MahāparinibbānasuttaМаха Париниббана Сутта
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Вот, что я слышал.
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.Однажды Благостный пребывал в Раджагахе, на холме Гиджджхакута.
Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo hoti.
vajjī → vajjiṁ (sya-all) | abhiyātukāmo → abhiyātu-kāmo (pts)И в это самое время царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта пожелал напасть на ваджджийцев.
So evamāha:
evamāha ahaṁ hime → evam āha āhañhi me (pts)И он сказал так:
“ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”ti.
ucchecchāmi → ucchejjāmi (sya-all, km, pts1ed); ucchijjāmi (mr) | anayabyasanaṁ āpādessāmī”ti → āpādessāmi vajjīti (bj); āpādessāmi vajjinti (sya-all, km) | hime → hi ime (bj) | vajjī → (bj); vajjiṁ (sya-all) | āpādessāmīti → āpādessāmi vajjīti (bj, cck) | hime vajjī → hi me vajjiṁ (sya-all) | ucchecchāmi vajjī → ucchejjāmi vajjiṁ (sya-all) | āpādessāmīti atha kho → āpādessāmi vajjinti athakho (sya-all) | ucchecchāmi → ucchejjāmi (pts) | anayabyasanaṁ āpādessāmīti → anayavyasanaṁ āpādessāmi vajjī ti (pts) | ucchecchāmi → ucchejjāmi (bj: aṭṭhakathā, syā, PTS) | ucchecchāmi → ucchejjāmi (cck: syā. pī.); ucchijjāmi (cck: ka.) | vajjī’’ti → āpādessāmi vajjīti (sabbattha) a. ni. 7.22 passitabbaṁ (cck note) | me → Bm K ahaṁ hi me; SS Childers and Hardy ahaṁ ime. Comp. A. iv.; 17 note 16; M. i. 545; Vin. i. 363; J. iv. 395. (pts note) | ucchejjāmi → Sdt ucchecchāmi; Bm uccijjāmi (Sc K and Sum ucchejjami), here and below. (pts note) | Vajjī → K Vajjiṁ. (pts note) | Vajjī → K Vajjin. (pts note)“Я нанесу удар этим ваджджийцам, [хоть они] столь великой силы, столь великого могущества, истреблю ваджджийцев, погублю ваджджийцев, причиню ваджджийцам тяжкие бедствия!”
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | magadhamahāmattaṁ → magadha-mahāmattaṁ (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта обратился к главному советнику Магадхи брахману Вассакаре:
“ehi tvaṁ, brāhmaṇa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:
tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts) | appābādhaṁ → appābādham (pts) | lahuṭṭhānaṁ → lahu-ṭṭhānaṁ (pts) | phāsuvihāraṁ → phāsu-vihāraṁ (pts)“Иди, брахман, приблизься к Благостному, приблизившись, поклонись головой в ноги Благостному от моего имени и спроси, прошла ли [его] болезнь, прошёл ли недуг, хорошо ли здоровье, как силы, благополучно ли самочувствие:
‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti.
lahuṭṭhānaṁ → lahu-ṭṭhānaṁ (pts) | phāsuvihāraṁ → phāsu-vihāraṁ (pts)„Господин, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта кланяется головой в ноги Благостному и спрашивает, прошла ли [его] болезнь, прошёл ли недуг, хорошо ли здоровье, как силы, благополучно ли самочувствие“, —
Evañca vadehi:
evañca → evaṁ ca (bjt) | evañca → evañ ca (pts)и ещё скажи так:
‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo.
abhiyātukāmo → abhiyātukāmo hoti (bj) | vajjī → vajjiṁ (sya-all) | abhiyātukāmo → abhiyātu-kāmo (pts)„Господин, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта пожелал напасть на ваджджийцев.
So evamāha:
evamāha ahaṁ hime → evam āha āhañhi me (pts)И он сказал так:
“ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”’ti.
hime → hi ime (bj) | vajjī vināsessāmi → vināsessa mi (bj) | āpādessāmīti → āpādessāmi vajjīti (bj); āpādessāmi vajjinti (sya-all) | ucchecchāmi vajjī → ucchejjāmi vajjiṁ (sya-all) | vajjī → vajjiṁ (sya-all) | ucchecchāmi → ucchejjāmi (pts) | anayabyasanaṁ āpādessāmīti → anayavyasanaṁ āpādessāmi vajjī ti (pts) | hime → hi me (th) | āpādessāmīti → āpādessāmī ti (ms2005)‘Я нанесу удар этим ваджджийцам, [хоть они] столь великой силы, столь великого могущества, истреблю ваджджийцев, погублю ваджджийцев, причиню ваджджийцам тяжкие бедствия’“”.
Yathā te bhagavā byākaroti, taṁ sādhukaṁ uggahetvā mama āroceyyāsi.
yathā → yathā ca (bj, sya-all, pts) | mama → mamaṁ (pts) | byākaroti → vyākaroti (pts)И хорошо запомнив всё, что скажет Благословенный, перескажи мне потом.
Na hi tathāgatā vitathaṁ bhaṇantī”ti.Ибо Татхагаты никогда не говорят неправды”.
1. Vassakārabrāhmaṇa1. Брахман Вассакара
“Evaṁ, bho”ti kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi rājagahamhā niyyāsi, yena gijjhakūṭo pabbato tena pāyāsi.
yojetvā bhaddaṁ → yojāpetvā (bj, pts) | yojāpetvā → yojetvā (bj: machasaṁ) | yojāpetvā → So SS; Bm K yojetvā. (pts note) | bhaddaṁ → Bm K bhaddaṁ bhaddaṁ. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt, pts) | bhoti → bho ti (pts)“Хорошо, господин”, — согласился брахман Вассакара с царём Магадхи Аджатасатту Ведехипуттой, приказал запрячь самые лучшие колесницы, взошёл на лучшую колесницу и в сопровождении самых лучших колесниц выехал из Раджагахи и направился к холму Гиджджхакута.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
yena → Hardy omits from the first bhaddāni down to yena. (pts note) | pattikova → pattiko va (th, pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)Проехав на колеснице, сколько позволяла колеснице дорога, он спустился с колесницы и пешком приблизился к Благостному; приблизившись, он обменялся с Благостным дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)и сел в стороне. И, сидя в стороне, главный советник Магадхи брахман Вассакара так сказал Благостному:
“rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati.
pucchati → SS add evañ ca vadeti. (pts note) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | appābādhaṁ → appābādham (pts) | phāsuvihāraṁ → phāsu-vihāraṁ (pts)“Господин Готама, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта кланяется головой в ноги господину Готаме и спрашивает, прошла ли [его] болезнь, прошёл ли недуг, хорошо ли здоровье, как силы, благополучно ли самочувствие.
Rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo.
Rājā → evañca vadeti rājā (mr) | vajjī → vajjiṁ (sya-all) | Rājā → evañca vadeti rājā (cck: ka.) | abhiyātukāmo → abhiyātu-kāmo (pts)господин Готама, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта пожелал напасть на ваджджийцев.
So evamāha:
evamāha ahaṁ hime → evam āha āhañhi me (pts)И он сказал так:
‘ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī’”ti.
hime → hi ime (bj) | vajjī → (bj); vajjiṁ (sya-all) | ucchecchāmi vajjī → ucchejjāmi vajjiṁ (sya-all) | āpādessāmīti → āpādessāmi vajjinti (sya-all) | ucchecchāmi → ucchejjāmi (pts) | anayabyasanaṁ āpādessāmīti → anayavyasanaṁ āpādessāmi vajjī ti (pts) | āpādessāmīti → āpādessāmi vajjīti vajjīnaṁ satta aparihāniyā dhammā (bjt) | hime → hi me (th)„Я нанесу удар этим ваджджийцам, [хоть они] столь великой силы, столь великого могущества, истреблю ваджджийцев, погублю ваджджийцев, причиню ваджджийцам тяжкие бедствия!“”
2. Rājaaparihāniyadhamma2. Условия, предотвращающие упадок государства
Tena kho pana samayena āyasmā ānando bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.
bījayamāno → vījayamāno (bj); vījiyamāno (sya-all); vījamāno (pts1ed) | bījayamāno atha kho → vījiyamāno athakho (sya-all) | bījayamāno → vījamāno (pts) | vījayamāno → vījiyamāno (bj: syā); vījayamāno (bj: machasaṁ) | bījayamāno → vījayamāno (cck: sī.); vījiyamāno (cck: syā.) | vījamāno → Bm vījayamāno; K vījiyamāno. (pts note)А в это самое время уважаемый Ананда, стоя позади Благостного, обмахивал Благостного.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti?
abhiṇhaṁ sannipātā → abhiṇhasannipātā (bj, sya-all) | abhiṇhaṁ- → K abhiṇhā. (pts note) | kinti te → kintite (bjt) | kinti → kin ti (pts) | sannipātabahulāti → sannipāta-bahulā ti (pts)“Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы часто созывают собрания и многочисленны в собраниях?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti.
abhiṇhaṁ sannipātā → abhiṇhasannipātā (bj, sya-all) | taṁ → -7 Bm sutam etaṁ, and below. (pts note) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | sannipātabahulāti → sannipāta-bahulā ti (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы в согласии собираются, в согласии расходятся, в согласии исполняют ваджджийские дела”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
abhiṇhaṁ sannipātā → abhiṇhasannipātā (bj, sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyepha (bj: syā) | bhavissanti → abhiṇhasannipātā bhavissanti sannipātabahulātipi pāṭhakkamena bhavitabbaṁ (sya-all note) | Yāvakīvañ → Bm -kiv-, and below. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | sannipātabahulā → sannipāta-bahulā (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы будут в согласии собираться, в согласии расходиться, в согласии совершать ваджджийские дела, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti?
sannipatanti → sannipātanti (bj) | vajjikaraṇīyāni → vajjīkaraṇīyāni (pts) | kinti → kin ti (pts) | vajjikaraṇīyāni → vajjī-karaṇīyāni (pts)Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы не устанавливают [у себя] неустановленного, не отменяют установленного, живут в соответствии с издавна установленными законами ваджджийцев?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti.
vajjikaraṇīyāni → vajjīkaraṇīyāni (pts) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | vajjikaraṇīyāni → vajjī-karaṇīyāni (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы не устанавливают [у себя] неустановленного, не отменяют установленного, живут в соответствии с издавна установленными законами ваджджийцев”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | vajjikaraṇīyāni → vajji-karaṇīyāni (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы не будут устанавливать [у себя] неустановленного, отменять установленное, будут жить в соответствии с издавна установленными законами ваджджийцев, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti?
paññapenti → paññāpenti (pts) | paññapenti → paññāpentītipi pāṭho (sya-all note) | kinti → kin ti (pts) | apaññattaṁ → appaññattam (pts) | yathāpaññatte → yathā paññatte (pts) | vajjidhamme → vajji-dhamme (pts)Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы оказывают внимание, проявляют заботу, уважают, чтут ваджджийских старцев, [живущих] среди ваджджийцев, и считают долгом слушаться их?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti.
paññapenti → paññāpenti (pts) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | apaññattaṁ → appaññattaṁ (pts) | yathāpaññatte → yathā paññatte (pts) | vajjidhamme → vajji-dhamme (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы оказывают внимание, проявляют заботу, уважают, чтут ваджджийских старцев, [живущих] среди ваджджийцев, и считают долгом слушаться их”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | paññapessanti → paññāpessanti (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | apaññattaṁ → appaññattaṁ (pts) | yathāpaññatte → yathā paññatte (pts) | vajjidhamme → vajji-dhamme (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы будут оказывать внимание, проявлять заботу, уважать, чтить ваджджийских старцев, [живущих] среди ваджджийцев, и будут считать долгом слушаться их, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti?
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, km, pts1ed) | garuṁ karonti → garukaronti (pts) | garukaronti → garuṁ karonti (bj: machasaṁ) | karonti → garukaronti (cck: sī. syā. pī.) | kinti → kin ti (pts) | tesañca → tesañ ca (pts)Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы не прибегают к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | tesañca → tesañ ca (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы не прибегают к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
garuṁ karissanti → garukarissanti (bj, sya-all, pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | vajjimahallakā → vajjīmahallakā (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | tesañca → tesañ ca (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы не будут прибегать к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti?
vāsentīti → vāsentī ti (bjt) | kinti → kin ti (pts) | kulakumāriyo → kula-kumāriyo (pts)Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы не прибегают к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti.
sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы не прибегают к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы не будут прибегать к похищению и насилию, чтобы принудить к сожительству женщин из славных семейств и девушек из славных семейств, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti?
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | kinti → kin ti (pts) | vajjicetiyāni → vajji-cetiyāni (pts) | ceva → eva (pts) | tesañca dinnapubbaṁ → tesañ ca dinna-pubbaṁ (pts)Слышал ли ты, Ананда, что ваджджийцы оказывают внимание, оказывают заботу, уважают, чтут те ваджджийские святилища — внутренние и внешние, — которые [находятся] среди ваджджийцев, и не прерывают издавна приносимых, издавна установленных у них подобающих подношений?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | metaṁ → me taṁ (pts) | ceva → eva (pts) | tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ → tesañ ca dinna-pubbaṁ kata-pubbaṁ (pts)“Я слышал, господин, что ваджджийцы оказывают внимание, оказывают заботу, уважают, чтут те ваджджийские святилища — внутренние и внешние, — которые [находятся] среди ваджджийцев, и не прерывают издавна приносимых, издавна установленных у них подобающих подношений”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
garuṁ karissanti → garukarissanti (sya-all, pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | ceva → eva (pts) | tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ → tesañ ca dinna-pubbaṁ kata-pubbaṁ (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока ваджджийцы будут оказывать внимание, оказывать заботу, уважать, чтить те ваджджийские святилища — внутренние и внешние, — которые [находятся] среди ваджджийцев, и не будут прерывают издавна приносимых, издавна установленных у них подобающих подношений, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев.
Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti?
phāsu → phāsuṁ (sya-all) | phāsu vihareyyunti → phāsuṁ vihareyyun ti (pts) | phāsuṁ → phāsu vihareyyuṁ (bj: machasaṁ) | phāsuṁ → Sd Bm -su, and below. (pts note) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇagutti (th) | kinti → kin ti (pts) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇa-gutti (pts)Слышал ли ты, Ананда, что архатам у ваджджийцев хорошо обеспечена подобающая охрана, ограда и защита — так, чтобы и не пришедшие архаты могли придти в [их] страну, и пришедшие архаты могли благополучно обитать в стране?”
“Sutaṁ metaṁ, bhante ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti.
phāsu → phāsuṁ (bj, sya-all) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (bjt) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇagutti (th) | metaṁ → me taṁ (pts) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇa-gutti (pts) | kinti → kin ti (pts) | phāsu vihareyyunti → phāsuṁ vihareyyun ti (pts)“Я слышал, господин, что архатам у ваджджийцев хорошо обеспечена подобающая охрана, ограда и защита — так, чтобы и не пришедшие архаты могли придти в [их] страну, и пришедшие архаты могли благополучно обитать в стране”.
“Yāvakīvañca, ānanda, vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā bhavissati, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyunti. Vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.
bhavissati → bhavissanti (bj) | phāsu → phāsuṁ (bj, sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | bhavissati → Scd Bm -santi. (pts note) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇagutti (th) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | dhammikā rakkhāvaraṇagutti → dhammikārakkhāvaraṇa-gutti (pts) | kinti → kin ti (pts) | phāsu vihareyyunti vuddhiyeva → phāsuṁ vihareyyun ti vuddhi yeva (pts)“До тех пор, Ананда, пока архатам у ваджджийцев будет хорошо обеспечена подобающая охрана, ограда и защита — так, чтобы и не пришедшие архаты могли придти в [их] страну, и пришедшие архаты могли благополучно обитать в стране, следует ожидать, Ананда, возвышения, а не упадка ваджджийцев”.
Atha kho bhagavā vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | magadhamahāmattaṁ → magadha-mahāmattaṁ (pts)И тогда Благостный обратился к главному советнику Магадхи, брахману Вассакаре:
“ekamidāhaṁ, brāhmaṇa, samayaṁ vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye.
sārandade → sānandare (mr) | sārandade → sānandare (cck: ka.) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts)“Однажды, брахман, я остановился в Весали в святилище Сарандада
Tatrāhaṁ vajjīnaṁ ime satta aparihāniye dhamme desesiṁ.и там я наставил ваджджийцев в этих семи заповедях, охраняющих от упадка.
Yāvakīvañca, brāhmaṇa, ime satta aparihāniyā dhammā vajjīsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu vajjī sandississanti, vuddhiyeva, brāhmaṇa, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)И до тех пор, брахман, пока среди ваджджийцев будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и ваджджийцы будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, брахман, возвышения, а не упадка ваджджийцев”.
Evaṁ vutte, vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca:
+ → iti vajjīnaṁ satta aparihāniyā dhammā (bjt) | magadhamahāmatto → magadha-mahāmatto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, главный советник Магадхи, брахман Вассакара, сказал Благостному:
“ekamekenapi, bho gotama, aparihāniyena dhammena samannāgatānaṁ vajjīnaṁ vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vajjī → vajjīnaṁ (mr) | ekamekenapi → ekamekenāpi (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | ekamekenapi → ekamekena pi (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)““Даже если бы, господин Готама, ваджджийцы были наделены какой-либо одной заповедью, охраняющей от упадка, то следовало бы ожидать [их] возвышения, а не упадка —
Ko pana vādo sattahi aparihāniyehi dhammehi.о чем же говорить, когда [они наделены] семью заповедями, охраняющими от упадка?
Akaraṇīyāva, bho gotama, vajjī raññā māgadhena ajātasattunā vedehiputtena yadidaṁ yuddhassa, aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā.
Akaraṇīyāva → akaraṇīyā ca (bj, sya-all, km, mr) | akaraṇīyāva → akaraṇīyā ca (sya-all) | mithubhedā → mithubhedāya (sya-all) | mithubhedā → mithubhedāya (bj: machasaṁ) | Akaraṇīyāva → akaraṇīyā ca (cck: syā. ka.) | vajjī → vajjīnaṁ (cck: ka.) | va → Bm K ca. (pts note) | mithu-bhedā → Bm K -dāya. 3 = A. iv. 21. (pts note) | akaraṇīyāva → akaraṇīyā va (pts)Итак, господин Готама, царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта может одержать верх над ваджджийцами отнюдь не в битве, но лишь уговорами и сеянием раздора.
Handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
ca dāni → cadāni (bjt, th) | bahukaraṇīyāti → bahukaraṇīyā ti (pts)Ну, а теперь, господин Готама, мы пойдём — у нас много дел, многое надлежит сделать”.
“Yassadāni tvaṁ, brāhmaṇa, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)“[Делай] теперь, брахман, как ты считаешь нужным”.
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | magadhamahāmatto → magadha-mahāmatto (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот главный советник Магадхи, брахман Вассакара, возрадовавшись и удовлетворившись словами Благостного, поднялся с сиденья и удалился.
3. Bhikkhuaparihāniyadhamma3. Условия, предотвращающие упадок монахов
Atha kho bhagavā acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | acirapakkante → acira-pakkante (pts) | magadhamahāmatte → magadha-mahāmatte (pts)И вот вскоре после ухода главного советника Магадхи брахмана Вассакары Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.“Иди, Ананда и созови в обитель для собраний всех тех монахов, которые находятся в окрестностях Раджагахи”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
bhanteti → bhante ti (pts) | upaṭṭhānasālāyaṁ → upaṭṭhāna-sālāyaṁ (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда, и вот, созвав в обитель для собраний всех тех монахов, которые находились в окрестностях Раджагахи, он приблизился к Благостному; приблизившись, приветствовал Благостного и стал в стороне. И вот, стоя в стороне, уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.
sannipatito → sannipātito (bj) | maññatīti → maññatīti bhikkhūnaṁ satta aparihāniyā dhammā (bj); maññasīti (pts) | maññatīti atha kho → maññasīti athakho (sya-all) | sannipātito → sananīpātito (bj: sīmu) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho yassadāni → bhikkhu-saṁgho yassa dāni (pts)“Созвана, господин, община монахов — [делай] теперь, господин, как Благостный считает нужным”.
Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
+ → bhikkhūnaṁ satta aparihāniyā dhammā (bjt) | atha kho → athakho (th) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → upaṭṭhāna-sālā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный, поднявшись с сиденья, приблизился к обители для собраний; приблизившись, он уселся на предложенное сиденье.
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И вот, усевшись, Благостный обратился к монахам:
“satta vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi,
desessāmi → Scd Bm sometimes desissāmi. (pts note)“Я наставлю вас, монахи, в семи заповедях, охраняющих от упадка.
taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
manasikarotha → manasi karotha (bjt) | manasikarotha → manasi-karotha (pts)Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным эти монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
abhiṇhaṁ sannipātā → abhiṇhasannipātā (bj, sya-all) | bhikkhave → (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | vuddhiyeva bhikkhave → vuddhi yeva (pts) | ca → Scd add kho. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | sannipātabahulā → sannipāta-bahulā (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи будут часто созывать собрания и будут многочисленны в собраниях, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā saṅghakaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | saṅghakaraṇīyāni → saṁghakaraṇīyāni (ms2005) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | saṅghakaraṇīyāni → saṅgha-karaṇīyāni (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут в согласии собираться, в согласии расходиться, в согласии исполнять дела общины, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | paññapessanti → paññāpessanti (pts) | paññapessanti → paññāpessanti (bj: PTS) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | apaññattaṁ → appaññattaṁ (pts) | sikkhāpadesu → sikkhā-padesu (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут устанавливать [у себя] неустановленного, отменять установленное, будут жить в соответствии с установленными заповедями, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
saṅghapariṇāyakā → saṅghaparināyakā (bj, sya-all) | garuṁ karissanti → garukarissanti (bj, sya-all, pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | saṅghaparināyakā → saṅghapariṇāyakā (bj: machasaṁ) | garukarissanti → garuṁ karissannati (bj: machasaṁ) | garukarissanti → Bm garuṁ kar-. (pts note) | saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā → saṁghapitaro saṁghapariṇāyakā (ms2005) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā → cira-pabbajitā saṅgha-pitaro saṅgha pariṇāyakā (pts) | tesañca → tesañ ca (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут оказывать внимание, проявлять заботу, уважать, чтить старших монахов — давно признанных, долгое время странствующих, отцов общины, наставников общины, — и будут считать долгом слушаться их, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū uppannāya taṇhāya ponobbhavikāya na vasaṁ gacchissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
gacchissanti → gacchanti (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | gacchissanti vuddhiyeva → gacchanti vuddhi yeva (pts) | ponobhavikāya → Bm K ponobbhavikāya. (pts note) | gacchanti → K gacchissanti. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут попадать во власть возникающей [у них] жажды, ведущей к следующему рождению, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | āraññakesu → Scd ar-. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | sāpekkhā → sāpekhā (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут стремиться к уединённым обителям, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū paccattaññeva satiṁ upaṭṭhapessanti: ‘kinti anāgatā ca pesalā sabrahmacārī āgaccheyyuṁ, āgatā ca pesalā sabrahmacārī phāsu vihareyyun’ti. Vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
phāsu → phāsuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | upaṭṭhapessanti kinti → upaṭṭhāpessanti kin ti (pts) | upaṭṭhapessanti → upaṭṭhāpessanti (bj: PTS) | phāsu → phāsuṁ (cck: sī. syā. pī.) | upaṭṭhāpessanti → Bm upaṭhap-; K upaṭṭhap-. (pts note) | phāsuṁ → Bm phāsu. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (pts) | phāsu vihareyyunti vuddhiyeva → phāsuṁ vihareyyun ti vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут полны внимания в своём сердце — так, чтобы и не пришедшие добрые [их] собратья могли придти [к ним], и пришедшие добрые собратья могли благополучно обитать [среди них], следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
sandississanti → sandissanti (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | parihāni → evaṁ. no parihānītītipi pāṭhena pana bhavitabbaṁ (sya-all: sī.) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
aparepi vo → apare pi kho (pts) | vo → kho (sya-all: sī.) | kho → K vo; A. iv.22 satta vo bh- ap- (so throughout). 10 A. iv. 22; comp. iii. 309, 310, 329. (pts note) | + → bhikkhūnaṁ satta aparihāniyā dhammā apare pi (bjt) | manasikarotha → manasi karotha (bjt) | manasikarotha → manasi-karotha (pts)И ещё я наставлю вас, монахи, в других семи заповедях, охраняющих от упадка. Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (pts) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным эти монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na kammārāmā bhavissanti na kammaratā na kammārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
kammārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → kammārāmataṁ anuyuttā vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | kammaratā → kamma-ratā (pts) | kammārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → kammārāmataṁ anuyuttā vuddhi yeva (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни находить удовольствия в [мирских] делах, ни удовлетворяться [мирскими] делами, ни предаваться удовольствию от [мирских] дел, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na bhassārāmā bhavissanti na bhassaratā na bhassārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
bhassārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → bhassārāmataṁ anuyuttā vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | bhassaratā → bhassa-ratā (pts) | bhassārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → bhassārāmataṁ anuyuttā vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни находить удовольствия в пустословии, ни удовлетворяться пустословием, ни предаваться удовольствию от пустословия, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na niddārāmā bhavissanti na niddāratā na niddārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
niddārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → niddārāmataṁ anuyuttā vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | niddāratā → niddā-ratā (pts) | niddārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → niddārāmataṁ anuyuttā vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни находить удовольствия в лености, ни удовлетворяться леностью, ни предаваться удовольствию от лености, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na saṅgaṇikārāmā bhavissanti na saṅgaṇikaratā na saṅgaṇikārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
saṅgaṇikaratā → saṅgaṇikāratā (sya-all, pts) | saṅgaṇikārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → saṅgaṇikārāmataṁ anuyuttā vuḍḍhiyeva (sya-all) | bhikkhū → bhikkhu (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | saṅgaṇikaratā → saṅgaṇikā-ratā (pts) | saṅgaṇikārāmatamanuyuttā vuddhiyeva → saṅgaṇikārāmataṁ anuyuttā vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни находить удовольствия в [общении с людской] толпой, ни удовлетворяться толпой, ни предаваться удовольствию от толпы, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpicchā bhavissanti na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gatā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
bhikkhave → (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни питать порочных желаний, ни находиться во власти порочных желаний, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpamittā bhavissanti na pāpasahāyā na pāpasampavaṅkā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
pāpasampavaṅkā vuddhiyeva → pāpasampavaṅkarā vuḍḍhiyeva (sya-all) | pāpa-sampavaṅkā → Bm -vaṅkatā; K -vaṅkarā. 2 = A. iv. 23. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | pāpamittā → pāpa-mittā (pts) | pāpasahāyā → pāpa-sahāyā (pts) | pāpasampavaṅkā vuddhiyeva → pāpa-sampavaṅkā vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут ни дружить с порочными, ни сопутствовать порочным, ни сближаться с порочными, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na oramattakena visesādhigamena antarāvosānaṁ āpajjissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | antarāvosānaṁ → antarā vosānaṁ (bjt, th, pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи не будут останавливаться на полпути, достигнув определённого, [хоть и] не столь высокого состояния, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
sandississanti → sandissanti (bj) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (th) | yāvakīvañca → yāvakivañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi …pe….
aparepi → aparepi satta aparihāniyā dhammā aparepi (bj) | aparepi vo → apare pi kho (pts) | pe → spelled out in full (bjt)И ещё я наставлю вас, монахи, в других семи заповедях, охраняющих от упадка …
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū saddhā bhavissanti …pe…
saddhā → hirimana (bj) | bhavissanti → Bm adds pa. (pts note) | bhikkhū → bhikkhu (bjt) | pe → spelled out in full (bjt) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи будут пребывать в вере …
hirimanā bhavissanti …
hirimanā → Sd hirīmanā; K . . . pe . . . hirimatā. (pts note) | hirimanā → hirimana (bjt)будут скромны …
ottappī bhavissanti …
ottappī → ottāpī (pts) | ottāpī → Bm K ottappī. (pts note)будут страшиться проступков …
bahussutā bhavissanti …будут отличаться учёностью …
āraddhavīriyā bhavissanti …
āraddhavīriyā → āraddhaviriyā (bjt, th) | āraddhavīriyā → āraddha-viriyā (pts)будут тверды в усердии …
upaṭṭhitassatī bhavissanti …
upaṭṭhita-satī → A. satimanto. (pts note) | upaṭṭhitassatī → upaṭṭhitasatī (bjt)будут с установленным памятованием …
paññavanto bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
paññavanto → paññāvanto (pts) | paññāvanto → Bm K A. paññav-. 3 A. iv. 23. (pts note) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (th) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)будут наделены пониманием, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
sandississanti → sandissanti (bj) | parihāni → parihāni aparepi satta aparihāniyā dhammā (bj) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (th) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
aparepi vo → apare pi kho (pts) | + → satta aparihāniyā dhammā aparepi (bjt) | manasikarotha bhāsissāmīti → manasi karotha bhāsissāmī ti (bjt)И ещё я наставляю вас, монахи, в других семи заповедях, охраняющих от упадка. Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным эти монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …pe…
bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti → bhikkhū saddhā bhavissanti (sya-all) | bhikkhu → bhikkhū (pts) | bhāvessanti → Bm inserts pa. K pe. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ → bhikkhū sati-sambojjhaṅgaṁ (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в памятовании …
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ → dhammavicaya-sambojjhaṅgaṁ (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в исследовании истины …
vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …
vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriya-sambojjhaṅgaṁ (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в усердии …
pītisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …
pītisambojjhaṅgaṁ → pīti-sambojjhaṅgaṁ (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в радости …
passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …
passaddhisambojjhaṅgaṁ → passaddhi-sambojjhaṅgaṁ (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в умиротворённости …
samādhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …
samādhisambojjhaṅgaṁ → samādhi-sambojjhaṅgaṁ (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в сосредоточенности …
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
upekhā-sambojjhaṅgaṁ → Bm K upekkhā- 6 A. iv. 24. (pts note) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (th) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)будут наделены аспектом пробуждения, состоящим в уравновешенности, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā no parihāni.
sandississanti → sandissanti (bj) | parihāni → parihāni aparepi satta aparihāniyā dhammā (bj) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (th) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
aparepi vo → apare pi kho (pts) | + → satta aparihāniyā dhammā aparepi (bjt) | manasikarotha → manasi karotha (bjt)И ещё я наставлю вас, монахи, в семи заповедях, охраняющих от упадка. Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным эти монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū aniccasaññaṁ bhāvessanti …pe…
bhāvessanti → Bm adds pa; K pe. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | aniccasaññaṁ → anicca-saññaṁ (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи будут наделены пониманием ненадёжности [всего сущего] …
anattasaññaṁ bhāvessanti …
anattasaññaṁ → anatta-saññaṁ (pts)будут наделены пониманием отсутствия [своего] „я“ …
asubhasaññaṁ bhāvessanti …
asubhasaññaṁ → asubha-saññaṁ (pts)будут наделены пониманием непривлекательного …
ādīnavasaññaṁ bhāvessanti …
ādīnavasaññaṁ → ādīnava-saññaṁ (pts)будут наделены пониманием [его] опасности …
pahānasaññaṁ bhāvessanti …
pahānasaññaṁ → pahāna-saññaṁ (pts)будут наделены пониманием отказа [от него] …
virāgasaññaṁ bhāvessanti …
virāgasaññaṁ → virāga-saññaṁ (pts)будут наделены пониманием отвращения [от него] …
nirodhasaññaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | nirodhasaññaṁ → nirodha-saññaṁ (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)будут наделены пониманием [его] уничтожения, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
sandississanti → sandissanti (bj) | parihāni → parihāni aparepi (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти семь заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти семь заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Cha vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
vo → aparihāniyā dhammā apare (bj); (pts) | cha → aparepi (sya-all) | bhikkhave → K apare pi vo bh- cha. (pts note) | manasikarotha → manasi karotha (bjt)Я наставлю [вас], монахи, в шести заповедях, охраняющих от упадка. Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным эти монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
paccupaṭṭhāpessanti → paccupaṭṭhapessanti (sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | āvī → Scd K āvi; St Bm āvī. (pts note) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)“До тех пор, монахи, пока монахи будут и открыто, и втайне дружелюбны в делах, общаясь с собратьями, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhāpessanti …pe…
paccupaṭṭhāpessanti → paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu (bj, pts); paccupaṭṭhapessanti (sya-all) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | vacīkammaṁ → vacī-kammaṁ (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут и открыто, и втайне дружелюбны в речах …
mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
āvi → āvī (bj) | paccupaṭṭhāpessanti → paccupaṭṭhapessanti (sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | manokammaṁ → mano-kammaṁ (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут и открыто, и втайне дружелюбны в речах, общаясь с собратьями, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū, ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī bhavissanti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
lābhehi → lābhehi na (sya-all) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | appaṭivibhattabhogī → na appaṭivibhattabhogī (bj: syā) | appaṭivibhatta-bhogī → Sc bhogī; Sd appaṭivittabhogi; Bm apaṭi--bhogi; St -bhoji; K na appaṭi-. (pts note) | sādhāraṇa-bhogī → Bm -gi. (pts note) | pattapariyāpannamattampi → pattapariyāpannamattaṁpi (th) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | dhammaladdhā → dhamma-laddhā (pts) | pattapariyāpannamattampi → patta-pariyāpanna-mattam pi (pts) | sādhāraṇabhogī vuddhiyeva → sādhāraṇa-bhogī vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи будут пользоваться совместно с добродетельными собратьями подобающими приобретениями, подобающим образом полученными [ими], вплоть даже до находящегося в сосуде для подаяний, не пользуясь [сами] без дележа подобными приобретениями, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññūpasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
viññūpasatthāni → viññuppasatthāni (bj) | āvi → āvī (bj) | tāni → kāni (cck) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | pāṭikaṅkhā → paṭikaṅkhā (sya-all) | viññuppasatthāni → viññūpasatthāni (bj: machasaṁ) | viññūpasatthāni → viññuppasatthāni (cck: sī.) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | samādhisaṁvattanikāni → samādhi-saṁvattanikāni (pts) | sīlasāmaññagatā → sīla-sāmañña-gatā (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи, [следуя] неразрушимым, неуязвимым, незапятнанным, безупречным, освобождающим, восхваляемым мудрецами, не затрагиваемым [злом], ведущим к сосредоточенности заповедям нравственности, наделённые нравственностью, будут и открыто, и втайне пребывать вместе с собратьями в следовании подобным заповедям нравственности — следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā, niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.
bhikkhū → bhikkhūnaṁ (bj) | āvi → āvī (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | sammā-dukkhakkhayāya → Sd Sammādukkakkhayā. (pts note) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (bjt, th) | + → bhikkhave (bjt) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts) | yāyaṁ → yā yaṁ (pts) | diṭṭhisāmaññagatā → diṭṭhi-sāmañña-gatā (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)До тех пор, монахи, пока монахи, [следуя] праведному, избавляющему взгляду, которое избавляет разделяющего [его, ведя] к полному уничтожению боли, наделённые [этим] взглядом, будут и открыто, и втайне пребывать вместе с собратьями в следовании подобному взгляду, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов.
Yāvakīvañca, bhikkhave, ime cha aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca chasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.
sandississanti → sandissanti (bj) | vuddhiyeva → vuḍḍhiyeva (sya-all) | sandississanti vuddhiyeva → sandissanti vuddhi yeva (pts) | yāvakīvañca → yāvakīvañ ca (pts)До тех пор, монахи, пока среди монахов будут держаться эти шесть заповедей, охраняющих от упадка, и монахи будут соблюдать эти шесть заповедей, охраняющих от упадка, следует ожидать, монахи, возвышения, а не упадка монахов”.
Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharanto gijjhakūṭe pabbate etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
tatra → tatrapi (sya-all) | + → bhikkhūnaṁ dhammīkathā (bjt) | etadeva → etad eva (pts)И, пребывая там, в Раджагахе, на холме Гиджджхакута, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bj: machasaṁ) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно:
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | bhavāsavā → bhavāsavā diṭṭhāsavā (bj: sīmu) | bhavāsavā → ito paraṁ pāyato diṭṭhāsavāti dissati suttantanayena pana tayo āsavā ñātabbā (sya-all note) | diṭṭhāsavā → K omits, but gives in a note. (pts note)от порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Раджагахе, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamissāmā”ti.
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Амбалаттхику”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena ambalaṭṭhikā tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился к Амбалаттхике.
Tatra sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharati rājāgārake.И Благостный стал пребывать там, в царской обители в Амбалаттхике.
Tatrāpi sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharanto rājāgārake etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
tatrāpi → tatrapi (bj, sya-all, pts) | sudaṁ → tatrāpi sudaṁ (bj: machasaṁ) | pi → Sd K omit. See 18 and p. 91. (pts note) | tatrāpi → tatra pi (pts) | etadeva → etad eva (pts)И вот, пребывая там, в царской обители в Амбалаттхике, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā.
iti → itipi (sya-all)“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.
sīlaparibhāvito → sīla-paribhāvito (pts)Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно:
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts)порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
Atha kho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Амбалаттхике, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena nāḷandā tenupasaṅkamissāmā”ti.
nāḷandā → nālandā (bj) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Наланду”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nāḷandā tadavasari,
nāḷandā → nālandā (bj) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Наланду.
tatra sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.
nāḷandāyaṁ → nālandāyaṁ (bj) | pāvārikambavane → pāvārikambavane sāriputta sīhanādo (bj) | pāvārikambavane atha kho → pāvādikambavane athakho (sya-all)И Благостный стал пребывать там в Наланде, в манговой роще Паварика.
4. Sāriputtasīhanāda4. Львиный рык Сарипутты
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот уважаемый Сарипутта приблизился к Благостному; приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне. И, сидя в стороне, уважаемый Сарипутта так сказал Благостному:
“evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;
bhagavati → bhagavatī (bj) | evaṁ pasanno → evaṁ-pasanno (pts)“Почтенный! Так верю я в Благостного, что [считаю:]
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.
bhiyyobhiññataro → bhiyyobhiññātaro (sya-all) | bhiyyo’bhiññataro → bhiyyobhiññātaro (bj: syā) | bhiññataro → K bhiyyobhiññātaro. (pts note) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)не было, и не будет, и нет теперь другого отшельника или брахмана, более великого, более сведущего в том, что касается пробуждения”.
“Uḷārā kho te ayaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
āsabhī vācā → āsabhivācā (sya-all, km) | vācā → āsabhivācā (bj: syā) | vācā → āsabhivācā (cck: syā.) | āsabhī → Bm asambhī, and below; K āsabhi-. (pts note) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)“Великое, славное слово произнёс ты, Сарипутта, и поистине охватил [его, словно] рыча львиным рыком:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;
evaṁpasanno ahaṁ bhante → evaṁ pasanno ahambhante (bjt) | evaṁpasanno → evaṁ pasanno (th) | evaṁpasanno → evaṁ-pasanno (pts)„Господин! Так верю я в Благостного, что [считаю:]
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’ti.
bhiyyobhiññataro → bhiyyobhiññātaro (sya-all) | sambodhiyanti kiṁ te → sambodhiyan ti kin nu (pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts)не было, и не будет, и нет теперь другого отшельника или брахмана, более великого, более сведущего в том, что касается пробуждения“.
Kiṁ te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
te → kiṁ nu (sya-all, km, pts1ed, mr) | kinte → kinnu (bj: syā, PTS) | te → kiṁ nu (cck: syā. pī. ka.) | kiṁ te → kin nu (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts)Знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, всех тех Благостных, которые были в прошлом времени, — архатов, всецело пробуждённых, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti?
itipīti → iti pī ti (bjt) | evaṁsīlā → evaṁ-sīlā (pts) | itipi → iti pi (pts) | evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные были такого-то нрава, так-то учили, так-то постигали, так-то жили, эти Благостные так-то обрели освобождение?“”.
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
pana te → kiṁ pana (sya-all, km, pts1ed, mr) | te → (pts) | te → kiṁ pana (cck: syā. pī. ka.) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)“Тогда знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, всех тех Благостных, которые будут в будущем времени — архатов, всецело пробуждённых, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’”ti?
evaṁpaññā → evampaññā (bjt) | itipīti → iti pī ti (bjt) | evaṁsīlā → evaṁ-sīlā (pts) | itipi evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные будут такого-то нрава, будут так-то учить, так-то постигать, так-то жить, эти Благостные так-то обретут освобождение?“”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Kiṁ pana te, sāriputta, ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito:
te → kiṁ pana (bj: syā, PTS) | te → Bm omits; K te ahaṁ. (pts note) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | + → sāriputta (th)“Тогда знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, меня [живущего] теперь — архата, всецело пробуждённого, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlo bhagavā itipi, evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī evaṁvimutto bhagavā itipī’”ti?
itipi → iti pi (bjt) | itipīti → iti pī ti (bjt) | evaṁsīlo → evaṁ-sīlo (pts) | itipi evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī → iti pi evaṁ-dhammo evaṁ-pañño evaṁ-vihārī (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Благостный такого-то нрава, так-то учит, так-то постигает, так-то живёт, Благостный так-то обретает освобождение“?”.
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi.
ca → (bj) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariññāya ñāṇaṁ (sya-all) | ettha ca → etth eva (pts) | hi → ettha ca hi (bj: machasaṁ) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariññāyañāṇaṁ (bj: syā) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariññāyañāṇaṁ (cck: syā.); cetasā cetopariyāyañāṇaṁ (cck: ka.) | hi → ettheva hi (sya-all: sī.) | ñāṇaṁ → cetopariññāṇaṁ (sya-all: sī.) | hi → Bm ettha carahi; K ettha ca hi. (pts note) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ n atthi (pts)“Итак, Сарипутта, ты не объял разумом и не знаешь здесь архатов, всецело пробуждённых в прошлом, будущем и настоящем.
Atha kiñcarahi te ayaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
kiñcarahi → kiñcetarahi (sya-all) | āsabhī vācā → āsabhivācā (sya-all) | carahi → K kiñcetarahi. (pts note) | kiñcarahi → kiñ carahi (pts) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)Зачем же тогда, Сарипутта, ты произнёс это великое, славное слово и поистине охватил [его, словно] рыча львиным рыком:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’”ti?
bhiyyobhiññataro → bhiyyobhiññātaro (sya-all) | bhagavatā → bhagavato (bj: syā) | evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th) | evaṁpasanno → evaṁ-pasanno (pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)„Господин! Так верю я в Благостного, что [считаю:] не было, и не будет, и нет теперь других отшельников или брахманов, более великих и более сведущих в том, что касается пробуждения“”.
“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi,
me → panetaṁ (bj) | cetopariyañāṇaṁ → cetopariññāya ñāṇaṁ (sya-all) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ (pts)“Почтенный! Я не объял разумом и не знаю архатов, всецело пробуждённых в прошлом, будущем и настоящем.
api ca me dhammanvayo vidito.
me → me bhante (bj); (pts) | api ca me → apica (sya-all) | + → kho (bjt)[Мне] известно лишь находящееся в соответствии с истиной.
Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ,
daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (bj); daḷhadvāraṁ (sya-all) | daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ → daḷhuddāpaṁ daḷha pākāratoraṇaṁ (pts) | daḷhuddāpaṁ → daḷahuddhāpaṁ (bj: machasaṁ); daḷahadvāraṁ (bj: syā) | daḷhadvāraṁ → dalhuddāpaṁ (sya-all: sī.) | daḷhuddāpaṁ → K daḷhadvāraṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ → daḷhuddāpaṁ daḷha pākāratoraṇaṁ eka-dvāraṁ (pts)Это, господин, как в пограничном городе царя, с надёжным рвом, надёжными стенами и башнями и одними воротами
tatrassa dovāriko paṇḍito viyatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā.
viyatto → byatto (bj) | aññātānaṁ → añātānaṁ (sya-all) | aññātānaṁ → añātānaṁ (bj: syā) | tatrassa → tatr assa (pts)находится его страж — мудрый, рассудительный, разумный, который задерживает незнакомых и пропускает знакомых
So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi.
samantā → sāmantā (bj) | biḷāranikkhamanamattampi → biḷāranissakkanamattampi (bj, pts); biḷāranikkhamanamattaṁpi na passeyya (sya-all) | anupariyāyapathaṁ → anucariyāya pathaṁ (sya-all) | sāmantā → samantā (bj: syā) | anupariyāyapathaṁ → anucariyāyapathaṁ (bj: syā) | biḷāranissakkanamattampi → biḷāranikakhamatanamantaṁ (bj: sīmu) | anupariyāyapathaṁ → anucariyāyapathaṁ (cck: syā.) | biḷāranikkhamanamattaṁpi → vilāranissakkanamattampi (sya-all: sī.) | biḷāra-nissakkana-mattam → Bm K nikkhamana. (pts note) | anupariyāyapathaṁ → anupariyāya pathaṁ (pts) | pākārasandhiṁ → pākāra-sandhiṁ (pts) | pākāravivaraṁ → pākāra-vivaraṁ (pts) | biḷāranikkhamanamattampi → biḷāra-nissakkana-mattam pi (pts)и, проходя по дороге, окружающей весь этот город, может и не замечать щели в стене или отверстия в стене, через которые способна пролезть лишь кошка,
Tassa evamassa:
Tassa evamassa → na passeyya tassa evamassa (sya-all, km) | evamassa → na passeyya tassa evamassa (cck: syā.) | evamassa → evam assa (pts)и думает:
‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.
kho → (bj) | va → Scd ca; K omits. (pts note) | imināva → iminā (th) | imināva → iminā va (pts) | vāti → vā ti (pts)„Великий — тот, кто велик телом и входит или выходит из этого города, — может войти или выйти лишь через эти ворота“ —
Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito:
evameva → evam eva (pts)так же точно и мне, господин, известно лишь находящееся в соответствии с истиной.
‘ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu.
catūsu → catusu (bj, pts) | supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge → suppatiṭṭhitacittā sattasambojjhaṅge (bj) | sattasambojjhaṅge → bojjhaṅge (bj: machasaṁ) | te → Bm vata. (pts note) | dubbalīkaraṇe → Sc Bm dubbalik-. (pts note) | catusu → Bm K catūsu. (pts note) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | sattabojjhaṅge → satta bojjhaṅge (th) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge → supatiṭṭhita-cittā satta bojjhaṅge (pts) | sammāsambodhiṁ → sammā-sambodhiṁ (pts)Все те Благостные, господин, которые были в прошлом времени — архаты, всецело пробуждённые, — отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённые семью аспектами пробуждения, достигли, всецело пробуждённые, несравненного пробуждения.
Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti.
sammāsambuddhā → sammāsambuddho (bj) | supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge → suppatiṭṭhitacittā sattasambojjhaṅge (bj) | catūsu → catusu (pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | yepi → ye pi (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgataṁ addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | supatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhita-cittā (pts)И все те Благостные, господин, которые будут в будущем времени — архаты, всецело пробуждённые, — отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённые семью аспектами пробуждения, достигнут, всецело пробуждённые, несравненного пробуждения.
Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’”ti.
supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge → suppatiṭṭhitacitto sattasambojjhaṅge (bj) | catūsu → catusu (pts) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | supatiṭṭhitacitto → supatiṭṭhita-citto (pts) | sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti → sammā-sambodhiṁ abhisambuddho ti (pts)И [сам] Благостный, господин, — [живущий] теперь, архат, всецело пробуждённый, — отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённый семью аспектами пробуждения, достиг, всецело пробуждённый, несравненного пробуждения.
Tatrapi sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharanto pāvārikambavane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
nāḷandāyaṁ → nālandāyaṁ (bj) | pāvārikambavane → pāvādikambavane (sya-all) | pi → SS omit, but Bm K have the pi here. See 14. (pts note) | tatrapi → tatra pi (pts) | etadeva → etad eva (pts)И вот, пребывая там, в Наланде, в манговой роще Паварика, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.
iti → itipi (sya-all)“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно:
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts)порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
5. Dussīlaādīnava5. Беды безнравственных людей
Atha kho bhagavā nāḷandāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
nāḷandāyaṁ → nālandāyaṁ (bj) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Наланде, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena pāṭaligāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.
tenupasaṅkamissāmāti → tenu pasaṅkamissāmāti (th) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Паталигаму”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāṭaligāmo tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Паталигаму.
Assosuṁ kho pāṭaligāmikā upāsakā: “bhagavā kira pāṭaligāmaṁ anuppatto”ti.
pāṭaligāmikā → pāṭaligāmiyā (bj, sya-all, pts) | anuppattoti → anuppatto ti (bjt, pts)И преданные миряне Паталигамы услышали: “Поистине, Благостный достиг Паталигамы”.
Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
pāṭaligāmikā → pāṭaligāmiyā (bj, sya-all, pts) | atha kho pāṭaligāmikā → athakho pāṭaligāmiyā (sya-all) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И вот преданные миряне Паталигамы приблизились к Благостному; приблизившись, они приветствовали Благостного и сели в стороне. И, сидя в стороне, преданные миряне Паталигамы так сказали Благостному:
“adhivāsetu no, bhante, bhagavā āvasathāgāran”ti.
no → Scd omit. (pts note) | āvasathāgāranti → āvasathāgāran ti (pts)“Пусть, господин, Благостный согласится [остановиться] у нас в обители”.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)И Благостный безмолвно согласился.
Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ āvasathāgāraṁ santharitvā āsanāni paññapetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpetvā telapadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
sabbasanthariṁ → sabbasantharitaṁ santhataṁ (sya-all, km); sabbasanthariṁ santhataṁ (mr) | pāṭaligāmikā → pāṭaligāmiyā (bj, sya-all, pts) | paññapetvā → paññāpetvā (bj) | patiṭṭhāpetvā telapadīpaṁ → patiṭṭhapetvā telappadīpaṁ (bj) | atha kho pāṭaligāmikā → athakho pāṭaligāmiyā (sya-all) | paññapetvā udakamaṇikaṁ → paññāpetvā udakamaṇiṁ (pts) | etadavocuṁ sabbasantharisanthataṁ → etad avocuṁ sabbasanthariṁ santhataṁ (pts) | sabbasanthariṁ → sabbasantharitaṁ satthataṁ (cck: syā.); sabbasanthariṁ santhataṁ (cck: ka.) | sabbasantharitaṁ → sabbasanthariṁ (sya-all: sī. yu.) | udaka-maṇiṁ → Bm K Ud. maṇikaṁ; cp. below. (pts note) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā sabba-santhariṁ (pts) | paññapetvā udakamaṇikaṁ → paññāpetvā udaka-maṇiṁ (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | ekamantaṁ → ekamantam (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ sabba-santhariṁ (pts)И вот преданные миряне Паталигамы, узнав о согласии Благостного, поднялись с сиденья, приветствовали Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, приблизились к [своей] обители; приблизившись, они устлали всю обитель подстилками, приготовили сиденья, поставили сосуд с водой, установили масляный светильник; [затем снова] приблизились к Благостному; приблизившись, приветствовали Благостного и стали в стороне. И, стоя в стороне, преданные миряне Паталигамы так сказали Благостному:
“sabbasantharisanthataṁ, bhante, āvasathāgāraṁ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito;
sabbasantharisanthataṁ → sabbasattharisanthataṁ (bj); sabbasantharitaṁ santhataṁ (sya-all) | sabbasattharisanthataṁ → sabbasantharitaṁ santhataṁ (bj: syā); sabbasanthariṁ santhataṁ (bj: sīmu) | sabbasantharisanthataṁ → sabbasanthariṁ santhataṁ (cck: sī. syā. pī. ka.) | telapadīpo → telappadīpo (bjt, th, pts) | udakamaṇiko → udaka-maṇiko (pts)“Почтенный, вся обитель устлана подстилками, приготовлены сиденья, поставлен сосуд с водой, установлен масляный светильник —
yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.
maññatīti → maññatī ti (bjt) | yassadāni → yassa dāni (pts)[делай] теперь, господин, как Благостный считает нужным”.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi.
sāyanhasamayaṁ → pubbaṇhasamayaṁ (km) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj); pubbaṇhasamayaṁ (sya-all); (pts) | sāyanhasamayaṁ → idaṁ padaṁ vinayamahāvagga na dissati (cck note) | puratthābhimukho → puratthimābhimukho (cck: ka.) | Bhagavā → Bm adds sāyaṇha-samaye; K and Ud. add pubbaṇhasamayaṁ. (pts note) | puratthābhimukho → Bm puratthimābhi-, and below. (pts note) | atha kho → athakho (th) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaraṁ ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный, оделся, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду, приблизился с толпой монахов к обители; приблизившись, он омыл ноги, вошёл в обитель и сел лицом к востоку, прислонившись к средней колонне.
Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantameva purakkhatvā.
bhagavantameva → bhagavantaṁ yeva (bj, sya-all, pts) | pacchimaṁ bhittiṁ → pacchimabhittiṁ (sya-all) | purakkhatvā → purekkhitvā (bj: sīmu) | purakkhatvā → Bm -khitvā, and below. (pts note) | bhagavantameva → bhagavantaññeva (th) | bhikkhusaṅghopi → bhikkhusaṁghopi (ms2005) | bhikkhusaṅghopi → bhikkhu-saṁgho pi (pts)И толпа монахов омыла ноги, вошла в обитель и, чтя Благостного, села лицом к востоку, прислонившись к западной стене.
Pāṭaligāmikāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantameva purakkhatvā.
pāṭaligāmikāpi → pāṭaligāmiyā pi (bj, sya-all, pts) | bhagavantameva → bhagavantaṁ yeva (bj, sya-all, pts) | purakkhatvā → purakkhatvā pāṭaliyāgāmiyānaṁ upāsakānaṁ ovādo (bj) | puratthimaṁ bhittiṁ → puratthimabhittiṁ (sya-all) | pacchimābhimukhā → pacchābhimukhā (pts) | purakkhatvā → purekkhitvā (bj: sīmu) | pacchābhimukhā → Bm pacchimābhi-. (pts note) | pāṭaligāmikāpi → pāṭaligāmiyāpi (th) | bhagavantameva → bhagavantaññeva (th)И преданные миряне Паталигамы, омыли ноги, вошли в обитель и, чтя Благостного, сели лицом к западу, прислонившись к восточной стене.
Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake āmantesi:
pāṭaligāmike → pāṭaligāmiye (bj, sya-all, pts) | + → pāṭaliyāgāmiyānaṁ upāsakānaṁ ovādo (bjt) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к преданным мирянам Паталигамы:
“pañcime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.
pañcime → pañc ime (pts) | sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)“Существует, домоправители, пять опасностей для злонравного вследствие пренебрежения нравственностью.
Katame pañca?Каковы же пять:
Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati.
nigacchati → Bm gacchati. (pts note) | sīlavipanno → sīla-vipanno (pts) | bhogajāniṁ → bhoga-jāniṁ (pts)Вот, домоправители, злонравный, пренебрегающий нравственностью по причине легкомыслия, впадает в великую нужду.
Ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīlaṁ vipattiyā (bj) | sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)Это — первая опасность для злонравного, вследствие пренебрежения нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipannassa → sīla-vipannassa (pts) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)И далее, домоправители, о злонравном, пренебрегающем нравственностью, идёт дурная слава.
Ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)Это — вторая опасность для злонравного, вследствие пренебрежения нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ—avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipanno yaññadeva → sīla-vipanno yaṁ yad eva (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts) | khattiyaparisaṁ → khattiya-parisaṁ (pts) | brāhmaṇaparisaṁ → brāhmaṇa-parisaṁ (pts) | gahapatiparisaṁ → gahapati-parisaṁ (pts) | samaṇaparisaṁ → samaṇa parisaṁ (pts) | upasaṅkamati maṅkubhūto → upasaṁkamati maṅku-bhūto (pts)И далее, домоправители, в чьё бы собрание ни вступал злонравный, пренебрегающий нравственностью, — в собрание кшатриев, или собрание брахманов, или собрание домоправителей, или собрание отшельников — он вступает в него неуверенно и беспокойно.
Ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)Это — третья опасность для злонравного, вследствие пренебрежения нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti.
kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipanno → sīla-vipanno (pts)И далее, домоправители, злонравный, пренебрегающий нравственностью, оканчивает свои дни в мучении.
Ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sūlavipattiyā (pts) | sīlavipattiyā → sūla-vipattiyā (pts)Это — четвёртая опасность для злонравного, вследствие пренебрежения нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | uppajjati → Bm K Ud. upap-, and below. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipanno → sīla-vipanno (pts) | paraṁ → param (pts)И далее, домоправители, злонравный, пренебрегающий нравственностью, с распадом тела после смерти вновь рождается внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней.
Ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.Это — пятая опасность для злонравного, вследствие пренебрежения нравственностью.
Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)Таковы, домоправители, пять опасностей для злонравного вследствие пренебрежения нравственностью.
6. Sīlavantaānisaṁsa6. Блага нравственных людей
Pañcime, gahapatayo, ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya.
pañcime → pañc ime (pts)Существует, домоправители, пять преимуществ для добронравного, вследствие обладания нравственностью.
Katame pañca?Каковы же пять?
Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati.
sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)Вот, домоправители, добронравный, обладающий нравственностью по причине усердия достигает великого достатка.
Ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)Это — первое преимущество для добронравного вследствие обладания нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampannassa → sīla-sampannassa (pts) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)И далее, домоправители, о добронравном, обладающем нравственностью, идёт добрая слава.
Ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)Это — второе преимущество для добронравного вследствие обладания нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto.
sīlasampanno → sīlasampannā (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno yaññadeva → sīla-sampanno yaṁ yad eva (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts) | khattiyaparisaṁ → khattiya-parisaṁ (pts) | brāhmaṇaparisaṁ → brāhmaṇa-parisaṁ (pts) | gahapatiparisaṁ → gahapati-parisaṁ (pts) | samaṇaparisaṁ → samaṇa-parisaṁ (pts) | upasaṅkamati amaṅkubhūto → upasaṁkamati amaṅku-bhūto (pts)И далее, домоправители, в чьё бы собрание ни вступал добронравный, обладающий нравственностью, — в собрание кшатриев, или собрание брахманов, или собрание домоправителей, или собрание отшельников, — он вступает в него уверенно и спокойно.
Ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)Это — третье преимущество для добронравного вследствие обладания нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti.
kālaṁ karoti → kālaṅkaroti (my) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)И далее, домоправители, добронравный, обладающий нравственностью, оканчивает свои дни без мучения.
Ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)Это — четвёртое преимущество для добронравного вследствие обладания нравственностью.
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | paraṁ → param (pts)И далее, домоправители, добронравный, обладающий нравственностью, с распадом тела после смерти вновь рождается в благом небесном мире.
Ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)Это — пятое преимущество для добронравного вследствие обладания нравственностью.
Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāyā”ti.Таковы, домоправители, пять преимуществ для добронравного вследствие обладания нравственностью”.
Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi:
pāṭaligāmike → pāṭaligāmiye (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | bahudeva → bahud eva (pts)И вот Благостный, далеко за полночь, наставив, побудив, воодушевив, порадовав преданных мирян Паталигамы добродетельной беседой, отпустил [их, сказав]:
“abhikkantā kho, gahapatayo, ratti, yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti.
yassadāni tumhe → yassa dāni (pts) | dāni → Bm K add tumhe. (pts note)“Уже миновала ночь, домоправители, — [делайте] теперь, как считаете нужным”.
“Evaṁ, bhante”ti kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.
pāṭaligāmikā → pāṭaligāmiyā (bj, sya-all, pts) | paṭissutvā → Vin. paṭisuṇitvā. (pts note) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)— “Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным преданные миряне Паталигамы, поднялись с сиденья, приветствовали Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалились.
Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmikesu upāsakesu suññāgāraṁ pāvisi.
pāṭaligāmikesu → pāṭaligāmiyesu (bj, sya-all, pts) | pāvisi → pāvisi pāṭalīnagaramāpanaṁ (bj) | Pāṭaligāmiyesu → Bm -kesu. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот, вскоре после того как преданные миряне Паталигамы удалились, Благостный вошёл в уединённую обитель.
7. Pāṭaliputtanagaramāpana7. Строительство города Паталипутты
Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya.
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | sunīdhavassakārā → sunīdha vassakārā (bj: machasaṁ) | sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (cck: syā. ka.) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts)И в это самое время Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, стали воздвигать в Паталигаме городские [укрепления] для отражения ваджджийцев.
Tena samayena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti.
sahasseva → sahassasahasseva (bj udānaṭṭhakathā); sahassasseva (pts1ed, mr); sahassaseva (ṭīkāyaṁ pāṭhantaraṁ) | tena → tena kho pana (bj, sya-all, pts) | sahasseva → sahassass eva (pts) | sahasseva → sahassasseva (cck: sī. pī. ka.); sahassaseva (cck: ṭīkāyaṁ pāṭhantaraṁ); sahassasahasseva (cck: udānaṭṭhakathā) | pana → Bm omits kho pana. Vin. omits From tena to parigaṇhanti, and puts the following sentences into 27. Ud. has them in both . (pts note) | parigaṇhanti → Bm K parigg- and below. (pts note)И в это самое время многочисленные божества тысячами завладели землями в Паталигаме.
Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
raññaṁ → Vin. rajūnaṁ thrice. (pts note) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts)В тех местах, где землями завладели божества великой силы, они склонили сердца царей великой силы и главных царских советников воздвигать жилища.
Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
yasmiṁ → yamhi (sya-all) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts)В тех местах, где землями завладели средние божества, они склонили сердца средних царей и главных царских советников воздвигать жилища.
Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
yasmiṁ → yamhi (sya-all) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts)В тех местах, где землями завладели низкие божества, они склонили сердца низких царей и главных царских советников воздвигать жилища.
Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo.
devatāyo sahasseva → devatāye sahassasahasseva (bj) | sahasseva → sahassass eva (pts) | sahassasahasseva → sahassasseva (bj: sīmu, PTS); sahasseva (bj: machasaṁ) | atikkanta-mānusakena → Bm mānuss-. (pts note) | pariggaṇhantiyo → parigaṇhantiyo (bjt, pts)И очищенным божественным зрением, выходящим за пределы человеческого, Благостный увидел, что эти божества тысячами завладели землями в Паталигаме.
Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
paccūsasamayaṁ → paccūsasamaye (sya-all) | atha kho → athakho (th) | paccūsasamayaṁ → paccūsa samayaṁ (pts)И вот Благостный, поднявшись на заре, обратился к уважаемому Ананде:
“Ke nu kho, ānanda, pāṭaligāme nagaraṁ māpentī”ti?
kho → ko nu kho (bj, sya-all, km, pts1ed, mr) | māpentī”ti → māpeti (si); māpetīti (sya-all, km, pts1ed, mr) | ke nu → konu (bj) | ke → ko (sya-all, pts) | māpentīti → māpetīti (sya-all) | māpentīti sunidhavassakārā → māpetīti sunīdhavassakārā (pts) | kho → konukho (bj: sīmu) | māpentī?ti → māpetī (bj: sīmu) | kho → ko nu kho (cck: sī. syā. pī. ka.) | māpentī’’ti → māpetīti (cck: sī. syā. pī. ka.) | Ko → Vin. ke . . . māpentīti. (pts note)“Кто это, Ананда, воздвигает в Паталигаме городские [укрепления]?”
“Sunidhavassakārā, bhante, magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāyā”ti.
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj) | sunidhavassakārā → sunīdha-vassakārā (pts) | magadhamahāmattā → magadha-mahāmattā (pts)“Почтенный, Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, воздвигают в Паталигаме городские [укрепления] для отражения ваджджийцев”.
“Seyyathāpi, ānanda, devehi tāvatiṁsehi saddhiṁ mantetvā;
saddhiṁ → saddhiṁ sakko (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)“Право же, Ананда, Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, воздвигают в Паталигаме городские [укрепления] для отражения ваджджийцев,
evameva kho, ānanda, sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya.
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | evameva → evam eva (pts) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts)словно посоветовавшись с тридцатью тремя богами.
Idhāhaṁ, ānanda, addasaṁ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo.
sahasseva → sahassasahasseva (bj); sahassass eva (pts) | Idhāhaṁ → Scdt Childers imāhaṁ. (pts note) | pariggaṇhantiyo → parigaṇhantiyo (bjt, pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts)Вот, Ананда, очищенным божественным зрением, выходящим за пределы человеческого, я увидел, что многочисленные божества тысячами завладели землями в Паталигаме.
Yasmiṁ, ānanda, padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
yasmiṁ ānanda → yamhi (sya-all) | ānanda → (pts) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts)В тех местах, где землями завладели божества великой силы, они склонили сердца царей великой силы и главных царских советников воздвигать жилища.
Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
yasmiṁ → yamhi (sya-all) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts)В тех местах, где землями завладели средние божества, они склонили сердца средних царей и главных царских советников воздвигать жилища.
Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.
yasmiṁ → yamhi (sya-all) | pariggaṇhanti → parigaṇhanti (bjt, pts)В тех местах, где землями завладели низкие божества, они склонили сердца низких царей и главных царских советников воздвигать жилища.
Yāvatā, ānanda, ariyaṁ āyatanaṁ yāvatā vaṇippatho idaṁ agganagaraṁ bhavissati pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ.
vaṇippatho → viṇippatho (sya-all) | vaṇippatho → vaṇipapātho (bj: syā) | vaṇippatho → Sd vanipphato. (pts note) | agganagaraṁ → agga-nagaraṁ (pts) | puṭabhedanaṁ → puṭa-bhedanaṁ (pts)И поскольку, Ананда, [здесь будет] местопребывание праведных, поскольку [будет] торговля, эта Паталипутта будет главным городом, средоточием товаров.
Pāṭaliputtassa kho, ānanda, tayo antarāyā bhavissanti—[Но] перед Паталипуттой, Ананда, будут три опасности:
aggito vā udakato vā mithubhedā vā”ti.
mithubhedā → Sc bhedato; Sd bhedo; Vin. abbhantarato mithubhedā. (pts note) | vāti → vā ti (pts)от огня, от воды и от раздора”.
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu,
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | atha kho → athakho (th) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts)И вот Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, приблизились к Благостному;
sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu, ekamantaṁ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)приблизившись, они обменялись с Благостным дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием и стали в стороне. И, стоя в стороне, Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, так сказали Благостному:
“adhivāsetu no bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
no → no bhante (sya-all) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhu-saṁghenāti (pts)“Пусть досточтимый Готама вместе с толпой монахов согласится [принять] у нас сегодня пищу”.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)И Благостный безмолвно согласился.
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesuṁ:
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | āvasathe → -2 Vin. omits. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts)И вот, Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, узнав о согласии Благостного, приблизились к своей обители; приблизившись, они приказали приготовить в своей обители изысканную твёрдую пищу и мягкую пищу, и сообщили Благостному о времени:
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)“[Пришло] время, господин Готама, пища готова”.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | sunidhavassakārānaṁ → sunīdhavassakārānaṁ (bj, pts) | āvasatho → Vin. parivesanā. (pts note) | nisīdi → Vin. adds saddhiṁ bhikkhusaṁghena. (pts note) | atha kho → athakho (th) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ → sunīdha-vassakārānaṁ magadha-mahāmattānaṁ (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду, приблизился с толпой монахов к обители Сунидхи и Вассакары, главных советников Магадхи, и, приблизившись, сел на предложенное сиденье.
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ.
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā buddha-pamukhaṁ bhikkhu-saṁghaṁ (pts) | khādanīyena bhojanīyena → khādaniyena bhojaniyena (pts)Тогда Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, своей рукой угостили и насытили толпу монахов во главе с Буддой изысканной твёрдой пищей и мягкой пищей.
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | onītapattapāṇiṁ → oṇītapattapāṇiṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | sunidhavassakārā → sunīdha-vassakārā (pts) | onītapattapāṇiṁ → oṇīta-patta-pāṇiṁ (pts)Когда Благостный, поев, омыл сосуд для подаяний и руки, Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, выбрали другое низкое сиденье и сели в стороне.
Ekamantaṁ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:
sunidhavassakāre → sunīdhavassakāre (bj, pts) | sunidhavassakāre magadhamahāmatte → sunīdha-vassakāre magadha-mahāmatte (pts)И вот Благостный поблагодарил сидящих в стороне Сунидху и Вассакару, главных советников Магадхи, такими строфами:
“Yasmiṁ padese kappeti, vāsaṁ paṇḍitajātiyo;
paṇḍitajātiyo sīlavantettha → paṇḍitajātiko sīlavant ettha (pts) | paṇḍitajātiyo → paṇḍitajātiko (bj: PTS) | paṇḍita-jātiko → Bm K Vin. Ud. -yo. (pts note)“В каком бы месте ни избрал [себе] жилище мудрый человек, — Sīlavantettha bhojetvā, saññate brahmacārayo.
sīlavantettha → sīlavant ettha (pts) brahmacārayo → brahmacārino (sya-all, km) | brahmacārayo → brahmacārino (bj: machasaṁ) | brahmacārayo → brahmacārino (cck: syā.) | brahmacārayo → Sd K -riyo; Bm Vin. -riye. (pts note)Пусть он насыщает там добронравных владеющих собой, целомудренных [собратьев];Yā tattha devatā āsuṁ, tāsaṁ dakkhiṇamādise;
āsuṁ → assu (pts) | āsuṁ → asasu (bj: PTS) | assu → Bm K Vin. Ud. āsum. (pts note) dakkhiṇamādise → dakkhiṇam ādise (pts)Пусть наделяет подношениями тех божеств, которые обитают там, — Tā pūjitā pūjayanti, mānitā mānayanti naṁ.
pūjitā pūjayanti → pūjitā pūjayanti naṁ (mr) | pūjayanti → pūjitā pūjayanti naṁ (cck: ka.)Чтимые, они чтут; уважаемые — уважают егоTato naṁ anukampanti, mātā puttaṁva orasaṁ;
anukampanti → anukampenti (bj: sīmu) | anukampanti → Bm -penti. (pts note) puttaṁva → puttaṁ va (pts)И затем сострадают ему, словно мать — родному сыну. Devatānukampito poso, sadā bhadrāni passatī”ti.Человек же, которому сострадают божества, всегда видит счастье”.
Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
sunidhavassakāre → sunīdhavassakāre (bj, pts) | atha kho → athakho (th) | sunidhavassakāre magadhamahāmatte → sunīdha-vassakāre magadha-mahāmatte (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот, поблагодарив Сунидху и Вассакару, главных советников Магадхи, такими строфами, Благостный поднялся с сиденья и удалился.
Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti:
sunidhavassakārā → sunīdhavassakārā (bj, pts) | anubandhā → anubaddhā (bj, pts) | sunidhavassakārā magadhamahāmattā → sunīdha-vassakārā magadha-mahāmattā (pts)И в это самое время Сунидха и Вассакара, главные советники Магадхи, шаг за шагом следуя за Благостным, [сказали]:
“yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati, taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati.
yenajja → yen ajja (pts) | gotamadvāraṁ → gotama-dvāraṁ (pts)“Те врата, которыми выйдет отшельник Готама, будут называться вратами Готамы;
Yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ tarissati, taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī”ti.
gaṅgaṁ nadiṁ → gaṅgānadiṁ (sya-all) | nāma → (pts) | nadiṁ → gaṅgānadiṁ (bj: syā) | gaṅgānadiṁ → gaṅgaṁ nadiṁ (sya-all: sī.)та переправа, по которой он пересечёт реку Ганг, будет переправой Готамы”.
Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami, taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi.
ahosi → “gotamatitthaṁ nāma ahosī”ti pāḷiyaṁ na dissati. tathāpa “gotamatitthāvidure” iti mahābodhivaṁsādisu dissate (bj note) | atha kho → athakho (th) | gotamadvāraṁ → gotama-dvāraṁ (pts)И вот те врата, которыми вошёл Благостный, стали вратами Готамы.
Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami.
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)И вот Благостный приблизился к реке Ганг.
Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā.
samatittikā → samātittikā (bj) | samatittikā → Scd tiyā; Bm Vin. -titthikā. (pts note)И в это самое время река Ганг стала полно[водной], наполненной до краёв, так что даже ворона смогла бы пить из неё.
Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti apārā, pāraṁ gantukāmā.
apārā → orā (bj); pārā (sya-all) | apārā pāraṁ → aparāparaṁ (pts) | pāraṁ → pārāpāraṁ (bj: sīmu); apārāpāraṁ (bj: machasaṁ, PTS) | apārā → pārā (cck: sī. syā. ka.); orā (cck: vi. mahāvagga) | pāraṁ → aparāparaṁ. yu. orā pāraṁ (sya-all: sī.) | manussā → Vin. Manussā aññe n. p. aññe u. p. aññe k. b. orā pāraṁ. (pts note) | aparāparaṁ → K pārā pāraṁ, with aparāparaṁ in a note. (pts note) | appekacce → app ekacce (pts) | apārā pāraṁ gantukāmā → aparāparaṁ gantu-kāmā (pts)Одни люди стали искать лодку, другие стали искать плот, третьи стали сплетать стебли, желая перебраться на другой берег.
Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
orimatīre → orime tīre (sya-all) | pārimatīre → pārime tīre (sya-all) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam evaṁ (pts) | sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | sammiñjeyya → samiñjeyya (bj: machasaṁ) | pārimatīre → K orime t. a. pārime tīre. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | orimatīre → orima-tīre (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts)И вот, это как сильный человек вытягивает согнутую руку или сгибает вытянутую руку, точно так же Благостный вместе с толпой монахов исчез с этого берега реки Ганг и появился на том берегу.
Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṁ pariyesante appekacce uḷumpaṁ pariyesante appekacce kullaṁ bandhante apārā pāraṁ gantukāme.
apārā → orā (bj); pārā (sya-all) | apārā pāraṁ → aparāparaṁ (pts) | gantu-kāme → Vin. omits this sentence. (pts note) | appekacce → app ekacce (pts) | apārā pāraṁ gantukāme → aparāparaṁ gantu-kāme (pts)И Благостный увидел, как одни люди ищут лодку, другие ищут плот, третьи сплетают стебли, желая перебраться на другой берег.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
atha kho → athakho (th) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)И в это время, узнав о таких делах, Благостный взволнованно воскликнул:
“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ, setuṁ katvāna visajja pallalāni;
aṇṇavaṁ → Sc annāvaṁ. (pts note) katvāna → Bm katvā. (pts note)“Кто переправляется через океан, построив мост и минуя водные глубины, — Kullañhi jano bandhati, tiṇṇā medhāvino janā”ti.
Kullañhi jano bandhati → kullaṁ hi jano pabandhati (bj, pts1ed, mr); kullaṁ jano ca bandhati (sya-all, km) | kullañhi → kullaṁ (sya-all) | jano → jano ca (sya-all) | bandhati → pabandhati (pts) | pabandhati → kullaṁ jano vabandhati (bj: syā) | bandhati → kullaṁ jano ca bandhati (cck: syā.); kullaṁ hi jano pabandhati (cck: sī. pī. ka.) | pabandhati → Sc sambandhati; K kullaṁ jano ca bandhati; Vin. k. hi j. bandhati. (pts note) tiṇṇā → na tiṇṇā (mr) | tiṇṇā → nitiṇṇā, na tiṇṇā (cck: ka.) | tiṇṇā → Bm nittiṇṇā. (pts note) | janā → Sc jātā. (pts note) | janāti → janā ti (pts)В то время как [неразумный] люд сплетает стебли — те мудрые люди достигают того берега!”
Paṭhamabhāṇavāro.
paṭhamabhāṇavāro → paṭhamabhāṇavāraṁ ariyasacca paṭivedhakathā (bjt) | paṭhamabhāṇavāro → paṭhamabhāṇavāraṁ (th)[Окончен] первый раздел поучения.
8. Ariyasaccakathā8. Беседа о Благородных Истинах
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena koṭigāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Котигаму”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena koṭigāmo tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Котигаму.
Tatra sudaṁ bhagavā koṭigāme viharati.И Благостный стал пребывать там, в Котигаме.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“Catunnaṁ, bhikkhave, ariyasaccānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
ariyasaccānaṁ → ariya-saccānaṁ (pts) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)“Не поняв и не постигнув четырёх праведных истин, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Katamesaṁ catunnaṁ?Каковы же эти четыре?
Dukkhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
ariyasaccassa → ariya-saccassa (pts) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув боль благородную истину, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Dukkhasamudayassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
dukkhasamudayassa → dukkha-samudayassa (pts) | ariyasaccassa → ariya-saccassa (pts) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув боли-скапливание благородную истину, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Dukkhanirodhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.Не поняв и не постигнув боли-устранение благородную истину, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
dukkhanirodhagāminiyā → dukkha-nirodha-gāminiyā (pts) | ariyasaccassa → ariya-saccassa (pts) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув к боли-устранению ведущую практику благородную истину, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Tayidaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | dukkhasamudayo → dukkhasamudayaṁ (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | dukkhanirodho → dukkhanirodhaṁ (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (cck: syā.) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (cck: syā.) | natthi dāni → natthidāni (my, bjt, th) | ariyasaccaṁ → ariya-saccaṁ (pts) | dukkhasamudayaṁ → dukkha-samudayaṁ (pts) | dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ → dukkha-nirodhaṁ ariya-saccaṁ (pts) | dukkhanirodhagāminī → dukkha-nirodhagāminī (pts) | bhavataṇhā → bhava-taṇhā (pts) | bhavanetti natthi → bhava-netti n atthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)Когда же, монахи, понята и постигнута боль благородная истина, понята и постигнута боли-устранения благородная истина, понята и постигнута боли-устранение благородная истина, понята и постигнута к боли-устранению ведущая практика благородная истина, то пресечена жажда существования, уничтожено то, что ведёт к существованию, нет больше следующего существования”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный,
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvā → K vatvāna. 90 No footnote. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)и после сказанного Счастливым учитель сказал так:
“Catunnaṁ ariyasaccānaṁ, yathābhūtaṁ adassanā;
ariyasaccānaṁ → ariya-saccānaṁ (pts)четырёх праведных истин, “Не видя в согласии с действительностью Saṁsitaṁ dīghamaddhānaṁ, tāsu tāsveva jātisu.
saṁsitaṁ → saṁsaritaṁ (sya-all) | saṁsitaṁ → saṁsaritaṁ (bj: sīmu) | Saṁsitaṁ → Bm K saṁsaritaṁ. (pts note) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) tāsveva → tās eva (pts) | tāsveva → tāyeva (bj: PTS) | eva → Bm K Feer Old. tāsveva. (pts note)Переходят по длинному пути из одного существования в другое в различных рождениях —Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā;
Tāni → Sd bhagavanteti; St bhavanteti. (pts note) bhava-netti → Feer, yāni. (pts note)Когда же они [эти истины] увидены, прекращается то, что ведёт к существованию, Ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo”ti.
Ucchinnaṁ → SS ucchinna-. (pts note) ti → = S v. 431 = Vin. i. 231. (pts note) | natthi dāni → natthidāni (bjt, th) | natthi → n atthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)Пресечён корень боли, нет больше следующего существования”.
Tatrapi sudaṁ bhagavā koṭigāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
karoti → SS here only katheti. See 1. 12; 2. 10, 20. (pts note) | tatrapi → tatra pi (pts) | etadeva → etad eva (pts)И, пребывая там, в Котигаме, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.
sīlaparibhāvito → sīla-paribhāvito (pts)Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно:
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → avijjāsavāti dhammādāsa dhammapariyāyo (bj); diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | avijjāsavā”ti → kāmāsavā bhavāsavā diṭṭhāsavā avijjāsavā (bj: PTS) | diṭṭhāsavā → St K omit. (pts note)от порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
9. Anāvattidhammasambodhiparāyaṇa9. Те, кому уготовано невозвращение и гарантировано постижение
Atha kho bhagavā koṭigāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Котигаме, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena nātikā tenupaṅkamissāmā”ti.
nātikā → nādikā (bj, sya-all, km, pts1ed) | nātikā tenupaṅkamissāmāti → nādikā tenupasaṅkamissāmāti (bj, sya-all, pts) | nādikā → nātika (bj: machasaṁ) | nātikā → nādikā (cck: syā. pī.) | nādikā → nātikā (sya-all: sī. yu.) | Nādikā → So all MSS K and Sum. See 6, 7. (pts note) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | nātikā tenupaṅkamissāmāti → nādikā ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Надику”. —
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nātikā tadavasari.
nātikā → nādikā (bj, sya-all) | nātikā tadavasari tatrapi → nādikā tad avasari tatra (pts) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Надику.
Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.
nātike → nādike (bj, sya-all, pts) | Tatra → Bm adds pi. (pts note)И Благостный стал пребывать там, в Надике, в обители из кирпичей.
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот уважаемый Ананда приблизился к Благостному; приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне. И, сидя в стороне, уважаемый Ананда так сказали Благостному:
“sāḷho nāma, bhante, bhikkhu nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?
nātike kālaṅkato → nādike kālakato (bj, sya-all, pts) | kālakato → kālaṁkato (bj: machasaṁ) | kālakato → Bm kālaṁ kato, and onwards. (pts note) | abhisamparāyo → Comp. Vin. i. 293. (pts note)“Почтенный, монах по имени Салха, окончил свои дни в Надике — каков его путь, какова судьба в будущем существовании?
Nandā nāma, bhante, bhikkhunī nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo?
nātike kālaṅkatā → nādike kālakatā (bj, sya-all, pts)Господин, монахиня по имени Нанда окончила свои дни в Надике — каков её путь, какова судьба в будущем существовании?
Sudatto nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?
nātike kālaṅkato → nādike kālakato (bj, sya-all, pts)Господин, преданный мирянин по имени Судатта окончил свои дни в Надике — каков его путь, какова судьба в будущем существовании?
Sujātā nāma, bhante, upāsikā nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo?
nātike kālaṅkatā → nādike kālakatā (bj, sya-all, pts)Господин, преданная мирянка по имени Суджата окончила свои дни в Надике — каков её путь, какова судьба в будущем существовании?
Kukkuṭo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?
Kukkuṭo → kakudho (bj, sya-all, km, pts1ed) | kukkuṭo nāma → kakudhonāma (bj) | nātike kālaṅkato → nādike kālakato (bj, sya-all, pts) | kukkuṭo → kakudho (sya-all, pts) | kakudhonāma → kukkuṭo (bj: machasaṁ) | Kukkuṭo → kakudho (cck: syā.) | Kakudho → Sct K Kakudho; Sd Kakudo here, but Kakudho in 7; Bm Kukkuṭo (and so below). (pts note)Господин, преданный мирянин по имени Какудха окончил свои дни в Надике — каков его путь, какова судьба в будущем существовании?
Kāḷimbo nāma, bhante, upāsako …pe…
Kāḷimbo → kālimbo (bj); kāraḷimbho (sya-all, km); kāliṅgo (pts1ed) | kāḷimbo → kāliṅgo (bj, pts); kāraḷimbho (sya-all) | kāliṅgo → kāḷimbe (bj: machasaṁ); kāraḷimbo (bj: syā) | Kāḷimbo → kāliṅgo (cck: pī.); kāraḷimbo (cck: syā.) | kāraḷimbho → kāliṅgo (sya-all: sī.) | Kāliṅgo → Bm Kālimbo; K Kāraḷimbo (Kāliṅgo as a various reading). So also in 7. (pts note)Господин, преданный мирянин по имени Калинга …
nikaṭo nāma, bhante, upāsako …преданный мирянин по имени Никата …
kaṭissaho nāma, bhante, upāsako …
kaṭissaho → kaṭissabho (pts1ed) | kaṭissaho → kaṭissabho (pts) | kaṭissaho → kaṭissabho (cck: sī. pī.)преданный мирянин по имени Катиссабха …
tuṭṭho nāma, bhante, upāsako …преданный мирянин по имени Туттха …
santuṭṭho nāma, bhante, upāsako …преданный мирянин по имени Сантуттха …
bhaddo nāma, bhante, upāsako …
bhaddo → bhaṭo (sya-all, km) | bhaddo → bhaṭo (cck: syā.) | bhaṭo → bhaddo (sya-all: sī.) | Bhaddo → K Bhaṭo (Bhaddo as var. read.). (pts note)преданный мирянин по имени Бхадда …
subhaddo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?
subhaddo → subhaṭo (sya-all, km) | nātike kālaṅkato → nādike kālakato (bj, sya-all, pts) | subhaddo → subhaṭo (cck: syā.) | subhaṭo → subhaddo (sya-all: sī.) | Subhaddo → K Subhaṭo (Subhaddo as var. read.). (pts note) | abhisamparāyoti → abhisamparāyo ti (bjt, pts)преданный мирянин по имени Субхадда окончил свои дни в Надике — каков его путь, какова судьба в будущем существовании?”
“Sāḷho, ānanda, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)“Монах Салха, Ананда, с уничтожением порочных свойств, сам познав, испытав и обретя в зримом мире лишённые порочных свойств освобождение сердца и освобождения постижения, пребывает [в таком состоянии].
Nandā, ānanda, bhikkhunī pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā lokā.
lokā → Scdt insert pe. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyinī → tattha-parinibbāyinī (pts)Монахиня Нанда, Ананда, избавившись от пяти уз низкого порядка, стала самопроизвольно родившейся [в высшем мире], достигшей там освобождения, не подверженной возвращению из того мира.
Sudatto, ānanda, upāsako tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissati.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosa-mohānaṁ (pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)Преданный мирянин Судатта, Ананда, избавившись от трёх уз, сведя на нет страсть, ненависть и заблуждения, стал единожды возвращающимся, который, вернувшись ещё раз в этот мир, положит конец боли.
Sujātā, ānanda, upāsikā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.
sambodhiparāyaṇā kukkuṭo → sambodhiparāyanā kakudho (sya-all, pts) | avinipātadhammā → avinipātadhannā (pts) | sambodhiparāyaṇā → parāyanā (cck: sī. syā. pī. ka.) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | avinipātadhammā → avinipāta-dhannā (pts) | sambodhiparāyaṇā → sambodhi-parāyanā (pts)Преданная мирянка Суджата, Ананда, избавившись от трёх уз, стала вступившей в поток, не подверженной падению, уверенной, движущейся к пробуждению.
Kukkuṭo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
kukkuṭo → kakudho nāma (bj) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyī anāvattidhammo → tattha-parinibbāyī anāvatti-dhammo (pts)Преданный мирянин Какудха, Ананда, избавившись от пяти уз низкого порядка, стал самопроизвольно родившимся [в высшем мире], достигшим там освобождения, не подверженным возвращению из того мира.
Kāḷimbo, ānanda, upāsako …pe…
kāḷimbo → kāliṅgo (bj, pts); kāraḷimbho (sya-all)Преданный мирянин Калинга, Ананда …
nikaṭo, ānanda, upāsako …Преданный мирянин Никата, Ананда …
kaṭissaho, ānanda, upāsako …
kaṭissaho → kaṭissabho (pts)Преданный мирянин Катиссабха, Ананда …
tuṭṭho, ānanda, upāsako …Преданный мирянин Туттха, Ананда …
santuṭṭho, ānanda, upāsako …Преданный мирянин Сантуттха, Ананда …
bhaddo, ānanda, upāsako …
bhaddo → bhaṭo (sya-all)Преданный мирянин Бхадда, Ананда …
subhaddo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
subhaddo → subhaṭo (sya-all) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyī anāvattidhammo → tattha-parinibbāyī anāvatti-dhammo (pts)Преданный мирянин Субхадда, Ананда, избавившись от пяти уз низкого порядка, стал самопроизвольно родившимся [в высшем мире], достигшим там освобождения, не подверженным возвращению из того мира.
Paropaññāsaṁ, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā, pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā.
nātike → nādike (bj, sya-all, pts) | kālaṅkatā → kālakatā (bj, sya-all, pts) | Paro-paññāsa → Bm -saṁ. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | paropaññāsaṁ → paropaññāsa (th) | tattha parinibbāyino anāvattidhammā → tattha-parinibbāyino anāvatti-dhammā (pts)Более пятидесяти преданных мирян, Ананда, окончивших свои дни в Надике, избавившись от пяти уз низкого порядка, стали самопроизвольно родившимися [в высшем мире], достигшими там освобождения, не подверженными возвращению из того мира.
Sādhikā navuti, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti.
Sādhikā navuti → chādhikā navuti (sya-all); nādhikā navuti (km) | nātike → nādike (bj, sya-all, pts) | kālaṅkatā → kālakatā (bj, sya-all, pts) | sādhikā → chādhikā (sya-all) | navuti → chādhikā navuti (cck: syā.) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosa-mohānaṁ (pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)Свыше девяноста преданных мирян, Ананда, окончивших свои дни в Надике, избавившись от трёх уз, сведя на нет страсть, ненависть и заблуждения, стали единожды возвращающимися, которые, вернувшись ещё раз в этот мир, положат конец боли.
Sātirekāni, ānanda, pañcasatāni nātike upāsakā kālaṅkatā, tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.
Sātirekāni → dasātirekāni (sya-all, km) | pañcasatāni nātike → pañca satāni nādike (bj) | kālaṅkatā → kālakatā (bj, sya-all, pts) | sātirekāni → dasātirekāni (sya-all) | nātike → nādike (sya-all, pts) | sambodhiparāyaṇā → sambodhiparāyanā (sya-all, pts) | avinipātadhammā → avinipātādhammā (pts) | Sātirekāni → dasātirekāni (cck: syā.) | Sātirekāni → K dasātir-. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | avinipātadhammā → avinipātā-dhammā (pts)Пятьсот с лишним преданных мирян, Ананда, окончивших свои дни в Надике, избавившись от трёх уз, стали вступившими в поток, не подверженными падению, уверенными, движущимися к пробуждению.
10. Dhammādāsadhammapariyāya10. Объяснение Учения под названием 'зеркало Действительности'
Anacchariyaṁ kho panetaṁ, ānanda, yaṁ manussabhūto kālaṁ kareyya.
kālaṁ kareyya tasmiṁyeva kālaṅkate → kālaṁkareyya tasmiñce kālakate (bj) | kālaṁ kareyya → kālaṅkareyya (my) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)Нет ничего чудесного, Ананда, в том, что человеческое существо оканчивает свои дни,
Tasmiṁyeva kālaṅkate tathāgataṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ pucchissatha, vihesā hesā, ānanda, tathāgatassa.
Tasmiṁyeva → tasmiṁ tasmiṁ kho (sya-all, km); tasmiṁ tasmiṁ ce (pts1ed) | hesā → cesā (bj) | tasmiṁyeva kālaṅkate → tasmiṁ tasmiṁ kho kālakate (sya-all) | vihesā hesā → vihesāvesā (sya-all) | Tasmiṁyeva → tasmiṁ tasmiṁ ce (cck: sī. pī.); tasmiṁ tasmiṁ kho (cck: syā.) | ce → Bm yeva; K kho. (pts note) | tasmiṁyeva kālaṅkate → tasmiñce kālakate (bjt)и Татхагате, Ананда, в тягость, что каждый раз, когда кто-либо оканчивает свои дни, вы приближаетесь к Татхагате и спрашиваете об этих вещах.
Tasmātihānanda, dhammādāsaṁ nāma dhammapariyāyaṁ desessāmi, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:
dhammādāsaṁ → dhammadāsaṁ (sya-all) | byākareyya khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni → vyākareyya khīṇanirayo mhi khīṇatiracchānayoniyo (pts) | attanāva → attanā va (th, pts) | tasmātihānanda → tasmāt ih ānanda (pts) | dhammapariyāyaṁ → dhamma-pariyāyaṁ (pts) | ariyasāvako → ariya-sāvako (pts)Поэтому, Ананда, я преподам здесь наставление в истине, называющееся „зеркалом истины“, чтобы наделённый им праведный ученик мог бы при желании объяснить себе о себе самом:
‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | khīṇatiracchāna-yoniyo → Bm K yoni, and below. (pts note)„Для меня уничтожена преисподняя, уничтожено рождение в образе животного, уничтожено [рождение] в мире душ предков, изношены нисхождение, плохие уделы, падение — я стал вступившим в поток, не подверженным падению, уверенным, движущимся к пробуждению“.
Katamo ca so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:
ānanda → ānando (pts) | byākareyya khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni → vyākareyya khīṇamirayo mhi khīṇatiracchānayoniyo (pts) | attanāva → attanā va (th, pts) | ariyasāvako → ariya-sāvako (pts) | byākareyya → vyākareyya khīṇa-mirayo mhi (pts)Каково же, Ананда, это наставление в истине — „зеркало истины“, наделённый которым праведный ученик мог бы при желании объяснить себе о себе самом:
‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti?
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all) | sambodhiparāyaṇoti idhānanda → sambodhiparāyano ti idh ānanda (pts) | khīṇatiracchānayoni → khīṇatiracchāna yoni (th)„Для меня уничтожена преисподняя, уничтожено рождение в образе животного, уничтожено [рождение] в мире душ предков, изношены нисхождение, плохие уделы, падение — я стал вступившим в поток, не подверженным падению, уверенным, движущимся к пробуждению?“
Idhānanda, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti:
idhānanda ariyasāvako → idh ānanda ariya-sāvako (pts)Вот, Ананда, праведный ученик, наделённый совершенной верой в Будду, считает:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)„Он — Благостный, архат, всецело пробуждённый, наделённый знанием и добродетелью, Счастливый, знаток мира, несравненный вожатый людей, нуждающихся в узде, учитель богов и людей, Будда, Благостный“.
Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti:Наделённый совершенной верой в дхамму [этот ученик] считает:
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | opanayiko → opaneyyako (bj: machasaṁ) | ehipassiko opaneyyiko → ehi-passiko opanayiko (pts)„Хорошо провозглашена Благостным истина — предназначенная для этого мира, непреходящая, открытая всем, ведущая к спасению, которую мудрые должны ощутить в своём сердце“.
Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti:
saṅghe → saṁghe (ms2005, pts)Наделённый совершенной верой в сангху [этот ученик] считает:
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.
pāhuneyyo → pāhuṇeyyo (pts) | pāhuṇeyyo → St K pāhun-. (pts note) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, th) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, th) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (bjt, th) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno → sāvakasaṁgho uju-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno → sāvaka-saṁgho ñāyapaṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvaka-saṁgho sāmīci paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho → sāvaka-saṁgho (pts) | purisayugāni → purisa-yugāni (pts) | purisapuggalā → purisa-puggalā (pts) | añjalikaraṇīyo → añjali-karaṇīyo (pts) | puññakkhettaṁ → puñña-kkhettaṁ (pts)„Община учеников Благостного следует добрым путём, община учеников Благостного следует прямым путём, община учеников Благостного следует правильным путём, община учеников Благостного следует должным путём, так что эти четыре пары людей, восемь [видов] людских личностей — эта община учеников Благостного заслуживает почёта, гостеприимства, подношения, почтительного приветствия; [эта община —] несравненное поле заслуг в мире“.
Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññūpasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.
viññūpasatthehi → viññuppasatthehi (bj, pts) | akhaṇḍehi → K akkh-. (pts note) | bhujissehi → Bm bhūj-. (pts note) | viññuppasatthehi → Bm pasaṭhehi; K viññūpasatthehi. (pts note) | ariyakantehi → ariya-kantehi (pts) | samādhisaṁvattanikehi → samādhi-saṁvattanikehi (pts)Так он пребывает наделённый заповедями нравственного поведения, которые любимы праведными, неразрушимы, неуязвимы, незапятнаны, безупречны, несут освобождение, восхваляемы мудрецами, незатрагиваемы [порочными свойствами], ведут к сосредоточенности.
Ayaṁ kho so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:
so → (sya-all) | byākareyya khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni → vyākareyya khīṇanirayo mhi khīṇatiracchānayoniyo (pts) | attanāva → attanā va (th, pts) | dhammapariyāyo → dhamma-pariyāyo (pts) | ariyasāvako → ariya-sāvako (pts)Таково, Ананда, это наставление в истине — „зеркало истины“, наделённый которым праведный ученик мог бы при желании объяснить себе о себе самом:
‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’”ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all) | sambodhiparāyaṇoti tatrapi → sambodhiparāyano ti tatra (pts) | khīṇa-tiracchānayoniyo → Bm K yoni. (pts note)„Для меня уничтожена преисподняя, уничтожено рождение в образе животного, уничтожено [рождение] в мире душ предков, изношены нисхождение, плохие уделы, падение — я стал вступившим в поток, не подверженным падению, уверенным, движущимся к пробуждению“”.
Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharanto giñjakāvasathe etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
nātike → nādike (bj, sya-all, pts) | Tatra → Bm K insert pi. (pts note) | Nādike → Bm Nātike. (pts note) | Giñjakāvasathe → Sd Gijjhak-; St Gijjhañjak-. (pts note) | tatrapi → tatra pi (bjt) | etadeva → etad eva (pts)И, пребывая там, в Надике, в обители из кирпичей, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“Iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно:
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → avijjāsavāti ambapālivane satipaṭṭhāna desanā (bj); diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | diṭṭhāsavā → St K om. (pts note)порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
Atha kho bhagavā nātike yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
nātike → nādike (bj, sya-all, pts) | + → ambapālivane satipaṭṭhāna desanā (bjt) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Надике, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena vesālī tenupasaṅkamissāmā”ti.
vesālī tenupasaṅkamissāmāti → vesāli ten upasaṁkamissāmāti (pts) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Весали”. —
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena vesālī tadavasari.
vesālī tadavasari → vesāli tad avasari (pts) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Весали.
Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati ambapālivane.
ambapālivane → ambapāli-vane (pts)И Благостный стал пребывать там, в Весали, в роще Амбапали.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno,“Пусть, монахи, монах будет наделён памятованием и сознательностью —
ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.
vo → te (sya-all) | vo → Scdt kho; K te. (pts note)таково моё наставление вам.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)Как же, монахи, монах помнящий-памятующий?
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
abhijjhādomanassaṁ → abhijjhā-domanassaṁ (pts)Вот, монахи, монах [в том, что касается] тела, взирая на тело, пребывает в усердии, сознательности, памятовании, устранив из ощущений в [этом] мире алчность и неудовлетворённость;
Vedanāsu vedanānupassī …pe…
vedanānupassī → (pts)[в том, что касается] ощущений, взирая на ощущения …
citte cittānupassī …pe…
cittānupassī → (pts) | + → viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ (bjt)[в том, что касается] ума, взирая на ум …
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.[в том, что касается] явлений, взирая на явления, он пребывает в усердии, сознательности, памятовании, устранив из ощущений в [этом] мире алчность и неудовлетворённость.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.Таким, монахи, бывает монах, памятующий.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)Как же, монахи, монах наделён сознательностью?
Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
samiñjite → sammiñjite (bjt, th, pts) | sampajānakārī → sampajāna-kārī (pts) | saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī → saṁghāṭi-patta-cīvaradhāraṇe sampajāna-kārī (pts) | uccārapassāvakamme → uccāra-passāva-kamme (pts)Вот, монахи, монах сознательно действует, когда он идёт вперёд и идёт назад, сознательно действует, когда глядит вперёд и глядит по сторонам, сознательно действует, когда сгибается и распрямляется, сознательно действует, когда носит ткань, сосуд для подаяний и верхнюю одежду, сознательно действует, когда ест, пьёт, разжёвывает, пробует на вкус, сознательно действует, когда испражняется и мочится, сознательно действует, когда ходит, стоит, сидит, спит, бодрствует, говорит, молчит.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti.Таким, монахи, бывает монах, наделённый сознательностью. —
Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno,Пусть, монахи, монах будет наделён памятованием и сознательностью —
ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī”ti.
anusāsanīti → anusāsanīti ambapālī ārāmapaṭiggahanaṁ (bj) | vo → te (sya-all) | vo → Sctd kho; K te. (pts note) | anusāsanīti → anusāsanī ti (pts)таково моё наставление вам”.
11. Ambapālīgaṇikā11. Куртизанка Амбапали
Assosi kho ambapālī gaṇikā: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti.
ambapālī → ampālī (sya-all) | vesāliṁ → vesāliyaṁ (pts) | Vesāliyaṁ → Bm K Vesāliṁ, against Scdt and Ch. (pts note) | ambavaneti → ambavane ti (pts)И ганика Амбапали услышала, что Благостный достиг Весали и пребывает [там] в Весали, в её манговой роще.
Atha kho ambapālī gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyāsi. Yena sako ārāmo tena pāyāsi.
atha kho ambapālī → athakho ampālaṁ (sya-all) | bhaddaṁ → (pts) | bhaddaṁ → Bm K add bhaddaṁ. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (pts)И вот ганика Амбапали приказала запрячь самые лучшие колесницы, взошла на лучшую колесницу и в сопровождении самых лучших колесниц выехала из Весали и приблизилась к своей роще.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
pattikāva → pattikā (th) | pattikāva → pattikā va (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)Проехав на колеснице, сколько позволяла колеснице дорога, она спустилась с колесницы и пешком приблизилась к Благостному; приблизившись, она приветствовала Благостного и села в стороне.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambapāliṁ gaṇikaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
ambapāliṁ → ampāliṁ (sya-all)И Благостный наставил, побудил, воодушевил, порадовал сидящую в стороне ганику Амбапали добродетельной беседой.
Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho ambapālī → athakho ampālī (sya-all) | ambapālī → ambabāli (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот наставленная, побуждённая, воодушевлённая, обрадованная добродетельной беседой с Благостным, ганика Амбапали так сказала Благостному:
“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhu-saṁghenāti (pts)“Почтенный, пусть Благостный вместе с толпой монахов согласится [принять] у меня завтра пищу”.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)И Благостный безмолвно согласился.
Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho ambapālī → athakho ampālī (sya-all) | ambapālī gaṇikā → amba pāligaṇikā (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)Тогда ганика Амбапали, узнав о согласии Благостного, поднялась с сиденья, приветствовала Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалилась.
Assosuṁ kho vesālikā licchavī: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati ambapālivane”ti.
Vesāliṁ → SS Vesāliyaṁ. Comp. vol. i. 87, 111, 127. (pts note) | ambapālivaneti → ambapāli-vane ti (pts)И личчхавы из Весали услышали, что Благостный достиг Весали и пребывает [там] в Весали, в манговой роще.
Atha kho te licchavī bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyiṁsu.
bhaddaṁ → (pts) | nīyiṁsu → nīyāyiṁsu (bj: PTS); niyyaṁsu (bj: machasaṁ, syā) | bhaddaṁ → Bm K add bhaddaṁ. (pts note) | niyyiṁsu → Sd niyyaṁsu; St niyyumsu; Bm niyiṁsu. Vin. i. 231 niyyāsuṁ bhagavantaṁ dassanāya. (pts note) | atha kho → athakho (th) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (pts)И вот эти личчхавы приказали запрячь самые лучшие колесницы, взошли на лучшие колесницы и в сопровождении самых лучших колесниц выехали из Весали.
Tatra ekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, ekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, ekacce licchavī lohitā honti lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaṅkārā, ekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.
lohitā → lohitakā (sya-all, pts) | lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaṅkārā → lohitakavaṇṇā lohitakavatthā lohitakālaṅkārā (sya-all) | lohitā → lohikatā (bj: PTS) | lohitakā → Bm -tā. (pts note) | tatra → tatr (pts) | nīlavaṇṇā nīlavatthā → nīla-vaṇṇā nīla-vatthā (pts) | pītavaṇṇā pītavatthā → pīta-vaṇṇā pīta-vatthā (pts) | lohitavaṇṇā lohitavatthā → lohita-vaṇṇā lohita-vatthā (pts) | odātavaṇṇā → odāta-vaṇṇā (pts)Некоторые личчхавы были там темносиние — темно-синего цвета, в темно-синих одеяниях, темно-синих украшениях; некоторые личчхавы были жёлтые — жёлтого цвета, в жёлтых одеяниях, жёлтых украшениях; некоторые личчхавы были красные — красного цвета, в красных одеяниях, красных украшениях; некоторые личчхавы были белые — белого цвета, в белых одеяниях, белых украшениях.
Atha kho ambapālī gaṇikā daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesi.
paṭivaṭṭesi → pativaṭṭesi (bj) | ambapālī → ambapāli (pts) | pativaṭṭesi → paṭivaṭṭesi (bj: machasaṁ, PTS, syā) | paṭivaṭṭesi → parivattesi (cck: vi. mahāvagga) | yuggaṁ → yuropiyavinayapotthakeyeva īsāya īsaṁ cakkena cakkaṁ yuggena yuggaṁ akkhena akkhanti pālikkamo dissati (sya-all note) | paṭivaṭṭesi → Vin. i. 231, 3 differs in this and the following clauses. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот ганика Амбапали подъехала к юным личчхавам — ось к оси, колесо к колесу, упряжка к упряжке.
Atha kho te licchavī ambapāliṁ gaṇikaṁ etadavocuṁ:
te → (pts) | atha kho → athakho (th) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)Тогда личчхавы сказали ганике Амбапали так:
“kiṁ, je ambapāli, daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesī”ti?
kiṁ je → kiñje (bjt) | paṭivaṭṭesīti → paṭivaṭṭesī ti (bjt) | yugena yugaṁ → yuggena yuggaṁ (th) | kiṁ → kiñ (pts)“Почему, Амбапали, ты подъезжаешь к юным личчхавам ось к оси, колесо к колесу, упряжка к упряжке?”
“Tathā hi pana me, ayyaputtā, bhagavā nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhu-saṁghenāti (pts)“Благородные, ведь я пригласила Благостного вместе с толпой монахов [принять] у меня завтра пищу”.
“Dehi, je ambapāli, etaṁ bhattaṁ satasahassenā”ti.
etaṁ → ekaṁ (mr) | etaṁ → ekaṁ (cck: ka.) | satasahassenāti → sata-sahassenāti (pts)“Амбапали, отдай нам эту пищу за сотню тысяч”.
“Sacepi me, ayyaputtā, vesāliṁ sāhāraṁ dassatha, evamahaṁ taṁ bhattaṁ na dassāmī”ti.
evamahaṁ taṁ → evaṁ mahantaṁ (bj, pts1ed); evaṁpi mahantaṁ (sya-all, km) | sacepi → sace hi (sya-all) | ayyaputtā → ayyaputta (pts) | bhattaṁ → esīmpi mahattaṁ (bj: syā) | dassatha → dajjeyyātha (cck: vi. mahāvagga) | taṁ → evampi mahantaṁ (cck: syā.); evaṁ mahantaṁ (cck: sī. pī.) | dassāmī’’ti → neva dajjāhaṁ taṁ bhattanti (cck: vi. mahāvagga) | sacepi → sace pi (pts) | evamahaṁ taṁ → evaṁmahantaṁ (pts)“Благородные, если бы вы дали мне даже [весь] Весали с окрестностями, я не отдала бы столь великую пищу”.
Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ:
phoṭesuṁ jitamha → poṭhesuṁ jitamhā (bj) | aṅguliṁ phoṭesuṁ jitamha → aṅgulī poṭhesuṁ jitamhā (sya-all, pts) | aṅguliṁ → aṅgulī (bj: sīmu, PTS) | aṅgulī → Sc -ṭhosuṁ. (pts note) | poṭhesuṁ → Bm aṅguliṁ, and so below 18. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот эти личчхавы щёлкнули пальцами [и воскликнули]:
“jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti.
jitamha → jitamhā (bahūsu) | vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti → (?) | jitamha → jitamhā (bj); vañcit amhā (pts) | ambakāya jitamha → ambapālikāya vañcitamhā (sya-all) | ambakāyāti atha kho → ambapālikāyāti athakho (sya-all) | ambakāya → ambapālikāya (bj: syā) | jitamhā → vañcitamhā (bj: PTS) | jitamha → jitamhā (cck: bahūsu) | ambakāyā’’ti → ‘‘jitamhā vata bho ambapālikāya vañcitamhā vata bho ambapālikāyā’’ti (cck: syā.) | vañcitamhā → parājitamhā (sya-all: sī. yu.) | vañcit → Bm jit'. (pts note) | jitamha → jit amhā (pts)“Увы, нас победила эта Амбака! Увы, нас перехитрила эта Амбака!”
Atha kho te licchavī yena ambapālivanaṁ tena pāyiṁsu.
atha kho → athakho (th) | ambapālivanaṁ → ambapāli-vanaṁ (pts)И эти личчхавы направились в рощу Амбапали.
Addasā kho bhagavā te licchavī dūratova āgacchante.
dūratova → dūrato va (th, pts)И видя издали, что приближаются эти личчхавы,
Disvāna bhikkhū āmantesi:
disvāna → disvā (bjt, pts)Благостный обратился к монахам:
“yesaṁ, bhikkhave, bhikkhūnaṁ devā tāvatiṁsā adiṭṭhapubbā, oloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ;
adiṭṭhapubbā → adiṭṭhā (bj, pts) | licchaviparisaṁ apaloketha → licchavīparisaṁ avaloketha (bj) | adiṭṭhā → adiṭṭhapubbā (bj: katthaci) | yesaṁ → yehi (cck: vi. mahāvagga) | adiṭṭhā → K and Vin. i. 232, adiṭṭha-pubbā. Comp. Mahāvastu i. 262; Sum. i. 310; Rockhill 63. (pts note) | licchaviparisaṁ → licchavi-parisaṁ (pts)“Монахи, если кто из монахов не видел тридцати трёх богов,
apaloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ;
licchaviparisaṁ → licchavīparisaṁ (bj) | apaloketha → avaloketha (sya-all, pts) | avaloketha → apaloketha (bj: sīmu) | licchaviparisaṁ → licchavi-parisaṁ (pts)взгляните, монахи, на собрание личчхавов,
upasaṁharatha, bhikkhave, licchaviparisaṁ—
licchaviparisaṁ → licchavīparisaṁ (bj) | licchaviparisaṁ → licchavi-parisaṁ tāvatiṁsa-parisan (pts)взгляните, монахи, на собрание личчхавов, смотрите, монахи, на собрание личчхавов,
tāvatiṁsasadisan”ti.
tāvatiṁsasadisanti → tāvatiṁsaparisan ti (pts) | tāvatiṁsasadisanti → tāvatiṁsā sadisaṁ (bj: sīmu); tāvatiṁsaparisaṁ (bj: PTS)как на собрание тридцати трёх”.
Atha kho te licchavī yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
atha kho → athakho (th) | pattikāva → pattikā va (th, pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts)И вот эти личчхавы, проехав на колесницах, сколько позволяла колесницам дорога, спустились с колесниц и пешком приблизились к Благостному; приблизившись, они приветствовали Благостного и сели в стороне.
Ekamantaṁ nisinne kho te licchavī bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.И Благостный наставил, побудил, воодушевил, порадовал сидящих в стороне личчхавов добродетельной беседой.
Atha kho te licchavī bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И вот наставленные, побуждённые, воодушевлённые, обрадованные добродетельной беседой с Благостным, эти личчхавы так сказали Благостному:
“adhivāsetu no, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhu (pts)“Почтенный, пусть Благостный вместе с толпой монахов согласится [принять] у нас завтра пищу”.
Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca:И вот Благостный этим личчхави сказал так:
“adhivutthaṁ kho me, licchavī, svātanāya ambapāliyā gaṇikāya bhattan”ti.
adhivutthaṁ → adhivāsitaṁ (sya-all, km) | ambapāliyā gaṇikāya → ambapāligaṇikāya (sya-all) | ambapāliyā gaṇikāya bhattanti → ambapāligaṇikāya bhattan ti (pts) | gaṇikāya → ambapāligaṇikāya (bj: sīmu, PTS) | adhivutthaṁ → adhivāsitaṁ (cck: syā.) | bhattanti → adhivuttaṁ. yuropiyavinayapotthake pana adhivutthomhi licchavī svātanāya gaṇikāya bhattantīti pālikkamo dissati (sya-all: sī.) | Ambapāligaṇikāya → Bm -liyā- throughout. (pts note)“Я уже согласился, личчхавы, [принять] завтра пищу у ганики Амбапали”.
Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ:
phoṭesuṁ jitamha → poṭhesuṁ jitamhā (bj) | aṅguliṁ phoṭesuṁ jitamha → aṅgulī poṭhesuṁ jitamhā (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th)И вот эти личчхавы щёлкнули пальцами [и воскликнули]:
“jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti.
jitamha → jitamhā (bj); vañcit amhā (pts) | ambakāya jitamha → ambapālikāya vañcitamhā (sya-all) | ambakāyāti atha kho → ambapālikāyāti athakho (sya-all) | ambakāyāti → ambakāyā ti (bjt) | jitamha → jit amhā (pts)“Увы, нас победила эта Амбака! Увы, нас перехитрила эта Амбака!”
Atha kho te licchavī bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.
atha kho → athakho (th) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот эти личчхавы, возрадовавшись словам Благостного и поблагодарив [его], поднялись с сиденья, приветствовали Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалились.
Atha kho ambapālī gaṇikā tassā rattiyā accayena sake ārāme paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi:
ambapālī → ambapāli (pts) | atha kho → athakho (th) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts)И вот с исходом этой ночи ганика Амбапали приказала приготовить в своей обители изысканную твёрдую пищу и мягкую пищу и сообщила Благостному о времени:
“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)“[Пришло] время, господин, пища готова”.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ → ambapāligaṇikāya parivesanaṁ (sya-all) | ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami → ambapāligaṇikāya parivesanā ten upasaṁkami (pts) | parivesanā → Bm nivesanaṁ; K parivesanaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta cīvaraṁ ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ambapāli-gaṇikāya parivesanā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду, приблизился с толпой монахов к жилищу ганики Амбапали и, приблизившись, сел на предложенное сиденье.
Atha kho ambapālī gaṇikā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
ambapālī → ambapāli (pts) | buddhappamukhaṁ → buddhapamukhaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ → buddha-pamukhaṁ bhikkhu-saṁghaṁ (pts) | khādanīyena bhojanīyena → khādaniyena bhojaniyena (pts)Тогда ганика Амбапали своей рукой угостила и насытила толпу монахов во главе с Буддой изысканной твёрдой пищей и мягкой пищей.
Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
ambapālī → ambapāli (pts) | onītapattapāṇiṁ → oṇītapattapāṇiṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | onītapattapāṇiṁ → oṇīta-patta-pāṇiṁ (pts)Когда Благостный, поев, омыл сосуд для подаяний и руки, ганика Амбапали выбрала другое низкое сиденье и села.
Ekamantaṁ nisinnā kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ etadavoca:
ambapālī gaṇikā → ambapāligaṇikā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И, сидя в стороне, ганика Амбапали так сказала Благостному:
“imāhaṁ, bhante, ārāmaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī”ti.
ārāmaṁ → Vin. i. 233 Ambapālivanaṁ(!). (pts note) | buddhappamukhassa → buddhapamukhassa (bjt) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhusaṁghassa (ms2005) | buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa → buddha-pamukhassa bhikkhu-saṁghassa (pts)“Почтенный, я дарю эту рощу толпе монахов во главе с Буддой”.
Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṁ.И Благостный принял эту рощу [в подарок].
Atha kho bhagavā ambapāliṁ gaṇikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
ambapāliṁ gaṇikaṁ → ambapāligaṇikaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | ambapāliṁ gaṇikaṁ → ambapāli-gaṇikaṁ (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот Благостный, наставив, побудив, воодушевив, порадовав ганику Амбапали добродетельной беседой, поднялся с сиденья и удалился.
Tatrapi sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharanto ambapālivane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
pi → Sd K om. (pts note) | tatrapi → tatra (th) | tatrapi → tatra pi (pts) | ambapālivane etadeva → ambapāli-vane etad eva (pts)И, пребывая там, в Весали, в роще Амбапали, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)Постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество.
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)Сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → avijjāsavāti beluvagāme jīvita saṅkhāra adhiṭṭhānaṁ (bj); diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | diṭṭhāsavā → K omits. (pts note)от порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
12. Veḷuvagāmavassūpagamana12. Вступление в сезон дождей в деревне Велува
Atha kho bhagavā ambapālivane yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | ambapālivane → ambapāli-vane (pts)И вот Благостный, пробыв в роще Амбапали, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmā”ti.
veḷuvagāmako → beluvagāmako (bj, pts1ed) | veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmāti → beluvagāmako ten upasaṁkamissāmāti (pts) | beluvagāmako → veḷuvagāmako (bj: machasaṁ) | veḷuvagāmako → beḷuvagāmako (cck: sī. pī.) | Beluva-gāmako → Bm K Veḷuva-(and below). (pts note) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmāti → beluva-gāmako ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в селение Белува”. —
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena veḷuvagāmako tadavasari.
veḷuvagāmako → beluvagāmako (bj) | veḷuvagāmako tadavasari → beluvagāmako tad avasari (pts) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | veḷuvagāmako tadavasari → beluva-gāmako tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в селение Белува.
Tatra sudaṁ bhagavā veḷuvagāmake viharati.
veḷuvagāmake → beluvagāmake (bj, pts) | veḷuvagāmake → beluva-gāmake (pts)И Благостный стал пребывать там, в селении Белува.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upetha.
vassaṁ upetha → upagacchatha (sya-all, km) | upetha → upagacchatha (bj: syā) | upetha → upagacchatha (cck: syā.) | yathāmittaṁ → yathākhittaṁ (sya-all: sī.) | Vesāliṁ → Scd -liyaṁ; Feer -liyā. (pts note) | yathāmittaṁ → Sc mattaṁ, and below, Sdt khittaṁ and below. K yathāmittam in text, yathākhittam in note. (pts note) | yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ → yathā-sandiṭṭhaṁ yathā-sambhattaṁ (pts)““Идите, монахи, по окрестностям Весали и проводите дождливое время года [каждый] у [своих] друзей, у близких, у преданных [людей],
Ahaṁ pana idheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchāmī”ti.
veḷuvagāmake → beluvagāmake (bj) | idheva veḷuvagāmake → idh eva beluvagāmake (pts) | idheva veḷuvagāmake → idh eva beluva-gāmake (pts)я же проведу дождливое время года здесь в селении Белува”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchiṁsu.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | upagacchiṁsu → upagacchuṁ (sya-all); upagañchuṁ (pts) | upagacchiṁsu → upagañjuṁ (bj: PTS) | Vesāliṁ → Sc -liyaṁ as above. (pts note) | upagañchuṁ → Bm upagacchiṁsu; K upagacchuṁ. (pts note) | bhanteti → bhante ti (pts) | yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ → yathā-mittaṁ yathā-sandiṭṭhaṁ (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным монахи, и стали проводить дождливое время года [каждый] у [своих] друзей, у близких, у преданных [людей] в окрестностях Весали.
Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchi.
veḷuvagāmake → beluvagāmake (bj) | upagacchi → upagañchi (bj, pts) | tattheva veḷuvagāmake → tatth eva beluvagāmake (pts) | upagañchi → upagacchi (bj: machasaṁ) | upagañchi → Bm K upagacchi. (pts note) | tattheva veḷuvagāmake → tatth eva beluva-gāmake (pts)Благостный же стал проводить дождливое время года там в селении Белува.
Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.
māraṇantikā tā → maraṇantikā tatra (sya-all) | bāḷhā → pabāḷahā (bj: katthaci) | bāḷhā → SS pabāḷhā as at 4. 20. (pts note) | vattanti → Bm vattati. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот у Благостного, проводящего так дождливое время года, возник тяжкий недуг, начались сильные боли, приближающие к смерти.
Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.
adhivāsesi → adhivāseti (bj, pts) | sudaṁ → tatra sudaṁ (bj: machasaṁ) | adhivāseti → adhivāsesi (bj: machasaṁ) | Tā → St Bm K tatra. (pts note) | adhivāseti → Bm K -sesi. (pts note)Но Благостный, будучи наделён памятованием и сознательностью, переносил их, не печалясь.
Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот Благостный подумал так:
“na kho metaṁ patirūpaṁ, yvāhaṁ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṁ parinibbāyeyyaṁ.
yvāhaṁ → yohaṁ (bj) | metaṁ patirūpaṁ yvāhaṁ → me taṁ paṭirūpaṁ yohaṁ (sya-all) | yo’haṁ → yavāhaṁ (bj: machasaṁ) | haṁ → Bm yvāhaṁ. (pts note) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | metaṁ patirūpaṁ yvāhaṁ → me taṁ paṭirūpaṁ yo haṁ (pts) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhu-saṁghaṁ (pts)“Не подобает, чтобы я достиг ниббаны не обратившись к прислужникам, не простившись с общиной монахов.
Yannūnāhaṁ imaṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihareyyan”ti.
vīriyena paṭipaṇāmetvā → viriyena paṭippanāmetvā (bj) | viriyena → vīriyena (bj: machasaṁ) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | vīriyena paṭipaṇāmetvā → viriyena paṭippaṇāmetvā (th) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ → viriyena paṭippaṇāmetvā jīvita-saṁkhāraṁ (pts) | vihareyyanti → vihareyyan ti (pts)Поэтому теперь я усилием сломлю эту боль и задержусь ещё в состоянии жизни”.
Atha kho bhagavā taṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihāsi.
vīriyena paṭipaṇāmetvā → viriyena paṭippanāmetvā (bj) | atha kho → athakho (th) | vīriyena paṭipaṇāmetvā → viriyena paṭippaṇāmetvā (th) | vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ → viriyena paṭippaṇāmetvā jīvita-saṁkhāraṁ (pts)И вот Благостный усилием сломил эту боль и задержал склонность к жизни.
Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi.
paṭippassambhi → The Saṁyutta omits this sentence. (pts note) | paṭippassambhi → paṭipassambhi (my) | atha kho → athakho (th)И тогда эта боль у Благостного успокоилась.
Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi.
gilānā vuṭṭhito → gilānavuṭṭhito (saddanīti) | vihārapacchāyāyaṁ → vihārappaccāyāyaṁ (bj: syā) | vuṭṭhito → gilānavuṭṭhito (cck: saddanīti) | vihāra-pacchāyāyaṁ → K vihārapp-; Feer, nikkhamitvā vihārapacchā chāyāyaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th) | vihārapacchāyāyaṁ → vihārappacchāyāyaṁ (th) | aciravuṭṭhito → acira-vuṭṭhito (pts)И вот Благостный оправился от болезни и вскоре после [того, как он] оправился от болезни, вышел из обители и сел на сиденье, приготовленное в тени перед обителью.
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca diṭṭho → etad avoca diṭṭhā (pts) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот уважаемый Ананда приблизился к Благостному; приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне. И, сидя в стороне, уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṁ me, bhante, bhagavato khamanīyaṁ, api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṁ na paṭibhanti bhagavato gelaññena.
diṭṭho me → diṭṭhā (sya-all) | me → (sya-all) | ca → hi (pts) | diṭṭho → diṭṭhā (bj: katthaci) | Diṭṭhā → Bm diṭho. Both Bm and K omit me both times. (pts note) | khamanīyaṁ → Feer has Diṭṭhā bhante khamanīyaṁ, diṭṭhā bhante Bhagavato yāpanīyaṁ. (pts note) | hi → Bm K ca; Feer omits. (pts note) | na paṭibhanti → nappaṭibhanti (bjt) | api ca → apica (th) | madhurakajāto → madhuraka-jāto (pts) | disāpi → disā pi (pts) | dhammāpi → dhammā pi (pts)“Я видел, господин, благополучие Благостного; я видел, господин, терпение Благостного. И хотя, господин, из-за болезни Благостного тело моё стало словно заторможенным, и стороны света не были мне ясны, и учения меня не входновляли —
Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā:
kācideva → kāci deva (bjt) | api ca → apica (th) | kācideva → kācid eva (pts)всё же, господин, у меня было хоть какое-то утешение:
‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharatī’”ti.
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts) | kiñcideva → kiñcid eva (pts)„Не достигнет Благостный ниббаны, пока Благостный не произнесёт чего-либо относительно общины монахов“”.
“Kiṁ panānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati?
paccāsīsati → paccāsiṁsati (bj, sya-all, km, pts1ed) | paccāsīsati → paccāsiṁsati (pts) | paccāsiṁsati → paccāsīsati (bj: machasaṁ) | paccāsīsati → paccāsiṁsati (cck: sī. syā.) | paccāsiṁsati → Bm -sīsati. (pts note) | kiṁ panānanda → kimpanānanda (bjt) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | kiṁ panānanda bhikkhusaṅgho → kim pan ānanda bhikkhu-saṁgho (pts)“Чего же ещё, Ананда, община монахов ожидает от меня?
Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṁ abāhiraṁ karitvā.
abāhiraṁ → abāhiram (pts)Я преподал истину, Ананда, не различая ни внутреннего, ни внешнего;
Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi.
natthānanda → na tatth ānanda (pts) | natthānanda → na natthānanda (bj: PTS) | tatth → Bm K Feer, n'; atth'; for na tatth'. (pts note) | ācariyamuṭṭhi → ācariya-muṭṭhi (pts)у Татхагаты, Ананда, учение не [скрыто, словно в сжатом] кулаке учителя.
Yassa nūna, ānanda, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)Кто, Ананда, думает теперь так:
‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāhareyya.
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | bhikkhusaṅghoti → bhikkhusaṁghoti (ms2005) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhu-saṁghaṁ (pts) | mamuddesiko bhikkhusaṅghoti → mam uddesiko bhikkhu-saṁgho ti (pts) | kiñcideva → kiñcid eva (pts)„Я возглавлю общину монахов“, или: „Община монахов зависит от меня“, тому, Ананда, следует произнести что-либо относительно общины монахов.
Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṁ hoti:Татхагата же, Ананда, не думает так:
‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā.
+ → kho (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts) | bhikkhusaṅghoti → bhikkhusaṁghoti (ms2005) | mamuddesiko bhikkhusaṅghoti → mam uddesiko bhikkhusaṁgho ti (pts)„Я возглавлю общину монахов“ или „Община монахов зависит от меня“.
Sakiṁ, ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharissati.
Sakiṁ → sa kiṁ (bj); kiṁ (pts1ed) | sakiṁ → kiṁ (pts) | kiṁ → kiṁ (bj: PTS) | Sakiṁ → kiṁ (cck: sī. pī.) | Kiṁ → K sakiṁ. (pts note) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts) | kiñcideva → kiñcid eva (pts)Что же, Ананда, Татхагата произнесёт относительно общины монахов?
Ahaṁ kho panānanda, etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo anuppatto.
vuddho → vuḍḍho (sya-all) | vayo anuppatto āsītiko → vayoanuppatto asītiko (sya-all) | etarahi → Feer, Etarahi kho panāham Ānanda. (pts note) | panānanda → pan ānanda (pts) | addhagato → addha-gato (pts)Ведь я, Ананда, уже стар, преклонных лет, много прожил, достиг конца жизненного пути,
Āsītiko me vayo vattati.
āsītiko → asītiko (pts) | vayo → Bm Feer vasso; SS K vayo. (pts note)нахожусь в восьмидесятилетнем возрасте.
Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṁ veṭhamissakena yāpeti;
veṭhamissakena → vekkhamissakena (bj); veḷumissakena (sya-all, km); veghamissakena (pts1ed); vekhamissakena (mr) | jajjarasakaṭaṁ veṭhamissakena → jarasakaṭaṁ veḷumissakena (sya-all); jarasakaṭaṁ veghamissakena (pts) | vekkhamissakena → vedhamissakena (bj: sīmu, __nā__); veṭhamissakena (bj: katthaci); veḷumissakena (bj: syā); veghamissakena (bj: PTS); vekhamissakena (bj: a.dīni, machasaṁ) | veṭhamissakena → veḷumissakena (cck: syā.); veghamissakena (cck: pī.); vedhamissakena, vekhamissakena (cck: ka.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | jajjarasakaṭaṁ veṭhamissakena → jara-sakaṭaṁ vegha-missakena (pts)Это, Ананда, как старая повозка держится лишь с помощью различных перевязок,
evameva kho, ānanda, veṭhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.
veṭhamissakena → vekkhamissakena (bj); veḷumissakena (sya-all); veghamissakena (pts) | maññe → St inserts na. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | veṭhamissakena → vegha-missakena (pts)так же точно, Ананда, я бы сказал, и тело Татхагаты держится лишь с помощью различных перевязок.
Yasmiṁ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṁ amanasikārā ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati, phāsutaro, ānanda, tasmiṁ samaye tathāgatassa kāyo hoti.
phāsutaro → phāsukato (pts) | phāsutaro → phāsukato (bj: PTS) | phāsukato → Bm K -karo. Feer phāsutaraṁ and omits kāyo. (pts note) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts)Лишь тогда, Ананда, когда Татхагата, отвлёкшись от всех внешних признаков, с уничтожением отдельных ощущений достигает лишённой внешних признаков сосредоточенности разума и пребывает [в этом состоянии], тело Татхагаты, Ананда, обретает благополучие.
Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
tasmātihānanda attadīpā → tasmāt ih ānanda atta-dīpā (pts) | attasaraṇā → atta-saraṇā anañña-saraṇā dhamma-dīpā dhamma-saraṇā (pts)Поэтому, Ананда, пребывайте здесь, [видя] свет в самих себе и прибежище в самих себе, не [видя] прибежища в чем-либо ином; [видя] свет в истине и прибежище в истине, не [видя] прибежища в чем-либо ином.
Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo?
kathañcānanda → kathañca ānanda (bj, sya-all) | kathañcānanda → kathañ ānanda (pts) | attadīpo → atta-dīpo (pts) | attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo → atta-saraṇo anañña-saraṇo dhamma-dīpo dhamma-saraṇo anañña-saraṇo (pts)Как же, Ананда, монах пребывает, [видя] свет в самом себе и прибежище в самом себе, не [видя] прибежища в чем-либо ином; [видя] свет в истине и прибежище в истине, не [видя] прибежища в чем-либо ином?
Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati atāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
atāpī → ātāpī (sya-all, pts) | idhānanda → idh ānanda (pts) | abhijjhādomanassaṁ → abhijjhā-domanassaṁ (pts)Вот, Ананда, монах [в том, что касается] тела, взирая на тело, пребывает в усердии, сознательности, памятовании, устранив из ощущений в [этом] мире алчность и неудовлетворённость;
Vedanāsu …pe…взирая на ощущения …
citte …pe…взирая на ум …
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
abhijjhādomanassaṁ → abhijjhā-domanassaṁ (pts)[в том, что касается] явлений, взирая на явления, он пребывает в усердии, сознательности, памятовании, устранив из ощущений в [этом] мире алчность и неудовлетворённость.
Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.
attadīpo → atta-dīpo (pts) | attasaraṇo anaññasaraṇo → atta-saraṇo anañña-saraṇo (pts) | dhammasaraṇo anaññasaraṇo → dhamma-saraṇo anañña-saraṇo (pts)Так, Ананда, монах пребывает, [видя] свет в самом себе и прибежище в самом себе, не [видя] прибежища в чем-либо ином; [видя] свет в истине, и прибежище в истине, не [видя] прибежища в чем-либо ином.
Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.
mama → mamaṁ (bj, pts) | accayena → Bm K mama vā accayena; Feer, mamaccayena vā. (pts note) | te → Bm p'; ete, for me te. (pts note) | attadīpā → atta-dīpā (pts) | attasaraṇā anaññasaraṇā → atta-saraṇā anañña-saraṇā (pts) | dhammasaraṇā anaññasaraṇā → dhamma-saraṇā anañña-saraṇā (pts) | sikkhākāmāti → sikkhā-kāmā ti dutiyaka (pts)Ибо те, Ананда, которые теперь или же с моей кончиной пребудут, [видя] свет в самих себе и прибежище в самих себе, не [видя] прибежища в чем-либо ином; [видя] свет в истине и прибежище в истине, не [видя] прибежища в чем-либо ином, которые стремятся к учению, — те мои монахи, Ананда, достигнут вершины”.
Dutiyabhāṇavāro.
dutiyabhāṇavāro → dutiyabhāṇavāraṁ cāpālacetiye āyusaṅkhārossajanaṁ (bjt) | dutiyabhāṇavāro → mahāparinibbāne gāmakaṇḍaṁ samattaṁ dutiyabhāṇavāraṁ (th) | dutiyabhāṇavāro → bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (pts)Окончен второй раздел поучения.
13. Nimittobhāsakathā13. Рассказ о намёке и знаке
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts)И вот Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду и отправился в Весали за милостыней.
Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
Vesāliyaṁ → Sct Ud. -liṁ both times; Sd Feer Vesāliyaṁ both times. (pts note) | caritvā → All MSS. add pannatte āsane nisīdi. But K and all the other texts omit. (pts note) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapāta paṭikkanto (pts)Собрав в Весали милостыню и возвратившись после еды с полученной в милостыню пищей, он обратился к уважаемому Ананде:
“gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṁ,“Возьми циновку, Ананда,
yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā”ti.
cāpālaṁ cetiyaṁ → pāvālaṁ cetiyaṁ (sya-all, km) | cāpālaṁ → pāvālaṁ (sya-all) | tenupasaṅkamissāma divā vihārāyāti → ten upasaṁkamissāmi divāvihārāyāti (pts) | cetiyaṁ → cāpālacetiyaṁ (bj: sīmu); pāvalaṁ cetiyaṁ (bj: syā) | cetiyaṁ → pāvālaṁ (cetiyaṁ (syā.) (cck note) | upasaṁkamissāmi → Bm K Hardy -ssāma. (pts note) | tenupasaṅkamissāma divā vihārāyāti → ten upasaṁkamissāmi divā-vihārāyāti (pts)— мы пойдём в святилище Чапала, чтобы провести [там] день”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда и, взяв циновку, шаг за шагом последовал за Благостным.
Atha kho bhagavā yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
cāpālaṁ → pāvālaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный приблизился к святилищу Чапала; приблизившись, он сел на предложенное сиденье.
Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
āyasmāpi → āyasmā pi (bjt, pts)А уважаемый Ананда, приветствовав Благостного, сел в стороне.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И Благостный сказал так сидящему в стороне уважаемому Ананде:
“ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.
sattambaṁ → sattamba (bj); sattambakaṁ (pts1ed) | cāpālaṁ → pāvālaṁ (sya-all) | sattambaṁ → sattambakaṁ (pts) | sattamba → sattambakaṁ cetiya (bj: PTS) | cetiyaṁ → ānandacetiyaṁ (bj: sīmu) | sattambaṁ → sattambakaṁ (cck: pī.) | Ramaṇīyā → Bm rammaṇiyā, and in 5 (with mm, and 1). (pts note) | Udenaṁ → Bm Udena-, Gotamaka-, etc. , and so in 5. (pts note) | Sattambakaṁ → Bm Feer Sattamba-, K -baṁ and so in 5. (pts note) | Sārandadaṁ → Bm Sānandara, and so in 5. (pts note)“Восхитительна, Ананда, Весали, восхитительно святилище Удена, восхитительно святилище Готамака, восхитительно святилище Саттамба, восхитительно святилище Бахупутта, восхитительно святилище Сарандада, восхитительно святилище Чапала!
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
ākaṅkhamāno → ākaṅkhamāno ānanda (sya-all) | yānīkatā → yānikatā (pts) | yāni-katā → Bm yanī-katā. S. i. 116, Jāt. ii. 61, Mil. 198 all -ni. (pts note) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.
kho → kho pana (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | ākaṅkhamāno → ākaṅkhamāno (cck: ?) | So → Childers, p. 34, says this word should be struck out, having crept in from previous sentence; and so Windisch, p. 44. Scd Bm K all have it. Steinthal, Feer, and Hardy omit it. Comp. 2. 25, and below 3. 41. (pts note) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts) | vāti → vā ti (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода”.
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;
evampi → evaṁ (bj) | kho → evampi (bj: __sata__) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts)И хотя Благостный сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, уважаемый Ананда не смог проникнуть [в него]
na bhagavantaṁ yāci:и не попросил Благостного:
“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.
bahujanasukhāya → bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts) | pariyuṭṭhitacitto → pariyuṭṭhita-citto (pts)“Почтенный, пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!” — ибо сердцем его завладел Мара.
Dutiyampi kho bhagavā …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)И Благостный обратился во второй раз …
tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | āyasmantaṁ → āyasmantam (pts)И Благостный обратился в третий раз к уважаемому Ананде:
“ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.
cāpālaṁ → pāvālaṁ (sya-all) | sattambaṁ → sattambakaṁ (pts)“Восхитительна, Ананда, Весали, восхитительно святилище Удена, восхитительно святилище Готамака, восхитительно святилище Саттамба, восхитительно святилище Бахупутта, восхитительно святилище Сарандада, восхитительно святилище Чапала!
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
yānīkatā → yānikatā (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.
yānīkatā → yānikatā (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts) | vāti → vā ti (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода”.
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;
evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts)И хотя Благостный сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, уважаемый Ананда не смог проникнуть [в него]
na bhagavantaṁ yāci:и не попросил Благостного:
“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)“Почтенный, пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!” — ибо сердцем его завладел Мара.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“gaccha tvaṁ, ānanda,“Иди, Ананда, [делай] теперь,
yassadāni kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)как ты считаешь нужным”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | bhanteti → bhante ti (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | rukkhamūle → rukkha-mūle (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда, и, поднявшись с сиденья, он приветствовал Благостного, обошёл [его] с правой стороны и уселся неподалёку у подножия другого дерева.
14. Mārayācanakathā14. Рассказ о просьбе Мары
Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | acirapakkante → acira-pakkante (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот вскоре после того как ушёл уважаемый Ананда, злой Мара приблизился к Благостному и, приблизившись, стал в стороне. И вот, стоя в стороне, злой Мара так сказал Благостному:
“parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts)“Пусть, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны, — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:
panesā → pan esā (pts)Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.
na → nā (bj) | suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | desessanti paññapessanti → desessan ti paññāpessanti (pts) | uttānī → uttāniṁ (cck: ka.); uttāni (cck: sī. pī.) | pāpima → Sc always; Sd twice pāpimā. (pts note) | visāradā → Windisch, Hardy, and Feer (who says BB omit it) add throughout pattayogakkhemā. Steinthal has visāradappattā yogakkhemā. Divy. omits. (pts note) | anudhamma-cārino → Windisch p. 47 adds ye (pts note) | ti → Hardy, Feer, and Steinthal, desissanti throughout (but desenti). (pts note) | suniggahītaṁ → Bm K -hitam. (pts note) | uttānīkarissanti → uttānī karissanti (my) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cārino (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои монахи не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину“.
Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.
sāvakā → sāvakaṁ (bj) | suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | paññapenti → paññāpenti (pts) | bhante → Hardy, Etarahi bhante. Feer, Steinthal, Santi kho pana bhante etarahi (throughout). (pts note) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā (pts) | uttānīkaronti → uttāni-karonti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)3.8. И вот, господин, монахи Благостного стали теперь рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, передают [его], разъясняют, проповедуют, утверждают, раскрывают, разбирают, делают ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, разъясняют хорошо обоснованную истину.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны, — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:
panesā → pan esā (pts)Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.
suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | desessanti → (sya-all) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino (pts) | paññapessanti → paññāpessanti (pts) | uttānīkarissanti → uttānikarissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena niggahītaṁ (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои монахини не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной ученицами, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину“.
Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.
suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | bhikkhuniyo → upāsakā (pts) | sāvikā → sāvakā (pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino (pts) | paññapenti → paññāpenti (pts)И вот, господин, монахини Благостного стали теперь рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной ученицами, [которые], овладев [учением] своего наставника, передают [его], разъясняют, проповедуют, утверждают, раскрывают, разбирают, делают ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, разъясняют хорошо обоснованную истину.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны, — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.
suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | sappāṭihāriyaṁ → sappaṭihāriyaṁ (bj) | upāsakā → upāsikā (pts) | sāvakā → sāvikā (pts) | viyattā → viyattā vinītā (pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo (pts) | paññapessanti → paññāpessanti (pts) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cārino (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena niggahītaṁ (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои преданные миряне не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину“.
Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.
suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | upāsakā → upāsikā (pts) | sāvakā → sāvikā (pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhammānudhammapaṭipannā sāmīci paṭipannā anudhammacāriniyo (pts) | paññapenti → paññāpenti (pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhamma-dharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cārino (pts) | uttānīkaronti → uttāni-karonti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)И вот, господин, преданные миряне Благостного стали теперь рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, передают [его], разъясняют, проповедуют, утверждают, раскрывают, разбирают, делают ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, разъясняют хорошо обоснованную истину.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны, — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:
panesā → pan esā (pts)Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.
suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj) | sappāṭihāriyaṁ → sappaṭihāriyaṁ (bj) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | + → vinītā (pts) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cāriniyo (pts) | paññapessanti → paññāpessanti (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои преданные мирянки не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной ученицами, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину“.
Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.
desenti parinibbātu dāni → desentī parinibbātudāni (bj) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhamma-dharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīci paṭipannā anudhamma-cāriniyo (pts) | paññapenti → paññāpenti (pts) | uttānīkaronti → uttāni-karonti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)И вот, господин, монахи Благостного стали теперь рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, передают [его], разъясняют, проповедуют, утверждают, раскрывают, разбирают, делают ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, разъясняют хорошо обоснованную истину.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны, — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:
panesā → pan esā (pts)Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.
bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | vitthārikaṁ → vitthāritaṁ (bj: sīmu) | idaṁ → Bm Hardy, Feer, and Steinthal and SS below 36, etc. idaṁ; SS here imaṁ. (pts note) | phītañ → Scd pītañ; Bm phitañ, and below. (pts note) | manussehi → So all MSS. and K, and Feer and Steinthal. Hardy, deva-manussehi. Divy. deva-manusyebhyah. (pts note) | iddhañceva → iddhaṁ ceva (my, bjt) | iddhañceva → iddhañ eva (pts) | phītañca → phītañ ca (pts) | bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti → bāhu-jaññaṁ puthu-bhūtaṁ yāvad eva manussehi suppakāsitan ti (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока это моё целомудренное [учение] не станет процветающим, преуспевающим, распространившимся, достоянием многих людей, широко разнёсшимся, пока [оно] не будет хорошо преподано среди людей“.
Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
bhagavato → bhagavato idaṁ (sya-all) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | Bhagavato → K inserts imaṁ. Hardy, Etarahi bhante Bh. br. Feer, Tayidaṁ bhante Bh. br. Steinthal = Dīgha. (pts note) | iddhañceva → iddhaṁ ceva (my) | iddhañceva phītañca → iddhañ eva phītañ ca (pts) | puthubhūtaṁ yāva devamanussehi → puthu-bhūtaṁ yāvad eva manussehi (pts)И вот, господин, целомудренное [учение] Благостного стало процветающим, преуспевающим, распространившимся, достоянием многих людей, широко разнёсшимся и хорошо преподано среди людей.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato”ti.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts) | bhagavatoti → bhagavato ti (pts)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны“”.
Evaṁ vutte, bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, Благостный сказал злому Маре:
“appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
appossukko → appossukke (bj)“Не беспокойся, злодей, недалеко достижение ниббаны Благостным,
Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.с исходом трёх месяцев Татхагата достигнет ниббаны”.
15. Āyusaṅkhāraossajjana15. Отрешение от поддержания жизни
Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossaji.
ossaji → ossajī (bj) | cāpāle cetiye → pāvālacetiye (sya-all) | ossaji → K Ud. and Wind. ossajji. (pts note) | atha kho → athakho (th) | āyusaṅkhāraṁ → āyu-saṁkhāraṁ (pts)И вот в святилище Чапала Благостный, наделённый памятованием и сознательностью, отверг состояние жизни,
Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso, devadundubhiyo ca phaliṁsu.
salomahaṁso → lomahaṁso (sya-all, km); lomahaṁsano (pts1ed) | devadundubhiyo → devadundabhiyo (sya-all); devadudrabhiyo (mr) | salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁso devadundabhiyo (sya-all) | bhagavatā → bhagavato (pts) | salomahaṁso → lomahaṁsano (pts) | salomahaṁso → lomahaṁso (bj: machasaṁ) | devadundubhiyo → devadubhiyo (bj: sīmu) | salomahaṁso → lomahaṁso (cck: syā.) | devadundubhiyo → devadudrabhiyo (cck: ka.) | ca → Hardy omits. Feer, pana. (pts note) | Bhagavato → Bm K Hardy and Feer, -tā. (pts note) | lomahaṁsano → Bm Hardy and SS twice below salomahaṁso; K, Feer, Steinthal, lomahaṁso, SS here lomahaṁsano. (pts note) | phaliṁsu → Feer, caliṁsu, and so Sc the second time only. (pts note) | mahābhūmicālo → mahā bhūmicālo (th) | bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo → bhagavato āyusaṁkhāre mahā bhūmi-cālo (pts) | salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁsano deva-dundubhiyo (pts)и, когда Благостным было отвергнуто состояние жизни, произошло великое землетрясение — страшное, вызывающее дрожь волосков, и разразились небесные громы.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
atha kho → athakho (th) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | imaṁ → imam (pts)И вот в это время, узнав об этих делах, Благостный взволнованно воскликнул:
“Tulamatulañca sambhavaṁ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;
atulañ → So all MSS. and K, A S and Udāna. but Bm in the Udāna has ū . . . ū. Wind. 5O. (pts note) | tulamatulañca → tulam atulañ ca (pts) bhavasaṅkhāramavassaji → bhavasaṅkhāramavassajī (bj) | bhavasaṅkhāramavassaji muni → bhavasaṁkhāram avassajī munī (pts) | avassajī → St oss-; Scd -khāra ossaji; K. Steinthal, avassajji; Bm Sum. Hardy and Feer, avassaji. (pts note) | munī → Bm K Hardy and Feer, muni. (pts note) | bhavasaṅkhāramavassaji → bhavasaṅkhāramavassajji (th) | bhavasaṅkhāramavassaji muni → bhava-saṁkhāram avassajī munī (pts)“И рождение — равное и неравное, мудрец отверг состояние становления; Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhavan”ti.
kavacamivattasambhavanti → kavacamivattasambhavanti bhūmicālassa aṭṭha hetū (bj) | abhida → Bm abhinda. K Hardy and Feer, abhindi. (pts note) | abhindi kavacamivattasambhavanti → abhida kavacam atta-sambhavan ti (pts)Радуясь в сердце, сосредоточенный, он разрушил рождающееся из своего „я“, словно кольчугу”.
16. Mahābhūmicālahetu16. Причина большого землетрясения
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот уважаемый Ананда подумал так:
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, mahā vatāyaṁ bhūmicālo;
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“Поистине чудесно, поистине необычайно — ведь поистине велико [было] это землетрясение, поистине, очень велико это землетрясение —
sumahā vatāyaṁ bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.
salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁso devadundabhiyo (sya-all) | salomahaṁso → St lomahaṁsano; K lomahaṁso. (pts note) | bhūmicālo → bhūmi-cālo (pts) | devadundubhiyo → deva-dundubhiyo (pts)страшное, вызывающее дрожь волосков, и разразились небесные громы.
Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?
pātubhāvāyāti → Scd pātubhāvāya deva-dundhubhīnañ ca phālitun ti; St pātubhāvā deva-dundhubhīnañ ca phālitun. (pts note) | bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)По какому же поводу, по какой причине произошло великое землетрясение?”
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami,
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)И вот уважаемый Ананда приблизился к Благостному;
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi,
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне.
ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И, сидя в стороне уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)“Чудесно, господин, необычайно, господин, —
Mahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo;
bhūmicālo → bhūmi-cālo (pts)ведь поистине, господин, велико [было] это землетрясение, поистине, господин, очень велико это землетрясение —
sumahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.
salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁso devadundabhiyo (sya-all) | saloma-haṁso → K lomahaṁso. (pts note) | bhūmicālo → bhūmi-cālo (pts) | salomahaṁso devadundubhiyo → saloma-haṁso deva-dundubhiyo (pts)страшное, вызывающее дрожь волосков, и разразились небесные громы.
Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?
pātubhāvāyāti → pātubhāvāyā ti (bjt)По какому же поводу, господин, по какой причине произошло великое землетрясение?”
“Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)3.13. “Существует, Ананда, восемь поводов, восемь причин, по которым произошло великое землетрясение.
Katame aṭṭha?Каковы эти восемь?
Ayaṁ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṁ vāte patiṭṭhitaṁ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṁ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṁ kampenti. Udakaṁ kampitaṁ pathaviṁ kampeti.
mahāpathavī → mahāpaṭhavi (bj); mahāpaṭhavī (sya-all, pts) | ākāsaṭṭho → ākāsaṭṭho hoti (bj) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | mahāpaṭhavi → mahāpathavi (bj: machasaṁ) | kho → Aṅg. iv. 312 omits. (pts note) | + → so (th, pts) | mahāpathavī → mahā-paṭhavī (pts) | mahāvātā → mahā-vātā (pts)Эта великая земля, Ананда, основана на водах, воды основаны на ветре, ветер находится в пространстве. И в то время, Ананда, когда дуют великие ветры, то с дуновением великих ветров … сотрясается земля.
Ayaṁ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — первый повод, первая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṁ pathaviṁ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti.
pathavīsaññā → paṭhavisaññā (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | devo → devatā (pts) | mahiddhiko mahānubhāvo tassa → mahiddhikā mahānubhāvā yassa (pts) | tassa → yassa (sya-all: sī.) | devatā → Bm K devo. (pts note) | mahānubhāvā → Bm K -o. (pts note) | yassa → Bm Hardy, tassa; so K, with yassa in note. (pts note) | saṅkampeti → saṁkampeti (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pathavīsaññā → paṭhavi-saññā (pts) | āposaññā → āpo-saññā (pts)И далее, Ананда, когда отшельник или брахман, наделённый сверхъестественными способностями и достигающий власти над [собственным] сердцем, или же божество великой силы, великого могущества пребывает в сознании ограниченности земли и в сознании безграничности вод, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — второй повод, вторая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
tusitakāyā → tusitā kāyā (bj, sya-all, pts) | pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | sampakampati → (pts) | saṅkampati → saṁkampati (bjt) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | mātukucchiṁ → mātu-kucchiṁ (pts) | saṅkampati sampakampati → saṁkampati (pts)И далее, Ананда, когда бодхисаттва, оставив существование в сонме [божеств] тусита, наделённый памятованием и сознательностью, входит в материнское лоно, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — третий повод, третья причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
mātukucchismā → mātukucchismiṁ (bj); mātu kucchimhā (sya-all) | pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | mātukucchismā → mātu-kucchismā (pts)И далее, Ананда, когда бодхисаттва, наделённый памятованием и сознательностью, выходит из материнского лона, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — четвёртый повод, четвёртая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sammāsambodhiṁ → sammā-sambodhiṁ (pts) | saṅkampati → saṁkampati (pts)И далее, Ананда, когда Татхагата достигает, всецело пробуждённый, несравненного, высшего пробуждения, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — пятый повод, пятая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | pavatteti → pavattesi (sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | dhammacakkaṁ → dhamma-cakkaṁ (pts)И далее, Ананда, когда Татхагата приводит в движение несравненное колесо дхаммы, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — шестой повод, шестая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossajjati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | ossajjati → ossajati (bjt) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | āyusaṅkhāraṁ → āyu-saṅkhāraṁ (pts)И далее, Ананда, когда Татхагата, наделённый памятованием и сознательностью, отвергает состояние жизни, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — седьмой повод, седьмая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all) | tadāyaṁ pathavī → tadā yaṁ paṭhavī (pts) | saṅkampati → saṁkampati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nibbānadhātuyā → nibbāna-dhātuyā (pts)И далее, Ананда, когда Татхагата достигает ниббаны — состояния ниббаны, свободного от всякой зависимости, то эта земля приходит в дрожь, дрожит, содрогается, сотрясается.
Ayaṁ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
pātubhāvāya → SS have -āyāti. (pts note) | bhūmicālassa → bhūmi-cālassa (pts)Это — восьмой повод, восьмая причина, по которой происходит великое землетрясение.
Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
pātubhāvāya → pātubhāvāyāti (bj, cck, sya-all, pts) | bhūmicālassa pātubhāvāya → bhūmi-cālassa pātubhāvāyāti (pts)Таковы, Ананда, восемь поводов, восемь причин, по которым происходит великое землетрясение.
17. Aṭṭhaparisā17. Восемь видов собраний
Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā.[Существуют], Ананда, восемь собраний.
Katamā aṭṭha?Каковы эти восемь?
Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.
cātumahārājikaparisā → cātummahārājikaparisā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | khattiyaparisā brāhmaṇaparisā gahapatiparisā → khattiya-parisā brāhmaṇa-parisā gahapati-parisā (pts) | cātumahārājikaparisā tāvatiṁsaparisā → cātummahārājika-parisā tāvatiṁsa-parisā (pts) | brahmaparisā → brahma-parisā (pts)Собрание кшатриев, собрание брахманов, собрание домоправителей, собрание отшельников, собрание четырёх Великих царей, собрание тридцати трёх, собрание Мары, собрание Брахмы.
Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā.
upasaṅkamitā → upasaṅkamitvā (sya-all) | upasaṅkamitā tatrapi → upasaṁkamitvā tatra pi (pts) | upasaṅkamitā → upasaṅkamitvā (bj: syā, PTS) | upasaṅkamitvā → upasaṅkamitātipi pāṭho (sya-all note) | upasaṁkamitvā → K (note) upasaṁkamitātipi pāṭho. So the Majjhima and Bp in A. (pts note) | anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā → aneka-sataṁ khattiya-parisaṁ upasaṁkamitvā (pts)И я вспоминаю, Ананда, состоящее из многих сотен собрание кшатриев —
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.
tatrapi → tatrāpi (bj) | sannisinnapubbañceva → sannisinnapubbaṁ ceva (my) | tatrapi → tatra pi (pts) | sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca → sannisinna-pubbañ eva sallapita-pubbañ ca (pts) | samāpajjitapubbā → samāpajjita-pubbā (pts)приблизившись, я некогда уселся там, некогда заговорил, некогда повёл с ними беседу.
Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti.
tattha → tatatha (sya-all)Какой цвет был там у них, такой цвет был и у меня; какой голос был у них, такой голос был и у меня;
Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi.
dhammiyā → dhammiyā ca (bj, sya-all, pts) | ca → dhammiyā (bj: machasaṁ)и я наставил, побудил, воодушевил, порадовал [их] добродетельной беседой.
Bhāsamānañca maṁ na jānanti:
bhāsamānañca → bhāsamānañ ca (pts)Они не узнали меня, когда я говорил, [и спросили]:
‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti?
vāti → vā ti (pts)„Кто же это говорит — бог или человек?“
Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi.
dhammiyā → dhammiyā ca (sya-all, pts)И, наставив, побудив, воодушевив, порадовав их добродетельной беседой, я исчез,
Antarahitañca maṁ na jānanti:
antarahitañca → antarahitañ ca (pts)а они не узнали меня, когда я исчез, [и спросили]:
‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?
vāti → vā ti (pts)„Кто же это исчез — бог или человек?“
Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ …pe…
anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ → aneka-sataṁ brāhmaṇa-parisaṁ (pts)И я вспоминаю, Ананда, состоящее из многих сотен собрание брахманов …
gahapatiparisaṁ …
gahapatiparisaṁ → gahapati-parisaṁ (pts)собрание домоправителей …
samaṇaparisaṁ …собрание отшельников …
cātumahārājikaparisaṁ …
cātumahārājikaparisaṁ → cātummahārājikaparisaṁ (bjt, th) | cātumahārājikaparisaṁ → cātummahārājika-parisaṁ (pts)собрание четырёх Великих царей …
tāvatiṁsaparisaṁ …собрание тридцати трёх …
māraparisaṁ …
māraparisaṁ → māra-parisaṁ (pts)собрание Мары …
brahmaparisaṁ upasaṅkamitā.
upasaṅkamitā → upasaṅkamitvā (sya-all) | upasaṅkamitā tatrapi → upasaṁkamitvā tatra pi (pts) | brahmaparisaṁ upasaṅkamitā → brahma-parisaṁ upasaṁkamitvā (pts)собрание Брахмы —
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.
tatrapi → tatrāpi (bj) | sannisinnapubbañceva → sannisinnapubbaṁ ceva (my) | tatrapi → tatra pi (pts) | sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca → sannisinna-pubbañ eva sallapita-pubbañ ca (pts) | samāpajjitapubbā → samāpajjita-pubbā (pts)приблизившись, я некогда уселся там, некогда заговорил, некогда повёл с ними беседу.
Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti.Какой цвет был там у них, такой цвет был и у меня;
Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti.какой голос был у них, такой голос был и у меня;
Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi.
dhammiyā → dhammiyā ca (bj, sya-all, pts)и я наставил, побудил, воодушевил, порадовал [их] добродетельной беседой.
Bhāsamānañca maṁ na jānanti:
bhāsamānañca → bhāsamānañ ca (pts)Они не узнали меня, когда я говорил, [и спросили]:
‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti?
vāti → vā ti (pts)„Кто же это говорит — бог или человек?“
Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi.
dhammiyā → dhammiyā ca (sya-all, pts)И, наставив, побудив, воодушевив, порадовав их добродетельной беседой, я исчез,
Antarahitañca maṁ na jānanti:
antarahitañca → antarahitañ ca (pts)а они не узнали меня, когда я исчез, [и спросили]:
‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?
vāti → vā ti (pts)„Кто же это исчез — бог или человек?“
Imā kho, ānanda, aṭṭha parisā.
parisā → parisā aṭṭhaabhibhāyatanāni (bj)Таковы, Ананда, восемь собраний.
18. Aṭṭhaabhibhāyatana18. Восемь областей овладения
Aṭṭha kho imāni, ānanda, abhibhāyatanāni.
kho → Sct me; Sd omits. (pts note)Существует, Ананда, восемь состояний преодоления.
Katamāni aṭṭha?Каковы же эти восемь?
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
ajjhattaṁ rūpasaññī → ajjhattaṁrūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | rūpasaññī → rūpa-saññī (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts)Человек, внутренне осознавая формы, видит внешние формы как ограниченные, приятные или неприятные
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — первое состояние преодоления.
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
ajjhattaṁ rūpasaññī → ajjhattaṁrūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | rūpasaññī → rūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts)Человек, внутренне осознавая формы, видит внешние формы как безграничные, приятные или неприятные
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — второе состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как ограниченные, приятные или неприятные
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — третье состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как безграничные, приятные или неприятные
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — четвёртое состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
nīlāni → Scd often spell nil-; and so Bm throughout. St K nīl throughout. (pts note) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni → nīla-vaṇṇāni nīla-nidassanāni nīla-nibhāsāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как темно-синие, темно-синего цвета, темно-синие на вид, светящиеся темно-синим —
Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | ummāpupphaṁ → umāpupphaṁ (bj: machasaṁ) | seyyathā → Sc adds pi (erased here, but still left in below). (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | umāpupphaṁ → ummā-pupphaṁ (pts) | nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ → nīla-vaṇṇaṁ nīla-nidassanaṁ nīla-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts)это как цветок льна бывает темно-синим, темно-синего цвета, темносиним на вид, светящимся темно-синим или это как одежда из Баранаси, гладкая с обеих сторон, бывает темно-синей, темно-синего цвета, темно-синей на вид, светящейся темно-синим,
Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni → nīla-vaṇṇāni nīla-nidassanāni nīla-nibhāsāni (pts)так же точно и человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как темно-синие, темно-синего цвета, темносиние на вид, светящиеся темно-синим
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — пятое состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.
pītāni → Bm pitāni, and so throughout. (pts note) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni → pīta-vaṇṇāni pīta-nidassanāni pīta-nibhāsāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как жёлтые, жёлтого цвета, жёлтые на вид, светящиеся жёлтым —
Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | kaṇikārapupphaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | kaṇikārapupphaṁ → kaṇikāra-pupphaṁ (pts) | pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ → pīta-vaṇṇaṁ pīta-nidassanaṁ pīta-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts)это как цветок каникары бывает как жёлтым, жёлтого цвета, жёлтым на вид, светящимся жёлтым или это как одежда из Баранаси, гладкая с обеих сторон, бывает жёлтой, жёлтого цвета, жёлтой на вид, светящейся жёлтым,
Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni → pīta-vaṇṇāni pīta-nidassanāni pīta-nibhāsāni (pts)так же точно и человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как жёлтые, жёлтого цвета, жёлтые на вид, светящиеся жёлтым
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — шестое состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni → lohitaka-vaṇṇāni lohitaka-nidassanāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как красные, красного цвета, красные на вид, светящиеся красным —
Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ.
seyyathā → seyyathāpi (bj) | bandhujīvakapupphaṁ → bandhujīvakaṁ pupphaṁ (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | bandhujīvakapupphaṁ → bandhu-jīvaka pupphaṁ (pts) | lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ → lohitaka-vaṇṇaṁ lohitaka-nidassanaṁ lohitaka-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts)это как цветок бандхудживаки бывает красным, красного цвета, красным на вид, светящимся красным или это как одежда из Баранаси, гладкая с обеих сторон, бывает красной, красного цвета, красной на вид, светящейся красным,
Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni → lohitaka-vaṇṇāni lohitaka-nidassanāni lohitaka-nibhāsāni (pts)так же точно и человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как красные, красного цвета, красные на вид, светящиеся красным
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — седьмое состояние преодоления.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni → odāta-vaṇṇāni odāta-nidassanāni odāta-nibhāsāni (pts)Человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как белые, белого цвета, белые на вид, светящиеся белым —
Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ.
osadhitārakā → osadhī tārakā (bj) | seyyathā → seyyathāpi (bj) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | osadhitārakā → osadhi-tārakā (pts) | odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā → odāta-vaṇṇā odāta-nidassanā odāta-nibhāsā (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts) | odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ → odāta-vaṇṇaṁ odāta-nidassanaṁ odāta-nibhāsaṁ (pts)это как звезда Осадхи бывает белой, белого цвета, белой на вид, светящейся белым или это как одежда из Баранаси, гладкая с обеих сторон, бывает белой, белого цвета, белой на вид, светящейся белым,
Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | bahiddhā rūpāni → bahiddhā-rūpāni (pts) | odātavaṇṇāni odātanidassanāni → odāta-vaṇṇāni odāta-nidassanāni (pts)так же точно и человек, внутренне не осознавая форм, видит внешние формы как белые, белого цвета, белые на вид, светящиеся белым
‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.и пребывает в таком осознавании: „Преодолев, я знаю и вижу их“.
Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.Это — восьмое состояние преодоления.
Imāni kho, ānanda, aṭṭha abhibhāyatanāni.
kho → kho aṭṭha (bj) | ānanda → ānanda abhibhāyatanāni (bj) | abhibhāyatanāni → vimokkhā (bj)Таковы, Ананда, восемь состояний преодоления.
19. Aṭṭhavimokkha19. Восемь освобождений
Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā.
vimokkhā → vimokhā (pts)Существует, Ананда, восемь [ступеней] освобождения.
Katame aṭṭha?Каковы эти восемь?
Rūpī rūpāni passati,Наделённый формой видит формы.
ayaṁ paṭhamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — первая [ступень] освобождения.
Ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati,
ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni → ajjhattaṁarūpasaññī bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī bahiddhā rūpāni → arūpa-saññī bahiddhā-rūpāni (pts)Внутренне не осознающий формы видит внешние формы.
ayaṁ dutiyo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — вторая [ступень] освобождения.
Subhanteva adhimutto hoti,
subhanteva → subhan t eva (pts)Он устремлён к [мысли]: „[Это] прекрасно“.
ayaṁ tatiyo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — третья [ступень] освобождения.
Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati,
atthaṅgamā → atthagamā (pts) | atthagamā → Sc -āya; Bm K Hardy, -aṅgamā. (pts note) | rūpasaññānaṁ → rūpa-saññānaṁ (pts) | paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → paṭigha-saññānaṁ atthagamā nānatta-saññānaṁ (pts) | ākāsoti → ākāso ti (pts)Всецело преодолев осознавание форм, избавившись от осознавания противодействия, отвлёкшись от осознавания множественности, он достигает уровня бесконечности пространства и пребывает [на нем, мысля]: „Пространство бесконечно”.
ayaṁ catuttho vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — четвёртая [ступень] освобождения.
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati,
viññāṇanti → viññānan ti (pts)Всецело преодолев уровень бесконечности пространства, он достигает уровня бесконечности сознания и пребывает [на нем, мысля]: „Сознание бесконечно“.
ayaṁ pañcamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — пятая [ступень] освобождения.
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati,
natthi → n atthi (pts)Всецело преодолев уровень бесконечности сознания, он достигает уровня отсутствия чего бы то ни было и пребывает [на нем, мысля]: „Не существует ничего“.
ayaṁ chaṭṭho vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — шестая [ступень] освобождения.
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati,
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā nāsaññāyatanaṁ (th) | nevasaññānāsaññāyatanaṁ → neva-saññā nāsaññāyatanaṁ (pts)Всецело преодолев уровень отсутствия чего бы то ни было, он достигает уровня ни осознавания, ни отсутствия осознавания и пребывает [на нем].
ayaṁ sattamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — седьмая [ступень] освобождения.
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati,
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → neva-saññā nāsaññāyatanaṁ (pts) | saññāvedayitanirodhaṁ → saññā-vedayita-nirodhaṁ (pts)Всецело преодолев уровень ни осознавания, ни отсутствия осознавания, он достигает уничтожения осознавания и ощущений и пребывает [в этом состоянии].
ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)Это — восьмая [ступень] освобождения.
Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.
vimokkhā → vimokkhā mārāyacanā (bj) | vimokkhā → vimokhā (pts)Таковы, Ананда, восемь [ступеней] освобождения.
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ uruvelāyaṁ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
ajapālanigrodhe → ajapālanigrodhamūle (bj) | Uruvelāyaṁ → Sc Ūr-. (pts note) | Ajapāla-nigrodhe → Sc nigrodha-mūle. But see Kathā Vatthu 559. (pts note) | + → mārāyacanā (bjt) | ekamidāhaṁ → ekaṁ idāhaṁ (pts)Однажды, Ананда, тут же после того как я достиг пробуждения, я пребывал в Урувеле на берегу реки Неранджары, под баньяном козьих пастухов.
Atha kho, ānanda, māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, Ананда, злой Мара приблизился ко мне и, приблизившись, стал в стороне. И вот, Ананда, стоя в стороне, злой Мара так сказал мне:
‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā; parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts) | bhagavatoti → bhagavato ti (pts)„Пусть, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны“.
Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ:
vutte ahaṁ → vuttohaṁ (bj) | pāpimantaṁ etadavocaṁ → pāpimaṁ etad avocaṁ (pts)Когда, Ананда, так было сказано, я сказал злому Маре:
‘Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
paññapessanti → paññāpessanti (bj) | desessanti paññapessanti → desessantī paññāpessanti (pts) | paññāpessanti → paññapessanti (bj: machasaṁ) | uttānīkarissanti → uttāniṁ karissanti (bj: sī, katthaci); uttānikarissanti (bj: PTS) | suniggahitaṁ → suniggahītaṁ (bj: PTS) | desessantī → Sct desiss-; Sd desess- corrected to desiss-. (pts note) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cārino (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои монахи не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину.
Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
paññapessanti → paññāpessanti (bj, pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cāriniyo (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои монахини не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной ученицами, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину.
Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
paññapessanti → paññāpessanti (bj, pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (bjt, th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhamma-cārino (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои преданные миряне не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной учениками, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину.
Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīpaṭipannā (bj) | paññapessanti → paññāpessanti (bj, pts) | dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā (th) | dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo → dhamma-dharā dhammānudhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anudhamma-cāriniyo (pts) | uttānīkarissanti → uttāni-karissanti (pts) | sahadhammena suniggahitaṁ → saha dhammena suniggahītaṁ (pts)До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои преданные мирянки не станут рассудительными, обученными, уверенными, весьма учёными, знающими истину, следующими истине во всей её последовательности, следующими праведности, поступающими в согласии с истиной ученицами, [которые], овладев [учением] своего наставника, будут передавать [его], разъяснять, проповедовать, утверждать, раскрывать, разбирать, делать ясным и, опровергнув возникшее ложное учение, легко опровергаемое с помощью истины, будут разъяснять хорошо обоснованную истину.
Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.
na → (sya-all) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (bj: syā) | iddhañceva → iddhañ eva (pts) | phītañca → phītañ ca (pts) | puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti → puthu-bhūtaṁ yāvad eva manussehi suppakāsitan ti idāni (pts)До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока это моё целомудренное [учение] не станет процветающим, преуспевающим, распространившимся, достоянием многих людей, широко разнёсшимся, пока [оно] не будет хорошо преподано среди людей“.
Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca:
cāpāle → pāvāle (sya-all) | cāpāle → pāvāle (bj: syā) | idāneva → eva (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)3.36. И вот, Ананда, как раз сейчас в святилище Чапала злой Мара приблизился ко мне и, приблизившись, стал в стороне. И вот, Ананда, стоя в стороне, злой Мара так сказал мне:
‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts)„Пусть, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны“.
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:
panesā → pan esā (pts)Господин, ведь говорил же Благостный такие слова:
“na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti …pe…
bhavissanti → K abbreviates without pe, goes on yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti. Yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti. Yāva me upasikā na sāvikā bhavissanti. Yāva me idaṁ brahmacariyaṁ, &c. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)„До тех пор, злодей, я не достигну ниббаны, пока мои монахи не станут рассудительными…
yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti …pe…
na sāvikā bhavissanti → (pts)пока мои монахини не станут …
yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti …pe…пока мои преданные миряне не станут …
yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti …pe…пока мои преданные мирянки не станут …
yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitan”ti.
na → (sya-all) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | suppakāsitanti → suppakāsitan ti (ms2005) | iddhañceva → iddhañ eva (pts) | phītañca → phītañ ca (pts) | puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti → puthu-bhūtaṁ yāvad eva manussehi suppakāsitan ti (pts)пока это моё целомудренное [учение] не станет процветающим, преуспевающим, распространившимся, достоянием многих людей, широко разнёсшимся, пока [оно] не будет хорошо преподано среди людей“.
Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | iddhañceva phītañca → iddhañ eva phītañ ca (pts) | puthubhūtaṁ yāva devamanussehi → puthu-bhūtaṁ yāvad eva manussehi (pts)И вот, господин, целомудренное [учение] Благостного стало процветающим, преуспевающим, распространившимся, достоянием многих людей, широко разнёсшимся и хорошо преподано среди людей.
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti.
parinibbātu dāni → parinibbātudāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo dāni → parinibbānakālodāni (my, bjt, th) | parinibbānakālo → parinibbāna-kālo (pts) | bhagavatoti → bhagavato ti (pts)Пусть же, господин, Благостный достигнет теперь ниббаны, пусть Счастливый достигнет ниббаны — господин, теперь время Благостному достичь ниббаны“.
Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ:
etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)Когда, Ананда, так было сказано, я сказал злому Маре:
‘appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
na ciraṁ → naciraṁ (my)„Не беспокойся, злодей — недалеко достижение ниббаны Татхагатой,
Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti.с исходом трёх месяцев Татхагата достигнет ниббаны“.
Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho”ti.
ossaṭṭhoti → ossaṭṭhoti ānandayācanā (bj) | cāpāle → pāvāle (sya-all) | idāneva → idān eva (pts) | āyusaṅkhāro ossaṭṭhoti → āyu-saṅkhāro ossaṭṭho ti (pts)И вот, Ананда, как раз сейчас в святилище Чапала Благостный, наделённый памятованием и сознательностью, отверг состояние жизни”.
20. Ānandayācanakathā20. Рассказ о просьбе Ананды
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, уважаемый Ананда сказал Благостному:
“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)“Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!”
“Alaṁ dāni, ānanda.
dāni → (bj) | dāni → Scdt omit. (pts note) | alaṁ dāni → alaṁdāni (my, th)“Довольно теперь, Ананда,
Mā tathāgataṁ yāci, akālo dāni, ānanda, tathāgataṁ yācanāyā”ti.
akālo dāni → akālodāni (my, bjt, th)не проси Татхагату, не время теперь, Ананда, просить Татхагату”.
Dutiyampi kho āyasmā ānando …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)И вот уважаемый Ананда во второй раз сказал Благостному …
tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот уважаемый Ананда в третий раз сказал Благостному:
“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)“Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!”
“Saddahasi tvaṁ, ānanda, tathāgatassa bodhin”ti?
bodhinti → bodhin ti (pts)“Веришь ли ты, Ананда, в пробужденность Татхагаты?”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ bhante → evambhante (bjt) | evaṁ → evam (pts)“Да, господин”.
“Atha kiñcarahi tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāvatatiyakaṁ abhinippīḷesī”ti?
abhinippīḷesīti → abhinippīḷesī ti (bjt) | kiñcarahi → kiñ carahi (pts) | yāvatatiyakaṁ → yāva tati yakaṁ (pts)“Тогда зачем же ты, Ананда, трижды беспокоишь Татхагату?”
“Sammukhā metaṁ, bhante, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (th, pts)“Почтенный, ведь из уст Благостного я услышал, из [его] уст получил это [наставление]:
‘yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)„Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. So ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’”ti.
so → (sya-all, pts) | yānīkatā → yānikatā (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода“”.
“Saddahasi tvaṁ, ānandā”ti?
ānandāti → ānandā ti (bjt)“Веришь ли ты [этому], Ананда?”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ bhante → evambhante (bjt)“Да, господин”.
“Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ, yaṁ tvaṁ tathāgatena evaṁ oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:
kayiramāne → kariyamāne (bj: sīmu) | tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ → tasmāt ih ānanda tuyh ev etaṁ dukkataṁ tuyh ev etaṁ (pts)“Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ в том, что хотя Татхагата сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, [ты тогда] не смог проникнуть [в него] и не попросил Татхагату:
‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
bhante → (sya-all) | bhante bhagavā kappaṁ → bhagavākappaṁ (pts) | bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)„Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!
Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.
dveva → dve va (th, pts)Если бы, Ананда, ты попросил [тогда так] Татхагату, то двухкратную твою просьбу Татхагата бы отверг, но на третью бы согласился.
Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ.
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate.
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | gijjhakūṭe → gijjha-kūṭe (pts)Однажды, Ананда, я пребывал в Раджагахе на холме Гиджджхакута.
Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:И там, Ананда, я обратился к тебе:
‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo, ānanda, gijjhakūṭo pabbato.
ānanda → (bj, sya-all) | ānanda gijjhakūṭo → gijjha-kūṭo (pts)„Восхитительна, Ананда, Раджагаха, восхитителен холм Гиджджхакута!
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.
bahulīkatā yānīkatā → bahulī-katā yāni-katā (pts) | vāti → vā ti (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:
kayiramāne → Bm kariyam-. (pts note) | kayiramāne → Bm kariyam-. (pts note) | evampi → evam pi (pts)Ты же, Ананда, хотя Татхагата сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, не смог проникнуть [в него тогда] и не попросил Татхагату:
‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
bhante → (sya-all, pts) | bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)„Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!“
Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.
dveva → dve (my) | dveva → dve va (th, pts)Если бы, Ананда, ты попросил [тогда так] Татхагату, то двукратную твою просьбу Татхагата бы отверг, но на третью бы согласился.
Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ.
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ tattheva rājagahe viharāmi gotamanigrodhe …pe…
gotamanigrodhe → nigrodhārāme (pts) | gotamanigrodhe → nigrodhārāme (bj: PTS) | Nigrodhārāme → Bm K Gotamanigrodhe, as below. (pts note) | gotamanigrodhe → gotamanigordhe (th) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | tattheva → tatth eva (pts)Однажды, Ананда, я пребывал там же в Раджагахе, в баньяновой [монашеской] роще …
tattheva rājagahe viharāmi corapapāte …
Cora-papāte → Sc corappāte; K corappapāte. (pts note) | tattheva → tatth eva (pts)я пребывал там же в Раджагахе на утёсе Чора …
tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaṁ …
sattapaṇṇiguhāyaṁ → sattapaṇṇaguhāyaṁ (sya-all) | Sattapaṇṇiguhāyaṁ → Bm Tattapaṇṇiguhāraṁ; Sdt H Sattapaṇṇa-. (pts note) | tattheva → tatth eva (pts) | vebhārapasse → vebhāra-passe (pts)я пребывал там же в Раджагахе на склоне Вебхара в пещере Саттапанни…
tattheva rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṁ …
tattheva → tatth eva (pts) | kāḷasilāyaṁ → kāḷa-silāyaṁ (pts)я пребывал там же в Раджагахе на склоне Исигили на Чёрном камне …
tattheva rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre …
tattheva rājagahe → tatth eva rajagahe (pts) | sītavane sappasoṇḍikapabbhāre → sīta-vane sappasoṇḍika-pabbhāre (pts)я пребывал там же в Раджагахе, в роще Сита на склоне Саппасондика …
tattheva rājagahe viharāmi tapodārāme …
tattheva → tatth eva (pts)я пребывал там же в Раджагахе, в [монашеской] роще Тапода …
tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe …
kalandakanivāpe → kalandaka nivāpe (bjt) | tattheva → tatth eva (pts) | kalandakanivāpe → kalandaka-nivāpe (pts)я пребывал там же в Раджагахе, в бамбуковой роще на месте кормления белок …
tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane …
tattheva → tatth eva (pts)я пребывал там же в Раджагахе в манговой роще Дживака …
tattheva rājagahe viharāmi maddakucchismiṁ migadāye.
tattheva → tatth eva (pts)я пребывал там же в Раджагахе в оленьей роще Маддакуччхи.
Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:
tatrāpi → tatra (bj: PTS)И там, Ананда, я обращался к тебе:
‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato, ramaṇīyo gotamanigrodho, ramaṇīyo corapapāto, ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā, ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā, ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro, ramaṇīyo tapodārāmo, ramaṇīyo veḷuvane kalandakanivāpo, ramaṇīyaṁ jīvakambavanaṁ, ramaṇīyo maddakucchismiṁ migadāyo.
sattapaṇṇiguhā → sattapaṇṇaguhā (sya-all) | veḷuvane kalandakanivāpo → veḷuvanakalandakanivāpo (sya-all) | maddakucchismiṁ migadāyo → maddakucchimigadāyo (sya-all) | ramaṇīyaṁ → ramaṇīyo (pts) | corapapāto → corappapāto (th) | gijjhakūṭo → gijjha-kūṭo (pts) | gotamanigrodho → gotama-nigrodho (pts) | corapapāto → cora-papāto (pts) | vebhārapasse sattapaṇṇiguhā → vebhāra-passe sattapaṇṇi-guhā (pts) | isigilipasse kāḷasilā → isigili-passe kāḷa-silā (pts) | sītavane → sīta-vane (pts) | kalandakanivāpo ramaṇīyaṁ → kalandaka-nivāpo ramaṇīyo (pts)„Восхитительна, Ананда, Раджагаха, восхитителен холм Гиджджхакута, восхитительна баньяновая [роща] Готамы, восхитителен утёс Чора, восхитительна пещера Саттапанни на склоне Вебхары, восхитительна Чёрная скала на склоне Исигили, восхитителен склон Саппасондика в роще Сита, восхитительна [монашеская] роща Тапода, восхитительно место кормления белок в бамбуковой роще, восхитительна манговая роща Дживака, восхитительна оленья роща Маддакуччхи.
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā …pe…
yānīkatā → yānikatā (pts) | + → so (bjt) | pe → spelled out in full (th, pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей …
ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.
vāti → vā ti (pts)итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:
evampi → evam pi (pts)Ты же, Ананда, хотя Татхагата сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, не смог проникнуть [в него тогда] и не попросил Татхагату:
‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
bhante → (sya-all, pts) | bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)„Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей.
Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.
dveva → dve (bjt) | dveva → dve va (th, pts)Если бы, Ананда, ты попросил [тогда так] Татхагату, то двукратную твою просьбу Татхагата бы отверг, но на третью бы согласился.
Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ“.
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi udene cetiye.
udene cetiye → udenacetiye (bjt) | ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | idheva → idh eva (pts)Однажды, Ананда, я пребывал здесь в Весали в святилище Удена.
Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:И там, Ананда, я обратился к тебе:
‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ.„Восхитительна, Ананда, Весали, восхитительно святилище Удена!
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
yānīkatā → yānikatā (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.
ānanda tathāgato → (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | so → (pts) | bahulīkatā yānīkatā → bahulī-katā yāni-katā (pts) | vāti → vā ti (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:
tvaṁ → (bj) | evampi → evam pi (pts)Ты же, Ананда, хотя Татхагата сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, не смог проникнуть [в него тогда] и не попросил Татхагату:
‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
bhante → (bj, sya-all, pts) | bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)‘Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!’
Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya, tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.
dveva → dve va (th, pts) | paṭikkhipeyya → paṭikkhippeyya (pts) | tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ → tasmāt ih ānanda tuyh ev etaṁ dukkataṁ tuyh ev etaṁ (pts)Если бы, Ананда, ты попросил [тогда так] Татхагату, то двукратную твою просьбу Татхагата бы отверг, но на третью бы согласился. Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ“.
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi gotamake cetiye …pe…
ekamidāhaṁ → ekam idāhaṁ (pts) | idheva → idh eva (pts)Однажды, Ананда, я пребывал здесь в Весали в святилище Готамака …
idheva vesāliyaṁ viharāmi sattambe cetiye …
sattambe cetiye idheva → sattambacetiye idh eva (pts) | sattambe cetiye → sattamba-cetiye (pts)однажды, Ананда, я пребывал здесь в Весали в святилище Саттамба …
idheva vesāliyaṁ viharāmi bahuputte cetiye …
idheva → idh eva (pts)однажды, Ананда, я пребывал здесь в Весали в святилище Бахупутта …
idheva vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye …
idheva → idh eva (pts)однажды, Ананда, я пребывал здесь в Весали в святилище Сарандада …
idāneva kho tāhaṁ, ānanda, ajja cāpāle cetiye āmantesiṁ:
cāpāle → pāvāle (sya-all) | idāneva → idān eva (pts)И вот теперь, Ананда, я обратился к тебе в святилище Чапала [как и в тех местах]:
‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.
cāpālaṁ → pāvālaṁ (sya-all)„Восхитительна, Ананда, Весали, восхитительно святилище Удена, восхитительно святилище Готамака, восхитительно святилище Саттамба, восхитительно святилище Бахупутта, восхитительно святилище Сарандада, восхитительно святилище Чапала!
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.
yānīkatā → yānikatā (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts) | kappaṁ → kappam (pts)Кто, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей, тот при желании может прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.
yānīkatā → yānikatā (pts) | so → (pts) | bahulīkatā yānīkatā → bahulī-katā yāni-katā (pts) | vāti → vā ti (pts)А Татхагата, Ананда, воплотил, сделал исполнимыми, обрёл, сделал основой [поведения], испытал, изведал, тщательно осуществил четыре основы сверхъестественных способностей. Итак, Ананда, Татхагата может при желании прожить [целый] мировой период или оставшуюся часть мирового периода.
Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:
evampi → evam pi (pts)Ты же, Ананда, хотя Татхагата сделал понятное указание, сделал понятное объяснение, не смог проникнуть [в него тогда] и не попросил Татхагату:
‘tiṭṭhatu bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.
bahujanahitāya bahujanasukhāya → bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)‘Пусть Благостный проживёт [целый] мировой период, пусть Счастливый проживёт [целый] мировой период ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия и приятного богов и людей!’
Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.
dveva → dve va (th, pts)Если бы, Ананда, ты попросил [тогда так] Татхагату, то двукратную твою просьбу Татхагата бы отверг, но на третью бы согласился.
Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.Тогда, Ананда, ты поступил тут нехорошо, ты был неправ“.
Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ:
paṭikacceva → paṭigacceva (bj, pts1ed) | etaṁ → evaṁ (sya-all, km, pts1ed) | nanu etaṁ → nanvateṁ (bj); na nu evaṁ (sya-all, pts) | paṭikacceva → paṭigacc eva (pts) | etaṁ → evaṁ (cck: syā. pī.) | paṭikacceva → paṭigacceva (cck: sī. pī.) | paṭikacceva → evaṁ. sī. yu. paṭigacceva (sya-all: ma.)Разве не проповедовал я раньше, Ананда,
‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo → nānā-bhāvo vinā-bhāvo aññathā-bhāvo (pts)что всё дорогое и приятное [нам] многообразно, подлежит отделению [от нас], ненадёжно по природе.
Taṁ kutettha, ānanda, labbhā, yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati’.
labbhā → K puts comma at aññathābhāvo, and full stop here. (pts note) | vijjati → Bm vijjatīti. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | kutettha → kut ettha (pts) | palokadhammaṁ → paloka-dhammaṁ (pts) | netaṁ ṭhānaṁ → n etaṁ ṭhānam (pts)Откуда же, Ананда, может тут получиться так, чтобы рождённое, существующее, составленное, подверженное распаду, так и не распалось? Таково быть не может.
Yaṁ kho panetaṁ, ānanda, tathāgatena cattaṁ vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ ossaṭṭho āyusaṅkhāro, ekaṁsena vācā bhāsitā:
pahīnaṁ → pahīṇaṁ (bj) | vācā → vācā tathāgatena (bj, pts) | Tathāgatena → Bm K om. (pts note) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | āyusaṅkhāro → āyu-saṅkhāro (pts)И вот, Ананда, это оставлено, брошено, покинуто, отринуто, низвергнуто Татхагатой, [им] отвергнута наклонность к жизни. Истинное слово произнёс Татхагата:
‘na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.„Недалеко достижение ниббаны Татхагатой,
Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti.с исходом трёх месяцев Татхагата достигнет ниббаны“.
Tañca tathāgato jīvitahetu puna paccāvamissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Tañca → tañcetaṁ (bj); taṁ vacanaṁ (pts1ed) | tañca → tañcenaṁ (bj); taṁ vacanaṁ (pts) | paccāvamissatīti → paccāgamissatīti (sya-all) | tañcenaṁ → taṁcenaṁ (bj: syā); taṁ vacanaṁ (bj: PTS, sīmu) | Tañca → taṁ vacanaṁ (cck: sī.) | paccāvamissatīti → paccāgamissatīti (cck: syā. ka.) | vacanaṁ → Bm K om.; K has tañca for taṁ. (pts note) | paccāvamissatīti → Sc paccāmis-; Bm K paccāgam-. Sum has paccāv-. (pts note) | jīvitahetu → jīvita-hetu (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)И чтобы Татхагата ради жизни снова отказался от этого слова — такого быть не может.
Āyāmānanda, yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmā”ti.
mahāvanaṁ → mahāvanaṁ yena (sya-all) | upasaṁkamissāmāti → Sc -māti corrected to -mīti. (pts note) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmāti → mahā-vanaṁ kūṭāgāra-sālā ten upasaṁkamissāmāti (pts)Давай, Ананда, пойдём в обитель с заострённой крышей в большом лесу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
mahāvanaṁ → mahāvanaṁ yena (sya-all) | atha kho → athakho (th) | mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → mahā-vanaṁ kūṭāgāra-sālā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный вместе с уважаемым Анандой приблизился к обители с заострённой крышей в большом лесу. И, приблизившись [к ней], он обратился к уважаемому Ананде:
“gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.
upaṭṭhāna-sālāyaṁ → Bm sālaṁ. See 1. 6. (pts note)“Иди, Ананда, и созови в обитель для собраний всех тех монахов, которые находятся в окрестностях Весали”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | bhanteti → bhante ti (pts) | upaṭṭhānasālāyaṁ → upaṭṭhāna-sālāyaṁ (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда, и вот, созвав в обитель для собраний всех тех монахов, которые находились в окрестностях Весали, он приблизился к Благостному; приблизившись, приветствовал Благостного и стал в стороне. И вот, стоя в стороне, уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.
sannipatito → sannipātito (bj) | maññatīti → maññatīti brahmacariyaciraṭṭhitika dhammadesanā (bj) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | bhikkhusaṅgho yassadāni → bhikkhu-saṁgho yassa dāni (pts)“Созвана, господин, община монахов — [делай] теперь, господин, как Благостный считает нужным”.
Atha kho bhagavā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
yenupaṭṭhānasālā → yena upaṭṭhānasālā (bj, sya-all) | yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami → yena upaṭṭhānasālā ten upasaṁkami (pts) | + → brahmacariyaciraṭṭhitika dhammadesanā (bjt) | atha kho → athakho (th) | yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → yena upaṭṭhāna-sālā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный приблизился к обители для собраний; приблизившись, он уселся на предложенное сиденье.
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И вот, усевшись, Благостный обратился к монахам:
“tasmātiha, bhikkhave, ye te mayā dhammā abhiññā desitā, te vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
te → vo (pts) | abhiññā → abhiññāya (pts) | te → ye vo (bj: PTS) | vo → K te. (pts note) | abhiññāya → Bm K -ñā, and below always. (pts note) | yathayidaṁ → Bm yathāyidaṁ always. (pts note) | tasmātiha → tasmāt iha (pts) | bahulīkātabbā → bahulī-kātabbā (pts) | tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)“Итак, монахи, те наставления, которые я, испытав, преподал вам, вы должны тщательно усваивать, исповедовать, развивать, усердно осуществлять, чтобы продлилось и надолго утвердилось это целомудрие ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия, приятного богов и людей.
Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
vo → te (sya-all) | abhiññā → abhiññāya (pts) | abhiññā → abhiññāya (bj: PTS) | vo → te vo (bj: sīmu) | vo → Bm inserts bhikkhū. (pts note) | bahulīkātabbā → bahulī-kātabbā (pts) | tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)Каковы же, монахи, те наставления, которые я, испытав, преподал вам, вы должны тщательно усваивать, исповедовать, развивать, усердно осуществлять, чтобы продлилось и надолго утвердилось это целомудрие ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия, приятного богов и людей?
Seyyathidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
sammappadhānā → sammappadhāna (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | sammappadhānā → samma-ppadhāna (pts) | pañcindriyāni → pañc indriyāni (pts)Это четыре установления памятования, четыре должных усилия, четыре основы сверхъестественных способностей, пять [духовных] способностей, пять сил, семь аспектов пробуждения, праведный восьмичленный путь.
Ime kho te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
te → (bj, pts) | ye → te (bj) | yathayidaṁ → yathāyidaṁ (bj) | vo → te (sya-all) | abhiññā desitā ye → abhiññāya desitāte (pts) | kho → Bm K add te. (pts note) | bahulīkātabbā → bahulī-kātabbā (pts) | tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)Эти наставления, монахи, которые я, испытав, преподал вам, вы должны тщательно усваивать, исповедовать, развивать, усердно осуществлять, чтобы продлилось и надолго утвердилось это целомудрие ради благополучия многих людей, ради приятного для многих людей, ради сострадания к миру, ради пользы, благополучия, приятного богов и людей”.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к монахам:
“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo,
handa dāni → handadāni (my, bjt, th)“Итак, монахи, теперь я обращаюсь к вам:
vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha.
vayadhammā → vaya-dhammā (pts)[все] составленное подвержено старению, прилежно стремитесь к цели.
Naciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
naciraṁ → na ciraṁ (th, pts)Недалеко достижение ниббаны Татхагатой,
Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.с исходом трёх месяцев Татхагата достигнет ниббаны”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
satthā → ito paraṁ sya-all potthakesu evampi pāṭho dissati | satthā → ito paraṁ syāmapotthake ayaṁ adhiko pāṭho’pi dissate:
“daharā pi ca ye vuḍḍhā ye bālā ye ca paṇaḍitā
aḍḍhā ceva daḷiddā ca sabbe maccuparāyaṇā
yathā pi kumbhakārassa kataṁ mattikabhājataṁ
khuddakaṁ ca mahantaṁ ca yañca pakkañvaāmakaṁ
sabbaṁ bhedanapariyantaṁ evaṁ maccāna jīvitaṁ
athāparaṁ etadavoca” satthā (bj note) | satthā → ito paraṁ syāmapotthake evaṁpi pāṭho dissati –§daharāpi ca ye vuddhā, ye bālā ye ca paṇḍitā.§aḍḍhāceva daliddā ca, sabbe maccuparāyanā.§yathāpi kumbhakārassa, kataṁ mattikabhājanaṁ.§khuddakañca mahantañca, yañca pakkaṁ yañca āmakaṁ.§sabbaṁ bhedapariyantaṁ, evaṁ maccāna jīvitaṁ.§athāparaṁ etadavoca satthā (cck note) | satthā → ito paraṁ sīhalapotthake paripakko vayo mayhaṁ … dukkhassantaṁ karissatīti dissati (sya-all note) | vatvā → Bm K vatvāna. (pts note) | Satthā → K here inserts as note, ito paraṁ Sīhaḷa-poṭṭhake ‘Paripakko vayo . . . karissatīti'; dissati, and in the text before these verses places the followling: Daharā pi ca ye vuḍḍhā ye bālā ye ca paṇḍitā Aḍḍhā c'; evā daḷiddā ca sabbe maccu-parāyanā. Yathā pi kumbhakārassa kataṁ mattika-bhājanaṁ, Khuddakañ ca mahantañ ca yaṁ [K yañca] pakkaṁ yañ ca āmakaṁ, Sabbaṁ bheda-pariyantaṁ evaṁ maccāna jīvitaṁ. Athāparaṁ etad avoca Satthā Paripakko, &c. (pts note)и, сказав так, … Счастливый, учитель сказал ещё:
“Paripakko vayo mayhaṁ, parittaṁ mama jīvitaṁ;“Созрел мой возраст, ограничен [остаток] моей жизни; Pahāya vo gamissāmi, kataṁ me saraṇamattano.
Pahāya → Sd pahāvayo. (pts note) kataṁ me → katamme (bjt) | kataṁ → katam (pts) | saraṇamattano → saraṇam attano (pts)Оставляя вас, я ухожу, сам создав себе прибежище.Appamattā satīmanto, susīlā hotha bhikkhavo;
satīmanto → satimanto (bj)Будьте, монахи, прилежными, помнящими, добронравными, Susamāhitasaṅkappā, sacittamanurakkhatha.
susamāhitasaṅkappā → susamāhita-saṁkappā (pts) sacittamanurakkhatha → sacittam anurakkhatha (pts)Стойкими в намерениях, охраняйте ваши мысли!Yo imasmiṁ dhammavinaye, appamatto vihassati;
dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) vihassati → vihessati (si, pts1ed); viharissati (sya-all, km) | vihassati → vihessati (pts) | vihassati → viharissati (bj: syā); vihessati (bj: sīmu); saddanītiyaṁ 1038 (bj: “viharassa ha - vipubbassa hara dhātussa ‘ha’ iccādeso hoti vā sasatimhi vibhattiyaṁ - appamatto vihassati”) | viharissati → vihessati (sya-all: sī.) | vihessati → K viharissati, vihessati in foot note. (pts note) | vihessati → Bm pahāyajāyajāyatiyaṁsaṁsāraṁ. (pts note)этой дхамме и должному поведению, кто будет прилежно следовать Pahāya jātisaṁsāraṁ, dukkhassantaṁ karissatī”ti.
jātisaṁsāraṁ → jāti-saṁsāraṁ (pts) karissatī’’ti → viharissati (cck: syā.); vihessati (cck: sī.) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)Тот, оставив круговорот рождения, положит конец боли”.
Tatiyo bhāṇavāro.
Niṭṭhitaṁ → Bm Bhāṇavāraṁ tatiyaṁ; K tatiya-bhāṇavāraṁ. (pts note) | tatiyo bhāṇavāro → tatiyabhāṇavāro cattāro ariyadhammā (bjt) | tatiyo bhāṇavāro → tatiyabhāṇavāraṁ (th) | tatiyo bhāṇavāro → tatiyaka-bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (pts)Окончен третий раздел поучения.
21. Nāgāpalokita21. Слоновий взор
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts)И вот Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду и отправился в Весали за милостыней.
Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nāgāpalokitaṁ vesāliṁ apaloketvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
nāgāpalokitaṁ → nāgāvalokitaṁ (sya-all) | nāgāpalokitaṁ → nāgāvalokitaṁ (bj: syā) | piṇḍapāta-paṭikkanto → So all MSS. (pts note) | piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapātappaṭikkanto (my) | pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto → pacchā-bhattaṁ piṇḍapāta-paṭikkanto (pts) | vesāliṁ → vesālim (pts)Пройдя по Весали за милостыней, он после еды возвратился с пищей, [собранной] в чашу для милостыни, оглядел Весали взглядом слона и обратился к уважаемому Ананде:
“idaṁ pacchimakaṁ, ānanda, tathāgatassa vesāliyā dassanaṁ bhavissati.
vesāliyā dassanaṁ → vesālidassanaṁ (pts)“Вот, Ананда, в последний раз Татхагата видит Весали.
Āyāmānanda, yena bhaṇḍagāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.
bhaṇḍagāmo → bhaṇḍaggāmo (km); bhaṇḍugāmo (mr) | bhaṇḍagāmo → bhaṇḍugāmo (bj: machasaṁ) | bhaṇḍagāmo → bhaṇḍugāmo (cck: ka.) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)Давай, Ананда, пойдём в Бхандагаму”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhaṇḍagāmo tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Бхандагаму.
Tatra sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharati.И Благостный стал пребывать там, в Бхандагаме.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“catunnaṁ, bhikkhave, dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)“Не поняв и не постигнув четырёх явлений, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Katamesaṁ catunnaṁ?Каковы же эти четыре?
Ariyassa, bhikkhave, sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
mamañceva → mamaṁ ceva (my) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув праведного нравственного поведения, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Ariyassa, bhikkhave, samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
mamañceva → mamaṁ ceva (my) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув праведной сосредоточенности, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Ariyāya, bhikkhave, paññāya ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
mamañceva → mamaṁ ceva (my) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув праведного постижения, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Ariyāya, bhikkhave, vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.
mamañceva → mamaṁ ceva (my) | evamidaṁ dīghamaddhānaṁ → evam idaṁ dīgham addhānaṁ (pts) | mamañceva tumhākañca → mamañ eva tumhākañ ca (pts)Не поняв и не постигнув праведного освобождения, и я, и вы, монахи, странствуем по этому длинному пути, переходя из одного существования в другое.
Tayidaṁ, bhikkhave, ariyaṁ sīlaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ariyo samādhi anubuddho paṭividdho, ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā, ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.
ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā → (bj) | natthi dāni → natthidāni (bjt, th) | sīlaṁ → sīlam (pts) | bhavataṇhā → bhava-taṇhā (pts) | bhavanetti natthi → bhava-netti n atthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)Когда же, монахи, понято и постигнуто праведное нравственное поведение, понята и постигнута праведная сосредоточенность, понято и постигнуто праведное постижение, понято и постигнуто праведное освобождение, то пресечена жажда существования, уничтожено то, что ведёт к существованию, нет больше следующего существования”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный,
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvāna → vatvā (bjt, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)и после сказанного Счастливым учитель сказал так:
“Sīlaṁ samādhi paññā ca, vimutti ca anuttarā;“Нравственное поведение, сосредоточенность, и постижение, и несравненное освобождение — Anubuddhā ime dhammā, gotamena yasassinā.Эти явления поняты славным Готамой.
Iti buddho abhiññāya, dhammamakkhāsi bhikkhunaṁ;
bhikkhunaṁ → bhikkhūnaṁ (bj) | dhammamakkhāsi → dhammamakkhāti (sya-all) | dhammamakkhāsi → dhammam akkhāsi (pts)Узнав, Будда возвестил истину монахам, — Dukkhassantakaro satthā, cakkhumā parinibbuto”ti.
dukkhassantakaro → dukkhassantaṅkaro (sya-all) | dukkhassantakaro → dukkhass anta-karo (pts) ti → Quoted Kathā Vatthu 115. (pts note) | parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)Положивший конец боли учитель, [наделённый высшим] зрением, достигает ниббаны”.
Tatrāpi sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
tatrāpi → tatrapi (sya-all) | etadeva → etad eva (pts)И, пребывая там, в Бхандагаме, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.
sīlaparibhāvito → sīla-paribhāvito (pts)Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)Постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество.
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)Сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → avijjāsavāti cattāro mahāpadesā (bj); diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | diṭṭhāsavā → K omits. (pts note)от порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
22. Catumahāpadesakathā22. Рассказ о четырёх главных основаниях
Atha kho bhagavā bhaṇḍagāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)4.5. И вот Благостный, пробыв в Бхандагаме сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena hatthigāmo,
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | hatthigāmo → hatthi-gāmo (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Хаттхигаму”.
yena ambagāmo,
yena → (sya-all) | pe → Bm has no pe, but puts yena before each name. K has neither pe nor yena. 4 Recurs Aṅguttara ii. 167 foll. (pts note)в Амбагаму …
yena jambugāmo,
yena → (sya-all, pts)в Джамбугаму …
yena bhoganagaraṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.
tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)… пойдём в Бхоганагару”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhoganagaraṁ tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Бхоганагару.
Tatra sudaṁ bhagavā bhoganagare viharati ānande cetiye.
ānande → anande (pts1ed); sānandare (mr) | ānande → sānandare (cck: ka.)И Благостный стал пребывать там, в Бхоганагаре, в святилище Ананда.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“cattārome, bhikkhave, mahāpadese desessāmi,
desessāmi → desissāmi (bj) | desessāmi → Scdt desiss-. (pts note) | cattārome → cattāro me (bjt, pts) | mahāpadese → mahā-padese (pts)“Я наставлю вас, монахи, в четырёх великих свидетельствах.
taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.
manasikarotha → manasi-karotha (pts)Слушайте же тщательно и внимайте [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласились с Благостным те монахи.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал:
“Idha, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:“Вот, монахи, монах может сказать так:
‘sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ,
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)„Я слышал это из уст Благостного, принял из [его] уст.
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.
satthusāsananti → satthu sāsananti (th) | satthusāsananti → satthu sāsanan ti (pts)Такова истина, таково должное поведение, таково наставление учителя“.
Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.
nappaṭikkositabbaṁ → na paṭikkositabbaṁ (bjt, pts) | neva → n eva (pts)И сказанное этим монахом не следует, монахи, ни одобрять, ни порицать.
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.
osāretabbāni → otāretabbāni (bj, pts1ed) | osāretabbāni → otāretabbāni (pts) | otāretabbāni → osāretabbāni (bj: machasaṁ) | osāretabbāni → otāretabbāni (cck note) | padabyañjanāni → pada-vyañjanāni (pts)Ни одобряя, ни порицая, тщательно восприняв каждое слово и букву, следует сопоставить их с суттами, проследить в правилах должного поведения.
Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
osaranti → otaranti (bj, pts1ed) | osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts1ed) | osāriyamānāni → otāriyamānāni (pts) | osaranti → otaranti (pts) | ca → (pts) | otāriyamānāni → osāriyāmānāni (bj: machasaṁ) | otaranti → osaranti (bj: machasaṁ) | osāriyamānāni → otāriyamānāni (cck note) | osaranti → otaranti (sī. pī. a. ni. 4.180 (cck note) | osaranti → a. otaranti (sya-all: sī.) | ceva → eva (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, они ни сопоставляются с суттами, ни прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;
vacanaṁ → Aṅg. adds sammāsambuddhassa (throughout). (pts note) | ceva → eva (pts)„Несомненно, это не слова Благостного
imassa ca bhikkhuno duggahitan’ti.
duggahitanti → duggahītan ti (pts)и плохо понято этим монахом“.
Iti hetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.
chaḍḍeyyātha → Aṅg. repeats from Idha down to sandassetabbāni (and so always). (pts note) | iti hetaṁ → itihetaṁ (my) | hetaṁ → h etaṁ (pts)Итак, монахи, отвергните это.
Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts) | osaranti → otaranti (bj) | ca → ce (sya-all) | ceva osaranti → eva otaranti (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда же, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, эти [его слова] и сопоставляются с суттами, и прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;„Несомненно, это слова Благостного
imassa ca bhikkhuno suggahitan’ti.
suggahitanti → suggahītan ti (pts) | suggahitanti → sugahitanti (th)и хорошо понято этим монахом“.
Idaṁ, bhikkhave, paṭhamaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.
idaṁ → imaṁ (bj) | mahāpadesaṁ → mahā-padesaṁ (pts)Примите это, монахи, как первое великое свидетельство.
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:И ещё, монахи, монах может сказать так:
‘amukasmiṁ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho.
saṅgho → saṁgho (ms2005, pts) | sathero → satthero (pts)„В такой-то обители живёт община вместе со старшими монахами и предводителями.
Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ,
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005, pts)Я слышал из уст этой общины, принял из [её] уст:
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.
satthusāsananti → satthu sāsananti (th) | satthusāsananti → satthu sāsanan ti (pts)такова истина, таково должное поведение, таково наставление учителя“.
Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.
na → K throughout nappaṭi-. (pts note) | neva → n eva (pts) | nappaṭikkositabbaṁ → na paṭikkositabbaṁ (pts)И сказанное этим монахом не следует, монахи, ни одобрять, ни порицать.
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.
osāretabbāni → otāretabbāni (bj, pts) | otāretabbāni → osāretabbāni (bj: machasaṁ) | padabyañjanāni → pada-vyañjanāni (pts)Ни одобряя, ни порицая, тщательно восприняв каждое слово и букву, следует сопоставить их с суттами, проследить в правилах должного поведения.
Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts) | osaranti → otaranti (bj, pts) | ca → (pts) | otāriyamānāni → osāriyamānāni (bj: machasaṁ) | otaranti → osaranti (bj: machasaṁ) | ceva → eva (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, они ни сопоставляются с суттами, ни прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;
ceva → eva (pts)„Несомненно, это не слова Благостного
tassa ca saṅghassa duggahitan’ti.
saṅghassa → bhikkhusaṅghassa (sya-all) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | saṅghassa duggahitanti → saṁghassa duggahītan ti (pts)и плохо понято этой общиной“.
Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.
itihetaṁ → iti hetaṁ (bjt, th) | itihetaṁ → iti h etaṁ (pts)Итак, монахи, отвергните это.
Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts) | osaranti → otaranti (bj) | ca → ce (sya-all) | sandassiyamānāni → sandissayamānāni (pts) | ceva osaranti → eva otaranti (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда же, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, эти [его слова] и сопоставляются с суттами, и прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;„Несомненно, это слова Благостного
tassa ca saṅghassa suggahitan’ti.
suggahitanti → suggahītan ti (pts) | suggahitanti → sugahitanti (th) | saṅghassa → saṁghassa (ms2005) | saṅghassa suggahitanti → saṁghassa suggahītan ti (pts)и хорошо понято этой общиной“.
Idaṁ, bhikkhave, dutiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.
mahāpadesaṁ → mahā-padesaṁ (pts)Примите это, монахи, как второе великое свидетельство.
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:И ещё, монахи, монах может сказать так:
‘amukasmiṁ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā.
dhammadharā → dhamma-dharā (pts) | mātikādharā → mātikā-dharā (pts)„В такой-то обители живут многочисленные старшие монахи — весьма учёные, сведущие в учении, воспринявшие истину, воспринявшие должное поведение, воспринявшие перечни.
Tesaṁ me therānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ—
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts)Я слышал из уст этих старших монахов, принял из [их] уст:
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.
idaṁ satthusāsananti → ayaṁ satthu sāsanan ti (pts) | satthusāsananti → satthu sāsananti (th)‘Такова истина, таково должное поведение, таково наставление учителя’“.
Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ …
neva → n eva (pts)И сказанное этим монахом не следует, монахи, ни одобрять …
pe…
pe → spelled out in full (bjt)…
na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
ca → (sya-all)ни прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;
ceva → eva (pts)„Несомненно, это не слова Благостного
tesañca therānaṁ duggahitan’ti.
tesañca → tesañ ca (pts) | duggahitanti → duggahītan ti (pts)и плохо понято этими старшими монахами“.
Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.
itihetaṁ → iti hetaṁ (bjt, th) | itihetaṁ → iti h etaṁ (pts) | chaḍḍeyyātha → chaḍ ḍeyyātha (pts)Итак, монахи, отвергните это.
Tāni ce sutte osāriyamānāni …pe…
osāriyamānāni → otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti (bjt)Когда же, будучи сопоставлены с …
vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
ca → (sya-all) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)и прослежены в правилах должного поведения, эти [его слова] и сопоставляются с суттами, и прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;„Несомненно, это слова Благостного
tesañca therānaṁ suggahitan’ti.
suggahitanti → suggahītan ti (pts) | suggahitanti → sugahitanti (th) | tesañca → tesañ ca (pts)и хорошо понято этими старшими монахами“.
Idaṁ, bhikkhave, tatiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.
mahāpadesaṁ → mahā-padesaṁ (pts)Примите это, монахи, как третье великое свидетельство.
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:И ещё, монахи, монах может сказать так:
‘amukasmiṁ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo.
eko → (sya-all) | dhammadharo vinayadharo mātikādharo → dhamma-dharo vinaya-dharo mātikā-dharo (pts)„В такой-то обители живёт один старший монах — весьма учёный, сведущий в учении, воспринявший истину, воспринявший должное поведение, воспринявший перечни.
Tassa me therassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ—
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts)Я слышал из уст этого старшего монаха, принял из [его] уст:
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.
satthusāsananti → satthu sāsananti (th) | satthusāsananti → satthu sāsanan ti (pts)‘Такова истина, таково должное поведение, таково наставление учителя’“.
Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.
neva → n eva (pts) | nappaṭikkositabbaṁ → na paṭikkositabbaṁ (pts)И сказанное этим монахом не следует, монахи, ни одобрять, ни порицать.
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.
osāretabbāni → otāretabbāni (bj, pts); osāritabbāni (cck) | sandassetabbāni → sandassitabbāni (sya-all) | appaṭikkositvā → appaṭikositvā (pts) | padabyañjanāni → pada-vyañjanāni (pts)Ни одобряя, ни порицая, тщательно восприняв каждое слово и букву, следует сопоставить их с суттами, проследить в правилах должного поведения.
Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts) | osaranti → otaranti (bj, pts) | ca → (pts) | ceva → eva (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, они ни сопоставляются с суттами, ни прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;
ceva → eva (pts)„Несомненно, это не слова Благостного
tassa ca therassa duggahitan’ti.
duggahitanti → duggahītan ti (pts)и плохо понято этим старшим монахом“.
Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.
itihetaṁ → iti hetaṁ (bjt) | itihetaṁ → iti h etaṁ (pts)Итак, монахи, отвергните это.
Tāni ca sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:
ca → ce (bj, pts) | osāriyamānāni → otāriyamānāni (bj, pts) | osaranti → otaranti (bj) | ceva osaranti → eva otaranti (pts) | niṭṭhamettha → niṭṭham ettha (pts)Когда же, будучи сопоставлены с суттами и прослежены в правилах должного поведения, эти [его слова] и сопоставляются с суттами, и прослеживаются в правилах должного поведения, то в таком случае следует придти к заключению:
‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;„Несомненно, это слова Благостного
tassa ca therassa suggahitan’ti.
suggahitanti → suggahītan ti (pts) | suggahitanti → sugahitanti (th)и хорошо понято этим старшим монахом“.
Idaṁ, bhikkhave, catutthaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.
dhāreyyātha → dhāreyyāthāti (pts)Примите это, монахи, как четвёртое великое свидетельство.
Ime kho, bhikkhave, cattāro mahāpadese dhāreyyāthā”ti.
mahāpadese → mahā-padese (pts)Примите же, монахи, эти четыре великих свидетельства”.
Tatrapi sudaṁ bhagavā bhoganagare viharanto ānande cetiye etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:
viharanto → viharati (sya-all) | Ānande → So Scd K : St Bm -ya. (pts note) | tatrapi → tatra pi (pts) | etadeva → etad eva (pts)И, пребывая там, в Бхоганагаре, в святилище Ананда, Благостный повёл с монахами такую добродетельную беседу, посвящённую [нравственности]:
“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.“Таково нравственное поведение, такова сосредоточенность, таково постижение.
Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.Сосредоточенность, соединённая с нравственностью, приносит великий плод, великое преимущество;
Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
samādhiparibhāvitā → samādhi-paribhāvitā (pts)Постижение, соединённое с сосредоточенностью, приносит великий плод, великое преимущество.
Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | paññāparibhāvitaṁ → paññā-paribhāvitaṁ (pts) | sammadeva → sammad eva (pts)Сознание, соединённое с постижением, всецело освобождает от порочных свойств, а именно
kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.
avijjāsavāti → diṭṭhāsavā avijjāsavā ti (pts) | + → cunda-kammāraputtakathā (bjt)от порочного свойства чувственности, порочного свойства перехода в следующее существование, порочного свойства взгляда, порочного свойства невежества”.
23. Kammāraputtacundavatthu23. История Чунды - сына мастера по металлам
Atha kho bhagavā bhoganagare yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный, пробыв в Бхоганагаре, сколько хотел, обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena pāvā tenupasaṅkamissāmā”ti.
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Паву”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
paccassosi → Recurs in Udāna viii. 5 (pts note) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari.
atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)И вот Благостный с большой толпой монахов направился в Паву.
Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.
kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts)И Благостный стал пребывать там, в Паве, в манговой роще Чунды, сына кузнеца.
Assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira pāvaṁ anuppatto, pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti.
anuppatto → SS omit Pāvaṁ anuppatto. Bm pāripāpaṁ anuppatto Pāvāraṁ viharati. Udāna adds a clause. (pts note) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | ambavaneti → ambavane ti (pts)И вот сын кузнеца Чунда услышал: “Поистине, Благостный, приблизившись к Паве, пребывает в Паве в моей манговой роще”.
Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
atha kho → athakho (th) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда сын кузнеца Чунда приблизился к Благостному; приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
kammāraputtaṁ → kammāra-puttaṁ (pts)И Благостный наставил, побудил, воодушевил, порадовал сидящего в стороне сына кузнеца Чунду добродетельной беседой.
Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот сын кузнеца Чунда, наставленный, побуждённый, воодушевлённый, обрадованный добродетельной беседой с Благостным так сказал Благостному:
“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005, pts)“Почтенный, пусть Благостный вместе с толпой монахов согласится [принять] у меня завтра пищу”.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)И Благостный безмолвно согласился.
Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)Тогда сын кузнеца Чунда, узнав о согласии Благостного, поднялся с сиденья, приветствовал Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалился.
Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocāpesi:
atha kho → athakho (th) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts) | pahūtañca sūkaramaddavaṁ → pahūtañ ca sūkara-maddavaṁ (pts)И вот с исходом этой ночи сын кузнеца Чунда приказал приготовить в своём жилище изысканную твёрдую пищу и мягкую пищу и много мягкой свинины и сообщил Благостному о времени:
“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)“[Пришло] время, господин, пища готова”.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | paññatte āsane → paññattāsane (sya-all) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду, приблизился с толпой монахов к жилищу сына кузнеца Чунды и, приблизившись, сел на предложенное сиденье.
Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:
kammāraputtaṁ → kammāra-puttaṁ (pts)И вот, усевшись, Благостный обратился к сыну кузнеца Чунде:
“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena maṁ parivisa.
yaṁ te → yante (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | sūkaramaddavaṁ → sūkara-maddavaṁ (pts)“Ту, мягкую свинину, которая приготовлена у тебя, Чунда, подай мне,
Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisā”ti.
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → pan aññaṁ khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhu-saṁghaṁ (pts)другую же твёрдую пищу и мягкую пищу, которая приготовлена [у тебя], подай толпе монахов”.
“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena bhagavantaṁ parivisi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | sūkaramaddavaṁ → sūkara-maddavaṁ (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным сын кузнеца Чунда, и ту мягкую свинину, которая была приготовлена, подал Благостному,
Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi.
bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ → pan aññaṁ khādaniyaṁ bhojaniyaṁ (pts) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhu-saṁghaṁ (pts)другую же твёрдую пищу и мягкую пищу, которая была приготовлена, подал толпе монахов.
Atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | kammāraputtaṁ → kammāra-puttaṁ (pts)И тогда Благостный обратился к сыну кузнеца Чунде:
“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇāhi.
nikhaṇāhi → nikhanāhi (bj) | yaṁ te → yante (bjt, th) | yaṁ → yan (pts) | sūkaramaddavaṁ → sūkara-maddavaṁ (pts)“Зарой в яму, Чунда, ту мягкую свинину, которая осталась.
Nāhaṁ taṁ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra tathāgatassā”ti.
nāhaṁ taṁ → nāhantaṁ (th) | nāhaṁ → nāhan (pts) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → sassamaṇa-brāhmaṇiyā (pts) | sadevamanussāya → sadeva-manussāya (pts) | sammā pariṇāmaṁ → sammāpariṇāmaṁ (pts)В мирах богов, Мары, Брахмы, в мире отшельников и брахманов, среди богов и людей я не знаю, Чунда, никого, кроме Татхагаты, кто, съев, смог бы переварить её”.
“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | kammāraputto → kammāra-putto (pts) | sūkaramaddavaṁ → sūkara-maddavaṁ (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным сын кузнеца Чунда, зарыл в яму ту мягкую свинину, которая осталась, приблизился к Благостному; приблизившись, приветствовал Благостного и сел в стороне.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
pakkāmi → pakkāmi lohitapakkhandikā ābādho (bj) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И Благостный наставил, побудил, воодушевил, порадовал сидящего в стороне сына кузнеца Чунду добродетельной беседой и, поднявшись с сиденья, удалился.
Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji, lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.
pabāḷhā → sabāḷhā (sya-all) | māraṇantikā tā → maraṇantikā tāpi (sya-all) | pabāḷhā → Bm bāḷhā; K sab-. Compare 2. 23. (pts note) | + → lohitapakkhandikā ābādho (bjt) | atha kho → athakho (th) | kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts) | lohitapakkhandikā → lohita-pakkhandikā (pts)И вот у Благостного, отведавшего еды у сына кузнеца Чунды, возник тяжкий недуг, кровавый понос, начались сильные боли, приближающие к смерти.
Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.
Tā → Sc om.; Sd tatra; K tāpi. (pts note)Но Благостный, будучи наделён памятованием и сознательностью, переносил их не печалясь.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā”ti.
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Кусинару”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā, kammārassāti me sutaṁ;Отведав пищи у кузнеца чунды, — слыхал я, — Ābādhaṁ samphusī dhīro, pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ.
samphusī → samphusi (sya-all) | samphusī → Sc phusayatī; Sd phusati; St phusati: Bm saṁphusati. (pts note) pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ → sabāḷhaṁ maraṇantikaṁ (sya-all) | pabāḷhaṁ → sabāḷhaṁ (bj: syā) | pabāḷhaṁ → K sab-. (pts note)[Он], стойкий, ощутил сильный недуг, приближающий к смерти.Bhuttassa ca sūkaramaddavena, byādhippabāḷho udapādi satthuno;
ca → ve (sya-all) | ca → Ce. (pts note) | sūkaramaddavena → sūkara-maddavena vyādhi (pts) byādhippabāḷho → byādhippabāḷhe (bj); byādhī sabāḷhā (sya-all); vyādhi ppabāḷhā (pts) | satthuno → satthu (th)У отведавшего мягкой свинины учителя возникла сильная боль. Virecamāno bhagavā avoca, “Gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran”ti.
virecamāno → viriñcamāno (bj); viriccamāno (pts) | viriñcamāno → virecamāno (bj: machasaṁ, sīmu); viriccamāno (bj: a.dīni) | Virecamāno → viriccamāno (cck: sī. syā. ka.); viriñcamāno (cck: ?) | Viriccamāno → K virec-. (pts note) nagaranti → nagaranti ānandena pānīyāharaṇaṁ (bj) | kusināraṁ → kusinaraṁ (sya-all) | Kusināraṁ → K kusinaraṁ. 6 Here K inserts in brackets in the text (imā gāthāyo Saṅgīti-kāle Saṅgīti-kārakehi vuttā), with footnote Sīhaḷapotthake ime gāṭhā na dissanti. (pts note) | + → imā gāthāyo saṅgītikāle saṅgītikārakehi vuttā (th) | gacchāmahaṁ → gacchām ahaṁ (pts) | nagaranti → nagaran ti (pts)Очистившись, Благостный сказал: “Я иду в город Кусинару”.
24. Pānīyāharaṇa24. Принесение воды
Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
yena aññataraṁ → yenaññataraṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | yena → yen (pts) | rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → rukkha-mūlaṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный, сойдя с дороги, приблизился к подножию одного дерева и, приблизившись, обратился к уважаемому Ананде:
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī”ti.
paññapehi kilantosmi → paññāpehi kilanto smi (pts) | saṅghāṭiṁ paññapehi kilantosmi → saṁghāṭiṁ paññāpehi kilanto smi (pts)“Подстели-ка мне, Ананда, ткань, сложенную вчетверо, — я измучился, Ананда, и присяду”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi.
paññapesi → paññāpesi (pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | saṅghāṭiṁ paññapesi → saṁghāṭiṁ paññāpesi (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда и подстелил сложенную вчетверо ткань.
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.Благостный уселся на предложенное сиденье
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:и вот, усевшись, Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.
pipāsitosmi → pipāsitomhi (bj) | pipāsitosmi → pipāsito smi (pts)“Принеси-ка мне, Ананда, воды. Я чувствую жажду, Ананда, и хочу пить”.
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)И когда так было сказано, уважаемый Ананда сказал Благостному:
“idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati.
atikkantāni → abhikkantāni (sya-all) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | cakkacchinnaṁ → cakka-cchinnaṁ (pts)“Почтенный, сейчас [здесь через ручей] проехало пять сотен повозок, и эта вода, потревоженная колёсами, стала негодной, течёт мутной и грязной.
Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā.
setodakā → setakā (bj, pts1ed) | kakudhā → kakutthā (bj, pts) | setodakā suppatitthā → setakā supatitthā (bj) | kakudhā nadī → kakudhanadī (sya-all) | acchodakā → acchodikā (bj: machasaṁ) | setakā → setodakā (bj: machasaṁ) | supatitthā → suppatitthā (bj: machasaṁ) | kakudhā → kakuthā (cck: sī. pī.) | setodakā → setakā (cck: sī.) | kakudhanadī → kakutthā nadītipi kakudhā nadītipi pāṭho (sya-all: sī.) | setodakā → a. evaṁ. sī. setakā (sya-all note) | Kakutthā → Sc kuk-; Bm K kakuḍha (throughout). (pts note) | sītodikā → K -akā. (pts note)Недалеко [отсюда], господин, есть река Какуттха с чистой водой, приятной водой, прохладной водой, прозрачная, легко доступная, восхитительная.
Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītī karissatī”ti.
sītī → sītaṁ (pts1ed, mr) | sītī → sītaṁ (pts) | sītī → sītaṁ (cck: sī. pī. ka.) | sītī karissatīti → sītīkarissatīti (bjt, th) | pānīyañca → pānīyañ ca (pts)Там Благостный сможет и выпить воды, и освежить члены”.
Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
dutiyampi → dutiyam pi (pts)И вот Благостный во второй раз обратился к уважаемому Ананде:
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.
pipāsitosmi → pipāsito smi (pts)“Принеси-ка мне, Ананда, воды. Я чувствую жажду, Ананда, и хочу пить”.
Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот уважаемый Ананда во второй раз сказал Благостному:
“idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati.
atikkantāni → abhikkantāni (sya-all) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | cakkacchinnaṁ → cakka-cchinnaṁ (pts)“Почтенный, сейчас [здесь через ручей] проехало пять сотен повозок, и эта вода, потревоженная колёсами, стала негодной, течёт мутной и грязной.
Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā.
kakudhā → kakutthā (bj, pts) | setodakā → setakā (bj) | kakudhā nadī → kakudhanadī (sya-all) | setakā → setodakā (bj: machasaṁ) | suppatitthā → suppatitthā (bj: machasaṁ) | suppatitthā → supatitthā (th)Недалеко [отсюда], господин, есть река Какуттха с чистой водой, приятной водой, прохладной водой, прозрачная, легко доступная, восхитительная.
Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītīkarissatī”ti.
gattāni ca → gattānipi (sya-all) | sītīkarissatīti tatiyampi → sītaṁ karissatīti tatiyam pi (pts) | sītaṁ → St sītim; K sītī. (pts note) | pānīyañca → pānīyañ ca (pts)Там Благостный сможет и выпить воды, и освежить члены”.
Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
tatiyampi → tatiyam pi (pts)И вот Благостный в третий раз обратился к уважаемому Ананде:
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.
pipāsitosmi → pipāsito smi (pts)“Принеси-ка мне, Ананда, воды. Я чувствую жажду, Ананда, и хочу пить”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadikā tenupasaṅkami.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда, взял сосуд и приблизился к этому ручью.
Atha kho sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha.
sandittha → sandati (sya-all, km) | sandittha atha kho → sandati athakho (sya-all) | sandittha → sandati (cck: syā.) | sandittha → Bm K sandati. (pts note) | cakkacchinnā → cakka-cchinnā (pts) | upasaṅkamante → upasaṁkamante (pts)И вот [вода] этого ручья, потревоженная колёсами, бывшая негодной, тёкшая мутной и грязной, с приближением уважаемого Ананды потекла чистой, спокойной, не грязной.
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
āyasmato → āyasmate (bj) | atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот уважаемый Ананда подумал так:
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.“Поистине чудесно, поистине необычайно, сколь велика сила, велико могущество Татхагаты —
Ayañhi sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī”ti.
ayañhi → ayaṁ hi (bjt, th, pts) | upasaṅkamante → upasaṁkamante (pts)ведь вот [вода] этого ручья, потревоженная колёсами, бывшая негодной, тёкшая мутной и грязной, с моим приближением потекла чистой, спокойной, не грязной!”
Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, взяв воды в сосуд, он приблизился к Благостному и, приблизившись, так сказал Благостному:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.“Чудесно, господин, необычайно, господин, сколь велика сила, велико могущество Татхагаты!
Idāni sā bhante nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha.
upasaṅkamante → upasaṁkamante (pts)Ведь [вода] этого ручья, господин, потревоженная колёсами, бывшая негодной, тёкшая мутной и грязной, с моим приближением потекла сейчас чистой, спокойной, не грязной.
Pivatu bhagavā pānīyaṁ pivatu sugato pānīyan”ti.
pānīyanti → pānīyan ti (pts)Пусть же Благостный выпьет воды, пусть же Счастливый выпьет воды!”
Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi.
apāyi → Sc apāsi; Bm pāniyaṁ mapāsi. (pts note) | apāyi → apāsi pukkusamallaputtakathā (bjt) | atha kho → athakho (th)И тогда Благостный выпил воды.
25. Pukkusamallaputtavatthu25. Пуккуса из рода Маллов
Tena kho pana samayena pukkuso mallaputto āḷārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti.
kho → rokho (cck) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggappaṭippanno (my) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th) | mallaputto → malla-putto (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamagga-paṭipanno (pts)И в это самое время Пуккуса Маллапутта, ученик Алары Каламы, находился в пути между Кусинарой и Павой.
Addasā kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ.
mallaputto → malla-putto (pts) | rukkhamūle → rukkha-mūle (pts)И вот Пуккуса Маллапутта, увидел Благостного, сидящего у подножия одного дерева;
Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca:
disvā → disvāna (sya-all) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | mallaputto → malla-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)увидев, он приблизился к Благостному; приблизившись, приветствовал Благостного и сел в стороне. И, сидя в стороне, Пуккуса Маллапутта так сказал Благостному:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, santena vata, bhante, pabbajitā vihārena viharanti.“Чудесно, господин, необычайно, господин, что странники, господин, пребывают в столь покойном состоянии.
Bhūtapubbaṁ, bhante, āḷāro kālāmo addhānamaggappaṭipanno maggā okkamma avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
divāvihāraṁ → divāvihāre (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggappaṭippanno (my) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th) | bhūtapubbaṁ → bhūta-pubbaṁ (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamagga-paṭipanno (pts) | rukkhamūle divāvihāraṁ → rukkha-mūle divā-vihāre (pts)Когда-то давно, господин, Алара Калама, находясь в пути, сошёл с дороги и уселся неподалёку у подножия одного дерева ради дневного отдыха.
Atha kho, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni āḷāraṁ kālāmaṁ nissāya nissāya atikkamiṁsu.
nissāya → Sc Bm K omit here, but not in the repetition. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts)И вот, господин, пять сотен повозок проехало совсем близко от Алары Каламы.
Atha kho, bhante, aññataro puriso tassa sakaṭasatthassa piṭṭhito piṭṭhito āgacchanto yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavoca:
piṭṭhito → (pts) | sakaṭasatthassa → sakaṭasatassa (cck: ka.) | sakaṭa-satthassa → Sc satassa; Bm tassa. (pts note) | piṭṭhito → K piṭhito piṭhito. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, господин, некий человек, следующий за этим караваном повозок, приблизился к Аларе Каламе и, приблизившись, так сказал Аларе Каламе:
‘api, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni addasā’ti?
atikkantāni → atikkamantāni (bj, pts) | atikkantāni addasāti → atikkamantāni addasā ti (bjt) | sakaṭasatāni atikkantāni → sakaṭa-satāni atikkamantāni (pts)„Видел ли ты, господин, как проехало пять сотен повозок?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.
addasanti → addasan ti (pts)„Нет, почтенный, я не видел“.
‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | assosīti → assosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Слышал ли ты, господин, звуки?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.
assosinti → assosin ti (pts)„Нет, почтенный, я не слышал звуков“.
‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Спал ли ты, господин?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.
ahosinti → ahosin ti (pts)„Нет, почтенный, я не спал“.
‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Находился ли ты, господин, в сознании?“
‘Evamāvuso’ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)„Да, почтенный“.
‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṁ assosi;
atikkantāni → atikkamantāni (bj) | sakaṭasatāni → sakaṭa satāni (pts) | atikkantāni neva → atikkamantāni n eva (pts)„Итак, господин, ты, будучи в сознании и бодрствуя, не видел, не слышал звуков пяти сотен повозок, проехавших совсем близко, —
apisu te, bhante, saṅghāṭi rajena okiṇṇā’ti?
apisu → apissu (bj); api hi (sya-all, km, pts1ed) | apisu → api hi (pts) | apisu → api hi (cck: sī. syā. pī.) | okiṇṇāti → okiṇṇā ti (bjt, pts) | saṅghāṭi → saṁghāṭi (pts)а между тем твоя ткань, господин, покрылась пылью“.
‘Evamāvuso’ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)„Да, почтенный“.
Atha kho, bhante, tassa purisassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда, господин, этот человек подумал так:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti.„Поистине чудесно, поистине необычайно!
Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti.
atikkantāni → atikkamantāni (bj) | dakkhati → dakkhiti (bj) | dakkhiti → Scd -iti; K dakkhati; Bm atikkantāni n'; eva akkhasi. (pts note) | sossatīti → Bm assositi. (pts note) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | atikkantāni neva dakkhati → atikkamantāni n eva dakkhiti (pts)В столь покойном состоянии пребывают странники, что, даже будучи в сознании и бодрствуя, [человек] не видит, не слышит звуков пяти сотен повозок, проехавших совсем близко!“
Āḷāre kālāme uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā pakkāmī”ti.
pavedetvā → paveditvā (bj)И выразив великое удовлетворение Аларой Каламой, он удалился”.
“Taṁ kiṁ maññasi, pukkusa,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)“Как же ты думаешь об этом, Пуккуса?
katamaṁ nu kho dukkarataraṁ vā durabhisambhavataraṁ vā—
katamaṁ nu → katamannu (bjt) | katamaṁ → kataman (pts)Что труднее совершить или чего труднее достичь:
yo vā saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyya;
vā → (bj, pts) | atikkantāni → atikkamantāni (bj) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | atikkantāni neva → atikkamantāni n eva (pts)чтобы находящийся в сознании и бодрствующий не видел, не слышал звуков пяти сотен повозок, проехавших совсем близко,
yo vā saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti?
vijjullatāsu → vijjutāsu (bj, sya-all, km, pts1ed) | gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | vijjullatāsu → vijjutāsu (pts) | vijjutāsu → vijjullatāsu (bj: machasaṁ) | vijjullatāsu → vijjutāsu (cck: sī. syā. pī.) | suṇeyyāti → suṇeyyā ti (bjt) | neva → n eva (pts)или же чтобы находящийся в сознании и бодрствующий не видел, не слышал звуков, когда льёт дождь, шумит буря, низвергаются молнии и разрываются громовые стрелы?”
“Kiñhi, bhante, karissanti pañca vā sakaṭasatāni cha vā sakaṭasatāni satta vā sakaṭasatāni aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni, sakaṭasahassaṁ vā sakaṭasatasahassaṁ vā.
aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni → nava vā sakaṭasatāni dasa vā sakaṭasatāni (sya-all, km, pts1ed) | sakaṭasahassaṁ → dasa (sya-all) | bhante → bhante tāni (pts) | vā sakaṭasatasahassaṁ → (pts) | sakaṭasatāni → nava vā sakaṭasatāni dasa vā sakaṭasatāni (cck: sī.) | hi → Sc om. (pts note) | kiñhi → kiṁ hi (th, pts) | sakaṭasatasahassaṁ → sakaṭasatāni sahassaṁ (th) | sakaṭasatāni → sakaṭa-satāni (pts) | + → sakaṭa-satāni dasa vā (pts) | sakaṭasahassaṁ → sakaṭa-sataṁ (pts) | sakaṭasatasahassaṁ → sakaṭa-sahassaṁ (pts)“Что, господин, могут сделать эти пять сотен повозок, или шесть сотен повозок, или семь сотен повозок, или восемь сотен повозок, или девять сотен повозок, или десять сотен повозок — сотни повозок или тысячи повозок?
Atha kho etadeva dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti.
gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | atha kho → sakaṭasatāni athakho (sya-all) | vijjullatāsu → vijjutāsu (sya-all, pts) | pana → (pts) | sakaṭasatāni → sakaṭasatasahassaṁ vātipi pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note) | dukkaratarañceva → dukkarataraṁ ceva (my, bjt) | etadeva dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca → etad eva dukkarataraṁ eva durabhisambhavatarañ ca (pts) | neva → n eva (pts)Ведь, конечно, и труднее совершить, и труднее достичь, чтобы находящийся в сознании и бодрствующий не видел, не слышал звуков, когда льёт дождь, шумит буря, низвергаются молнии и разрываются громовые стрелы”.
“Ekamidāhaṁ, pukkusa, samayaṁ ātumāyaṁ viharāmi bhusāgāre.
bhusāgāre → bhūsāgāre (bj, sya-all) | ekamidāhaṁ → ekaṁ idāhaṁ (pts)“Однажды, Пуккуса, я пребывал в Бхусагаре в Атуме.
Tena kho pana samayena deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā avidūre bhusāgārassa dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā.
balibaddā → balivaddā (bj, pts1ed) | gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | vijjullatāsu → vijjutāsu (sya-all, pts) | bhusāgārassa → bhūsāgārassa (sya-all) | avidūre → (pts) | balibaddā → balivaddā (pts) | balibaddā → balibaddā (cck: sī. pī.)И в это самое время полил дождь, зашумела буря, стали низвергаться молнии и разрываться громовые стрелы, так, что были убиты двое братьев-земледельцев и четыре упряжных быка.
Atha kho, pukkusa, ātumāya mahājanakāyo nikkhamitvā yena te dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā tenupasaṅkami.
cattāro → cattārā (bj) | balibaddā → balivaddā (bj) | ātumāya → ātumāyaṁ (sya-all) | balibaddā tenupasaṅkami → balivaddā ten upasaṁkami (pts) | Ātumāya → Sc -mayā; Sdt -māyā; Bm Pukkuasāhumāyaṁ; K -yaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mahājanakāyo → mahā-jana-kāyo (pts)И вот, Пуккуса, большая толпа людей вышла из Атумы и приблизилась к двум убитым братьям-земледельцам и четырём упряжным быкам.
Tena kho panāhaṁ, pukkusa, samayena bhusāgārā nikkhamitvā bhusāgāradvāre abbhokāse caṅkamāmi.
bhusāgārā → bhūsāgārā (sya-all) | bhusāgāradvāre → bhūsāgāradvāre (sya-all) | bhusāgāradvāre → bhusāgāra-dvāre (pts) | caṅkamāmi → caṁkamāmi (pts)И в это самое время, Пуккуса, я, выйдя из Бхусагары, прогуливался по открытому месту у ворот Бхусагары.
Atha kho, pukkusa, aññataro puriso tamhā mahājanakāyā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho ahaṁ, pukkusa, taṁ purisaṁ etadavocaṁ:
atha kho → athakho (th) | mahājanakāyā → mahā-janakāyā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavocaṁ → etad avocaṁ (pts)И вот, Пуккуса, некий человек из этой большой толпы людей приблизился ко мне; приблизившись и приветствовав меня, он стал в стороне. И вот, Пуккуса, я сказал этому человеку, стоящему в стороне:
‘kiṁ nu kho eso, āvuso, mahājanakāyo sannipatito’ti?
kiṁ nu kho eso → kinnukho so (bj) | eso → so (sya-all, pts) | kiṁ nu → kinnu (th) | kiṁ → kin (pts) | mahājanakāyo sannipatitoti → mahā-jana-kāyo sannipatito ti (pts)„Отчего, почтенный, собралась эта большая толпа людей?“
‘Idāni, bhante, deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā.
gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | balibaddā → balivaddā (bj) | vijjullatāsu → vijjutāsu (sya-all, pts) | balibaddā ettheso → balivaddā etth eso (pts)„Сейчас, господин, когда лил дождь, шумела буря, низвергались молнии и разрывались громовые стрелы, были убиты двое братьев-земледельцев и четыре упряжных быка.
Ettheso mahājanakāyo sannipatito.
ettheso → ettha so (sya-all) | eso → Bm K ettha so. (pts note) | ettheso mahājanakāyo → etth eso mahā-jana-kāyo (pts)Вот здесь и собралась большая толпа людей.
Tvaṁ pana, bhante, kva ahosī’ti?
kva → kuhiṁ (bj) | kva → Scdt kuhiṁ; Bm omits. (pts note) | tvaṁ pana → tvampana (bjt) | kva ahosīti → kuhiṁ ahosī ti (bjt)Где же был ты, господин?“
‘Idheva kho ahaṁ, āvuso, ahosin’ti.
idheva → idh eva (pts) | ahosinti → ahosin ti (pts)„И я тоже, почтенный, был здесь“.
‘Kiṁ pana, bhante, addasā’ti?
bhante → bhante na (bj) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | addasāti → na addasā ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Видел ли ты, господин, что-нибудь?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.
ahaṁ → (pts) | addasanti → addasan ti (pts)„Нет, почтенный, я не видел“.
‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | assosīti → assosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Слышал ли ты, господин, звуки?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.
assosinti → assosin ti (pts)„Нет, почтенный, я не слышал звуков“.
‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Спал ли ты, господин?“
‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.
ahosinti → ahosin ti (pts)„Нет, почтенный, я не спал“.
‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | kiṁ → kim (pts)„Находился ли ты, господин, в сознании?“
‘Evamāvuso’ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)„Да, почтенный “.
‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva addasa, na pana saddaṁ assosī’ti?
gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | vijjullatāsu → vijjutāsu (sya-all, pts) | assosīti → assosī ti (bjt) | neva → n eva (pts)„Итак, господин, ты, будучи в сознании и бодрствуя, не видел, не слышал звуков, когда лил дождь, шумела буря, низвергались молнии и разрывались громовые стрелы“.
‘Evamāvuso’ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)„Да, почтенный“.
Atha kho, pukkusa, tassa purisassa etadahosi:
tassa → (cck) | atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда, Пуккуса, этот человек подумал так:
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti.„Поистине чудесно, поистине необычайно! В столь покойном состоянии пребывают странники,
Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti.
sossatī’ti → suṇissati (sya-all); suṇissatīti (km) | gaḷagaḷāyante vijjullatāsu → galagalāyante vijjutāsu (bj) | asaniyā → asaṇiyā (bj) | dakkhati → dakkhiti (bj); dakkhissati (sya-all) | vijjullatāsu → vijjutāsu (sya-all, pts) | sossatīti → suṇissatīti (sya-all) | sossatī’ti → suṇissati (cck: syā.) | dakkhiti → Scdt K dakkhissati. (pts note) | sossatīti → K suṇissatīti. (pts note) | neva dakkhati → n eva dakkhiti (pts)что, даже будучи в сознании и бодрствуя, [человек] не видит, не слышит звуков, когда льёт дождь, шумит буря, низвергаются молнии и разрываются громовые стрелы“.
Mayi uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmī”ti.
maṁ abhivādetvā → (sya-all)И выразив великое удовлетворение мной, он приветствовал меня и, обойдя с правой стороны, удалился”.
Evaṁ vutte, pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca:
mallaputto → malla-putto (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И когда так было сказано, Пуккуса Маллапутта сказал Благостному:
“esāhaṁ, bhante, yo me āḷāre kālāme pasādo taṁ mahāvāte vā ophuṇāmi sīghasotāya vā nadiyā pavāhemi.
sīghasotāya → siṅghasotāya (mr) | ophuṇāmi → opunāmi (bj, pts); ophunāmi (sya-all) | me → (sya-all) | kālāme → kāḷāme (pts) | sīghasotāya → siṅghasotāya (cck: ka.) | me → K om. (pts note) | mahāvāte → mahā-vāte (pts) | ophuṇāmi sīghasotāya → opunāmi sīgha-sotāya (pts)“Вот, господин, я, [словно] могучим ветром, отсеиваю, [словно] быстротекущей рекой, смываю [с себя] удовлетворение Аларой Каламой.
Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.Превосходно, господин! Превосходно, господин!
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evameva (bj, pts); dakkhanti evameva (sya-all) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela-pajjotam (pts) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)И вот, господин, я иду как к прибежищу к Благостному, и к дхамме, и к сангхе монахов.
Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | ajjatagge → ajjat agge (pts) | gatanti → gatan ti (pts)Пусть же Благостный примет меня как преданного мирянина, отныне и на всю жизнь нашедшего [здесь] прибежище”.
Atha kho pukkuso mallaputto aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th) | mallaputto → malla-putto (pts)И тогда Пуккуса Маллапутта обратился к одному человеку:
“iṅgha me tvaṁ, bhaṇe, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āharā”ti.
āharāti → āhārati (bj) | siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | yugaṁ → Bm K yuga-, and below. (pts note) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts)“Принеси-ка ты мне пару чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения”.
“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso pukkusassa mallaputtassa paṭissutvā taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āhari.
āhari → āharasi (mr) | kho → (bj) | siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | āhari → āharasi (cck: ka.) | āhari → Sct adāsi; Sd adāsiṁ (pts note) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | mallaputtassa → malla-puttassa (pts) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Пуккусой Маллапуттой этот человек и принёс ему пару чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения.
Atha kho pukkuso mallaputto taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato upanāmesi:
siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | mallaputto → malla-putto (pts) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts)И тогда Пуккуса Маллапутта поднёс Благостному эту пару чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения, [со словами]:
“idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ, taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyā”ti.
paṭiggaṇhātu → patigaṇhātu (bj) | siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | me → me bhante (sya-all, pts) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | idaṁ bhante → idambhante (bjt) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | taṁ me → tamme bhante (bjt) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | taṁ → tam (pts) | paṭiggaṇhātu → paṭigaṇhātu (pts)“Вот, господин, пара чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения; пусть, господин, Благостный окажет милость мне и примет их”.
“Tena hi, pukkusa, ekena maṁ acchādehi, ekena ānandan”ti.
tena hi → tenahi (th) | ānandanti → ānandan ti (pts)“Тогда, Пуккуса, покрой одной [одеждой] меня, а другой — уважаемого Ананду”,
“Evaṁ, bhante”ti kho pukkuso mallaputto bhagavato paṭissutvā ekena bhagavantaṁ acchādeti, ekena āyasmantaṁ ānandaṁ.
acchādeti → acchādesi (bj, sya-all, pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | mallaputto → malla-putto (pts)…
Atha kho bhagavā pukkusaṁ mallaputtaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
atha kho → athakho (th) | mallaputtaṁ → malla-puttaṁ (pts)И тогда Благостный наставил, побудил, воодушевил, порадовал Пуккусу Маллапутту добродетельной беседой.
Atha kho pukkuso mallaputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | mallaputto → malla-putto (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)И вот Пуккуса Маллапутта, наставленный, побуждённый, воодушевлённый, обрадованный добродетельной беседой с Благостным, поднялся с сиденья, приветствовал Благостного и, обойдя [его] с правой стороны, удалился.
Atha kho āyasmā ānando acirapakkante pukkuse mallaputte taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmesi.
siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | acirapakkante → acira-pakkante (pts) | mallaputte → malla-putte (pts) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts)И вот, вскоре после того как Пуккуса Маллапутта удалился, уважаемый Ананда одел тело Благостного в эту пару чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения,
Taṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyati.
hataccikaṁ viya → vītaccikaṁ viya (bj, pts1ed); hatacchikaṁ viya (sya-all) | hataccikaṁ → vītaccikaṁ (bj, pts); hatacchikaṁ (sya-all) | viya → vītaccikaṁviya (cck: sī. pī.) | vītaccikaṁ → Sc vit-; Sd vitāsikaṁ; St vītasikaṁ; Bm satacchitaṁ; K hatacchikaṁ and below. (pts note)и, когда тело Благостного было одето в эти [одежды, они] словно лишились блеска.
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, yāva parisuddho, bhante, tathāgatassa chavivaṇṇo pariyodāto.
chavivaṇṇo → chavi-vaṇṇo (pts)“Чудесно, господин, необычайно, господин, что столь чист, господин, и ясен цвет кожи Благостного!
Idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyatī”ti.
kāyaṁ → (bj); kāyaṁ upanāmesiṁ taṁ bhagavato kāyaṁ (pts) | hataccikaṁ → vītaccikaṁ (bj, pts); hatacchikaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts) | vītaccikaṁ → Sc vitasikaṁ; Sdt vītasikaṁ; Bm haticchitaṁ. (pts note) | idaṁ bhante → idambhante (bjt) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇaṁ yugaṁ maṭṭaṁ (pts)Вот, господин, я одел тело Благостного в пару чистых златоцветных [одежд], пригодных для ношения, и, когда тело Благостного было одето в эти [одежды, они] словно лишились блеска”.
“Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.
evametaṁ → dvīsu kho (bj, sya-all) | dvīsu → (bj, sya-all); dvīsu kho ānanda (pts) | evametaṁ ānanda evametaṁ → evam etaṁ (pts) | kāyo → (pts) | chavivaṇṇo → chavi-vaṇṇo (pts)“Это так, Ананда. В двух случаях, Ананда, цвет кожи Татхагаты становится необычайно чистым и ясным.
Katamesu dvīsu?Каковы же эти два [случая]?
Yañca, ānanda, rattiṁ tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca rattiṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati.
rattiṁ → rattiṁ tathāgato (bj) | yañca → yañ ca (pts) | nibbānadhātuyā → nibbāna-dhātuyā (pts)В ту ночь, Ананда, когда Татхагата достигает несравненного высшего пробуждения, и в ту ночь, когда он достигает ниббаны — состояния ниббаны, свободного от всякой зависимости, —
Imesu kho, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.
kāyo → (pts) | chavivaṇṇo → chavi-vaṇṇo (pts)в этих двух случаях, Ананда, цвет кожи Татхагаты становится необычайно чистым и ясным.
Ajja kho panānanda, rattiyā pacchime yāme kusinārāyaṁ upavattane mallānaṁ sālavane antarena yamakasālānaṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
bhavissati → bhavissatīti (mr) | antarena → antare (sya-all, km) | pacchime yāme → pacchimayāme (pts) | antarena → antare (cck: syā.) | bhavissati → bhavissatīti (cck: ka.) | panānanda → pan ānanda (pts) | pacchime yāme → pacchima-yāme (pts) | sālavane → sāla-vane (pts) | yamakasālānaṁ → yamaka-sālānaṁ (pts)И вот сегодня ночью, Ананда, в последнюю ночную стражу в Кусинаре в Упаваттане — садовой роще маллов между парой деревьев сала Татхагата достигнет ниббаны.
Āyāmānanda, yena kakudhā nadī tenupasaṅkamissāmā”ti.
kakudhā → kakutthā (bj, pts) | kakudhā nadī → kakudhanadī (sya-all) | Kakutthā → Sct kuk-; Bm kakuma; K kakudha, and below. (pts note) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāmāti → ten upasaṁkamissāmāti (pts)Давай, Ананда, приблизимся к реке Какуттхе”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ, pukkuso abhihārayi;
siṅgīvaṇṇaṁ → siṅgivaṇṇaṁ (sya-all) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgivaṇṇayugaṁ maṭṭam (pts) | Siṅgi-vaṇṇa-yugaṁ → Bm K siṅgivaṇṇaṁ yuga-. (pts note) | yugamaṭṭhaṁ → yugaṁ maṭṭhaṁ (bjt) | siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ → siṅgi-vaṇṇa-yugaṁ maṭṭam (pts)Пуккуса приказал принести пару чистых златоцветных [одежд] — Tena acchādito satthā, hemavaṇṇo asobhathāti.
asobhathāti → asobhathāti ambavanūpagamanaṁ (bj) | hemavaṇṇo → somavaṇṇo (sya-all) | somavaṇṇo → hemavaṇṇo (sya-all: sī.) | hemavaṇṇo → hema-vaṇṇo (pts)Покрытый ими учитель засиял золотым цветом.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kakudhā nadī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kakudhaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami.
kakudhā → kakutthā (bj, pts) | kakudhaṁ → kakutthaṁ (bj, pts) | nhatvā → nhātvā (bj, sya-all); nahatvā (pts) | kakudhā nadī → kakudhanadī (sya-all) | kakudhaṁ nadiṁ → kakudhanadiṁ (sya-all) | nahatvā → Bm nhatvā. (pts note) | + → ambavanūpagamanaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā kakudhaṁ → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā kakutthaṁ (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)И вот Благостный вместе с большой толпой монахов приблизился к реке Какуттхе; приблизившись, он вошёл в реку Какуттху, искупался, напился, вышел на берег, приблизился к манговой роще
Upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)и, приблизившись, обратился к уважаемому Чундаке:
“iṅgha me tvaṁ, cundaka, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī”ti.
tvaṁ → (bj) | paññapehi → paññāpehi (bj) | paññapehi kilantosmi → paññāpehi kilanto smi (pts) | saṅghāṭiṁ paññapehi kilantosmi → saṁghāṭiṁ paññāpehi kilanto smi (pts)“Постели-ка мне, Чундака, ткань, сложенную вчетверо — я измучился, Чундака, и прилягу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi.
paññapesi → paññāpesi (bj, pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | saṅghāṭiṁ paññapesi → saṁghāṭiṁ paññāpesi (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Чундака и постелил сложенную вчетверо ткань.
Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā.
pāde → pādena (sya-all) | accādhāya → Sc acchādāya; Sd accādāya. (pts note) | manasikaritvā → manasi karitvā (bjt) | atha kho → athakho (th) | sīhaseyyaṁ → sīha-seyyaṁ (pts)И тогда Благостный лёг, словно лев, на правый бок, положил ногу на ногу и наделённый памятованием и сознательностью устремил ум к тому, чтобы подняться, [когда настанет время].
Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.
tattheva → tatth eva (pts)А уважаемый Чундака уселся там перед Благостным.
Gantvāna buddho nadikaṁ kakudhaṁ, acchodakaṁ sātudakaṁ vippasannaṁ;
nadikaṁ kakudhaṁ → nadiyaṁ kakutthaṁ (bj) | nadiyaṁ → K -ikaṁ. (pts note) | Kakutthaṁ → Scdt kuk-; Bm K kakudhaṁ. (pts note) sātudakaṁ → sātodakaṁ (bj, sya-all) | vippasannaṁ → acchodakaṁ, sātudakā, vippasannaṁ (bj: machasaṁ) | Acchodi-sātodika-vippasannaṁ → Sct acchodikaṁ; Scdt sātodikaṁ; Bm K acchodakaṁ sātodakaṁ. (pts note)Будда пришёл к реке Какуттха с чистой водой, приятной водой; Ogāhi satthā akilantarūpo, tathāgato appaṭimo ca loke.
akilantarūpo → sukilantarūpo (bj, pts1ed) | akilantarūpo → sukilantarūpo (pts) | akilantarūpo → sukilantarūpo (cck: sī. pī.) | akilantarūpo → sukilanta-rūpo (pts) appaṭimo ca → appaṭimodha (bj); appaṭimo va (pts1ed) | appaṭimo → appaṭimodha loke nahātvā (bj) | loke nhatvā ca pivitvā → pītvā (bj) | ca → va (pts) | ca → appaṭimodha (cck: pī.)Учитель, очень измученный, погрузился [в неё] — татхагата, которому нет равного в мире.Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā, purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe;
Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā → nhātvā ca pivitvā cudakāni sutvā (sya-all); nahatvā pitvā cudatāri satthā (pts1ed); pivitvā ca uttari (mr) | nhatvā → nhātvā (sya-all) | satthā → pivitvā cundakena, pivitvā ca uttari (cck: ka.) | udatāri → SS K pivitvā; Bm K cudakāni. (pts note) | Satthā → K sutvā. (pts note) | nhatvā → nahātvā (bjt) | pivitvā → pītvā (bjt) bhikkhugaṇassa → bhikkhu-gaṇassa (pts)Искупавшись и напившись, учитель вышел на берег среди толпы монахов, чтимый [ими]. Vattā pavattā bhagavā idha dhamme, upāgami ambavanaṁ mahesi.
Vattā → satthā (bj, sya-all, km, pts1ed) | vattā → satthā (bj, sya-all, pts) | bhagavā idha → bhagavādha (bj) | idha → dha (pts) | Vattā → satthā (cck: sī. syā. pī.) | pavattā → Bm sattāpiv-. (pts note) upāgami → upāgamī (bj)Так, проповедуя истину, учитель, Благостный, великий мудрец подошёл к манговой роще.Āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ, catugguṇaṁ santhara me nipajjaṁ;
āmantayi → āmantayī (bj, sya-all) santhara → patthara (bj, pts); santhari (sya-all) | nipajjaṁ → nipacchaṁ (bj); nipajjiṁ (sya-all) | nipacchaṁ → nipajjaṁ (bj: bahūsu) | patthara → Bm santara; K santhari. (pts note) | nipajjaṁ → K -jiṁ. (pts note)Он обратился к монаху по имени Чундака: “Расстели мне для лежанья сложенную вчетверо [ткань]” So codito bhāvitattena cundo, catugguṇaṁ santhari khippameva;
codito → vodito (bj); modito (pts) | vodito → modito (bj: machasaṁ) | modito → Sc Bm K codito. (pts note) santhari → patthari (bj) | santhari khippameva → patthari khippam eva (pts) | patthari → Bm santari; K santhari. (pts note)И обрадованный Чунда в добром расположении духа быстро расстелил сложенную вчетверо [ткань]. Nipajji satthā akilantarūpo, cundopi tattha pamukhe nisīdīti.
akilantarūpo → sukilantarūpo (bj) | akilantarūpo cundopi → sukilantarūpo cundo pi (pts) | akilantarūpo → sukilanta-rūpo (pts) pamukhe → samukhe (mr) | nisīdīti → nisīdīti dve piṇḍapātā samaphalā (bj) | pamukhe → samukhe (cck: ka.) | pamukhe → Sc -kho va; St -kho. (pts note) | cundopi → cundo pi (pts)Учитель, очень измученный, улёгся, а Чунда уселся там перед [его] лицом.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
kho → yo kho (mr) | + → dve piṇḍapātā samaphalā (bjt) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ uppādeyya:
uppādeyya → upadaheyya (bj, pts) | kho → yo kho (cck: ka.) | panānanda → pan ānanda (pts) | kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts)“Может случиться, Ананда, так, что кто-нибудь обратится с упрёком к сыну кузнеца Чунде, [говоря]:
‘tassa te, āvuso cunda, alābhā tassa te dulladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto’ti.
paribhuñjitvā → bhuñjitvā (bj) | paribhuñjitvā parinibbutoti → bhuñjitvā parinibbuto ti (pts)„Это неблагоприятно для тебя, Чунда, товарищ, это неудача для тебя, что Татхагата скончался, отведав последнее подношение пищи у тебя“.
Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo:
cundassa ānanda → cundassānanda (bj) | paṭivinetabbo → vinetabbo (bj) | + → kho (th) | kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts)Вот, Ананда, как следует тогда отклонить упрёк сыну кузнеца Чунде:
‘tassa te, āvuso cunda, lābhā tassa te suladdhaṁ,
cunda → (bj, pts)„Это благоприятно для тебя, товарищ, это удача для тебя,
yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto.
paribhuñjitvā → bhuñjitvā (bj, pts)что Татхагата скончался, отведав последнее подношение пищи у тебя.
Sammukhā metaṁ, āvuso cunda, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (bj) | paṭiggahitaṁ dveme → paṭiggahītaṁ dve me (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)Из уст Благостного я слышал, Чунда, товарищ, из [его] уст принял [эти слова]:
dveme piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.
samasamaphalā → samaphalā (bj); samā samaphalā (mr) | samavipākā → samasamavipākā (sya-all, km, pts1ed) | samavipākā → samasamavipākā (pts) | samasamaphalā → samā samaphalā (cck: ka.) | samavipākā → samasamavipākā (cck: sī. syā. pī.) | dveme → dve me (my, pts) | samavipākā → samasama-vipākā (pts)‘Есть два подношения пищи, одинаково плодоносных и одинаково вознаграждаемых и гораздо более плодоносных и заслуживающих большую похвалу, чем другие подношения пищи.
Katame dve?Каковы же эти два?
Yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati.
paribhuñjitvā → bhuñjitvā (bj, pts) | abhisambujjhati → abhisambujjhatī (bj) | yañca → yañ ca (pts) | nibbānadhātuyā → nibbāna-dhātuyā (pts)— То подношение пищи, отведав которого, Татхагата достигает несравненного высшего пробуждения, и то подношение пищи, отведав которого Татхагата достигает ниббаны — состояния ниббаны, свободного от всякой зависимости.
Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.
samasamaphalā → samaphalā (bj) | samavipākā → samasamavipākā (sya-all, pts) | ca → See Mil. 174. (pts note) | samasamaphalā samavipākā → samasama-phalā samasama-vipākā (pts)Таковы два подношения пищи, одинаково плодоносных и одинаково вознаграждаемых и гораздо более плодоносных и заслуживающих большую похвалу, чем другие подношения пищи.
Āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan’ti.
āyasmatā → panāyasmatā (bj) | vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā → sukhasaṁvattanikaṁ panāyasmatā (bjt) | sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā → vaṇṇasaṁvattanikaṁ panāyasmatā (bjt) | + → adhipateyyasaṁvattanikaṁ (th) | āyusaṁvattanikaṁ → āyu-saṁvattanikaṁ (pts) | kammāraputtena → kammāra-puttena (pts) | vaṇṇasaṁvattanikaṁ → vaṇṇa-saṁvattanikaṁ (pts) | sukhasaṁvattanikaṁ → sukha-saṁvattanikaṁ (pts) | yasasaṁvattanikaṁ → yasa-saṁvattanikaṁ (pts) | saggasaṁvattanikaṁ → sagga-saṁvattanikaṁ (pts) | ādhipateyyasaṁvattanikaṁ → ādhipateyya-saṁvattanikaṁ (pts) | upacitanti → upacitan ti (pts)Заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят долгую жизнь; заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят благородное рождение; заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят приятное; заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят славу; заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят небесный мир; заслуги, накопленные уважаемым сыном кузнеца Чундой приносят владычество’. —
Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo”ti.
vippaṭisāro paṭivinetabboti → vippāṭisāro paṭivinetabbo ti (pts) | kammāraputtassa → kammāra-puttassa (pts)Вот, Ананда, как следует тогда отклонить упрёк сыну кузнеца Чунде“”.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
atha kho → athakho (th) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | imaṁ → imam (pts)И вот в то время Благостный, постигнув это, взволнованно воскликнул:
“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyati;
cīyati → vīyati (sya-all) | cīyati → Sc ciyyati; St cīyy-; Bm veraṇana viyayati. (pts note) | saṁyamato → saññamato (bjt)“У дающего возрастает заслуга, у сдерживающегося не увеличивается враждебность. Kusalo ca jahāti pāpakaṁ, rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti.
ca → va (sya-all) | jahāti → Bm va hoti; K omits ca. (pts note) sa → K om. (pts note) | sanibbutoti → sa nibbutoti āḷāravedallabhāṇavāro (bjt) | rāgadosamohakkhayā sanibbutoti → rāga-dosa-moha-kkhayā sa nibbuto ti āḷāra-vedalla (pts)Добродетельный оставляет порочное, а успокоение — это уничтожение страсти, ненависти, заблуждения”.
Catuttho bhāṇavāro.
bhāṇavāro → kusinārā gamanaṁ (bjt) | catuttho bhāṇavāro → nibbutoti catutthabhāṇavāraṁ (th) | catuttho bhāṇavāro → bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ (pts)Окончен четвёртый раздел поучения.
26. Yamakasālā26. Саловые деревья-близнецы
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.
kusinārā → kusinārā yena (bj) | pārimaṁ tīraṁ → pārimatīraṁ (pts) | pārimaṁ tīraṁ → pārimantīraṁ (th) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | sālavanaṁ tenupasaṅkamissāmāti → sāla-vanaṁ ten upasaṁkamissāmāti (pts)“Давай, Ананда, пойдём в Кусинару, в Упаваттану — садовую рощу маллов, на другом берегу реки Хираннявати”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
kusinārā → kusinārā yena (bj) | pārimaṁ tīraṁ → pārimatīraṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | pārimaṁ tīraṁ → pārimantīraṁ (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pārimaṁ tīraṁ → pārima-tīraṁ (pts) | sālavanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → sāla-vanaṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот Благостный вместе с большой толпой монахов приблизился к Кусинаре, к Упаваттане — саловой роще маллов на другом берегу реки Хираннявати. И, приблизившись [к ней], он обратился к уважаемому Ананде:
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nipajjissāmī”ti.
paññapehi → paññāpehi (bj) | paññapehi kilantosmi → paññāpehi kilanto smi (pts) | yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ → yamaka sālānaṁ uttara-sīsakaṁ (pts)“Постели-ка мне, Ананда, между парой деревьев сала ложе изголовьем к северу — я измучился, Ананда, и прилягу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapesi.
paññapesi → paññāpesi (bj, pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ → yamaka-sālānaṁ uttara-sīsakaṁ (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда и постелил между парой деревьев сала ложе изголовьем к северу.
Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno.
pāde → pādena (sya-all) | pāde → Bm K pādena. (pts note) | accādhāya → Sc Bm acchādāya; Sd accādhāraya. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sīhaseyyaṁ → sīha-seyyaṁ (pts)И тогда Благостный лёг, словно лев, на правый бок и положил ногу на ногу, наделённый памятованием и сознательностью.
Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā honti akālapupphehi.
sabba-phāliphullā → Scd pāli-; Bm pālipullā. (pts note) | yamakasālā sabbaphāliphullā → yamaka-sālā sabba-phāliphullā (pts) | akālapupphehi → akāla-pupphehi (pts)И в это самое время, пара деревьев сала целиком покрылась цветами, хоть и не настала пора цветения.
Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.Из почтения к Татхагате они усыпали, засыпали, обсыпали тело Татхагаты.
Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | papatanti → Bm patanti, and below. (pts note) | dibbānipi → dibbāni pi (bjt) | dibbānipi mandāravapupphāni → dibbāni pi mandārava-pupphāni (pts)И с воздуха стали падать небесные цветы мандаравы — из почтения к Татхагате они усыпали, засыпали, обсыпали тело Татхагаты.
Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | papatanti → sampatanti (sya-all) | papatanti → Bm patanti; K sampat-. (pts note) | dibbānipi → dibbāni pi (bjt) | dibbānipi candanacuṇṇāni → dibbāni pi candana-cuṇṇāni (pts)И с воздуха стала падать небесная сандаловая пудра — из почтения к Татхагате она усыпала, засыпала, обсыпала тело Татхагаты.
Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya.
dibbānipi tūriyāni antalikkhe → dibbāni pi turiyāni antaḷikkhe (bj) | tūriyāni → turiyāni (sya-all) | dibbānipi tūriyāni → dibbāni pi turiyāni (pts) | vajjanti → vajjenti (pts) | vajjenti → Bm K -anti and below. (pts note)Из почтения к Татхагате в воздухе заиграла небесная музыка.
Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhe → antaḷikkhe (bj) | dibbānipi → dibbāni pi (bjt, pts)Из почтения к Татхагате в воздухе зазвучали небесные песнопения.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“sabbaphāliphullā kho, ānanda, yamakasālā akālapupphehi.
kho → Sc pāliphūlako; Sd phāliphullakokhā; Bm phālipullā kho. (pts note) | akālapupphehi → Bm adds te. (pts note) | sabbaphāliphullā → sabba-phāliphullā (pts) | yamakasālā → yamaka-sālā (pts)“Вот, Ананда, пара деревьев сала целиком покрылась цветами, хоть и не настала пора цветения.
Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.
te → (sya-all, pts)Из почтения к Татхагате они усыпали, засыпали, обсыпали тело Татхагаты.
Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | dibbānipi → dibbāni pi (bjt) | dibbānipi mandāravapupphāni → dibbāni pi mandārava-pupphāni (pts)И с воздуха стали падать небесные цветы мандаравы — из почтения к Татхагате они усыпали, засыпали, обсыпали тело Татхагаты.
Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | papatanti → Bm pat-, but K papat-. (pts note) | tāni → Bm tānitāni. (pts note) | sarīraṁ → Bm sariyaṁ (a second time). (pts note) | dibbānipi candanacuṇṇāni → dibbāni pi candana-cuṇṇāni (pts)И с воздуха стала падать небесная сандаловая пудра — из почтения к Татхагате она усыпала, засыпала, обсыпала тело Татхагаты.
Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya.
dibbānipi tūriyāni antalikkhe → dibbāni pi turiyāni antaḷikkhe (bj) | tūriyāni → turiyāni (sya-all) | dibbānipi tūriyāni → dibbāni pi turiyāni (pts) | vajjanti → vajjenti (pts)Из почтения к Татхагате в воздухе заиграла небесная музыка.
Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.
antalikkhe → antaḷikkhe (bj) | vattanti → Bm patt-. (pts note) | dibbānipi → dibbāni pi (bjt, pts)Из почтения к Татхагате в воздухе зазвучали небесные песнопения.
Na kho, ānanda, ettāvatā tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā.
ettāvatā → ettāvatā va (sya-all)Но не таким образом, Ананда, оказывают внимание, проявляют заботу, уважают, чтут, преклоняются перед Татхагатой.
Yo kho, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, so tathāgataṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti apaciyati, paramāya pūjāya.
apaciyati → idaṁ padaṁ bj, sya-all, km, pts1ed potthakesu na | garuṁ karoti → garukaroti (bj, sya-all, pts) | apaciyati → (sya-all, pts) | apaciyati → idaṁ padaṁ sīsyāipotthakesu na dissati (cck note) | Yo → Scdt ye; Bm K yo. (pts note) | dhammānudhammappaṭipanno → dhammānudhammapaṭipanno (bjt, th) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (bjt, th) | dhammānudhammappaṭipanno → dhammānudhamma-paṭipanno (pts) | sāmīcippaṭipanno anudhammacārī → sāmīci paṭipanno anudhamma-cārī (pts)Когда, Ананда, монах, или монахиня, или преданный мирянин, или преданная мирянка следуют истине во всей её последовательности, следуют праведности, поступают в согласии с истиной, тогда они и оказывают внимание, проявляют заботу, уважают, чтут высшим почётом Татхагату.
Tasmātihānanda, dhammānudhammappaṭipannā viharissāma sāmīcippaṭipannā anudhammacārinoti.
evaṁ → Bm K -ñ. (pts note) | dhammānudhammappaṭipannā → dhammānudhammapaṭipannā (th) | sāmīcippaṭipannā → sāmīcipaṭipannā (th)Поэтому, Ананда, [говори так]: „Будем следовать истине во всей её последовательности, следовать праведности, поступать в согласии с истиной“ —
Evañhi vo, ānanda, sikkhitabban”ti.
sikkhitabbanti → sikkhitabbanti upavāṇa thero (bj) | evañhi → hi (bjt, pts) | sikkhitabbanti → sikkhitabban ti (pts)так, Ананда, следует поучать”.
27. Upavāṇatthera27. Старший монах Упавана
Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato purato ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.
bījayamāno → vījamāno (bj, pts) | bījayamāno atha kho → vījamāno athakho (sya-all) | Upavāṇo → Scd -no throughout; St -vaṇo, afterwards -vāṇo. (pts note)И в это самое время уважаемый Упавана, стоя перед Благостным, обмахивал Благостного.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāresi:
apasāresi → apasādesi (bj, pts); apasādeti (sya-all) | apasādesi → Bm -sāreti; K -sādeti (throughout). (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный не был удовлетворён Упаваной [и сказал]:
“apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī”ti.“Отойди, монах, не стой передо мной”.
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда уважаемый Ананда подумал так:
“ayaṁ kho āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts) | samīpacārī → samīpa-cārī (pts)“Ведь уважаемый Упавана долгое время находился вблизи Благостного, прислуживая [ему] и пребывая рядом.
Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:
apasāreti → apasādesi (bj, pts); apasādeti (sya-all) | pana → Bm om. (pts note)Однако в последний раз Благостный не был удовлетворён уважаемым Упаваной [и сказал]:
‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti.„Отойди, монах, не стой передо мной“.
Ko nu kho hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:
apasāreti → apasādesi (bj, pts); apasādeti (sya-all) | apasādesi → apasāresi (bj: kesuci)Какова же причина, каково основание, по которому Благостный не был удовлетворён уважаемым Упаваной [и сказал]:
‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?„Отойди, монах, не стой передо мной“”.
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“ayaṁ, bhante, āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts) | samīpacārī → samīpa-cārī (pts)“Почтенный, этот уважаемый Упавана долгое время находился вблизи Благостного, прислуживая [ему] и пребывая рядом,
Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:
apasāreti → apasādeti (bj, sya-all, pts)однако в последний раз Благостный не был удовлетворён уважаемым Упаваной [и сказал]:
‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti.„Отойди, монах, не стой передо мной“.
Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:
apasāreti → apasādeti (bj, sya-all); apasādesi (pts)Какова же, господин, причина, каково основание, по которому Благостный не был удовлетворён уважаемым Упаваной [и сказал]:
‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?„Отойди, монах, не стой передо мной?“”
“Yebhuyyena, ānanda, dasasu lokadhātūsu devatā sannipatitā tathāgataṁ dassanāya.
dasasu → dasasu sahassisu (bj) | lokadhātūsu → lokadhātusu (pts) | lokadhātūsu → loka-dhātusu (pts)“Большинство божеств из десяти миров, Ананда, собрались, чтобы лицезреть Татхагату.
Yāvatā, ānanda, kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ samantato dvādasa yojanāni, natthi so padeso vālaggakoṭinittudanamattopi mahesakkhāhi devatāhi apphuṭo.
vālaggakoṭinittudanamattopi → vāḷaggakoṭinittudana mattopi (bj) | sāla-vanaṁ → Bm upavattanasālavanaṁ omitting Kus- and Mall-. (pts note) | anamatto → Bm nituddhana-. (See Aṅguttara i. 65.) (pts note) | apphuṭo → Bm apuṭo. (pts note) | vālaggakoṭinittudanamattopi → vālaggakoṭinitudanamattopi (my) | dvādasa yojanāni → dvādasayojanāni (bjt) | vālaggakoṭinittudanamattopi → vālaggakoṭinituddanamattopi (th) | natthi → n atthi (pts) | vālaggakoṭinittudanamattopi → vālagga-koṭi-nittud anamatto pi (pts)На двенадцать йоджан, Ананда, вокруг Кусинары и Упаваттаны — садовой рощи маллов нет места даже размером с укол кончиком волоса, которое не было бы заполнено божествами великой силы.
Devatā, ānanda, ujjhāyanti:
ujjhāyanti → Bm upajjh-. (pts note)И божества, Ананда, ропщут:
‘dūrā ca vatamha āgatā tathāgataṁ dassanāya.
vatamha → vatamhā (bj) | ca vatamha → vatamhā (sya-all, pts) | Dūrā → Bm inserts ca. (pts note) | Tathāgataṁ → K -tassa. (pts note) | ca vatamha → vat amhā (pts)„Издалека пришли мы, чтобы лицезреть Татхагату.
Kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā.
tathāgatā → tathāgato (sya-all) | uppajjanti arahanto sammāsambuddhā → uppajjati arahaṁ sammāsambuddho (sya-all) | karahaci → Sc -hāci; so Sd corrected to -haci; Bm karassaci. (pts note) | Tathāgatā → Bm K -to. (pts note) | uppajjanti → K -jati arahaṁ -ddho (Bm -o). (pts note) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā ajja (pts)Лишь изредка приходят в мир Татхагаты — архаты, всецело пробуждённые,
Ajjeva rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
pacchime yāme → pacchimayāme (sya-all, pts) | ajjeva → ajja ca (pts) | ca → Bm ajj'; eva. (pts note) | pacchime yāme → pacchima-yāme (pts)и вот сегодня в последнюю ночную стражу свершится достижение ниббаны Татхагатой,
Ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento, na mayaṁ labhāma pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.
dassanāyāti → dassanāyāti devatā ānanda ujjhāyantīti (pts) | ayañca → ayañ ca (pts) | bhagavato → bhavagato (pts)а между тем этот монах великой силы, стоя перед Благостным, закрывает [его], и мы не можем в последний раз лицезреть Татхагату“ — так, Ананда, ропщут божества”.
“Kathaṁbhūtā pana, bhante, bhagavā devatā manasikarotī”ti?
manasikarotī”ti → manasikarontīti (sya-all, km, mr) | manasikarotīti → manasikarontīti (sya-all) | manasikarotī’’ti → manasi karontīti (cck: syā. ka.) | ujjhāyantīti → K omits dev-tīti. (pts note) | kathaṁbhūtā → kathaṁ bhūtā (bjt) | manasikarotīti → manasi karotīti (bjt) | kathaṁbhūtā → devatā ānanda ujjhāyantīti kathaṁ-bhūtā (pts)“На какого же рода божеств, господин, обращает внимание Благостный?”
“Santānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
chinnapātaṁ papatanti → chinnaṁpādaṁ viya papatanti (sya-all); chinnapātaṁ viyapapatanti (km); chinnapapātaṁ papatanti (pts1ed) | pathavīsaññiniyo → paṭhavīsaññiniyo (sya-all); paṭhavisaññiniyo (pts) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātaṁ (pts) | papatanti → chinnaṁpādaṁviya papatanti (cck: syā.) | chinna-papātaṁ → K chinna-pātaṁ viya, and below; Bm chinna-pātaṁ papat-. (pts note) | āvaṭṭanti → Scdt -ṭenti, and below; Bm K -ṭanti. (pts note) | vivaṭṭanti → vivaṭṭantiatikhippaṁ (bjt) | santānanda → sant ānanda (pts) | pathavīsaññiniyo → paṭhavi-saññiniyo (pts)“Есть Ананда, в пространстве божества, наделённые земным сознанием, которые плачут, распустив волосы, плачут, воздев руки, падают ниц поражённые, мечутся взад и вперёд, [возглашая]:
‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.
cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all, km, mr) | antaradhāyissatīti → antaradhaṁāyissatīti (cck) | cakkhuṁ → cakkhumā (cck: syā. ka.) | loke → cakkhuṁ loke (sya-all: sī.) | cakkhuṁ → K cakkhumā (text), cakkhuṁ (note), and below. (pts note) | cakkhuṁ → cakkhu (bjt)„Слишком рано достигнет ниббаны Благостный, слишком рано достигнет ниббаны Счастливый, слишком рано угаснет око мира!“
Santānanda, devatā pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo → paṭhaviyā paṭhavīsaññiniyo (sya-all); paṭhaviyā paṭhavisaññiniyo (pts) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapā taṁ (pts) | pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo kese pakiriya → paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññiniyo kesepakiriya (bjt) | santānanda → sant ānanda (pts) | pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo → paṭhaviyā paṭhavi-saññiniyo (pts) | chinnapātaṁ → chinna-papā taṁ (pts)Есть, Ананда, на земле божества, наделённые земным сознанием, которые плачут, распустив волосы, плачут, воздев руки, падают ниц поражённые, мечутся взад и вперёд, [возглашая]:
‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.
cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | cakkhu → cakkhumaṁ (bj: sīmu); cakkhuṁ (bj: __i__)„Слишком рано достигнет ниббаны Благостный, слишком рано достигнет ниббаны Счастливый, слишком рано угаснет око мира!“
Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti:
sampajānā → sampajānadā (bj) | vītarāgā → vīta-rāgā (pts)Те же божества, которые свободны от страстей, пребывают наделёнными памятованием и сознательностью, [полагая]
‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.
kutettha labbhāti → kut ettha labbā ti (pts) | labbā → Cp. 3. 63; 6. 39. (pts note) | labbhāti → labbhā ti (bjt) | saṅkhārā → saṁkhārā (pts)„Ненадёжно составленное. Откуда же может тут получиться [иначе]?“”
28. Catusaṁvejanīyaṭhāna28. Четыре места, порождающие чувство срочности
“Pubbe, bhante, disāsu vassaṁvuṭṭhā bhikkhū āgacchanti tathāgataṁ dassanāya.
vassaṁvuṭṭhā → vassaṁ vutthā (bj, sya-all, km, pts1ed) | vassaṁvuṭṭhā → vassaṁ vutthā (pts) | vuṭṭhā → vassaṁvutthā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vassaṁvuṭṭhā → vassaṁ vuṭṭhā (my)“Прежде, господин, монахи, проведя дождливое время года в [разных] местах, приходили лицезреть Благостного,
Te mayaṁ labhāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, labhāma payirupāsanāya.
payirupāsanāya → payirūpāsanāya (sya-all) | manobhāvanīye → K -nīye; SS all -niye here; but in Sum -nīye. (pts note)и мы принимали этих праведно настроенных монахов для лицезрения, принимали для оказания почёта.
Bhagavato pana mayaṁ, bhante, accayena na labhissāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, na labhissāma payirupāsanāyā”ti.
payirupāsanāyāti cattārimāni → payirūpāsanāyāti cattārīmāni (sya-all)И вот, господин, с исходом Благостного мы не сможем принимать праведно настроенных монахов для лицезрения, не сможем принимать [их] для оказания почёта”.
“Cattārimāni, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni.
dassanīyāni → Sct throughout i; so at first Sd. K throughout ī. (pts note) | saṁvejanīyāni → Sct throughout i; so at first Sd. K throughout ī. (pts note) | cattārimāni → cattārīmāni (th) | cattārimāni → cattār imāni (pts) | kulaputtassa → kula-puttassa (pts)“Существуют, Ананда, четыре места, пробуждающих трепет, которые должен лицезреть верующий из славной семьи.
Katamāni cattāri?Каковы эти четыре?
‘Idha tathāgato jāto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.
jātoti → jāto ti (pts)„Здесь родился Татхагата“ — вот, Ананда, место, пробуждающее трепет, которое должен лицезреть верующий из славной семьи.
‘Idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.
sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti → sammā-sambodhiṁ abhisambuddho ti (pts) | kulaputtassa → kula-puttassa (pts)„Здесь Татхагата достиг несравненного высшего пробуждения“ — вот, Ананда, место, пробуждающее трепет, которое должен лицезреть верующий из славной семьи.
‘Idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.
dhammacakkaṁ pavattitanti → dhamma-cakkaṁ pavattitan ti (pts) | kulaputtassa → kula-puttassa (pts)„Здесь Татхагата привёл в движение несравненное колесо дхаммы“, — вот, Ананда, место, пробуждающее трепет, которое должен лицезреть верующий из славной семьи.
‘Idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.
nibbānadhātuyā parinibbutoti → nibbāna-dhātuyā parinibbuto ti (pts) | kulaputtassa → kula-puttassa (pts)„Здесь Татхагата достиг ниббаны — состояния ниббаны, свободного от всякой зависимости,“ — вот, Ананда, место, пробуждающее трепет, которое должен лицезреть верующий из славной семьи.
Imāni kho, ānanda, cattāri saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni.
kulaputtassa → kula-puttassa (pts)Таковы, Ананда, четыре места, пробуждающих трепет, которые должен лицезреть верующий из славной семьи.
Āgamissanti kho, ānanda, saddhā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo:
bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo → bhikkhubhikkhuniyo upāsakaupāsikāyo (pts) | bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo → bhikkhu-bhikkhuniyo upāsaka-upāsikāyo (pts)И когда, Ананда, придут верующие монахи и монахини, преданные миряне и преданные мирянки, [они будут говорить]:
‘idha tathāgato jāto’tipi, ‘idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’tipi, ‘idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’tipi, ‘idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’tipi.
jātotipi → jāto ti pi (bjt, pts) | abhisambuddhotipi → abhisambuddho ti pi (bjt) | parinibbutotipi → parinibbuto ti pi (bjt, pts) | sammāsambodhiṁ abhisambuddhotipi → sammā-sambodhiṁ abhisambuddho ti pi (pts) | dhammacakkaṁ pavattitantipi → dhamma-cakkaṁ pavattitan ti pi (pts)„Здесь родился Татхагата“, — „Здесь Татхагата достиг несравненного высшего пробуждения“, — „Здесь Татхагата привёл в движение несравненное колесо дхаммы“, — „Здесь Татхагата достиг ниббаны — состояния ниббаны, свободного от всякой зависимости“.
Ye hi keci, ānanda, cetiyacārikaṁ āhiṇḍantā pasannacittā kālaṁ karissanti, sabbe te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissantī”ti.
upapajjissantīti → upapajjissantīti ānanda pucchā kathā (bj); uppajjissantīti (pts) | kālaṁ karissanti → kālaṅkarissanti (my) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | cetiyacārikaṁ → cetiya-cārikaṁ (pts) | paraṁ → param (pts)И все те, Ананда, кто проводит время, странствуя с умиротворённым сердцем и посещая святилища, с распадом тела после смерти вновь рождаются в благом небесном мире”.
29. Ānandapucchākathā29. Рассказ о вопросах Ананды
“Kathaṁ mayaṁ, bhante, mātugāme paṭipajjāmā”ti?
paṭipajjāmāti → paṭipajjāmā ti (bjt)“Как, господин, нам вести себя с женщинами?”
“Adassanaṁ, ānandā”ti.“Не глядеть [на них], Ананда”.
“Dassane, bhagavā, sati kathaṁ paṭipajjitabban”ti?
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)“Как вести себя, Благостный, если взглянули?”
“Anālāpo, ānandā”ti.“Не говорить [с ними], Ананда”.
“Ālapantena pana, bhante, kathaṁ paṭipajjitabban”ti?
ālapantena pana → ālapante (sya-all) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)“Как же вести себя, Благостный, если [они сами] заговорят?”
“Sati, ānanda, upaṭṭhāpetabbā”ti.
upaṭṭhāpetabbāti → upaṭṭhāpetabbā ti (pts)“Следует оградить себя памятованием, Ананда”.
“Kathaṁ mayaṁ, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?
paṭipajjāmāti → paṭipajjāmā ti (bjt)“Как, господин, нам обращаться с телом Татхагаты?”
“Abyāvaṭā tumhe, ānanda, hotha tathāgatassa sarīrapūjāya.
sarīrapūjāya → sarīraṁ pūjāya (sya-all) | abyāvaṭā → avyāvaṭā (pts) | sarīrapūjāya → sarīra pūjāya (pts)“Не надо вам тревожиться, Ананда, о почитании тела Татхагаты.
Iṅgha tumhe, ānanda, sāratthe ghaṭatha anuyuñjatha, sāratthe appamattā ātāpino pahitattā viharatha.
ghaṭatha anuyuñjatha → sadatthamanuyujjatha (bj); sadatthe anuyuñjatha (sya-all, km); sadattham anuyuñjatha (pts1ed); sāratthe anuyuñjatha (mr) | sāratthe → sadatthe (bj, sya-all, pts1ed) | anuyuñjatha sāratthe → sadatthamanuyujjatha sadatthe (bj) | ghaṭatha → ghaṭatha sadatthe (sya-all); ghaṭatha sadattham (pts) | sāratthe → sadatthe (pts) | ghaṭatha → cakkhumā (bj: machasaṁ); cakṣurantardhayati (bj: sabbatthivādīnaṁ mahāparinibbānasutte) | sadatthe → sāratthe ghaṭhatha anuyuñjatha (bj: machasaṁ) | anuyuñjatha → sadatthe anuyuñjatha (cck: sī. syā.); sadatthaṁ anuyuñjatha (cck: pī.); sāratthe anuyuñjatha (cck: ka.) | sadattham → Bm -ttho; K -tthe. See Mil. 408. (pts note)Трудитесь, Ананда, ради высшего блага, преследуйте высшее благо, будьте ревностны, усердны, решительны ради высшего блага.
Santānanda, khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi tathāgate abhippasannā, te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti.
abhippasannā → Bm atitapas-. (pts note) | khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi → khattiyapaṇḍitā pi brāhmaṇapaṇḍitā pi gahapatipaṇḍitā pi (bjt) | santānanda khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi → sant ānanda khattiya-paṇḍitā pi brāhmaṇapaṇḍitā pi gahapati-paṇḍitā pi (pts) | sarīrapūjaṁ → sarīra-pūjaṁ (pts)Есть, Ананда, и мудрые кшатрии, и мудрые брахманы, и мудрые домоправители, преданные Татхагате, — они окажут почёт телу Татхагаты”.
“Kathaṁ pana, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti?
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)“Как же, господин, следует обращаться с телом Татхагаты?”
“Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.
paṭipajjanti → Bm paṭipajjitabbanti. (pts note) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)“Как, Ананда, обращаются с телом царя — владыки мира, так же следует обращаться с телом Татхагаты”.
“Kathaṁ pana, bhante, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?
paṭipajjantīti → paṭipajjantī ti (bjt)“Как же, господин, обращаются с телом царя — владыки мира?”
“Rañño, ānanda, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti.
sarīraṁ → sarīre (sya-all, km, mr) | veṭhenti → veṭhentī (bj) | ahatena → Bm āhatena always. (pts note)“Тело царя — владыки мира, Ананда, окутывают новым одеянием; окутав новым одеянием, окутывают [его] чёсаной хлопчатой тканью; окутав чёсаной хлопчатой тканью, окутывают [его снова] новым одеянием.
Etenupāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti.
etenupāyena → etena upāyena (sya-all, pts) | sarīraṁ → sarīre (sya-all) | āyasāya → ayasāya (sya-all, pts) | paṭikujjitvā → paṭikujjetvā (pts) | sarīraṁ → sarīre (bj: syā, kā) | sarīraṁ → sarīre (cck: syā. ka.) | sarīraṁ → K -re. (pts note) | ayasāya → Bm āyasāya corrected to -saya. (pts note) | paṭikujjitvā → paṭikkujjitvā (th) | yugasatehi → yuga-satehi (pts) | āyasāya teladoṇiyā → ayasāya tela-doṇiyā (pts)Окутав таким образом пятьюстами парами [подобных] одежд, тело царя — владыки мира, его помещают в железный сосуд с маслом, покрывают [этот сосуд] другим железным сосудом, сооружают погребальный костёр со всевозможными благовониями, предают огню тело царя — владыки мира —
Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti.
Cātumahāpathe → cātummahāpathe (bj, sya-all, km, pts1ed) | cātummahāpathe → cātumahāpattha (bj: PTS) | Cātumahāpathe → cātummahāpathe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | cātummahāpathe → Bm catumahāpate. (pts note)и сооружают на перекрёстке надгробие царя — владыки мира.
Evaṁ kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti.Так, Ананда, обращаются с телом царя — владыки мира.
Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ.Как, Ананда, обращаются с телом царя — владыки мира, так же следует обращаться с телом Татхагаты.
Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo.
cātumahāpathe → cātummahāpathe (bjt, th, pts)Следует соорудить на перекрёстке надгробие Татхагаты.
Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
cuṇṇakaṁ → vaṇṇakaṁ (pts1ed) | sukhāya → sukhāyāti thūpārahā puggalā (bj); sukhāyāti (sya-all) | ye → ye te (sya-all) | cuṇṇakaṁ → vaṇṇakaṁ (pts) | vā → (pts) | cuṇṇakaṁ → vaṇṇakaṁ (bj: PTS) | cuṇṇakaṁ → vaṇṇakaṁ (cck: sī. pī.) | vaṇṇakaṁ → Bm K cuṇṇakaṁ. See below 6. 17; Vin. iv. 341. (pts note) | pasādessanti → Bm pasādevāssanti. 6 Recurs Aṅguttara ii. 245. (pts note) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (bjt, th)И те, кто возложат там венок, или благовоние, или красочное [украшение], или произнесут приветствие, или умиротворятся сердцем, надолго обретут благополучие и приятное.
30. Thūpārahapuggala30. Личности, достойные ступы
Cattārome, ānanda, thūpārahā.
cattārome → cattāro me (pts)Четверо [существ], Ананда, достойны надгробия.
Katame cattāro?Каковы же эти четверо?
Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho, paccekasambuddho thūpāraho, tathāgatassa sāvako thūpāraho, rājā cakkavattī thūpārahoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, km, mr) | cakkavattī thūpārahoti → cakkavatti thūpāraho (sya-all) | paccekasambuddho → paccekabuddho (pts) | tathāgatassa sāvako → tathāgatasāvako (pts) | cakkavattī → cakkavatti (cck: syā. ka.) | Tathāgata-sāvako → Bm K Tathāgatassa sāvako, and so below. (pts note) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | paccekasambuddho → pacceka-buddho (pts) | thūpārahoti → thūpāraho katamañ (pts)Татхагата, архат, всецело пробуждённый достоин надгробия, паччекабуддха достоин надгробия, ученик Татхагаты достоин надгробия, царь — владыка мира достоин надгробия.
Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho?
kiñcānanda → katamācānanda (sya-all: sī.) | Ānanda → -8 Scdt Katamānanda; K Kiñcān- (text): in a note, Katamācān-. In each subsequent par. Kiñcān-. (pts note) | kiñcānanda atthavasaṁ → ānanda attha-vasaṁ (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)По какой причине, Ананда, Татхагата, архат, всецело пробуждённый достоин надгробия?
‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.
bahujanā → bahū janā (bj, sya-all); bahujano (pts) | pasādenti → pasādeti (pts) | pasādeti → Bm K bahujanā . . . pasādenti throughout. Bm inserts te after cittaṁ. (pts note) | sammāsambuddhassa thūpoti → sammā-sambuddhassa thūpo ti (pts)Ведь [при мысли]: „Вот надгробие этого Благостного, архата, всецело пробуждённого!“ —
Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | uppajjanti → Bm K upap-, and below. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)многие люди, Ананда, умиротворятся сердцем и, умиротворясь там сердцем, они с распадом тела после смерти вновь родятся в благом небесном мире.
Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho.
atthavasaṁ → attha-vasaṁ (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)По этой причине, Ананда, Татхагата, архат, всецело пробуждённый, достоин надгробия.
Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho?
Ānanda → -11 St Kañcānanda; St Katamānanda; so each in next par. Bm K Kiñcān-, and below. (pts note) | kiñcānanda atthavasaṁ → katamañ ānanda attha-vasaṁ (pts)По какой причине, Ананда, паччека[буддха], пробуждённый, достоин надгробия?
‘Ayaṁ tassa bhagavato paccekasambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.
bhagavato paccekasambuddhassa → paccekabuddhassa (sya-all) | bahujanā → bahū janā (sya-all); bahujano (pts) | pasādenti → pasādeti (pts) | paccekasambuddhassa thūpoti → pacceka-sambuddhassa thūpo ti (pts) | bahujanā → bahu-jano (pts)Ведь [при мысли]: „Вот надгробие этого Благостного, паччека[буддхи], пробуждённого!“ —
Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)многие люди, Ананда, умиротворятся сердцем и, умиротворясь там сердцем, они с распадом тела после смерти вновь родятся в благом небесном мире.
Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho.
atthavasaṁ → attha-vasaṁ (pts) | paccekasambuddho → pacceka-sambuddho (pts)По этой причине, Ананда, паччека[буддха], пробуждённый, достоин надгробия.
Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho?
tathāgatassa sāvako → tathāgatasāvako (pts)По какой причине, Ананда, ученик Татхагаты достоин надгробия?
‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa sāvakassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.
bahujanā → bahū janā (bj, sya-all); bahujano (pts) | sāvakassa thūpoti → sāvakathūpoti (sya-all, pts) | pasādenti → pasādeti (pts) | pasādenti → bahujano cittaṁ pasādeti (bj: PTS) | sammāsambuddhassa sāvakassa thūpoti → sammā-sambuddhassa sāvaka-thūpo ti (pts)Ведь [при мысли]: „Вот надгробие ученика этого Благостного, архата, всецело пробуждённого!“ —
Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)многие люди, Ананда, умиротворятся сердцем и, умиротворясь там сердцем, они с распадом тела после смерти вновь родятся в благом небесном мире.
Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho.
tathāgatassa sāvako → tathāgatasāvako (pts) | thūpāraho → sāvakathūpo (bj: PTS) | atthavasaṁ → attha-vasaṁ (pts) | tathāgatassa sāvako → tathāgata-sāvako (pts)По этой причине, Ананда, ученик Татхагаты достоин надгробия.
Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho?
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | Ānanda → -1 Sc katamāncān-; Sdt katamānanda; Bm kiñcāpinanda. (pts note) | kiñcānanda atthavasaṁ → katamañ ānanda attha-vasaṁ (pts)По какой причине, Ананда, царь — владыка мира достоин надгробия?
‘Ayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.
tassa → (bj) | bahujanā → bahū janā (bj, sya-all); bahujano (pts) | pasādenti → pasādeti (pts) | thūpoti → thūpo ti (pts) | bahujanā → bahu-jano (pts)Ведь [при мысли]: „Вот надгробие этого добродетельного царя добродетели!“ —
Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)многие люди, Ананда, умиротворятся сердцем и, умиротворясь там сердцем, они с распадом тела после смерти вновь родятся в благом небесном мире.
Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | atthavasaṁ → attha-vasaṁ (pts)По этой причине, Ананда, царь — владыка мира достоин надгробия.
Ime kho, ānanda, cattāro thūpārahā”ti.
thūpārahāti → thūpārahāti ānandattherassa acchariyadhammā (bj) | Ime → Scdt iti; Bm K ime. (pts note) | thūpārahāti → thūpārahā ti (pts)Таковы, Ананда, четверо [существ], достойных надгробия”.
31. Ānandaacchariyadhamma31. Удивительные качества Ананды
Atha kho āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi:
kapisīsaṁ → See Jāt. iii. 23.; Vin. ii. 121. (pts note) | atha kho → athakho (th)И тогда уважаемый Ананда вошёл в обитель, оперся о притолоку двери и остановился [там], плача:
“ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako”ti.
mama → mamaṁ (bj) | mama anukampakoti → mamaṁ anukampako ti (pts) | mamaṁ → mama (bj: machasaṁ) | sekho → K sekkho. See Thera-Gāthā 1045. (pts note) | bhavissati → Scdt om., and below. (pts note) | yo → Scdt so, and below. (pts note) | ahañca vatamhi → ahañ ca vat amhi (pts)“Вот я остаюсь учеником и должен трудиться ради своего [совершенствования], а между тем мой учитель, сострадающий мне, [сейчас] достигнет ниббаны”.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к монахам:
“kahaṁ nu kho, bhikkhave, ānando”ti?
kahaṁ nu → kahannu (bjt) | kahaṁ → kahan (pts) | ānandoti → ānando ti (pts)“Где же, монахи, Ананда?”
“Eso, bhante, āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno ṭhito:“Почтенный, этот уважаемый Ананда вошёл в обитель, оперся о притолоку двери и остановился там, плача:
‘ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako’”ti.
mama anukampakoti → mamaṁ ānukampakoti (bj); mamaṁ anukampako ti (pts) | sekho → sekkho (th) | ahañca vatamhi → ahañ ca vat amhi (pts)„Вот я остаюсь учеником и должен трудиться ради своего [совершенствования], а между тем мой учитель, сострадающий мне, [сейчас] достигнет ниббаны!“”
Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к одному монаху:
“ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena ānandaṁ āmantehi:
ānandaṁ → ānandam (pts)“Иди, монах, и обратись к Ананде от моего имени:
‘satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī’”ti.„Ананда, товарищ, учитель зовёт тебя“”.
“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным монах, приблизился к уважаемому Ананде и, приблизившись, так сказал уважаемому Ананде:
“satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī”ti.“Ананда, товарищ, учитель зовёт тебя”.
“Evamāvuso”ti kho āyasmā ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:
evamāvusoti → evaṁ āvuso ti (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Хорошо, товарищ”, — согласился с этим монахом Ананда, приблизился к Благостному и, приблизившись, приветствовал Благостного и сел в стороне. И вот Благостный сказал так сидящему в стороне уважаемому Ананде:
“alaṁ, ānanda, mā soci mā paridevi, nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ:
nanu etaṁ → na nu evaṁ (sya-all) | paṭikacceva → paṭigacc eva (pts) | soci → Bm soca. (pts note) | paridevi → Bm -vā. (pts note)“Довольно, Ананда, не горюй, не плачь. Разве не проповедовал я раньше, Ананда,
‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’;
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo → nānā-bhāvo vinā-bhāvo aññathā-bhāvo (pts)что всё дорогое и приятное [нам] многообразно, подлежит отделению [от нас], ненадёжно по природе.
taṁ kutettha, ānanda, labbhā. Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, ‘taṁ vata tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ānanda → (sya-all) | tathāgatassāpi sarīraṁ → (sya-all, pts) | palujjīti → Bm taṁ vata Tathāgatassāpi sariraṁ (sic) mā palujjitaṁ. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | kutettha → kut ettha (pts) | yaṁ → yan (pts) | palokadhammaṁ → paloka-dhammaṁ (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)Откуда же, Ананда, может тут получиться так, чтобы рождённое, существующее, составленное, подверженное распаду, так и не распалось? Такого быть не может.
Dīgharattaṁ kho te, ānanda, tathāgato paccupaṭṭhito mettena kāyakammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena vacīkammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena manokammena hitena sukhena advayena appamāṇena.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts) | kāyakammena → kāya-kammena (pts) | vacīkammena hitena sukhena advayena appamāṇena → vacī-kammena (pts) | manokammena → mano-kammena (pts)Давно уже, Ананда, ты общаешься с Татхагатой, будучи дружелюбен в делах — полезных, приятных, неизменных, неисчерпаемых. Давно уже, Ананда, ты общаешься с Татхагатой, будучи дружелюбен в речах — полезных, приятных, неизменных, неисчерпаемых. Давно уже, Ананда, ты общаешься с Татхагатой, будучи дружелюбен в помыслах — полезных, приятных, неизменных, неисчерпаемых. Ты чист делами, Ананда!
Katapuññosi tvaṁ, ānanda, padhānamanuyuñja, khippaṁ hohisi anāsavo”ti.
hohisi → hehisi (bj); hohipi (sya-all) | hehisi → hohisi (bj: machasaṁ) | hohisi → Scdt hosi; K hohipi. See Sum i. 10. (pts note) | katapuññosi → katapuñño si (pts) | padhānamanuyuñja → padhānaṁ anuyuñja (pts) | anāsavoti → anāsavo ti (pts)Приложи усилие и ты скоро освободишься от порочных свойств”.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к монахам:
“yepi te, bhikkhave, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā ahesuṁ, seyyathāpi mayhaṁ ānando.
eta-paramā → Bm ekapparamā, and below. See S. v. 164. (pts note) | yepi → ye pi (bjt, pts) | etapparamāyeva → etaparamāyeva (bjt, th) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā tesampi → sammā-sambuddhā tesam pi (pts) | etapparamāyeva → eta-paramā yeva (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)“У тех Благостных, монахи, которые были в прошлом времени, — архатов, всецело пробуждённых — были такие же превосходные прислужники, как у меня — Ананда.
Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā bhavissanti, seyyathāpi mayhaṁ ānando.
yepi → ye pi (bjt, pts) | etapparamāyeva → etaparamāyeva (bjt, th) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā tesampi → sammā-sambuddhā tesam pi (pts) | etapparamāyeva → eta-paramā yeva (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)И у тех Благостных, монахи, которые будут в будущем времени, — архатов, всецело пробуждённых — будут такие же превосходные прислужники, как у меня — Ананда.
Paṇḍito, bhikkhave, ānando;
bhikkhave ānando medhāvī → kho (pts) | kho → Bm K om. (pts note)Ананда мудр, монахи,
medhāvī, bhikkhave, ānando.и он знает.
Jānāti ‘ayaṁ kālo tathāgataṁ dassanāya upasaṅkamituṁ bhikkhūnaṁ, ayaṁ kālo bhikkhunīnaṁ, ayaṁ kālo upāsakānaṁ, ayaṁ kālo upāsikānaṁ, ayaṁ kālo rañño rājamahāmattānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānan’ti.
upasaṅkamituṁ → upasaṅkamituṁ ayaṁ kālo (sya-all) | rājamahāmattānaṁ → rājamahāmattānaṁ ayaṁ kālo (sya-all) | titthiyānaṁ → titthiyānaṁ ayaṁ kālo (sya-all) | bhikkhūnaṁ → Bm K repeat ayaṁ kālo before bhikkhūnaṁ. (pts note) | upāsikānaṁ → Bm omits this phrase. (pts note) | titthiyānaṁ → K has ayaṁ kālo before both last terms; and Bm omits titthiyānaṁ. (pts note) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts) | rājamahāmattānaṁ → rāja-mahāmattānaṁ (pts) | titthiyasāvakānanti → titthiya-sāvakānan ti (pts)когда время монахам приближаться, чтобы лицезреть Татхагату, когда время монахиням, когда время преданным мирянам, когда время преданным мирянкам, когда время царю, главным советникам царя, приверженцам [других] школ и их ученикам.
Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande.
abbhutā dhammā → abbhutadhammā (sya-all, km, mr) | dhammā → abbhutadhammā (cck: syā. ka.) | abbhutā → K abbhūta, and below: Bm here abbhudhā but abbhūta below. See Aṅguttara ii. 132. (pts note) | cattārome → cattāro me (pts)У Ананды, монахи, есть четыре чудесных, необычайных свойства.
Katame cattāro?Каковы же эти четыре?
Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.
bhikkhuparisā → bhikkhu-parisā (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts)Когда, монахи, собрание монахов приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.
bhāsitenapi → bhāsitena pi (bjt, pts)и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди.
Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (sya-all, pts) | atha → Bm adds kho, and so below. (pts note) | atittāva → atittā va (th, pts) | bhikkhuparisā → bhikkhu-parisā (pts)И когда, монахи, Ананда умолкает, собрание монахов бывает недовольно.
Sace, bhikkhave, bhikkhunīparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.
bhikkhunīparisā → bhikkhunī-parisā upāsaka-parisā upāsikā-parisā (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts)Когда, монахи, собрание монахинь приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.
bhāsitenapi → bhāsitena pi (pts)и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди,
Atittāva, bhikkhave, bhikkhunīparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (sya-all) | hoti → Bm K add Ime kho bhikkhave cattāro acchariyā abbhūta-dhammā Ānande. (pts note) | atittāva → atittā va (th, pts) | bhikkhunīparisā → upāsikā parisā (pts)и когда, монахи, Ананда умолкает, собрание монахинь бывает недовольно.
Sace, bhikkhave, upāsakaparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.Когда, монахи, собрание преданных мирян приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди,
Atittāva, bhikkhave, upāsakaparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (sya-all) | atittāva → atittā va (th)и когда, монахи, Ананда умолкает, собрание праведных мирян бывает недовольно.
Sace, bhikkhave, upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.Когда, монахи, собрание преданных мирянок приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди,
Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (sya-all, pts) | atittāva → atittā va (th)и когда, монахи, Ананда умолкает, собрание преданных мирянок бывает недовольно.
Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande.
abbhutā dhammā → abbhutadhammā (sya-all) | ime kho bhikkhave → (pts)Таковы, монахи, четыре чудесных, необычайных свойства Ананды.
Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi.
abbhutā dhammā → abbhutadhammā (sya-all) | cakkavattimhi → The usual link katame cattāro is not in SS Bm or K. It is in the Aṅguttara ii. 133. (pts note)У царя — владыки мира, монахи, есть четыре чудесных, необычайных свойства.
Katame cattāro?
khattiya-parisā → K places rājānaṁ . . . hoti here first; and continues Sace bhikkhave brāhmaṇa-parisā . . . gahapati-parisā . . . samaṇa-parisā rājānaṁ . . . hoti. Bm has it twice, for Khattiyas and Samaṇas. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)Каковы же эти четыре?
Sace, bhikkhave, khattiyaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.Когда, монахи, собрание кшатриев приближается лицезреть царя — владыку мира, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)и когда царь — владыка мира держит там речь, оно испытывает удовлетворение и от речи,
Atittāva, bhikkhave, khattiyaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti.
kho → (sya-all) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | atittāva → atittā va (th)и когда, монахи, царь — владыка мира умолкает, собрание кшатриев бывает недовольно.
Sace bhikkhave, brāhmaṇaparisā …pe…Когда, монахи, собрание брахманов …
gahapatiparisā …pe…собрание домоправителей …
samaṇaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.собрание отшельников приближается лицезреть царя — владыку мира, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | bhāsitenapi → bhāsitena pi (bjt)и когда царь — владыка мира держит там речь, оно испытывает удовлетворение и от речи,
Atittāva, bhikkhave, samaṇaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti.
kho → (sya-all, pts) | cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | hoti → hotīti (sya-all) | atittāva → atittā va (th)и когда, монахи, царь — владыка мира умолкает, собрание отшельников бывает недовольно.
Evameva kho, bhikkhave, cattārome acchariyā abbhutā dhammā ānande.
abbhutā dhammā → abbhutadhammā (sya-all) | cattārome → cattāro (th)Таковы, монахи и четыре чудесных, необычайных свойства Ананды.
Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.
bhikkhuparisā → bhikkhuparisā bhikkhunīparisā upāsakaparisā upāsikāparisā (pts) | dassanena → dassanena pi (pts) | bhikkhu-parisā → K arranges this par. like the preceding. (pts note) | pi → Bm K omit. (pts note) | bhikkhuparisā → bhikkhu-parisā bhikkhunī-parisā upāsaka-parisā upāsikā-parisā (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts)Когда, монахи, собрание монахов приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.
bhāsitenapi → bhāsitena pi (bjt, pts)и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди,
Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti.
atittāva → atittā va (th)и когда, монахи, Ананда умолкает,
Atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (sya-all)собрание монахов бывает недовольно.
Sace, bhikkhave bhikkhunīparisā …pe…
bhikkhave → (bj)Когда, монахи, собрание монахинь …
upāsakaparisā …pe…собрание преданных мирян …
upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.собрание преданных мирянок приближается лицезреть Ананду, оно испытывает удовлетворение от лицезрения,
Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.и когда Ананда проповедует там истину, оно испытывает удовлетворение и от проповеди,
Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti.
atittāva → atittā va (th, pts)и когда, монахи, Ананда умолкает,
Atha kho ānando tuṇhī hoti.
kho → (pts) | atha kho → athakho (th)собрание преданных мирянок бывает недовольно.
Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande”ti.
ānandeti → ānandeti mahāsudassana sutta desanā (bj) | abbhutā dhammā → abbhutadhammā (sya-all) | ānandeti → ānande ti (pts)Таковы, монахи, четыре чудесных, необычайных свойства Ананды”.
32. Mahāsudassanasuttadesanā32. Прочтение наставления о Махасудассане
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, уважаемый Ананда сказал Благостному:
“mā, bhante, bhagavā imasmiṁ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi.
khuddakanagarake → kuḍḍanagarake (bj, pts) | parinibbāyi → parinibbāyī (bj) | sākhānagarake parinibbāyi → sākhanagarake parinibbāyatu (pts) | kuḍḍanagarake → khuddanagarake (bj: machasaṁ) | parinibbāyī → __kusinārāyaṁ (bj: machasaṁ__) | kuḍḍa-nagarake → Sc kuḍḍha-; Bm K khuddaka-. Comp. J. v. 102, 105, 106, and below, p. 169. (pts note) | sākha-nagarake → Sd K sākhā-. (pts note) | parinibbāyatu → Bm K -bāyi. (pts note) | khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi → kuḍḍa-nagarake ujjaṅgala-nagarake sākha-nagarake parinibbāyatu (pts)“Почтенный! Пусть Благостный не достигает ниббаны в этом ничтожном городке, заброшенном городке, маленьком городке.
Santi, bhante, aññāni mahānagarāni, seyyathidaṁ—
santi → santi hi (pts) | hi → Sc Bm K om. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | mahānagarāni seyyathidaṁ → mahā-nagarāni seyyathīdaṁ (pts)Есть ведь, господин, другие большие города, а именно:
campā rājagahaṁ sāvatthī sāketaṁ kosambī bārāṇasī;
kosambī bārāṇasī → kosambi bārāṇasi (pts) | sāvatthī → sāvatthi (pts)Чампа, Раджагаха, Саваттхи, Сакета, Косамби, Баранаси.
ettha bhagavā parinibbāyatu.
parinibbāyatu → parinibbātu (bj)Пусть Благостный [где-нибудь] там и достигнет ниббаны —
Ettha bahū khattiyamahāsālā, brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā tathāgate abhippasannā.
khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā → khattiya-mahāsālā brāhmaṇa mahāsālā gahapati-mahāsālā (pts)там много богатых кшатриев, богатых брахманов, богатых домоправителей, преданных Татхагате,
Te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti
sarīrapūjaṁ → sarīra-pūjaṁ (pts)и они окажут почёт останкам Татхагаты”.
“mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca:
mā hevaṁ → māhevaṁ (my, bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)“Не говори, Ананда, так, не говори, Ананда, так:
‘khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ sākhānagarakan’ti.
khuddakanagarakaṁ → kuḍḍanagarakaṁ (bj, pts) | kuḍḍa-nagarakaṁ → Sct khudda-; Bm K khuddaka-. (pts note) | khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ sākhānagarakanti → kuḍḍa-nagarakaṁ ujjaṅgala-nagarakaṁ sākha-nagarakan ti (pts)„ничтожный городок, заброшенный городок, маленький городок“.
Bhūtapubbaṁ, ānanda, rājā mahāsudassano nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | vijitāvī → Bm jivijitāvi. (pts note) | janapadatthāvariyappatto → Bm -ttāpariya-. (pts note) | janapadatthāvariyappatto → janappadatthāvariyappatto (my) | cakkavattī → cakkavatti (th) | bhūtapubbaṁ → bhūta-pubbaṁ (pts) | mahāsudassano → mahā-sudassano (pts) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | sattaratanasamannāgato → satta-ratana-samannāgato (pts)Когда-то давно, Ананда, жил царь по имени Махасудассана — владыка мира, добродетельный царь добродетели, правивший четырьмя сторонами света, победоносный, доставивший стране безопасность, наделённый семью сокровищами.
Rañño, ānanda, mahāsudassanassa ayaṁ kusinārā kusāvatī nāma rājadhānī ahosi.
mahāsudassanassa → mahā-sudassanassa (pts) | kusāvatī → kusāvātī (pts)И эта Кусинара, Ананда, звалась тогда Кусавати, служила царской столицей царю Махасудассане
puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena; uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena.
dvādasayojanāni → dvādasa yojanāni (pts) | sattayojanāni → satta yojanāni (pts)[и простиралась на] двенадцать йоджан в длину с востока на запад и на семь йоджан в ширину с севера на юг.
Kusāvatī, ānanda, rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca.
phītā → Scdt pītā; St pitātā; afterwards Scdt always pītā, Bm pītā. See ante, p. 106, below p. 170, and J. i. 29(verse 212). (pts note) | ceva → eva (pts) | bahujanā → bahu-janā (pts) | ākiṇṇamanussā → ākiṇṇa-manussā (pts)И царская столица Кусавати, Ананда, была процветающей, преуспевающей, многолюдной, полной жителей, богатой пропитанием.
Seyyathāpi, ānanda, devānaṁ āḷakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca;
āḷakamandā → ālakamandā (sya-all) | hoti → ahosi (sya-all) | Āḷakamandā → Bm -manta. (pts note) | iddhā → Bm attha. (pts note) | eva → Bm K hoti. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | bahujanā → bahu-janā (pts) | ākiṇṇayakkhā → ākiṇṇa-yakkhā (pts)Это, Ананда, как царская столица богов Алакаманда — процветающая, преуспевающая, многолюдная, полна жителей, богата пропитанием,
evameva kho, ānanda, kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca.
evameva → evam eva (pts) | ceva → eva (pts) | bahujanā → bahu-janā (pts) | ākiṇṇamanussā → ākiṇṇa-manussā (pts)так же точно, Ананда, и царская столица Кусавати была процветающей, преуспевающей, многолюдной, полной жителей, богатой пропитанием.
Kusāvatī, ānanda, rājadhānī dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiñca, seyyathidaṁ—
avivittā → Bm avitvā. See J. i. 3. Asl. 319. (pts note) | rattī → Bm K -tiñ. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | ceva rattiñca seyyathidaṁ → eva rattī ca seyyathīdaṁ (pts)В царской столице Кусавати, Ананда, днём и ночью не утихали звуки десяти [видов], а именно:
hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena pāṇitāḷasaddena ‘asnātha pivatha khādathā’ti dasamena saddena.
pāṇitāḷasaddena → tālasaddena (bj) | saṅkhasaddena → (sya-all, pts) | pāṇitāḷasaddena asnātha → tālasaddena asatha (sya-all) | mudiṅgasaddena → mutiṅgasaddena (pts) | pāṇitāḷasaddena asnātha pivatha khādathāti → tālasaddena asnāthapivathakhādathāti (pts) | gīta-saddena → Bm saṅkha-s-. (pts note) | tālasaddena → Bm pāṇi. (pts note)звуки от слонов, звуки от коней, звуки от колесниц, звуки литавр, звуки барабана, звуки лютни, звуки пения, звуки цимбал, звуки гонга и, в-десятых — звуки [возгласов]: „Ешьте, пейте, насыщайтесь!“
Gaccha tvaṁ, ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi:
kusināraṁ → kusinārāyaṁ (sya-all, pts) | Kusinārāyaṁ → Sc -nāraṁ. (pts note)Иди же, Ананда, войди в Кусинару и передай кусинарийским маллам:
‘ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (sya-all) | vāsiṭṭhā → vāseṭṭhā (sya-all: sī.) | Vāseṭṭhā → K Vāsiṭṭhā in text, and at 6. 12: in note Vāseṭṭhā. (pts note)„Сегодня ночью, васеттхи, в последнюю стражу свершится достижение ниббаны Благостным.
Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (sya-all) | abhikkamatha → abhikkhamatha (pts)Будьте сострадательны, васеттхи!
Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha—Будьте сострадательны, васеттхи, чтобы вам впоследствии не сожалеть:
amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.
amhākañca → amhākañ ca (pts)‘В нашем селении совершилось достижение ниббаны Татхагатой, а мы так и не воспользовались случаем последний раз лицезреть Татхагату’“”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.
pāvisi → pāvisi mallānaṁ vandanā (bj) | pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ → pattacīvaraṁ ādāya adutiyo kusinārāyaṁ (sya-all) | kusināraṁ → kusinārāyaṁ (pts) | adutiyo → attadutiyo (sya-all: sī.) | atta-dutiyo → K adutiyo (text): attadutiyo (note). (pts note) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ → patta-cīvaraṁ ādāya atta-dutiyo kusinārāyaṁ (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда, оделся, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду и вместе с другим [монахом] вошёл в Кусинару.
33. Mallānaṁvandanā33. Почитание Маллами
Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena.
sandhāgāre → santhāgāre (bj, pts1ed); saṇṭhāgāre (sya-all, km) | sandhāgāre → santhāgāre (pts) | sandhāgāre → santhāgāre (cck: sī. syā. pī.) | kenacideva → kenacid eva (pts)И в это самое время кусинарийские маллы собрались по некоторому делу в месте собрания.
Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi:
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami → santhāgāraṁ ten upasaṁkami (pts) | atha kho → athakho (th) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → santhāgāraṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот уважаемый Ананда приблизился к месту собрания кусинарийских маллов и, приблизившись, передал кусинарийским маллам:
“ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (sya-all)“Сегодня ночью, васеттхи, в последнюю стражу свершится достижение ниббаны Благостным.
Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (sya-all)Будьте сострадательны, васеттхи! Будьте сострадательны, васеттхи,
Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:чтобы вам впоследствии не сожалеть:
‘amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.
na → naṁ (bj) | tathāgataṁ → tathāgatassa (sya-all) | amhākañca → amhākañ ca (pts)„В нашем селении совершилось достижение ниббаны Татхагатой, а мы так и не воспользовались случаем последний раз лицезреть Татхагату“”.
Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti:
papatanti → patanti (bj) | vacanaṁ → (sya-all, pts) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātaṁ (pts) | vivaṭṭanti → (sya-all) | chinna-papātaṁ → K chinna-pātaṁ viya, cp. 6 and vi. 24. (pts note) | vivaṭṭanti → Scdt -ṭenti, cp. 6, ante: K -ṭanti, om. viv-. (pts note) | idamāyasmato → idam āyasmato (pts) | mallasuṇisā → malla-suṇisā (pts) | mallapajāpatiyo → malla-pajāpatiyo (pts) | cetodukkhasamappitā appekacce → ceto-dukkha-samappitā app ekacce (pts)И услышав это от уважаемого Ананды, маллы и дети маллов, и невестки маллов, и жены маллов стали грустить, горевать, испытали болезненный ум, а некоторые заплакали, распустив волосы, заплакали, воздев руки, упали ниц поражённые, заметались взад и вперёд, [возглашая]:
“atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī”ti.
cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | cakkhu → cakkhumā (bj: machasaṁ) | cakkhuṁ → K cakkhumā (without note). (pts note) | atikhippaṁ → atikhippam (pts)“Слишком рано достигнет ниббаны Благостный, слишком рано достигнет ниббаны Счастливый, слишком рано угаснет око мира!”
Atha kho mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu.
ca → (pts) | Upavattanaṁ → Scdt -tān-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | + → malla-puttā (pts) | mallaputtā → malla-suṇisā (pts) | cetodukkhasamappitā → ceto-dukkha-samappitā (pts) | sālavanaṁ yenāyasmā → sāla-vanaṁ yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṁkamiṁsu (pts)И тогда маллы, и дети маллов, и невестки маллов, и жены маллов, грустя, горюя, испытывая болезненный ум, приблизились к Упаваттане — садовой роще маллов, к уважаемому Ананде.
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда уважаемый Ананда подумал так:
“sace kho ahaṁ kosinārake malle ekamekaṁ bhagavantaṁ vandāpessāmi, avandito bhagavā kosinārakehi mallehi bhavissati, athāyaṁ ratti vibhāyissati.
vandāpessāmi avandito → vandāpessamiṁ avanditova (bj) | avandito → avandito ca (sya-all) | ekamekaṁ → ekam-ekaṁ (pts)“Если я разрешу кусинарийским маллам по одному поклониться Благостному, то ночь сменится днём прежде, чем Благостный получит поклон от [всех] кусинарийских маллов.
Yannūnāhaṁ kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpeyyaṁ:
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | kulaparivattaso kulaparivattaso → kula-parivattaso kula-parivattaso (pts)Поэтому теперь я поставлю кусинарийских маллов по семьям, одну за другой, и так разрешу им поклониться Благостному, [говоря при этом]:
‘itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.„Вот, господин, такой-то по имени малл вместе с детьми, жёнами, с окружением и друзьями кланяется головой в ноги Благостному“”.
Atha kho āyasmā ānando kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpesi:
atha kho → athakho (th) | kulaparivattaso kulaparivattaso → kula-parivattaso kula-parivattaso (pts)И тогда уважаемый Ананда поставил кусинарийских маллов по семьям, одну за другой, и разрешил им поклониться Благостному, [говоря при этом]:
“itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.“Вот, господин, такой-то по имени малл вместе с детьми, жёнами, с окружением и друзьями кланяется головой в ноги Благостному”.
Atha kho āyasmā ānando etena upāyena paṭhameneva yāmena kosinārake malle bhagavantaṁ vandāpesi.
vandāpesi → vandāpesi subhadda paribbājaka vatthu (bj) | Kosinārake → K Kos- as above; SS Ch Kus-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | paṭhameneva → paṭhamen eva (pts)И вот таким образом уважаемый Ананда в первую же [ночную] стражу разрешил [всем] кусинарийским маллам поклониться Благостному.
34. Subhaddaparibbājakavatthu34. История странствующего отшельника Субхадды
Tena kho pana samayena subhaddo nāma paribbājako kusinārāyaṁ paṭivasati.И в это самое время странствующий аскет по имени Субхадда обитал в Кусинаре.
Assosi kho subhaddo paribbājako:И странствующий аскет Субхадда услышал:
“ajja kira rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissatī”ti.
ajja kira → ajjeva (sya-all) | ajja → ajj eva (pts) | eva → Scdt ajja; Bm K ajj'; eva. (pts note)“Ведь как раз сегодня ночью в последнюю стражу свершится достижение ниббаны отшельником Готамой”.
Atha kho subhaddassa paribbājakassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда странствующий аскет Субхадда подумал так:
“sutaṁ kho pana metaṁ paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:
vuḍḍhānaṁ → vuddhānaṁ (bj, pts) | metaṁ → me taṁ (pts) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts)“Ведь я слыхал, как старшие, престарелые брахманы, наставники [моих] наставников говорили:
‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.
sammāsambuddhāti ajjeva → sammāsambuddhā ti ajja ca (pts) | Sammā-Sambuddhā → Sc Tathāgato loke uppanno arahaṁ sammāsambuddho; Sdt pl. as in text; Scdt K omit ti, here and below in 24. Comp. vi. 28 (below p. 168). (pts note) | sammāsambuddhāti → sammā-sambuddhā ti ajja (pts)„Лишь изредка приходят в мир Татхагаты — архаты, всецело пробуждённые“.
Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.
ajjeva → ca (pts)А сегодня ночью, в последнюю стражу свершится достижение ниббаны отшельником Готамой.
Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno,
kaṅkhādhammo → kaṅkhā-dhammo (pts)У меня же возникло чувство сомнения,
evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’”ti.
yathāhaṁ → yathā ahaṁ (sya-all, pts) | Gotame → Sct samaṇo Gotamo. (pts note) | evaṁ pasanno → evampasanno (th) | kaṅkhādhammaṁ pajaheyyanti → kaṅkhā-dhammaṁ pajaheyyan ti (pts)и вот, уверовав в отшельника Готаму, я [думаю, что] отшельник Готама сумеет так наставить меня в истине, что я избавлюсь от этого чувства сомнения”.
Atha kho subhaddo paribbājako yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
yenāyasmā → yena āyasmā (bj) | atha kho → athakho (th) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот странствующий аскет Субхадда приблизился к Упаваттане — садовой роще маллов, к уважаемому Ананде и сказал так:
“sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:
vuḍḍhānaṁ → vuddhānaṁ (bj, pts) | metaṁ → me taṁ (pts) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts)“Я слыхал, господин Ананда, как старшие, престарелые брахманы, наставники [моих] наставников говорили:
‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.
sammāsambuddhāti ajjeva → sammāsambuddhā ti ajja ca (pts) | sammāsambuddhāti → sammā-sambuddhā ti ajja (pts)„Лишь изредка приходят в мир Татхагаты — архаты, всецело пробуждённые“.
Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.
ajjeva → ca (pts)А сегодня ночью, в последнюю стражу свершится достижение ниббаны отшельником Готамой.
Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno—
kaṅkhādhammo → kaṅkhā-dhammo (pts)У меня же возникло чувство сомнения,
evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti.
pajaheyyanti → pajaheyyaṁ (bj, sya-all) | yathāhaṁ → yathā ahaṁ (sya-all, pts) | pajaheyyanti sādhāhaṁ → pajaheyyaṁ svāhaṁ (pts) | evaṁ pasanno → evampasanno (th) | kaṅkhādhammaṁ pajaheyyanti → kaṅkhā-dhammaṁ pajaheyyaṁ (pts)и вот, уверовав в отшельника Готаму, я [думаю, что] отшельник Готама сумеет так наставить меня в истине, что я избавлюсь от этого чувства сомнения.
Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti.
sādhāhaṁ → svāhaṁ (sya-all: sī.) | Svāhaṁ → K sādhāhaṁ (with svāhaṁ in note). (pts note)Да смогу я, господин Ананда, лицезреть отшельника Готаму!”
Evaṁ vutte, āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, уважаемый Ананда сказал странствующему аскету Субхадде:
“alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.
bhagavāti → bhagavā ti (pts)“Довольно, почтенный Субхадда, не досаждай Татхагате. Благостный измучился”.
Dutiyampi kho subhaddo paribbājako …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)И вот странствующий аскет Субхадда во второй раз …
tatiyampi kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот странствующий аскет Субхадда в третий раз сказал уважаемому Ананде:
“sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:
vuḍḍhānaṁ → vuddhānaṁ (bj, pts) | metaṁ → me taṁ (pts) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts)“Я слыхал, господин Ананда, как старшие, престарелые брахманы, наставники [моих] наставников говорили:
‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.
sammāsambuddhāti ajjeva → sammāsambuddhā ti ajja ca (pts) | sammāsambuddhāti → sammā-sambuddhā ti ajja (pts)„Лишь изредка приходят в мир Татхагаты — архаты, всецело пробуждённые“.
Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.
ajjeva → ca (pts)А сегодня ночью, в последнюю стражу свершится достижение ниббаны отшельником Готамой.
Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno—
kaṅkhādhammo → kaṅkhā dhammo (bjt, pts)У меня же возникло чувство сомнения,
evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti.
kaṅkhādhammaṁ pajaheyyanti → kaṅkhā dhammaṁ pajaheyyaṁ (bj) | yathāhaṁ → yathā ahaṁ (sya-all, pts) | pajaheyyanti → pajaheyyaṁ (sya-all) | pajaheyyanti sādhāhaṁ → pajaheyyaṁ svāhaṁ (pts) | evaṁ pasanno → evampasanno (th)и вот, уверовав в отшельника Готаму, я [думаю, что] отшельник Готама сумеет так наставить меня в истине, что я избавлюсь от этого чувства сомнения.
Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti.
sādhāhaṁ → svāhaṁ (pts)Да смогу я, господин Ананда, лицезреть отшельника Готаму!”
Tatiyampi kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Тогда уважаемый Ананда в третий раз сказал странствующему аскету Субхадде:
“alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.
bhagavāti → bhagavā ti (pts)“Довольно, почтенный Субхадда, не досаждай Татхагате. Благостный измучился”.
Assosi kho bhagavā āyasmato ānandassa subhaddena paribbājakena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.
kathāsallāpaṁ → kathā-sallāpaṁ (pts)А Благостный услышал эту беседу уважаемого Ананды со странствующим аскетом Субхаддой.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И вот Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“alaṁ, ānanda, mā subhaddaṁ vāresi, labhataṁ, ānanda, subhaddo tathāgataṁ dassanāya.
labhataṁ → labhatu (sya-all)“Довольно, Ананда, не препятствуй Субхадде. Пусть, Ананда, Субхадда сможет лицезреть Татхагату.
Yaṁ kiñci maṁ subhaddo pucchissati, sabbaṁ taṁ aññāpekkhova pucchissati, no vihesāpekkho.
sabbaṁ taṁ aññāpekkhova → sabbantaṁ aññāpekkho va maṁ (sya-all) | aññā-pekho → K pekkho, and in next clause. (pts note) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | aññāpekkhova → aññā-pekho va (pts) | vihesāpekkho → vihesā-pekho (pts)Всё, что спросит у меня Субхадда, он спросит, не стремясь досадить [мне], но стремясь к познанию,
Yañcassāhaṁ puṭṭho byākarissāmi, taṁ khippameva ājānissatī”ti.
yañcassāhaṁ → yaṁ cassāhaṁ (my) | yañcassāhaṁ → yañ assāhaṁ (pts) | byākarissāmi → vyākarissāmi (pts) | khippameva → khippam eva (pts)и быстро поймёт то, что разъясню [в ответ на] его вопрос”.
Atha kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда уважаемый Ананда так сказал странствующему аскету Субхадде:
“gacchāvuso subhadda, karoti te bhagavā okāsan”ti.
gacchāvuso → gacch āvuso (pts) | okāsanti → okāsan ti (pts)“Иди, Субхадда, Благостный даёт тебе позволение”.
Atha kho subhaddo paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда странствующий аскет Субхадда приблизился к Благостному; приблизившись, он обменялся с Благостным дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием и сел в стороне. И вот, сидя в стороне, странствующий аскет Субхадда так сказал Благостному:
“yeme, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa,
sādhusammatā → sādhusammatā ca (pts) | ca → Sdt va; M omits. (pts note) | saṅghino → saṁghino (ms2005) | yeme → ye me (pts) | samaṇabrāhmaṇā saṅghino → samaṇa-brāhmaṇā saṁghino (pts) | sādhusammatā bahujanassa → sādhu-sammatā ca bahu-janassa (pts)“Господин Готама, были ли те отшельники и брахманы, возглавляющие толпу [последователей], возглавляющие общину, наставники общины, известные, прославленные, основатели школ, высоко чтимые многими людьми,
seyyathidaṁ—pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, ajito kesakambalo, pakudho kaccāyano, sañcayo belaṭṭhaputto, nigaṇṭho nāṭaputto,
sañcayo → sañjayo (bj) | nāṭaputto sabbete → nātaputto sabbe te (bj); nāthaputto sabbe te (pts) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo velaṭṭhaputto (sya-all); sañjayo belaṭṭhiputto (pts) | ajito kesakambalo → ajitakesakambalī (pts) | kesakambalo → kesakambalī (sya-all: sī.) | velaṭṭhaputto → velaṭṭhiputto (sya-all: sī.) | Ajita-Kesakambalī → M. and D. i. p. 48 Ajito; K -kambalo (with -lī in footnote). (pts note) | Pakudho → Sdt kak-. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhi-putto (pts) | nāṭaputto → nātha-putto (pts)а именно: Пурана Кассапа, Маккхали Госала, Аджита Кесакамбала, Пакудха Каччаяна, Санджая Белаттхипутта, Нигантха Натхапутта —
sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū”ti?
na abbhaññiṁsūti → nābbhaññiṁsūti (bj) | abbhaññiṁsu sabbeva → abbhaññaṁsu sabbe va (pts) | abbhaññiṁsu → abbhaññaṁsu (pts) | sabbete → sabbe te (bjt, th, pts) | na abbhaññiṁsūti → nābbhaññiṁsū ti (bjt) | sabbeva → sabbe pana (th) | abbhaññiṁsūti → abbhaññaṁsūti (pts)[были ли] все они, согласно собственному уверению, наделены [истинным] познанием, или же все они не были наделены познанием, или же одни [из них] были наделены познанием, а другие не были наделены познанием?”
“Alaṁ, subhadda, tiṭṭhatetaṁ:
subhadda → subhaddaṁ (bj) | alaṁ → dhammante (sya-all) | tiṭṭhatetaṁ → tiṭṭhat etaṁ (pts)“Довольно, Субхадда! Оставь эти [вопросы]:
‘sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū’ti.
na abbhaññiṁsūti → nābbhaññiṁsūti (bj) | sabbete → sabbe te (bjt, th, pts) | sabbeva → sabbe pana (th) | abbhaññiṁsu sabbeva → abbhaññaṁsu sabbe va (pts) | abbhaññiṁsu → abbhaññaṁsu (pts) | abbhaññiṁsūti → abbhaññaṁsūti (pts)„Все ли они, согласно собственному уверению, были наделены [истинным] познанием, или же все они не были наделены познанием, или же одни [из них] были наделены познанием, а другие не были наделены познанием?“
Dhammaṁ te, subhadda, desessāmi;
desessāmi → desissāmi (bj) | dhammaṁ te → dhammante (th)Я наставлю тебя, Субхадда в истине —
taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi, bhāsissāmī”ti.
manasikarohi → manasi-karohi (pts)слушай же тщательно и внимай [тому, что] я скажу”.
“Evaṁ, bhante”ti kho subhaddo paribbājako bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным странствующий аскет Субхадда.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал:
“Yasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati. Dutiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Tatiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Catutthopi tattha samaṇo na upalabbhati.
samaṇopi tattha → samaṇo pi (bj) | dutiyopi → dutiyo pi (bjt, pts) | tatiyopi → tatiyo pi (bjt, pts) | catutthopi → catuttho pi (bjt, pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts)“Когда, Субхадда в [учении об] истине и должном поведении нет праведного восьмичленного пути, то нет там и [истинного] отшельника, и нет там отшельника второй, и нет там отшельника третьей, и нет там отшельника четвёртой [ступени].
Yasmiñca kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, samaṇopi tattha upalabbhati, dutiyopi tattha samaṇo upalabbhati, tatiyopi tattha samaṇo upalabbhati, catutthopi tattha samaṇo upalabbhati.
ca → idheva (mr) | dutiyopi → dutiyo pi (bjt, pts) | tatiyopi → tatiyo pi (bjt, pts) | catutthopi → catuttho pi (bjt, pts) | yasmiñca → yasmiñ ca (pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | samaṇopi → samaṇo pi (pts)Когда же, Субхадда в [учении об] истине и должном поведении есть праведный восьмичленный путь, то есть там и [истинный] отшельник, и есть там отшельник второй, и есть там отшельник третьей, и есть там отшельник четвёртой [ступени].
Imasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, idheva, subhadda, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo, suññā parappavādā samaṇebhi aññehi.
aññehi → aññe (bj, pts1ed) | samaṇebhi aññehi → samaṇehi aññe (bj, pts) | aññehi → aññe (cck: pī.) | upalabbhati → Two lines here recur at Majjhima i. 63 and at Aṅguttara ii. 238. (pts note) | idheva → idhe va (bjt) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | idheva → idh eva (pts)В этом же, Субхадда [моем учении об] истине и должном поведении есть праведный восьмичленный путь, и есть здесь, Субхадда, [истинный] отшельник, и отшельник второй, и отшельник третьей, и отшельник четвёртой [ступени]. Прочие ложные учения лишены [истинных] отшельников —
Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assāti.
assāti → assa (pts) | ca → ime (bj: kā) | ca → idheva (cck: ka.) | ca → Scdt idheva both here and below. See Sum. and Mil. 130. (pts note) | loko → Scdt lokehi. (pts note)пусть же, Субхадда, монахи надлежащим образом следуют этому [моему учению], и мир не будет лишён архатов.
Ekūnatiṁso vayasā subhadda, yaṁ pabbajiṁ kiṅkusalānuesī;
ekūnatiṁso → ekūnatiṁsa (sya-all) | ekūnatiṁsa → ekūnatiṁso (sya-all: sī.) | Ekūnatiṁso → K -sa (with -so in footnote). (pts note) pabbajiṁ → Sdt -ji. (pts note) | kiṅkusalānuesī → kiṁkusalānuesī (my, th, ms2005) | kiṅkusalānuesī → kiṁ kusalānuesī (bjt) | kiṅkusalānuesī → kiṁ-kusalānuesī (pts)В возрасте двадцати девяти [лет] я стал странствовать в поисках добродетели. Vassāni paññāsa samādhikāni, yato ahaṁ pabbajito subhadda;
paññāsa samādhikāni → paññāsasamādhikāni (th)Пятьдесят с лишним лет я странствовал, Субхадда, Ñāyassa dhammassa padesavattī, ito bahiddhā samaṇopi natthi.
padesavattī → padesavatti (sya-all) | Ñāyassa → Sum. ñaṇassa. But see Aṅg. v. 184. (pts note) | padesavattī → padesa-vattī (pts) samaṇopi natthi dutiyopi → (pts) | natthi → ekūnatriṁśo vayasānuprāpetā (bj: mahāvastu); ekona triṁśatko vayasā subhadra yat prāvrajaṁ kiṁ kuśalaṁ gaveṣī, paṁcāśad varṣāṇi samādhikāni, yasmādahaṁ pravrajitaඃ subhadra, āryasya dharmasya, pradēśavartanī ito bahir vai śramaṇe’sti nānyaඃ (bj: avadānaśataka)Пребывая на ниве должного [поведения] и истины, вне которой нет [истинного] отшельника,
Dutiyopi samaṇo natthi.
natthi → pi n atthi dutiyo (pts)и нет отшельника второй,
Tatiyopi samaṇo natthi.
tatiyopi → pi (pts) | natthi → n atthi tatiyo (pts)и нет отшельника третьей,
Catutthopi samaṇo natthi.
catutthopi → pi samaṇo n atthi catuttho pi (pts) | natthi → n atthi (pts)и нет отшельника четвёртой [ступени].
Suññā parappavādā samaṇebhi aññehi.
samaṇebhi aññehi → samaṇehi aññe (bj, pts)Прочие ложные учения лишены [истинных] отшельников —
Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā”ti.
arahantehi assāti → arahantehīti (bj) | arahantehī”ti → asuññōloko, arahatetāhi assāti (bj: PTS, machasaṁ)пусть же, Субхадда, монахи надлежащим образом следуют этому [моему учению], и мир не будет лишён архатов”.
Evaṁ vutte, subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, странствующий аскет Субхадда так сказал Благостному:
“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.“Превосходно, господин! Превосходно, господин!
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evameva (bj, pts); dakkhanti evameva (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (bjt, pts) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th) | telapajjotaṁ → telappajotaṁ (pts) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)Это, господин, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно Благостный с помощью многих наставлений преподал истину.
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)И вот, господин, я иду как к прибежищу к Благостному, и к дхамме, и к сангхе монахов.
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
labheyyāhaṁ → labheyyāmahaṁ (sya-all) | bhante → (pts) | Labheyyāhaṁ → Sc K insert bhante. (pts note) | labheyyaṁ → Sd -yāhaṁ. 3 Recurs D. i. 176; M. i. 391, 494; S. ii. 21, &c. (pts note) | upasampadanti → upasampadan ti (pts)Да обрету я, господин, странничество вблизи Благостного, да обрету я доступ в общину!”
“Yo kho, subhadda, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya.
aññatitthiyapubbo → añña-titthiya-pubbo (pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | āraddhacittā → āraddha-cittā (pts) | bhikkhubhāvāya → bhikkhu-bhāvāya (pts)“Кто, Субхадда, принадлежа прежде к другой школе, в соответствии с этой истиной и должным поведением стремится к странничеству, стремится к доступу в общину, тот в течение четырёх месяцев подвергается испытанию; по истечении четырёх месяцев удовлетворённые в мыслях монахи делают [его] странником и доставляют доступ в общину — к состоянию монаха.
Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.
api ca → apica (th) | mettha puggalavemattatā viditāti → m ettha puggala-vemattatā viditā ti (pts)Но и здесь мне известны различия между [отдельными] лицами”.
“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ ākaṅkhantā upasampadaṁ cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.
aññatitthiyapubbā → añña-titthiya-pubbā (pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | āraddhacittā → āraddha-cittā (pts) | bhikkhubhāvāya → bhikkhu-bhāvāya (pts) | bhikkhubhāvāyāti → bhikkhu-bhāvāyāti (pts)“Если, господин, принадлежавшие прежде к другой школе и в соответствии с истиной и должным поведением стремящиеся к странничеству, стремящиеся к доступу в общину в течение четырёх месяцев подвергается испытанию, по истечении же четырёх месяцев удовлетворённые в мыслях монахи делают [их] странниками и доставляют доступ в общину — к состоянию монаха, то в течение четырёх месяцев я буду подвергаться испытанию, по истечении же четырёх месяцев пусть удовлетворённые в мыслях монахи сделают [меня] странником и доставят доступ в общину — к состоянию монаха”.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“tenahānanda, subhaddaṁ pabbājehī”ti.
pabbājehīti evaṁ bhanteti → pabbājethāti evambhanteti (bj) | pabbājehīti → paribbājakaṁ pabbājethāti (sya-all); pabbājethāti (pts) | tenahānanda → tena h ānanda (pts)“В таком случае, Ананда, сделайте Субхадду странником”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с Благостным уважаемый Ананда.
Atha kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда странствующий аскет Субхадда так сказал уважаемому Ананде:
“lābhā vo, āvuso ānanda; suladdhaṁ vo, āvuso ānanda,
vo → te (sya-all)“Благо вам, почтенный Ананда, великое благо вам, почтенный Ананда,
ye ettha satthu sammukhā antevāsikābhisekena abhisittā”ti.
satthu → satthārā (sya-all, km, pts1ed) | antevāsikābhisekena → antevāsābhisekena (bj) | satthu → satthārā (pts) | antevāsikābhisekena abhisittāti → antevāsābhisekena abhisittā ti (pts) | ye → yo (bj: PTS) | abhisittā’ti → abhisitte (bj: PTS) | satthu → satthārā (cck: syā.) | ye → Scdt yo. (pts note) | Satthārā → Scdt Satthari. (pts note) | abhisittā → Sc -to; Sd abhipitto. (pts note)что вы посвящены здесь посвящением в ученики перед лицом учителя!”
Alattha kho subhaddo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.И так странствующий аскет Субхадда обрёл странничество вблизи Благостного, обрёл доступ в общину.
Acirūpasampanno kho panāyasmā subhaddo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti—tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
acirūpasampanno → acirupasampanno (sya-all) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | panāyasmā → pan āyasmā (pts) | nacirasseva yassatthāya → na cirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → sammad eva (pts) | tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva → tad anuttaraṁ brahmacariya-pariyosānaṁ diṭṭhe va (pts)И вскоре после того как уважаемый Субхадда обрёл доступ в общину, он, предавшись одиночеству, пребывая в усердии, рвении и решимости, скоро сам познал, испытал и обрёл в зримом мире ту цель, ради которой люди из славных семейств, оставив дом, странствуют бездомными, — несравненный венец целомудрия —
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.и постиг: “Уничтожено следующее рождение, исполнен [обет] целомудрия, сделано то, что надлежит сделать, нет ничего вслед за этим состоянием”.
Aññataro kho panāyasmā subhaddo arahataṁ ahosi.
panāyasmā → pana āyasmā (sya-all) | panāyasmā → pan āyasmā (pts)И так уважаемый Субхадда стал одним из архатов.
So bhagavato pacchimo sakkhisāvako ahosīti.
so → so ca (bj) | ca → so (bj: machasaṁ) | ahosīti → ahosī ti (bjt) | sakkhisāvako → sakkhi-sāvako (pts)Он стал последним учеником, которого Благостный обратил сам.
Pañcamo bhāṇavāro.
+ → tathāgatassa pacchimā vācā (bjt) | pañcamo bhāṇavāro → pañcamabhāṇavāraṁ samattaṁ (th) | pañcamo bhāṇavāro → hiraññavatiya-bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ (pts)Окончен пятый раздел поучения о Хираннявати.
35. Tathāgatapacchimavācā35. Последнее слово Татхагаты
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
āmantesi → āmanteti (bj) | atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к уважаемому Ананде:
“siyā kho panānanda, tumhākaṁ evamassa:
panānanda tumhākaṁ evamassa → pan ānanda tumhākam evam assa (pts)“Может быть, Ананда, у вас возникает такая мысль:
‘atītasatthukaṁ pāvacanaṁ, natthi no satthā’ti.
natthi → n atthi (pts) | satthāti → satthā ti (pts)„Отошли в прошлое слова учителя, нет у нас учителя“.
Na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)Но не следует считать так, Ананда.
Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā.
vo → kho (bj) | + → ti (bjt) | mamaccayena → mam accayena (pts)То, Ананда, [учение об] истине и должном поведении, которое я проповедовал, обучая вас, и будет после моей кончины вашим учителем.
Yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṁ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṁ samudācaritabbaṁ.
kho → te (sya-all) | kho mamaccayena → vo mam accayena (pts) | panānanda → pan ānanda (pts) | āvusovādena → āvuso-vādena (pts)После моей кончины, Ананда, вам не следует обращаться друг к другу так, как обращаются теперь монахи, со словом „товарищ“.
Theratarena, ānanda, bhikkhunā navakataro bhikkhu nāmena vā gottena vā āvusovādena vā samudācaritabbo.
vā → Sdt om. (pts note) | āvusovādena → āvuso-vādena (pts)Пусть старший монах, Ананда, обращается к младшему монаху, [называя его] по имени или роду, или со словом „товарищ“,
Navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo.
bhanteti → bhante ti (pts) | āyasmāti → āyasmā ti (pts)и пусть младший монах обращается к старшему монаху: „господин“ или „уважаемый“.
Ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatu.
samūhanatu → samūhantu (pts) | samūhanatu → samūhattu (bj: PTS) | saṅgho → saṁgho (ms2005) | saṅgho mamaccayena → saṁgho mam accayena (pts)После моей кончины, Ананда, пусть община при желании отменит незначительные и малозначительные заповеди.
Channassa, ānanda, bhikkhuno mamaccayena brahmadaṇḍo dātabbo”ti.
dātabboti → kātabbo ti (pts) | mamaccayena brahmadaṇḍo dātabboti → mam accayena brahma-daṇḍo kātabbo ti (pts)После моей кончины, Ананда, пусть монах Чханна подвергнется высшему наказанию”.
“Katamo pana, bhante, brahmadaṇḍo”ti?
brahmadaṇḍoti → brahmadaṇḍo ti (bjt) | brahmadaṇḍoti → brahma-daṇḍo ti (pts)“Каково же, господин, высшее наказание?”
“Channo, ānanda, bhikkhu yaṁ iccheyya, taṁ vadeyya.“Пусть, Ананда, монах Чханна говорит что хочет, —
So bhikkhūhi neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo”ti.
neva → n eva (pts) | anusāsitabboti → anusāsitabbo ti (pts)монахи не должны ни говорить с ним, ни увещевать, ни наставлять [его]”.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
kho → (pts) | āmantesi → Recurs Aṅg. ii. 79, 80. (pts note) | atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к монахам:
“siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:
ekabhikkhussāpi → ekabhikkhussapi (sya-all, pts) | vimati → SS vary between i and ī. (pts note) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | ekabhikkhussāpi → eka-bhikkhussa pi (pts)“Может быть, монахи, у какого-нибудь монаха есть сомнение или замешательство относительно Будды, или дхаммы, или сангхи, или пути, или способа достижения? Спрашивайте, монахи, чтобы вам впоследствии не сожалеть:
‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.
sakkhimhā → sakkhimha (bj, pts); sikkhimhā (sya-all) | sakkhimha → K -hā; Aṅg. nāsakkhimha (omitting mayaṁ). (pts note) | paṭipucchitunti → paṭipucchitu nti (my) | sammukhībhūto → sammukhī-bhūto (pts) | paṭipucchitunti → paṭipucchitun ti (pts)„Учитель находился перед нашим лицом, а мы, находясь перед лицом Благостного, не смогли спросить [его]“”.
Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.Когда так было сказано, те монахи остались безмолвны.
Dutiyampi kho bhagavā …pe…
dutiyampi → dutiyam pi (pts)И Благостный во второй раз обратился к монахам …
tatiyampi kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikakhū (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts)И Благостный в третий раз обратился к монахам:
“siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:
ekabhikkhussāpi → ekabhikkhussapi (sya-all, pts) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | ekabhikkhussāpi → eka-bhikkhussa pi (pts)“Может быть, монахи, у какого-нибудь монаха есть сомнение или замешательство относительно Будды, или дхаммы, или сангхи, или пути, или способа достижения?
‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.
sakkhimhā → sikkhimhā (sya-all); sakkhimha (pts) | paṭipucchitunti → paṭipucchitu nti (my) | sammukhībhūto → sammukhī-bhūto (pts) | paṭipucchitunti → paṭipucchitun ti (pts)Спрашивайте, монахи, чтобы вам впоследствии не сожалеть: „Учитель находился перед нашим лицом, а мы, находясь перед лицом Благостного, не смогли спросить [его]“”.
Tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.
tatiyampi → tatiyam pi (pts)И те монахи в третий раз остались безмолвны.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к монахам:
“siyā kho pana, bhikkhave, satthugāravenapi na puccheyyātha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetū”ti.
pi → So all MSS. and K and Aṅg. (pts note) | pi → Scdt omit; K Sum and Aṅg. have it. (pts note) | satthugāravenapi → satthugāravenāpi (bjt) | sahāyakopi → sahāyako pi (bjt, pts) | satthugāravenapi → satthu gāravenapi (th) | satthugāravenapi → satthu-gāravena pi (pts)“Может быть, монахи, вы не спрашиваете из почтения к учителю. Пусть же, монахи, один [из вас] обращается к другому”.
Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.Когда так было сказано, те монахи остались безмолвны.
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда уважаемый Ананда так сказал Благостному:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, imasmiṁ bhikkhusaṅghe, ‘natthi ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā’”ti.
natthi → natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe (sya-all) | abbhutaṁ → K abbhūtaṁ. (pts note) | eka-bhikkhussa → K n'; atthi imasmiṁ bhikkhu-saṁghe eka-bhikkhussāpi. Aṅg. also adds im- bh-. (pts note) | vā → Scdt omit magge vā. (pts note) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | bhikkhusaṅghe natthi ekabhikkhussāpi → bhikkhu-saṁghe n atthi eka-bhikkhussa pi (pts) | vāti → vā ti (pts)“Чудесно, господин, необычайно, господин! Я уверовал, господин, в то, что в этом собрании монахов ни у одного монаха нет ни сомнения, ни замешательства относительно Будды, или дхаммы, или сангхи, или пути, или способа достижения!”
“Pasādā kho tvaṁ, ānanda, vadesi, ñāṇameva hettha, ānanda, tathāgatassa. Natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | ñāṇameva hettha → ñāṇam eva h ettha (pts) | natthi → n atthi (pts) | bhikkhusaṅghe ekabhikkhussāpi → bhikkhusaṁghe n atthi eka-bhikkhussa pi (pts)“Ты говоришь, Ананда, из веры. У Татхагаты же есть знание этого: „В этом собрании монахов ни у одного монаха нет ни сомнения, ни замешательства относительно Будды, или дхаммы, или сангхи, или пути, или способа достижения!“.
Imesañhi, ānanda, pañcannaṁ bhikkhusatānaṁ yo pacchimako bhikkhu, so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.
sambodhiparāyaṇoti atha kho → sambodhiparāyanoti athakho (sya-all) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyano ti (pts) | imesañhi → imesaṁ hi (bjt, th, pts) | bhikkhusatānaṁ → bhikkhu-satānaṁ (pts) | avinipātadhammo → avinipāta-dhammo (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)Ведь среди пятисот этих монахов, Ананда, даже последний монах стал вступившим в поток, не подверженным падению, уверенным, движущимся к пробуждению”.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к монахам:
“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo,
handa dāni → handadāni (bjt, th)“Итак, монахи, теперь я обращаюсь к вам:
vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā”ti.
saṅkhārā → saṁkhārā (pts)„[Все] составленное подвержено старению, прилежно стремитесь к цели“”.
Ayaṁ tathāgatassa pacchimā vācā.
vācā → vācā bhagavato parinibbānaṁ (bj) | vācā → sabbatthikavādīnaṁ, masahāparinibbānasutte, evaṁ, dissate:
atha bhagavānuttarāsaṁgataඃ suvarṇavarṇaṁ bāhuṁ nissārya tān bhikṣunavocat: tathāgatasya darśanaṁ loke kadācideva bhavati yathā udumbarapuṣpaṁ kadācideva prādurbhavati aruṇavarṇa- bāhuṁ nissāyya buddhaඃ prādukarot adbhūtaṁ nimittama āgantukā saṁskārāඃ anityā utpadya vinaśyanti mā pramādethāඃ iti tasmād bhikṣavaඃ apramādena sampādayata. nāhaṁ prāmadam tena samyaksambuddhaඃ asaṁkhyeyaguṇo jātaඃ. vyayadharmāඃ saṁskārāඃ apramādena sampādethāඃ iyasmati tathāgatasya paścimā vāk (bj note)Такова [была] последняя ночь Благостного.
36. Parinibbutakathā36. Окончательная ниббана
Atha kho bhagavā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṁ samāpajji.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all, pts) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all, pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all, pts) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all, pts) | samāpajji → Comp. Ang. iv. 410-448 on these 9 anupubba-vihāras. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ākāsānañcāyatanasamāpattiyā → ākāsānañcāyatana samāpattiyā (pts) | viññāṇañcāyatanasamāpattiyā → viññāṇañcāyatana-samāpattiyā (pts) | ākiñcaññāyatanasamāpattiyā → ākiñcaññāyatana-samāpattiyā (pts) | nevasaññānāsaññāyatanaṁ → neva-saññā nāsaññāyatanaṁ (pts) | nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā → neva-saññā nāsaññāyatana-samāpattiyā (pts) | saññāvedayitanirodhaṁ → saññā-vedayita-nirodhaṁ (pts)И тогда Благостный достиг первой ступени [созерцания]. Поднявшись с первой ступени, он достиг второй ступени. Поднявшись со второй ступени, он достиг третьей ступени. Поднявшись с третьей ступени, он достиг четвёртой ступени. Поднявшись с четвёртой ступени, он достиг уровня бесконечности пространства. Поднявшись с достигнутого уровня бесконечности пространства, он достиг уровня бесконечности сознания. Поднявшись с достигнутого уровня бесконечности сознания, он достиг уровня отсутствия чего бы то ни было. Поднявшись с достигнутого уровня отсутствия чего бы то ни было, он достиг уровня ни осознавания, ни отсутствия осознавания. Поднявшись с достигнутого уровня ни осознавания, ни отсутствия осознавания, он достиг уничтожения осознавания и ощущений.
Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда уважаемый Ананда так сказал уважаемому Ануруддхе:
“parinibbuto, bhante anuruddha, bhagavā”ti.
bhagavāti nāvuso → bhagavā ti na āvuso (pts)“Почтенный Ануруддха, Благостный достиг ниббаны”.
“Nāvuso ānanda, bhagavā parinibbuto, saññāvedayitanirodhaṁ samāpanno”ti.
nāvuso → na āvuso (bj) | saññāvedayitanirodhaṁ samāpannoti → saññā-vedayita-nirodhaṁ samāpanno ti (pts)“Нет, Ананда, товарищ, Благостный не достиг ниббаны — он достиг уничтожения осознавания и ощущений”.
Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyi.
catutthajjhānā → catutthā jhānā (sya-all) | tatiyajjhānā → tatiyā jhānā (sya-all) | dutiyajjhānā → dutiyā jhānā (sya-all) | paṭhamajjhānā → paṭhamā jhānā (sya-all) | saññāvedayitanirodhasamāpattiyā → saññāvedayitanirodhasampattiyā (pts) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā → nevasaññānāsaññāyatana samāpattiyā (th) | saññāvedayitanirodhasamāpattiyā → saññā-vedayita-nirodha-sampattiyā (pts) | nevasaññānāsaññāyatanaṁ → neva-saññā nāsaññāyatanaṁ (pts) | nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā → neva-saññā nāsaññāyatana-samāpattiyā (pts) | ākiñcaññāyatanasamāpattiyā → ākiñcaññāyatana-samāpattiyā (pts) | viññāṇañcāyatanasamāpattiyā → viññāṇañcāyatana-samāpattiyā (pts) | ākāsānañcāyatanasamāpattiyā → ākāsānañcāyatana-samāpattiyā (pts)И тогда Благостный, поднявшись с достигнутого [состояния] уничтожения осознавания и ощущений, достиг уровня ни осознавания, ни отсутствия осознавания. Поднявшись с достигнутого уровня ни осознавания, ни отсутствия осознавания, он достиг уровня отсутствия чего бы то ни было. Поднявшись с достигнутого уровня отсутствия чего бы то ни было, он достиг уровня бесконечности сознания. Поднявшись с достигнутого уровня бесконечности сознания, он достиг уровня бесконечности пространства. Поднявшись с достигнутого уровня бесконечности пространства, он достиг четвёртой ступени [созерцания]. Поднявшись с четвёртой ступени, он достиг третьей ступени. Поднявшись с третьей ступени, он достиг второй ступени. Поднявшись со второй ступени, он достиг первой ступени. Поднявшись с первой ступени, он [снова] достиг второй ступени. Поднявшись со второй ступени, он достиг третьей ступени. Поднявшись с третьей ступени, он достиг четвёртой ступени. Поднявшись с четвёртой ступени, Благостный немедленно достиг ниббаны.
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso. Devadundubhiyo ca phaliṁsu.
salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁso devadundabhiyo (sya-all) | salomahaṁso → lomahaṁso (pts) | mahābhūmicālo → mahā bhūmi-cālo (pts) | salomahaṁso devadundubhiyo → lomahaṁso deva-dundubhiyo (pts)И когда Благостный достиг ниббаны, то с достижением ниббаны произошло великое землетрясение — страшное, вызывающее дрожь волосков, и разразились небесные громы.
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmāsahampati imaṁ gāthaṁ abhāsi:
brahmāsahampati → brahmā sahampati (bjt, th, pts)И когда Благостный достиг ниббаны, то с достижением ниббаны Брахма Сахампати произнёс такую строфу:
“Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṁ;
va → Scdt om. va. (pts note) | sabbeva → sabbe va (th, pts) samussayaṁ → cakkhumā loke antarahito ti (bj: machasaṁ)“Все существа в мире отбросят телесный облик, Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo;
yattha → yathā (bj, pts)Это как учитель, не имеющий равных в мире, Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)Татхагата, великой силы, пробуждённый достиг ниббаны”.
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi:
devānamindo → devānam indo (pts)И когда Благостный достиг ниббаны, то с достижением ниббаны Сакка, повелитель богов, произнёс такую строфу:
“Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;
saṅkhārā → saṁkhārā (pts) uppādavayadhammino → uppāda-vaya-dhammino (pts)“Ненадёжно [все] составленное, рождённые подвержены старению, Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṁ vūpasamo sukho”ti.
vūpasamo sukhoti → vupasamo sukho ti (pts)Родившись, они уничтожаются; приятно их умиротворение”.
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi:
gāthāyo → gāthā (th)И когда Благостный достиг ниббаны, то с достижением ниббаны уважаемый Ануруддха произнёс такие строфы:
“Nāhu assāsapassāso, ṭhitacittassa tādino;
assāsapassāso → assāsa-passāso (pts) ṭhitacittassa → ṭhita-cittassa (pts)“Остановилось дыхание у подобного [существа], стойкого сердцем, Anejo santimārabbha, yaṁ kālamakarī muni.
anejo → anejjo (th) | santimārabbha → santim ārabbha (pts) kālamakarī muni → kālam akarī munī (pts)Свободный от желаний, обретший покой, мудрец, когда исполнился [его] срок,Asallīnena cittena, vedanaṁ ajjhavāsayi;
ajjhavāsayi → ajjhavāsayī (bj) | vedanaṁ → Sd vedhanaṁ. (pts note)С непоколебимым сердцем перенёс боль; Pajjotasseva nibbānaṁ, vimokkho cetaso ahū”ti.
pajjotasseva → pajjotass eva (pts) ahū”ti → asaṁlīnena kāyena vedanāmadhivāsayan pradyotasyeva vīmokṣastasya cetasaඃ (bj: madhyamikāvānti) | ahūti → Thera-Gathā 905, 6. (pts note) | vimokkho → vimokho (pts)Словно угасание светильника, было освобождение [его] разума”.
Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṁ gāthaṁ abhāsi:И когда Благостный достиг ниббаны, то с достижением ниббаны уважаемый Ананда произнёс такую строфу:
“Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ;
tadāsi → tadā si (pts) tadāsi lomahaṁsanaṁ → tadā si loma-haṁsanaṁ (pts)“Тогда произошло землетрясение, тогда была дрожь волосков, Sabbākāravarūpete, sambuddhe parinibbute”ti.
sabbākāravarūpete → sabbākāra varūpete (pts) ti → Thera-Gathā 1046. (pts note) | parinibbuteti → parinibbute ti (pts)[Когда] чудесно наделённый всеми достоинствами пробуждённый достиг ниббаны”.
Parinibbute bhagavati ye te tattha bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti, “atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.
papatanti → patanti (bj) | antarahitoti → antarahitanti (bj, pts) | te tattha → tettha (sya-all) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātaṁ (pts) | cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | tettha → tattha ye te (sya-all: sī.) | chinna-papātaṁ → K chinnapātaṁ viya. (pts note) | āvaṭṭanti → Sdt āvaṭṭanti, here and onwards, in 5.12 -enti; Sc -enti. (pts note) | vivaṭṭanti → Sdt vivaṭṭanti, here and onwards. Sc -enti (Sd enti corrected to anti). (pts note) | cakkhuṁ → cakkhu (bjt) | avītarāgā appekacce → avīta-rāgā app ekacce (pts) | antarahitoti → antarahitan ti (pts)И когда Благостный достиг ниббаны, то некоторые из тех монахов, которые не освободились от страстей, заплакали, воздев руки, упали ниц поражённые, заметались взад и вперёд, [возглашая]: “Слишком рано достиг ниббаны Благостный, слишком рано достиг ниббаны Счастливый, слишком рано угасло око мира!”
Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti:
vītarāgā → vīta-rāgā (pts)Те же монахи, которые освободились от страстей, пребывали наделёнными памятованием и сознательностью, [полагая]:
“aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.
aniccā → aniccā vata (sya-all) | saṅkhārā → saṁkhārā (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)“Ненадёжно составленное. Откуда же может тут получиться [иначе]?”
Atha kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда уважаемый Ануруддха обратился к монахам:
“alaṁ, āvuso, mā socittha mā paridevittha.“Довольно, товарищи, не горюйте, не плачьте!
Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ:
paṭikacceva → paṭigacceva (bj, pts) | nanu → na nu (th, pts) | paṭikacceva → paṭigacc eva (pts)Разве не проповедовал раньше Благостный, товарищи,
‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | nānābhāvo vinābhāvo → nānā-bhāvo vinā-bhāvo (pts)что всё дорогое и приятное [нам] многообразно, подлежит отделению [от нас], ненадёжно по природе.
Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | kutettha → kut ettha (pts) | yaṁ → yan (pts) | saṅkhataṁ palokadhammaṁ → saṁkhataṁ paloka-dhammaṁ (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)Откуда же, товарищи, может тут получиться так, чтобы рождённое, существующее, составленное, подверженное распаду так и не распалось? Такого быть не может.
Devatā, āvuso, ujjhāyantī”ti.
ujjhāyantīti → St vijjhāyantīti. 2 See 5. 12. (pts note)Товарищи, [на нас] ропщут божества”.
“Kathaṁbhūtā pana, bhante, āyasmā anuruddho devatā manasi karotī”ti?
bhante, āyasmā anuruddho devatā manasi karotī”ti → bhante anuruddha devatā manasi karoti (bj); bhante anuruddha devatā manasikarontīti (sya-all, km, mr) | āyasmā anuruddho → anuruddha (bj, sya-all) | karotīti → karoti (bj) | manasi karotīti → manasikarontīti (sya-all) | karotī’’ti → bhante anuruddha devatā manasi karontīti (cck: syā. ka.) | kathaṁbhūtā → kathambhūtā (bjt) | kathaṁbhūtā → kathaṁ-bhūtā (pts) | manasi karotīti → manasikarotīti (pts)“На какого же рода божества, господин, обращает внимание уважаемый Ануруддха?”
“Santāvuso ānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
pathavīsaññiniyo → paṭhavisaññiniyo (bj, pts); paṭhavīsaññiniyo (sya-all) | papatanti → patanti (bj) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātaṁ (pts) | santāvuso → sant āvuso (pts) | pathavīsaññiniyo → paṭhavi-saññiniyo (pts)“Есть, Ананда, товарищ, в пространстве божества, наделённые земным сознанием, которые плачут, распустив волосы, плачут, воздев руки, падают ниц поражённые, мечутся взад и вперёд, [возглашая]:
‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti.
antarahitoti → antarahitanti (bj) | cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | cakkhuṁ → cakkhu (bjt) | antarahitoti → antarahitan ti (pts)„Слишком рано достиг ниббаны Благостный, слишком рано достиг ниббаны Счастливый, слишком рано угасло око мира!“
Santāvuso ānanda, devatā pathaviyā pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
pathaviyā pathavīsaññiniyo → paṭhaviyā paṭhavisaññiniyo (bj, pts); paṭhaviyā paṭhavīsaññiniyo (sya-all) | chinnapātaṁ → chinnapapātaṁ (pts) | chinna-papātaṁ → K pātaṁ viya. (pts note) | santāvuso ānanda → sant āvuso ānando (pts) | pathaviyā pathavīsaññiniyo → paṭhaviyā paṭhavi-saññiniyo (pts)Есть, Ананда, товарищ, на земле божества, наделённые земным сознанием, которые плачут, распустив волосы, плачут, воздев руки, падают ниц поражённые, мечутся взад и вперёд, [возглашая]:
‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti.
antarahitoti → antarahitan ti (pts)„Слишком рано достиг ниббаны Благостный, слишком рано достиг ниббаны Счастливый, слишком рано угасло око мира!“
Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti:
tā → (sya-all, pts) | vītarāgā → vīta-rāgā (pts) | adhivāsenti → adhivā senti (pts)Те же божества, которые свободны от страстей, пребывают наделёнными памятованием и сознательностью, [полагая]
‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.
saṅkhārā → saṁkhārā (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)„Ненадёжно составленное. Откуда же может тут получиться [иначе]?“”
Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca ānando taṁ rattāvasesaṁ dhammiyā kathāya vītināmesuṁ.
atha kho → athakho (th)И тогда уважаемый Ануруддха и уважаемый Ананда провели остаток этой ночи в добродетельной беседе.
Atha kho āyasmā anuruddho āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда уважаемый Ануруддха обратился к уважаемому Ананде:
“gacchāvuso ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi:
kusināraṁ → kusināraṁ kusināraṁ (bj) | gacchāvuso → gaccha āvuso (sya-all) | gacchāvuso → gacch āvuso (pts)“Иди, Ананда, товарищ, войди в Кусинару и передай кусинарийским маллам:
‘parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā,
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)„Васеттхи, Благостный достиг ниббаны!
yassadāni kālaṁ maññathā’”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)[Делайте] теперь то, что считаете нужным“”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando āyasmato anuruddhassa paṭissutvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.
pattacīvaramādāya attadutiyo → pattacīvaraṁ ādāya adutiyo (sya-all) | ānando → ānanda (pts) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya attadutiyo → patta-cīvaraṁ ādāya atta-dutiyo (pts)“Хорошо, почтенный”, — согласился с уважаемым Ануруддхой уважаемый Ананда, оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду и вместе с другим [монахом] вошёл в Кусинару.
Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti teneva karaṇīyena.
sandhāgāre → santhāgāre (bj, pts); saṇṭhāgāre (sya-all) | teneva → kena (sya-all) | kena → teneva (sya-all: sī.) | teneva → ten eva (pts)И в это самое время кусинарийские маллы собрались по некоторому делу в месте собраний.
Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi:
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami → santhāgāraṁ ten upasaṁkami (pts) | atha kho → athakho (th) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → santhāgāraṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И вот уважаемый Ананда приблизился к месту собраний кусинарийских маллов и, приблизившись, передал кусинарийским маллам:
“parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā,
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)“Васеттхи, Благостный достиг ниббаны!
yassadāni kālaṁ maññathā”ti.
yassadāni → yassa dāni (pts)[Делайте] теперь то, что считаете нужным”.
Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
papatanti → patanti (bj) | vacanaṁ → (sya-all, pts) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātam (pts) | Malla-suṇisā → Scdt suni-. (pts note) | chinna-papātam → K pātaṁ viya. See v. 21. (pts note) | cetodukkhasamappitā → ceto dukkhasamappitā (bjt) | idamāyasmato → idam āyasmato (pts) | mallaputtā → malla-puttā (pts) | mallapajāpatiyo → malla-pajāpatiyo (pts) | cetodukkhasamappitā appekacce → ceto-dukkha-samappitā app ekacce (pts)И услышав это от уважаемого Ананды, маллы и дети маллов, и невестки маллов, и жены маллов стали грустить, горевать, испытали болезненный ум, а некоторые заплакали, распустив волосы, заплакали, воздев руки, упали ниц поражённые, заметались взад и вперёд, [возглашая]:
“atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.
antarahitoti → antarahinti (bj); antarahitan ti (pts) | cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | cakkhuṁ → cakkhu (bjt)“Слишком рано достиг ниббаны Благостный, слишком рано достиг ниббаны Счастливый, слишком рано угасло око мира!”
37. Buddhasarīrapūjā37. Почести телу Будды
Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ:
āṇāpesuṁ → Sdt ānā-. (pts note) | atha kho → athakho (th)6.13. И тогда кусинарийские маллы приказали слугам:
“tena hi, bhaṇe, kusinārāyaṁ gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ sannipātethā”ti.
tāḷāvacaraṁ → Sct tal-. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | gandhamālañca sabbañca → gandha-mālañ ca sabbañ ca (pts)“Эй, соберите же благовония, венки и всех музыкантов Кусинары”.
Atha kho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ pañca ca dussayugasatāni ādāya yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yena bhagavato sarīraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā ekadivasaṁ vītināmesuṁ.
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts) | ca → (sya-all) | maṇḍalamāḷe → maṇḍalamālāni (sya-all, pts) | ekadivasaṁ → evaṁ taṁ divasaṁ (sya-all, pts) | tāḷāvacaraṁ → Scdt tāl-. (pts note) | Upavattanaṁ → Scdt -tān-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | gandhamālañca sabbañca → gandha-mālañ ca sabbañ ca (pts) | dussayugasatāni → dussa-yuga-satāni (pts) | sālavanaṁ → sāla-vanaṁ (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | celavitānāni → cela-vitānāni (pts) | maṇḍalamāḷe → maṇḍala-mālāni (pts)И вот кусинарийские маллы, взяв благовония, и венки, и всех музыкантов, и пятьсот пар одеяний, приблизились к Упаваттане, садовой роще маллов, к телу Благостного, и, приблизившись, они оказали внимание, оказали заботу, уважили, почтили тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, сделали балдахины из одежд, образовав [подобие] беседок, и провели так этот день.
Atha kho kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)И тогда кусинарийские маллы подумали так:
“ativikālo kho ajja bhagavato sarīraṁ jhāpetuṁ, sve dāni mayaṁ bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti.
sve dāni → svedāni (bjt, th)“Уже слишком поздно предать сегодня огню тело Благостного. Теперь уж мы завтра предадим огню тело Благостного”.
Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā dutiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, tatiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, catutthampi divasaṁ vītināmesuṁ, pañcamampi divasaṁ vītināmesuṁ, chaṭṭhampi divasaṁ vītināmesuṁ.
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts) | maṇḍalamāḷe → maṇḍalamālāni (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | celavitānāni → cela-vitānāni (pts) | maṇḍalamāḷe → maṇḍala-mālāni (pts) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | catutthampi → catuttham pi (pts) | pañcamampi → pañcamam pi (pts) | chaṭṭhampi → chaṭṭham pi (pts)И тогда кусинарийские маллы, оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, сделав балдахины из одежд, образовав [подобие] беседок, провели [так] и второй день, провели и третий день, провели и четвёртый день, провели и пятый день, провели и шестой день.
Atha kho sattamaṁ divasaṁ kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi:
atha kho sattamaṁ → athakho sattamampi (sya-all) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот на седьмой день кусинарийские маллы подумали так:
“mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti.
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts)“Оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, мы отнесём [его] к югу, на юг от города, и там за пределами города, к югу — предадим огню тело Благостного”.
Tena kho pana samayena aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:
sīsaṁnhātā → sīsaṁ nahātā (bj, pts) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → mallā pāmokkhā sīsanhātā (sya-all) | sīsanhātā → sīsaṁ nahātā (sya-all: sī.) | nahātā → Sd nhāta; K sīsanhātā (and so below, but in 21 adds sīsaṁ in a note). (pts note) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → malla-pāmokkhā sīsaṁ nahātā (pts)И в это самое время восемь предводителей маллов, омыв голову и надев новые одежды, [решили]:
“mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā”ti na sakkonti uccāretuṁ.
na sakkonti → nasakkonti (bjt)“Мы поднимем [и понесём] тело Благостного”, — и не смогли поднять [его].
Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | etadavocuṁ → etad avocum (pts)И тогда кусинарийские маллы так сказали уважаемому Ануруддхе:
“ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:
sīsaṁnhātā → sīsaṁ nahātā (bj, pts) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → mallā pāmokkhā sīsanhātā (sya-all) | anuruddha → (pts) | yenime → yena me (pts) | me → K yen'; ime, and so at 21. (pts note) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → malla-pāmokkhā sīsaṁ nahātā (pts)“Какова, господин, причина, каково основание, по которому эти восемь предводителей маллов, омывших голову, надевших новые одежды [и решивших]:
‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā’ti na sakkonti uccāretun”ti?
uccāretunti → uccāretun ti (pts)„Мы поднимем тело Благостного“, — не смогли поднять его?”
“Aññathā kho, vāseṭṭhā, tumhākaṁ adhippāyo, aññathā devatānaṁ adhippāyo”ti.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all) | adhippāyoti → adhippāyo ti (pts)“Ведь у вас, васеттхи, одно намерение, а у божеств — другое намерение”.
“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?
adhippāyoti → adhippāyo ti (pts)“Какое же, господин, намерение у божеств?”
“Tumhākaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)“У вас, васеттхи, намерение:
‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’ti;
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts)„Оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, мы отнесём [его] к югу, на юг от города, и там, за пределами города, к югу — предадим огню тело Благостного“. У божеств же, васеттхи, намерение: „Оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, мы отнесём [его] к северу, на север от города, войдём в город через северные ворота, понесём к середине, на середину города, выйдем из восточных ворот и там к востоку от города, у святилища маллов Макутабандхана предадим огню тело Благостного“”.
devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)“У вас, васеттхи, намерение:
‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ dibbehi naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’”ti.
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts) | nikkhamitvā → nikkhāmetvā (bj) | mālehi → (cck) | pavesetvā → pavisitvā (sya-all) | makuṭabandhanaṁ → makuṭa-bandhanaṁ (pts)„Оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, мы отнесём [его] к югу, на юг от города, и там, за пределами города, к югу — предадим огню тело Благостного“. У божеств же, васеттхи, намерение: „Оказав внимание, оказав заботу, уважив, почтив тело Благостного танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, мы отнесём [его] к северу, на север от города, войдём в город через северные ворота, понесём к середине, на середину города, выйдем из восточных ворот и там к востоку от города, у святилища маллов Макутабандхана предадим огню тело Благостного“”.
“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.“Каково намерение божеств, так, господин, пусть и будет”.
Tena kho pana samayena kusinārā yāva sandhisamalasaṅkaṭīrā jaṇṇumattena odhinā mandāravapupphehi santhatā hoti.
santhatā → saṇṭhitā (sya-all, km) | kusinārā → kosinārā (sya-all) | sandhisamalasaṅkaṭīrā jaṇṇumattena → sandhisamalasakaṭirā jannumattena (sya-all) | jaṇṇumattena → jannumattena (pts) | santhatā → saṇṭhitā (cck: syā.) | sandhisamala-saṅkaṭīrā → K sakaṭirā. (pts note) | sandhisamalasaṅkaṭīrā → sandhisamalasaṁkaṭīrā (my, bjt) | sandhisamalasaṅkaṭīrā jaṇṇumattena → sandhisamala-saṅkaṭīrā jannu-mattena (pts)И в это самое время Кусинара [вся, вплоть до] стоков для нечистот и груд мусора оказалась по колено устланной цветами мандаравы.
Atha kho devatā ca kosinārakā ca mallā bhagavato sarīraṁ dibbehi ca mānusakehi ca naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha ca bhagavato sarīraṁ nikkhipiṁsu.
garuṁ karontā → garukarontā (bj, sya-all, pts) | ettha ca → tattha (bj) | atha kho devatā → athakho devā (sya-all) | pavesetvā → pavisitvā (sya-all) | ca → (sya-all, pts) | cetiyaṁ → uttarena dvārena nagarāt niṣkramya nadiṁ hiraṇyavatīṁ upasaṅkramya mukuṭabandhane caitye (bj: sabbatthivāditaṁ mahāparinibbāṇasutta) | makuṭabandhanaṁ → makuṭa-bandhanaṁ (pts)И тогда божества и кусинарийские маллы оказали внимание, оказали заботу, уважили, почтили тело Благостного божественными и человеческими танцами, пением, музыкой, венками, благовониями, отнесли [его] к северу, на север от города, вошли в город через северные ворота, понесли к середине, на середину города, вышли из восточных ворот и там, к востоку от города, у святилища маллов Макутабандхана опустили тело Благостного.
Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | etadavocuṁ → etad avocum (pts)И тогда кусинарийские маллы так сказали уважаемому Ананде:
“kathaṁ mayaṁ, bhante ānanda, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?
paṭipajjāmāti → paṭipajjāmā ti (bjt)“Как, господин Ананда, нам обращаться с телом Татхагаты?”
“Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)“Как, васеттхи, обращаются с телом царя — владыки мира, так же следует обращаться с телом Татхагаты”.
“Kathaṁ pana, bhante ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?“Как же, господин Ананда, обращаются с телом царя — владыки мира?”
“Rañño, vāseṭṭhā, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (sya-all)“Тело царя — владыки мира — окутывают, васеттхи, новым одеянием; окутав новым одеянием, окутывают [его] чёсаной хлопчатой тканью; окутав чёсаной хлопчатой тканью, окутывают [его снова] новым одеянием.
Etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti.
āyasāya → ayasāya (sya-all, pts) | paṭikujjitvā → paṭikujjetvā (bjt) | paṭikujjitvā → paṭikkujjitvā (th) | yugasatehi → yuga-satehi (pts) | āyasāya teladoṇiyā → ayasāya tela-doṇiyā (pts)Окутав таким образом пятьюстами парами [подобных] одежд тело царя — владыки мира, его помещают в железный сосуд с маслом, покрывают [этот сосуд] другим железным сосудом, сооружают погребальный костёр со всевозможными благовониями, предают огню тело царя — владыки мира —
Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti.
cātumahāpathe → cātummahāpathe (bjt, th, pts)и сооружают на перекрёстке надгробие царя — владыки мира.
Evaṁ kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)Так, васеттхи, обращаются с телом царя — владыки мира.
Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)Как, васеттхи, обращаются с телом царя — владыки мира, так же следует обращаться с телом Татхагаты.
Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo.
kātabbo → kāretabbo (sya-all) | cātumahāpathe → cātummahāpathe (bjt, th, pts)Следует соорудить на перекрёстке надгробие Татхагаты.
Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti, tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
cuṇṇakaṁ → vaṇṇakaṁ (pts) | vā → (pts) | vaṇṇakaṁ → Sc vaṇṇaṁ; K cuṇṇakaṁ. See 5. 11. (pts note) | āropessanti → K adds vā. (pts note) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (bjt, th)И те, кто возложат там венок, или благовоние, или красочное [украшение], или произнесут приветствие, или умиротворятся сердцем, надолго обретут благополучие и приятное”.
Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ:
atha kho → athakho (th)И тогда кусинарийские маллы приказали слугам:
“tena hi, bhaṇe, mallānaṁ vihataṁ kappāsaṁ sannipātethā”ti.
vihataṁ kappāsaṁ → vihatakappāsaṁ (sya-all) | tena hi → tenahi (th)“Эй, соберите же чёсаную хлопчатую ткань маллов”.
Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuṁ, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhesuṁ.
vatthena → vatthena veṭhesuṁ ahatena vatthena (bj, pts) | sarīraṁ → sarīraṁ ahatena vatthena veṭhesuṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th)И тогда кусинарийские маллы окутали тело Благостного новым одеянием; окутав новым одеянием, окутали [его] чёсаной хлопчатой тканью; окутав чёсаной хлопчатой тканью, окутали [его снова] новым одеянием.
Etena upāyena pañcahi yugasatehi bhagavato sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā bhagavato sarīraṁ citakaṁ āropesuṁ.
paṭikujjitvā → paṭikujjetvā (bj) | āropesuṁ → āropesuṁ mahākassapāgamanaṁ (bj) | āyasāya → ayasāya (sya-all, pts) | pakkhipitvā → suvarṇadroṇyāṁ nidhāya tailena pūrayitvā tāṁ suvarṇadroṇiṁ utthāpya dvatīyasyāṁ mahādroṇyāṁ prakṣipya (bj: sabbatthivāditaṁ mahāparinibbānasutte) | paṭikujjitvā → paṭikkujjitvā (th) | yugasatehi → yuga-satehi (pts) | āyasāya teladoṇiyā → ayasāya tela-doṇiyā (pts) | sabbagandhānaṁ → sabba-gandhānaṁ (pts)Окутав таким образом пятьюстами парами [подобных] одежд тело Татхагаты, его поместили в железный сосуд с маслом, покрыли [этот сосуд] другим железным сосудом, соорудили погребальный костёр со всевозможными благовониями и возложили тело Благостного на погребальный костёр.
38. Mahākassapattheravatthu38. История старшего монаха Махакассапы
Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.
addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggappaṭippanno (my) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhāna-magga-paṭipanno (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | bhikkhusatehi → bhikkhu-satehi (pts)И в это самое время уважаемый Махакассапа шёл по главной дороге из Павы в Кусинару с большой толпой монахов, пятью сотнями монахов.
Atha kho āyasmā mahākassapo maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.
aññatarasmiṁ → aññataramhi (sya-all) | okkamma → Scdt uk-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)И вот уважаемый Махакассапа, сойдя с дороги, уселся у подножия одного дерева.
Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaṁ gahetvā pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti.
kusinārāya → kusinārāyaṁ (sya-all) | ājīvako → atha khalu mārge, nyataro nirgrantha śrāvakaඃ mandāra puṣpaṁādāya (bj: sabbatthi vādīna mahāparinibbānasutte) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggappaṭippanno (my) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (th) | mandāravapupphaṁ → mandārava-pupphaṁ (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhāna-maggapaṭipanno (pts)И в это самое время некий адживака, взявший в Кусинаре цветок мандаравы, шёл по главной дороге в Паву.
Addasā kho āyasmā mahākassapo taṁ ājīvakaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvā taṁ ājīvakaṁ etadavoca:
taṁ → (pts) | Mahā-Kassapo → K inserts taṁ. (pts note) | dūratova → dūrato va (th, pts) | taṁ → tam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И уважаемый Махакассапа ещё издали увидел, как подходит адживака, и, увидев, так сказал этому адживаке:
“apāvuso, amhākaṁ satthāraṁ jānāsī”ti?
jānāsīti → jānāsī ti (bjt) | apāvuso → ap āvuso (pts)“Знаешь ли ты, почтенный, нашего Учителя?”
“Āmāvuso, jānāmi, ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamo.
āmāvuso → āma āvuso (bj, pts) | sattāhaparinibbuto → sattāhaṁ parinibbuto (sya-all) | sattāhaparinibbuto → sattāha-parinibbuto (pts)“Да, почтенный, знаю. Сегодня семь дней, как отшельник Готама достиг ниббаны.
Tato me idaṁ mandāravapupphaṁ gahitan”ti.
mandāravapupphaṁ gahitanti → mandārava-pupphaṁ gahitan ti (pts)Поэтому я и взял этот цветок мандаравы”.
Tattha ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:
papatanti → patanti (bj) | chinnapātaṁ → chinnapādaṁ viya (sya-all); chinnapapātaṁ (pts) | chinna-papātaṁ → K (as before) pātaṁ viya. (pts note) | avītarāgā appekacce → avīta-rāgā app ekacce (pts)И тогда некоторые из тех монахов, которые не освободились от страстей, заплакали, воздев руки, упали ниц поражённые, заметались взад и вперёд, [возглашая]:
“atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.
antarahitoti → antarahitanti (bj, pts) | cakkhuṁ → cakkhumā (sya-all) | loke → cakkhumā loke antarahito (machasaṁ, lokecakṣurantarhitam (sabbatthivādīnaṁ mahāparinibbānasutte)) (bj note) | cakkhuṁ → cakkhu (bjt) | atikhippaṁ → atikhippam (pts) | antarahitoti → antarahitan ti (pts)“Слишком рано достиг ниббаны Благостный, слишком рано достиг ниббаны Счастливый, слишком рано угасло око мира!”
Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti:
vītarāgā → vīta-rāgā (pts)Те же монахи, которые освободились от страстей, пребывали наделёнными памятованием и сознательностью, [полагая]:
“aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.
saṅkhārā → saṁkhārā (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)“Ненадёжно составленное. Откуда же может тут получиться [иначе]?”
Tena kho pana samayena subhaddo nāma vuddhapabbajito tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.
vuddhapabbajito → buḍḍhapabbajito (bj, pts); vuḍḍhapabbajito (sya-all) | buḍḍhapabbajito → buddhapabbajito (bj: machasaṁ)И в это самое время престарелый странник по имени Субхадда уселся в этом собрании.
Atha kho subhaddo vuddhapabbajito te bhikkhū etadavoca:
vuddhapabbajito → buḍḍhapabbajito (bj, pts); vuḍḍhapabbajito (sya-all) | atha kho → athakho (th) | vuddhapabbajito → buḍḍha-pabbajito (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И тогда престарелый странник Субхадда так сказал этим монахам:
“alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṁ tena mahāsamaṇena. Upaddutā ca homa:
upaddutā → upaddūtā (sya-all) | mahāsamaṇena → mahā-samaṇena (pts)“Довольно, товарищи, не горюйте, не плачьте. Хорошо, что мы освободились от этого великого отшельника.
‘idaṁ vo kappati, idaṁ vo na kappatī’ti.
vo → te (sya-all) | te → votipi pāṭho (sya-all note) | vo → K (text) te; (note) vo. (pts note)Мы устали [от слов]: „Это вам подобает, это вам не подобает“ —
Idāni pana mayaṁ yaṁ icchissāma, taṁ karissāma, yaṁ na icchissāma, na taṁ karissāmā”ti.
na → Sct na taṁ. (pts note)теперь же мы будем делать то, что захотим и не будем делать того, чего не захотим”.
Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi:
atha kho āyasmā → athakho (sya-all) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts)И тогда уважаемый Махакассапа обратился к монахам:
“alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha.“Довольно, товарищи, не горюйте, не плачьте.
Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ:
paṭikacceva → paṭigacce va (bj, pts) | nanu etaṁ → na nu evaṁ (sya-all) | paṭikacceva → paṭigacc eva (pts)Разве не проповедовал раньше Благостный, товарищи,
‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo → nānā-bhāvo vinā-bhāvo aññathā bhāvo (pts)что всё дорогое и приятное [нам] многообразно, подлежит отделению от нас, ненадёжно по природе.
Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.
tathāgatassāpi sarīraṁ → vata (sya-all, pts) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | kutettha → kut ettha (pts) | yaṁ → yan (pts) | saṅkhataṁ palokadhammaṁ → saṁkhataṁ paloka-dhammaṁ (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)Откуда же, товарищи, может тут получиться так, чтобы рождённое, существующее, составленное, подверженное распаду так и не распалось? Такого быть не может”.
Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:
sīsaṁnhātā → sīsanhātā (sya-all); sīsaṁ nahātā (pts) | sīsanhātā → sīsaṁ nahātā (sya-all: sī. yu.) | nahātā → K sīsanhātā (and below); K Sī sīsaṁ nah-. See pp.160, 172. (pts note) | sīsaṁnhātā → sīsaṁ nhātā (bjt) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → malla-pāmokkhā sīsaṁ nahātā (pts)И в это самое время четыре предводителя маллов, омыв голову и надев новые одежды, [решили]:
“mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā”ti na sakkonti āḷimpetuṁ.
āḷimpessāmāti → ālimpessāmāti (bj, pts) | āḷimpetuṁ → ālimpetuṁ (bj, pts)“Мы зажжём погребальный костёр Благостного” — и не смогли зажечь [его].
Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И тогда кусинарийские маллы так сказали уважаемому Ануруддхе:
“ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:
sīsaṁnhātā → sīsanhātā (sya-all); sīsaṁ nahātā (pts) | yenime → yena me (pts) | me → K yen'; ime as at 14. (pts note) | vatthāni → -3 Ch. ahatena vatthena. (pts note) | sīsaṁnhātā → sīsaṁ nhātā (bjt) | mallapāmokkhā sīsaṁnhātā → malla-pāmokkhā sīsaṁ nahātā (pts)“Какова, господин Ануруддха, причина, каково основание, по которому эти четыре предводителя маллов, омывших голову, надевших новые одежды [и решивших]:
‘mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā’ti na sakkonti āḷimpetun”ti?
āḷimpessāmāti → ālimpessāmāti (bj, pts) | āḷimpetunti → ālimpetunti (bj, pts) | āḷimpetunti → ālimpetun ti (pts)„Мы зажжём погребальный костёр Благостного“, — не смогли зажечь [его]?”
“Aññathā kho, vāseṭṭhā, devatānaṁ adhippāyo”ti.
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all) | adhippāyoti → adhippāyo ti (pts)“Ведь у божеств, васеттхи, другое намерение”.
“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?
adhippāyoti → adhippāyo ti (bjt, pts)“Какое же, господин, намерение у божеств?”
“Devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:
vāseṭṭhā → vāsiṭṭhā (bj, sya-all)“У божеств, васеттхи, намерение:
‘ayaṁ āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.
addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggappaṭippanno (my) | addhānamaggappaṭipanno → addhānamaggapaṭipanno (bjt, th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | addhānamaggappaṭipanno → addhāna-magga-paṭipanno (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | bhikkhusatehi → bhikkhu-satehi (pts)„Этот уважаемый Махакассапа идёт по главной дороге из Павы в Кусинару с большой толпой монахов, пятью сотнями монахов.
Na tāva bhagavato citako pajjalissati, yāvāyasmā mahākassapo bhagavato pāde sirasā na vandissatī’”ti.
sirasā na → sahatthā (sya-all) | vandissatīti → -4 Sdt pāde na sahatthā vandissatīti; so Sc K, omitting the na. (pts note) | yāvāyasmā mahākassapo → yāv āyasmā mahā-kassapo (pts)И погребальный костёр Благостного не загорится до тех пор, пока уважаемый Махакассапа не поклонится головой в ноги Благостному“”.
“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.“Каково намерение божеств, так, господин, пусть и будет”.
Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ, yena bhagavato citako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandi.
katvā → katvā pādato vivaritvā (bj, sya-all, pts) | kusinārā → kusinārāyaṁ (sya-all) | nāma → (sya-all, pts) | Makuṭa-bandhanaṁ → K Kusinārāyaṁ Mak-. (pts note) | atha kho → athakho (th) | mahākassapo → mahā-kassapo (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)И тогда уважаемый Махакассапа приблизился к святилищу маллов Макутабандхана в Кусинаре, к погребальному костру Благостного; приблизившись, он перекинул верхнюю одежду через плечо, поклонился со сложенными ладонями, трижды обошёл погребальный костёр с правой стороны и, приоткрыв ноги [усопшего], поклонился головой в ноги Благостному.
Tānipi kho pañcabhikkhusatāni ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandiṁsu.
citakaṁ → (sya-all) | tānipi → tāni pi (bjt, pts) | pañcabhikkhusatāni → pañca bhikkhusatāni (bjt, th) | añjaliṁ paṇāmetvā → añjalimpaṇāmetvā (bjt) | pañcabhikkhusatāni → pañca bhikkhu-satāni (pts) | añjaliṁ → añjalim (pts)И эти пятьсот монахов тоже перекинули верхнюю одежду через плечо, поклонились со сложенными ладонями, трижды обошли погребальный костёр с правой стороны и поклонились головой в ноги Благостному.
Vandite ca panāyasmatā mahākassapena tehi ca pañcahi bhikkhusatehi sayameva bhagavato citako pajjali.
vandite → vanditesu (bj) | ca → pi (bj); (sya-all) | vanditesu → vandite ca (bj: machasaṁ, PTS) | panāyasmatā mahākassapena → pan āyasmatā mahā-kassapena (pts) | bhikkhusatehi sayameva → bhikkhu-satehi sayam eva (pts)И когда уважаемый Махакассапа и эти пятьсот монахов совершили поклонение, то погребальный костёр Благостного загорелся сам.
Jhāyamānassa kho pana bhagavato sarīrassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi;
nhārūti → nahāru ti (bj); nahārūti (pts) | kho → (pts) | Jhāyamānassa → K inserts kho. Comp. udāna viii. 9. (pts note) | lasikāti → lasikā ti (bjt, pts) | cammanti → camman ti (pts) | maṁsanti → maṁsan ti (pts) | neva → n eva (pts)И когда тело Благостного было предано огню, то ни от кожи, ни от подкожного покрова, ни от мяса, ни от жил, ни от жидкости в сочленениях не осталось видно ни пепла, ни сажи —
sarīrāneva avasissiṁsu.
sarīrāneva → sārīrāneva (bj) | sarīrāneva → sarīrān eva (pts)остались лишь кости.
Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa neva chārikā paññāyati, na masi;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | neva → n eva (pts)Это как когда предают огню очищенное масло или сезамовое масло,
evameva bhagavato sarīrassa jhāyamānassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi;
nhārūti → nahārūti (bj, pts) | eva → SS evaṁ. (pts note) | paññāyittha na → paññāyitthana (bjt) | evameva → evam eva (pts) | cammanti → camman ti (pts) | maṁsanti → maṁsan ti (pts) | lasikāti → lasikā ti (pts) | neva → n eva (pts)то не остаётся видно ни пепла, ни сажи, так же точно, когда было предано огню тело Благостного, то ни от кожи, ни от подкожного покрова, ни от мяса, ни от жил, ни от жидкости в сочленениях не осталось видно ни пепла, ни сажи —
sarīrāneva avasissiṁsu.
sarīrāneva → sārīrāneva (bj) | sarīrāneva → sarīrān eva (pts)остались лишь кости.
Tesañca pañcannaṁ dussayugasatānaṁ dveva dussāni na ḍayhiṁsu yañca sabbaabbhantarimaṁ yañca bāhiraṁ.
dveva dussāni na ḍayhiṁsu → dveva dussāni ḍayhiṁsu (si, sya-all, km, pts1ed) | sabbaabbhantarimaṁ → sabbabbhantarimaṁ (bj) | na → (sya-all, pts) | sabbabbhantarimaṁ → sabbabbhantarimaṁ (bj: machasaṁ); sabbaṁ abbhantarimaṁ (bj: PTS) | dveva → dve va (th) | tesañca → tesañ ca (pts) | dussayugasatānaṁ dveva → dussa-yuga-satānaṁ dve va (pts) | yañca sabbaabbhantarimaṁ yañca → yañ ca sabba-abbhantarimaṁ yañ ca (pts)И из этих пятисот пар одежд сгорели лишь две одежды — самая нижняя и наружная.
Daḍḍhe ca kho pana bhagavato sarīre antalikkhā udakadhārā pātubhavitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi.
antalikkhā → antaḷikkhā (bj) | ca → (sya-all, pts) | pātubhavitvā → pātu bhavitvā (pts)И когда тело Благостного сгорело, то потоки воды, появившиеся с неба угасили погребальный костёр Благостного,
Udakasālatopi abbhunnamitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi.
Udakasālatopi → udakaṁ sālatopi (bj, sya-all, km) | udakasālatopi → udakaṁ sālato pi (bj, sya-all) | Udakasālatopi → udakaṁ sālatopi (cck: sī. syā. kaṁ.) | pi → -3 Sct omit udaka-sālato pi; Sd omits down to nibbāpesi (continues Kosin-); K udakaṁ sālato pi; Sum-sālake. (pts note) | udakasālatopi → udakasālato pi (pts)и воды, забившие от саповых [деревьев], угасили погребальный костёр Благостного,
Kosinārakāpi mallā sabbagandhodakena bhagavato citakaṁ nibbāpesuṁ.
kosinārakāpi → kosinārakā pi (bjt, pts) | kosinārakāpi → kosinārakā (th) | sabbagandhodakena → sabba-gandhodakena (pts)и кусинарийские маллы с помощью всевозможных благовонных жидкостей угасили погребальный костёр Благостного.
Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṁ sandhāgāre sattipañjaraṁ karitvā dhanupākāraṁ parikkhipāpetvā naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariṁsu garuṁ kariṁsu mānesuṁ pūjesuṁ.
sandhāgāre → santhāgāre (bj, pts); saṇṭhāgāre (sya-all) | garuṁ kariṁsu → garukariṁsu (bj, sya-all); parikariṁsu (pts) | pūjesuṁ → pūjesuṁ sārīrikadhātuvibhajanā (bj) | karitvā → katvā (sya-all) | parikkhipāpetvā → parikkhipitvā (sya-all, pts) | parikkhipāpetvā → parikkhipitvā (cck: syā.) | atha kho → athakho (th) | sandhāgāre sattipañjaraṁ → santhāgāre satti-pañjaraṁ (pts) | dhanupākāraṁ parikkhipāpetvā → dhanu-pākāraṁ parikkhipitvā (pts)И тогда кусинарийские маллы, поместив кости Благостного за решётку копий в месте собраний и окружив [их] оградой луков, в течение семи дней оказывали внимание, служили, оказывали уважение, чтили [эти останки] танцами, пением, музыкой, венками, благовониями.
39. Sarīradhātuvibhajana39. Разделение реликвий
Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto:
ajātasattu vedehiputto → ajāta-sattu vedehi-putto (pts)И вот царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта услышал:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi:
kosinārakānaṁ → kosināratānaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | ajātasattu vedehiputto → ajāta-sattu vedehi-putto (pts)И тогда царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта послал к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | ahampi → ahaṁpi (th) | ahampi → aham pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий и я — кшатрий. И я достоин части останков Благостного, и я воздвигну надгробие и устрою празднество над останками Благостного”.
Assosuṁ kho vesālikā licchavī:И вот личчхавы из Весали услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho vesālikā licchavī kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
atha kho → athakho (th)И тогда личчхавы из Весали послали к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | pi → bhagavāpi (bj: machasaṁ) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, и мы — кшатрии. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
Assosuṁ kho kapilavatthuvāsī sakyā:
kapilavatthuvāsī → kāpilavatthavā (bj, sya-all, pts)И вот сакьи из Капилаваттху услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho kapilavatthuvāsī sakyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
kapilavatthuvāsī → kāpilavatthavā (bj, pts) | atha kho kapilavatthuvāsī → athakho kāpilavatthavā (sya-all)И тогда сакьи из Капилаваттху послали к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavā amhākaṁ ñātiseṭṭho, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | karissāmāti → kārissāmāti (bj) | ñātiseṭṭho mayampi → ñāti-seṭṭho mayam pi (pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — из нашего рода. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
Assosuṁ kho allakappakā bulayo:
bulayo → thūlayo (sya-all, km) | bulayo → thūlayo (cck: syā.) | thūlayo → bulayo (sya-all: sī.) | Allakappakā → Sct adds pi; Sd allakappakapilayo. (pts note) | Bulayo → K Bhūlayo (text), Bulayo (note), and below, 27. (pts note)И вот були из Аллакаппы услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho allakappakā bulayo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
bulayo kosinārakānaṁ → thūlayo kosanārakānaṁ (sya-all) | pāhesuṁ bhagavāpi → pahesuṁ bhagavā pi (pts) | atha kho → athakho (th)И тогда були из Аллакаппы послали к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, и мы — кшатрии. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
Assosuṁ kho rāmagāmakā koḷiyā:
koḷiyā → koliyā (bj, pts) | Koliyā → K koḷ- always. (pts note)И вот колии из Рамагамы услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho rāmagāmakā koḷiyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
koḷiyā → koliyā (bj, pts) | atha kho → athakho (th)И тогда колии из Рамагамы послали к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt) | bhagavāpi khattiyo mayampi → bhagavā pi khāttiyo mayam pi (pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, и мы — кшатрии. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
Assosi kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo:
Veṭhadīpako → K Veṭṭhad-, and below, 27. (pts note)И вот [некий] брахман из Ветхадипы услышал:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi:
veṭṭhadīpako → veṭhadīpako (bjt, pts) | atha kho → athakho (th)И тогда [некий] брахман из Ветхадипы послал к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo ahampismi brāhmaṇo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.
bhagavāpi → bhagavā tu (bj) | ahampismi → ahamasmi (bj, pts) | sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | tu → bhagavāpi (bj: machasaṁ) | ahampismi → ahaṁ pismi (my) | ahampismi → ahampi (th) | bhagavāpi → bhagavā pi (pts) | ahampismi → aham asmi (pts) | ahampi → aham pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, я же — брахман. И я достоин части останков Благостного, и я воздвигну надгробие и устрою празднество над останками Благостного”.
Assosuṁ kho pāveyyakā mallā:И вот маллы из Павы услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
kusinārāyaṁ parinibbutoti → kusinā rāyaṁ parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho pāveyyakā mallā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
dūtaṁ pāhesuṁ bhagavāpi → dūtam pahesuṁ bhagavā pi (pts) | atha kho → athakho (th)И тогда маллы из Павы послали к кусинарийским маллам вестника [со словами]:
“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, и мы — кшатрии. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
Evaṁ vutte, kosinārakā mallā te saṅghe gaṇe etadavocuṁ:
saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)И когда так было сказано, кусинарийские маллы сказали тем собравшимся толпам:
“bhagavā amhākaṁ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṁ dassāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgan”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | gāmakkhette → gāma-kkhette (pts) | bhāganti → bhāgan ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в нашем селении. Мы не отдадим ничего из останков Благостного”.
Evaṁ vutte, doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe etadavoca:
saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Послушайте, почтенные, одно моё слово:
“Suṇantu bhonto mama ekavācaṁ, amhāka buddho ahu khantivādo;
ekavācaṁ → ekavākyaṁ (bj, sya-all) | ekavācaṁ amhāka → ekavākyaṁ amhākaṁ (pts) | ekavākyaṁ → vācaṁ (bj: machasaṁ) | ekavācaṁ → eka-vākyaṁ (pts) amhāka → amhākaṁ (pts1ed) | Amhāka → chandānurakkhaṇatthaṁ niggahītalopo (cck note) | khantivādo → khanti-vādo (pts)“Послушайте, почтенные, одно моё слово будда проповедовал нам терпение, Na hi sādhu yaṁ uttamapuggalassa, sarīrabhāge siyā sampahāro.
yaṁ → Sdt sādhayaṁ: so K. (pts note) | sādhu yaṁ → sādhuyaṁ (bjt, th) | uttamapuggalassa → uttama-puggalassa sarīra (pts) siyā → siya (sya-all) | sarīrabhāge siyā → sarīra bhaṅge siya (pts) | siya → SS siyā. (pts note)И нехорошо будет, если возникнет спор о дележе останков превосходнейшего существа.Sabbeva bhonto sahitā samaggā, sammodamānā karomaṭṭhabhāge;
sabbeva → sabbe va (th, pts) karomaṭṭhabhāge → karomaṭṭha bhāge (th) | karomaṭṭhabhāge → karom aṭṭha bhāge (pts)Давайте же, почтенные, все, объединённые в согласии и дружелюбии, разделим [эти останки] на восемь частей — Vitthārikā hontu disāsu thūpā, bahū janā cakkhumato pasannā”ti.
Vitthārikā → St -tā; Sc -ko. (pts note) bahū janā → bahujjano (pts) | pasannāti → pasanno ti (pts) | Bahujjano → K bahū janā. (pts note)Пусть распространятся по сторонам света надгробия, чтобы многие люди уверовали в Прозревшего”.
“Tena hi, brāhmaṇa, tvaññeva bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ savibhattaṁ vibhajāhī”ti.
sarīrāni → sārīrāni (bj) | savibhattaṁ → suvibhattaṁ (bj, sya-all, pts) | tvaññeva → tvañceva (sya-all) | vibhajāhīti → vibhajāhīti evaṁ bhoti (sya-all) | yeva → K tvañceva. SS tvaññeva. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | tvaññeva → tvaṁ yeva (pts)“Тогда, брахман, подели останки Благостного на восемь частей, деля справедливо и поровну”.
“Evaṁ, bho”ti kho doṇo brāhmaṇo tesaṁ saṅghānaṁ gaṇānaṁ paṭissutvā bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajitvā te saṅghe gaṇe etadavoca:
sarīrāni → sārīrāni (bj) | paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | ti → K ‘evaṁ bhoti'; twice. (pts note) | saṅghānaṁ → saṁghānaṁ (ms2005, pts) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | bhoti → bho ti (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)“Хорошо, господа”, — согласился с этими собравшимися толпами брахман Дона, поделил останки Благостного на восемь частей, деля справедливо и поровну, и сказал этим собравшимся толпам:
“imaṁ me bhonto tumbaṁ dadantu ahampi tumbassa thūpañca mahañca karissāmī”ti.
dadantu ahampi → dentu ahaṁpi (sya-all) | tumbaṁ → kumbhaṁ (pts) | kumbhaṁ → K tumbaṁ, and below. (pts note) | dadantu → K dentu. (pts note) | ahampi tumbassa thūpañca mahañca → aham pi kumbhassa thūpañ ca mahañ ca (pts)“Пусть, почтенные, мне дадут этот сосуд, и я воздвигну надгробие и устрою празднество над сосудом”.
Adaṁsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaṁ.
tumbaṁ → kumbhaṁ (pts)И вот они дали сосуд брахману Доне.
Assosuṁ kho pippalivaniyā moriyā:
pippalivaniyā → pipphalivaniyā (sya-all, km, pts1ed) | pippalivaniyā → pipphalivaniyā (pts) | pippalivaniyā → pipphalīvaniyā (bj: syā) | pippalivaniyā → pipphalivaniyā (cck: syā.)И вот мории из Пиппхаливаны услышали:
“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.
parinibbutoti → parinibbuto ti (pts)“Благостный достиг ниббаны в Кусинаре”.
Atha kho pippalivaniyā moriyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:
atha kho pippalivaniyā → athakho pipphalivaniyā (sya-all) | pippalivaniyā → pipphalivaniyā (pts)И тогда мории из Пиппхаливаны послали к кусинарийским маллам вестника со словами:
“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | mayampi → mayam pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)“Благостный — кшатрий, и мы — кшатрии. И мы достойны части останков Благостного, и мы воздвигнем надгробие и устроим празднество над останками Благостного”.
“Natthi bhagavato sarīrānaṁ bhāgo, vibhattāni bhagavato sarīrāni.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | sarīrāni → sārīrāni (bj) | vibhattāni → Scdt vibhatti. (pts note) | natthi → n atthi (pts)“Нет [больше ни одной] части останков Благостного, [уже] поделены останки Благостного.
Ito aṅgāraṁ harathā”ti.Возьмите же отсюда угли [от погребального костра]”.
Te tato aṅgāraṁ hariṁsu.
hariṁsu → āhariṁsu (sya-all, km, mr) | hariṁsu → hariṁsu dhātucetiyapūjā (bj) | hariṁsu atha kho → āhariṁsu athakho (sya-all) | hariṁsu → āhariṁsu (bj: syā, kām) | hariṁsu → āhariṁsu (cck: syā. ka.) | hariṁsu → K āhar-. (pts note)И они взяли оттуда угли.
40. Dhātuthūpapūjā40. Выражение почтения ступам над реликвиями
Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | vedehiputto → vedehi-putto (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И тогда царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта воздвиг в Раджагахе надгробие и устроил празднество над останками Благостного.
Vesālikāpi licchavī vesāliyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | vesālikāpi → vesālikā pi (bjt, pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И личчхавы из Весали воздвигли в Весали надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Kapilavatthuvāsīpi sakyā kapilavatthusmiṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
kapilavatthuvāsīpi → kāpilavatthavā pi (bj, sya-all, pts) | sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | kapilavatthuvāsīpi → kāpilavatthavāpi (th) | kapilavatthusmiṁ → kapila-vatthusmiṁ (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И сакьи из Капилаваттху воздвигли в Капилаваттху надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Allakappakāpi bulayo allakappe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | bulayo → thūlayo (sya-all) | Bulayo → K Bhūlayo; Sd Buḷayo (here only). (pts note) | allakappakāpi → allakappakā pi (bjt, pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И були из Аллакаппы воздвигли в Аллакаппе надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Rāmagāmakāpi koḷiyā rāmagāme bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
rāmagāmakāpi koḷiyā → rāmagāmakā pi koliyā (bj, pts) | sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И колии из Рамагамы воздвигли в Рамагаме надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Veṭṭhadīpakopi brāhmaṇo veṭṭhadīpe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | veṭṭhadīpakopi → veṭhadīpako pi (bjt, pts) | veṭṭhadīpe → veṭhadīpe (bjt, pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И брахман из Ветхадипы воздвиг в Ветхадипе надгробие и устроил празднество над останками Благостного.
Pāveyyakāpi mallā pāvāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | pāveyyakāpi → pāveyyakā pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И маллы из Павы воздвигли в Паве надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Kosinārakāpi mallā kusinārāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
sarīrānaṁ → sārīrānaṁ (bj) | kosinārakāpi → kosinārakā pi (bjt, pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И кусинарийские маллы воздвигли в Кусинаре надгробие и устроили празднество над останками Благостного.
Doṇopi brāhmaṇo tumbassa thūpañca mahañca akāsi.
kumbhassa → K tumbassa. (pts note) | doṇopi → doṇo pi (bjt, pts) | tumbassa thūpañca mahañca → kumbhassa thūpañ ca mahañ ca (pts)И брахман Дона воздвиг надгробие и устроил празднество над сосудом.
Pippalivaniyāpi moriyā pippalivane aṅgārānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
pippalivaniyāpi → pipphalivaniyāpi (sya-all, pts) | pippalivane → pipphalivane (sya-all, pts) | pippalivaniyāpi → pippalivaniyā pi (bjt) | pippalivaniyāpi → pipphalivaniyā pi (pts) | thūpañca mahañca → thūpañ ca mahañ ca (pts)И мории из Пиппхаливаны воздвигли в Пиппхаливане надгробие и устроили празднество над углями.
Iti aṭṭha sarīrathūpā navamo tumbathūpo dasamo aṅgārathūpo.
aṭṭha → aṭṭh assa (pts) | tumbathūpo → kumbhathūpo (pts) | sarīratthūpā → aṭṭhasarīratthūpānañca (sya-all: sī.) | assa → K omits: (text) aṭṭha sarīratthūpā; (note) aṭṭhasarīatthūpānañca. (pts note) | aṭṭha sarīrathūpā → aṭṭh assa sarīra-thūpā (pts) | tumbathūpo → kumbha-thūpo (pts) | aṅgārathūpo → aṅgāra-thūpo (pts)Таковы восемь надгробий над этими останками, девятое надгробие — над сосудом, десятое надгробие — над углями.
Evametaṁ bhūtapubbanti.
evametaṁ bhūtapubbanti → evam etaṁ bhūta-pubban ti (pts)Так произошло в былые времена.
Aṭṭhadoṇaṁ cakkhumato sarīraṁ, sattadoṇaṁ jambudīpe mahenti;
aṭṭhadoṇaṁ → aṭṭha doṇā (bj) | sarīraṁ → sarīrā (bj) | doṇā → aṭṭhadoṇaṁ cakkhumato sarīraṁ (bj: machasaṁ) | aṭṭhadoṇaṁ → aṭṭha-doṇaṁ (pts) sattadoṇaṁ → satta-doṇaṁ (pts)На восемь частей [были разделены] останки Прозревшего, семи частям поклоняются в Джамбудипе. Ekañca doṇaṁ purisavaruttamassa, rāmagāme nāgarājā maheti.
ekañca → ekañ ca (pts) | purisavaruttamassa → purisa-varuttamassa (pts) maheti → mahenti (bj) | maheti ekāhi → mahenti ekā hi (sya-all); mahenti ekā pi (pts)Одной части [останков] превосходнейшего человека поклоняются в Рамагаме цари змей.Ekāhi dāṭhā tidivehi pūjitā, ekā pana gandhārapure mahīyati;
ekāhi → ekā hi (th) | ekāhi → pi (pts) mahīyati → mahiyyati (sya-all) | gandhārapure → gandhāra-pure (pts)Один зуб почитают в трёх небесах, одному поклоняются в городе Гандхаре, Kāliṅgarañño vijite punekaṁ, ekaṁ pana nāgarājā maheti.
kāliṅgarañño → kāliṅga-rañño (pts) | punekaṁ → pun (pts) pana → puna (bj, sya-all); ekaṁ puna (pts) | maheti → mahenti (bj, sya-all) | maheti tasseva → mahenti tass eva (pts) | mahenti → See Buddha Vaṁsa 68. (pts note)В царстве царя Калинги — ещё одному, и ещё одному поклоняются цари змей.Tasseva tejena ayaṁ vasundharā, āyāgaseṭṭhehi mahī alaṅkatā;
tasseva → tass eva (pts) alaṅkatā → alaṁkatā (bjt, pts) | āyāgaseṭṭhehi → āyāga-seṭṭhehi (pts)Благодаря их блеску эта земля, несущая богатства, украшена наилучшими подношениями. Evaṁ imaṁ cakkhumato sarīraṁ, susakkataṁ sakkatasakkatehi.
evaṁ → evam (pts)Так эти останки Прозревшего с великим почётом чтутся высокочтимыми —Devindanāgindanarindapūjito, manussindaseṭṭhehi tatheva pūjito;
devindanāgindanarindapūjito manussindaseṭṭhehi → devindanāgindanarinda pūjito manussaseṭṭhehi (bj) | devindanāgindanarindapūjito → devinda-nāginda-narinda-pūjito manussa (pts) manussindaseṭṭhehi tatheva → manussa seṭṭhehi tath eva (pts) | manussindaseṭṭhehi → manussaseṭṭhehi (bjt)Почитаются владыками богов, владыками змей, владыками людей — так почитаются они лучшими из людей Taṁ vandatha pañjalikā labhitvā, buddho have kappasatehi dullabhoti.
Taṁ vandatha → taṁ taṁ vandatha (sya-all, km) | labhitvā → bhavitvā (bj, pts) | labhitvā buddho → bhavitvā buddhā (sya-all) | taṁ → taṁ taṁ (bj: syā) | vandatha → taṁ taṁ vandatha (cck: syā.) dullabhoti cattālīsa samā → dullabhāti cattāḷīsasamā (sya-all) | Buddho → Sct K Buddhā . . . dullabhā. Comp. v. 23. (pts note) | dullabho → K and Bp add: Cattāḷīsa-samā dantā kesā lomā ca sabbaso, Devā hariṁsu ekekaṁ cakkhavāḷa-param parā ti. (pts note) | dullabhoti → dullabho ti (pts)Славьте же [его], воздев сложенные ладони — поистине трудно встретить Будду даже за сотни мировых периодовCattālīsa samā dantā, kesā lomā ca sabbaso;
cattālīsa → cattāḷīsa (bjt) | cattālīsa samā → cattāḷīsasamā (th)Сорок ровно зубов, все волосы головы и волосы тела Devā hariṁsu ekekaṁ, cakkavāḷaparamparāti.
devā hariṁsu ekekaṁ → mahā (pts) cakkavāḷaparamparāti → cakkavālaparamparāti (bjt) | cakkavāḷaparamparāti → parinibbāna (pts)Были один за одним взяты божествами из мировой системы. божествами из мировой системы.
Mahāparinibbānasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
tatiyaṁ → (pts) | mahāparinibbānasuttaṁ → suttantaṁ (pts)Окончена “Махапариниббана-сутта”. Третья.