи.
Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
mārisā → mārisa (bj) | ahosi → (bj, pts) | mārisā sāriputtamoggallānaṁ → mārisa sārīputtamoggallānaṁ (sya-all) | mārisā sāriputtamoggallānaṁ nāma → mārisa sāriputtamoggallānā (pts) | sāriputtamoggallānaṁ → sāriputtamoggallānā (bj: PTS) | Sāriputta-Moggallānā → Sd -na; so SS in the repetition; Bm K Moggallānaṁ; K adds nāma. (pts note) | sāvaka-yugaṁ → K adds ahosi. (pts note)У Благостного, досточтимый, двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Сарипутта и Моггаллана.
Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | mārisā eko → mārisa eso (sya-all) | bhikkhusatāni → bhikkhu-satāni (pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (pts)При Благостном, досточтимый, одно собрание учеников из двенадцати с половиной сотен монахов. При Благостном, досточтимый, одно это собрание учеников, и во всех из них уничтожены порочные свойства.
Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | nāma → (bj, pts) | ahosi → (bj) | upaṭṭhāko → ahosi (bj: machasaṁ) | Ānando → K adds nāma. (pts note) | ahosi → So Bm; SS K omit. (pts note)У Благостного, досточтимый, — прислужник, главный прислужник, монах по имени Ананда.
Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | ahosi → (bj, sya-all, pts) | nāma → (pts) | pitā → ahosi (bj: machasaṁ)У Благостного, досточтимый, отец — царь по имени Суддходана, мать,
Māyā nāma devī mātā ahosi janetti.
ahosi → (bj) | nāma → (pts) | mātā → ahosi (bj: machasaṁ) | Māyā → K adds nāma. (pts note) | ahosi janetti → janettī (th, pts)родительница — царица по имени Майя,
Kapilavatthu nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
rājadhānī ahosi → rājadhāni (bj) | ahosi → (pts)[их] царская столица — город по имени Капилаваттху.
Bhagavato, mārisā, evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi evaṁ pabbajjā evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ dhammacakkappavattanaṁ.
mārisā → mārisa (bj, sya-all, pts) | dhammacakkappavattanaṁ → dhammacakka-pavattanaṁ (pts)Таково у Благостного, досточтимый, было отречение [от мира], таково — странничество, такова — сосредоточенность, таково — полное пробуждение, таково — приведение в движение колеса дхаммы.
Te mayaṁ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā’ti.
mārisā bhagavati → mārisa bhagavatī (bj) | mārisā → mārisa (sya-all, pts) | idhūpapannāti atha khvāhaṁ → idhupapannāti athakhohaṁ (sya-all) | idhūpapannāti → idh uppannā ti (pts) | kāmacchandaṁ → kāmachandaṁ (th)Мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостном, отвергнув среди чувственности чувственные побуждения, вновь родились здесь“.
Atha khvāhaṁ, bhikkhave, avihehi devehi saddhiṁ yena atappā devā tenupasaṅkamiṁ …pe…
khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | pe → peyyālamukhena saṁyuttaṁ heṭṭhā vuttayena veditabbaṁ (bj note) | upasaṁkamiṁ → Bm inserts pa. (pts note) | atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (th) | + → athakhohaṁ (th) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṁkamiṁ (pts)И затем, монахи, вместе с богами авиха я приблизился к богам атаппа. И затем, монахи, вместе с богами авиха и богами атаппа я приблизился к богам судасса …
atha khvāhaṁ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṁ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṁ.
khvāhaṁ → K as before kho 'haṁ. (pts note) | Avihehi → Sc avī-. (pts note) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṁkamiṁ (pts)и затем, монахи, вместе с богами авиха я приблизился к богам атаппа. И затем, монахи, вместе с богами авиха и богами атаппа я приблизился к богам судасса.
Atha khvāhaṁ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṁ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṁ. Atha khvāhaṁ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṁ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṁ. Tasmiṁ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | tasmiṁ → tasmiṁyeva kho (sya-all) | anekāni → anekāni devatāsatāni anekāni (sya-all); nekāni (pts) | anekāni devatāsatasahassāni → (sya-all, pts) | devehi → Sct insert saddhiṁ. (pts note) | Tasmiṁ → K inserts yeva kho. (pts note) | nekāni → Bm anekāni. (pts note) | devatāsahassāni → Bm adds anekāni devatā sata-sahassāni; K anekāni devatā-satāni anekāni &c. (pts note) | devatāsatasahassāni → devatā satasahassāni (bjt) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṁkamiṁ (pts) | devanikāye anekāni → deva-nikāye nekāni (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И затем, монахи, вместе с богами авиха, и богами атаппа, и богами судасса я приблизился к богам судасси. И затем, монахи, вместе с богами авиха, и богами атаппа, и богами судасса, и богами судасси я приблизился к богам аканиттха. И вот в этом собрании богов, монахи, многие тысячи божеств приблизились ко мне; приблизившись, они приветствовали меня и стали в стороне. И вот, монахи, стоя в стороне, эти божества сказали мне:
‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho loke udapādi.
mārisā ekanavutikappe → mārisa ekanavuto kappo (bj, sya-all); mārisa ekanavute kappe (pts) | kappe → -1 So SS. See ante, 29. Bm eka-navuti kappe; K ekanavuto kappo. (pts note) | mārisā ekanavutikappe → mārisa eka-navute kappe (pts) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts)„Девяносто один мировой период тому назад, досточтимый, в мире родился Випасси — Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi.
mārisā → mārisa (sya-all)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был по происхождению кшатрием.
Khattiyakule udapādi.Родился в семействе кшатриев.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi.
mārisā → mārisa (sya-all)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — был из рода Кондання.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi.
mārisā → mārisa (sya-all)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — продолжительность жизни была восемьдесят тысяч лет.
Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṁ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho.
mārisā → mārisa (sya-all)Випасси, досточтимый, — Благостный, архат, всецело пробуждённый — достиг пробуждения у подножия патали.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
mārisā → mārisa (sya-all)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Кханда и Тисса.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ.
mārisā → mārisa (sya-all)При Випасси, досточтимый, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были три собрания учеников.
Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ.Одно собрание учеников было из шестидесяти восьми сотен тысяч монахов.
Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ.Одно собрание учеников было из сотни тысяч монахов.
Eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni.Одно собрание учеников было из восьмидесяти тысяч монахов.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
mārisā → mārisa (sya-all)При Випасси, досточтимый, — Благостном, архате, всецело пробуждённом — были эти три собрания учеников, и во всех из них были уничтожены порочные свойства.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
mārisā → mārisa (sya-all)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — был прислужник, главный прислужник, монах по имени Асока.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti.
mārisā → mārisa (sya-all) | janetti → janettī (sya-all)У Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — отцом был царь по имени Бандхума, матерью, родительницей была царица по имени Бандхумати.
Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.У царя Бандхумы была царская столица, город по имени Бандхумати.
Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi evaṁ pabbajjā evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi, evaṁ dhammacakkappavattanaṁ.
mārisā → mārisa (sya-all) | abhinikkhamanaṁ → abhiknikkhamanaṁ (sya-all)Таково у Випасси, досточтимый, — Благостного, архата, всецело пробуждённого — было отречение [от мира], таково — странничество, такова — сосредоточенность, таково — полное пробуждение, таково — приведение в движение колеса дхаммы.
Te mayaṁ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā’ti.
mārisā → mārisa (sya-all) | idhūpapannāti → idhupapannāti (sya-all) | pe → Not in SS; here repeat as in 29, down to idh'; uppannā ti. (pts note) | kāmacchandaṁ → kāmachandaṁ (th)Мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостном Випасси, отвергнув среди чувственности чувственные побуждения, вновь родились здесь“.
Tasmiṁyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
anekāni → anekāni devatāsatāni anekāni (sya-all); nekāni (pts) | anekāni devatāsatasahassāni → (sya-all) | deva-nikāye → K inserts anekāni devatā satāni. (pts note) | pe → Bm K omit. (pts note) | satāni → Bm sata-sahassāni. K omits this clause. (pts note) | avocuṁ → Bm Ito kho mārisa ekatiṁse (K -so) kappe (K -po) yaṁ Sikhī bhagavā . . . pa . . . Te mayaṁ mārisa Sikhimhi bhagavati . . . pa . . . Tasmiṁ yeva kho mārisa ekatiṁse kappe Vessabhū bhagavā . . . pa . . . Te mayaṁ mārisa Vessabhumhi bhagavati . . . pa . . . Imasmiṁ yeva kho mārisa bhadda-kappe Kakusandho, Koṇāgamano, Kassapo bhagavā . . . pa . . . Te mayaṁ mārisa Kakusandhamhi, Koṇāgamanamhi, Kassapamhi bhagavati brāhmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā ti. Tasmiṁ yeva kho bhikkhave (as at beginning of 32). (pts note) | devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni → deva-nikāye nekāni devatā-sahassāni nekāni devatā satāni (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И вот в этом же собрании богов, монахи, многие тысячи божеств приблизились ко мне; приблизившись, они приветствовали меня и стали в стороне. И вот, монахи, стоя в стороне, эти божества сказали мне:
‘ito so, mārisā, ekatiṁse kappe yaṁ sikhī bhagavā …pe…
so mārisā → kho mārisa (bj) | bhagavā → bhagavā loke udapādi (bj) | mārisā ekatiṁse kappe → mārisa ekatiṁso kappo (sya-all)„Тридцать один мировой период тому назад, досточтимый, в мире родился Сикхи…
te mayaṁ, mārisā, sikhimhi bhagavati tasmiññeva kho, mārisā, ekatiṁse kappe yaṁ vessabhū bhagavā …pe…
mārisā → mārisa (bj, sya-all) | mārisā ekatiṁse kappe → mārisa ekatiṁso kappo (bj) | bhagavā → bhagavā loke udapādi (bj) | yaṁ → (sya-all) | tasmiññeva → brahmacariyaṁ idhūpapannā so yeva (bjt) | tasmiññeva → tasmiṁyeva (th)„Тридцать один мировой период тому назад, досточтимый, в мире родился Сикхи — Благостный…
te mayaṁ, mārisā, vessabhumhi bhagavati …pe…
mārisā → mārisa (bj, sya-all) | bhagavati → bhagavati brahmacariyaṁ caritvā (bj)мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостном Вессабху…
imasmiṁyeva kho, mārisā, bhaddakappe kakusandho koṇāgamano kassapo bhagavā …pe…
imasmiṁyeva → idhūpapannā imasmiṁ yeva (bj) | mārisā bhaddakappe → mārisa bhaddekappe (bj) | koṇāgamano kassapo → (bj) | bhagavā → bhagavā loke udapādi (bj) | mārisā → mārisa (sya-all) | koṇāgamano → konāgamano (sya-all)„В этом [нашем] благоприятном мировом периоде, досточтимый, в мире родился Какусандха, Конагамана, Кассапа Благостные…
te mayaṁ, mārisā, kakusandhamhi koṇāgamanamhi kassapamhi bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā’ti.
mārisā → mārisa (bj, sya-all) | idhūpapannāti tasmiṁyeva → idhūpapannoti tasmiṁ yeva (bj) | koṇāgamanamhi → konāgamanamhi (sya-all) | idhūpapannāti → idhupapannāti (sya-all) | kāmacchandaṁ → kāmachandaṁ (th)мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостных Какусандхе, Конагамане, Кассапе, отвергнув среди чувственности чувственные побуждения, вновь родились здесь“.
Tasmiṁyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
anekāni → anekāni devatāsatāni anekāni (sya-all) | anekāni devatāsatasahassāni → (sya-all) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (bjt)И вот в этом же собрании богов, монахи, многие тысячи божеств приблизились ко мне; приблизившись, они приветствовали меня и стали в стороне. И вот, монахи, стоя в стороне, эти божества сказали мне:
‘imasmiṁyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṁ sammāsambuddho loke uppanno.
mārisā → mārisa (bj, sya-all) | imasmiṁyeva → imasmiṁ yeva (bjt) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)„В этом [нашем] благоприятном мировом периоде, досточтимый, в мире теперь родился Благостный, архат, всецело пробуждённый.
Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā, khattiyakule uppanno.
mārisā → mārisa (sya-all) | pe → Not in SS; repeat as in 30. (pts note)Благостный, досточтимый, — по происхождению кшатрий, родился в семействе кшатриев.
Bhagavā, mārisā, gotamo gottena.
mārisā → mārisa (sya-all)Благостный, досточтимый, — из рода Готама.
Bhagavato, mārisā, appakaṁ āyuppamāṇaṁ parittaṁ lahukaṁ yo ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
mārisā → mārisa (sya-all)У Благостного, досточтимый, продолжительность жизни небольшая, ограниченная, недолгая: кто долго живёт, тот [живёт теперь] сотню лет или немного больше.
Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho.
mārisā → mārisa (sya-all)Благостный, досточтимый, достиг пробуждения у подножия ассаттхи.
Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ.
mārisā sāriputtamoggallānaṁ → mārisa sārīputtamoggallānaṁ (sya-all)У Благостного, досточтимый, двое главных и благородных [последователей], двое учеников по имени Сарипутта и Моггаллана.
Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni.
mārisā → mārisa (sya-all)При Благостном, досточтимый, одно собрание учеников из двенадцати с половиной сотен монахов.
Bhagavato, mārisā, ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ.
mārisā → mārisa (sya-all)При Благостном, досточтимый, одно это собрание учеников, и во всех из них уничтожены порочные свойства.
Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ahosi.
mārisā → mārisa (sya-all) | ahosi → (sya-all)У Благостного, досточтимый, — прислужник, главный прислужник, монах по имени Ананда.
Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi.
mārisā → mārisa (sya-all) | ahosi → (sya-all)У Благостного, досточтимый, отец — царь по имени Суддходана,
Māyā nāma devī mātā ahosi janetti.
ahosi janetti → janettī (th)мать, родительница — царица по имени Майя,
Kapilavatthu nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi.
ahosi → (sya-all) | kapilavatthu → kapilavatthuṁ (th)[их] царская столица — город по имени Капилаваттху.
Bhagavato, mārisā, evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi, evaṁ pabbajjā, evaṁ padhānaṁ, evaṁ abhisambodhi, evaṁ dhammacakkappavattanaṁ.
mārisā → mārisa (sya-all)Таково у Благостного, досточтимый, было отречение [от мира], таково — странничество, такова — сосредоточенность, таково — полное пробуждение, таково — приведение в движение колеса дхаммы.
Te mayaṁ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmacchandaṁ virājetvā idhūpapannā’ti.
mārisā → mārisa (bj, sya-all) | idhūpapannāti → idhupapannāti (sya-all) | kāmacchandaṁ → kāmachandaṁ (th)Мы же, досточтимый, ведя целомудренную жизнь при Благостном, отвергнув среди чувственности чувственные побуждения, вновь родились здесь“.
Iti kho, bhikkhave, tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ’ itipi.
esā → Bm Sum eva sā. (pts note) | dhammadhātuyā → dhamma dhātuyā (bjt, pts) | tathāgatassevesā → tathāgatass ev esā (pts) | chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi → chinna-papañce chinna-vaṭume pariyādinna vaṭṭe sabba-dukkha-vītivatte jātito pi (pts) | nāmatopi → nāmato pi (pts) | gottatopi → gottato pi (pts) | āyuppamāṇatopi → āyuppamāṇato pi (pts) | sāvakayugatopi → sāvaka-yugato pi (pts) | sāvakasannipātatopi → sāvaka-sannipātato pi (pts) | itipi → iti pi (pts)И вот, монахи, Татхагата сам тщательно проник в конечную истину так, что, тщательно проникнув в конечную истину, Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]: „Эти Благостные были такого-то происхождения,
‘Evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ’ itipīti.
evaṅgottā → evaṁgottā (my, bjt, th, ms2005) | evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → evaṁ-nāmā evaṁgottā evaṁ-sīlā evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts)такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные обрели освобождение“.
Devatāpi tathāgatassa etamatthaṁ ārocesuṁ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ’ itipi.Это же и божества дали знать Татхагате об этих вещах, так что Татхагата может вспомнить происхождение прежних Будд, достигших освобождения, разрушивших преграды, разрушивших пути [действий], завершивших существование, преодолевших всю боль, — может вспомнить [их] имена, может вспомнить [их] род, может вспомнить продолжительность [их] жизни, может вспомнить пары [их] учеников, может вспомнить собрания [всех их] учеников, [говоря]: „Эти Благостные были такого-то происхождения,
‘Evaṁnāmā evaṅgottā evaṁsīlā evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ’ itipī”ti.
pīti → Bm K add: Devatā pi Tathāgatassa etam atthaṁ ārocesuṁ, yena Tathāgato atīte pubbe3 parinibbute chinnapapañce chinna-vaṭume pariyādiṇṇa-vaṭṭe sabba-dukkhavītivatte jātito pi anussarati, nāmato pi anussarati, gottato pi anussarati, āyuppamāṇato pi anussarati, sāvaka-yugato pi anussarati, sāvaka-sannipātato pi anussarati: "Evaṁ jaccā te Bhagavanto ahesuṁ iti pi, evaṁ-nāmā, evaṁgottā, evaṁ-sīlā, evaṁ-dhammā, evaṁ-paññā evaṁ-vihārī, evaṁ-vimuttā te Bhagavanto ahesuṁ iti pīti. (pts note)такие-то по именам, такого-то рода, такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили и так-то эти Благостные достигли освобождения“”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
SAMATTAṂ → So St; Scd Mahā-Padhāna; Sd (by accident) Mahā - Nidāna; Bm Mahā-Padhāna-suttaṁ niṭṭhitaṁ. K Mahāpadāna-Suttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ. Old. Buddha, p. 418, Mahāpadhāna, referring to Jāt. i. 59 which has Mahāpadāna. 3 K Buddhe. (pts note) | abhinandunti → abhinandun ti mahāpadāna-suttantaṁ samattaṁ (pts)И удовлетворённые, эти монахи порадовались словам Благостного.
Mahāpadānasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.Окончена “Махападана-сутта”. Первая