Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi;สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ป่ามหาวัน เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้น สักกะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṁ dassanāya bhikkhusaṅghañca.มีเหล่าเทวดาจำนวนมากจาก ๑๐ โลกธาตุมาประชุมกันเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค และเยี่ยมภิกษุสงฆ์

Atha kho catunnaṁ suddhāvāsakāyikānaṁ devatānaṁ etadahosi:
devatānaṁ → devānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | devatānaṁ etadahosi → devānaṁ etad ahosi (pts) | devatānaṁ → devānaṁ (bj: PTS, syā) | devatānaṁ → devānaṁ (cck: sī. syā. pī.)เทพชั้นสุทธาวาส ๔ องค์ ได้มีความดำริดังนี้ว่า “ayaṁ kho bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi;“พระผู้มีพระภาคพระองค์นี้ ประทับอยู่ที่ป่ามหาวัน เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประมาณ ๕๐๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṁ dassanāya bhikkhusaṅghañca.มีเหล่าเทวดาจำนวนมากจาก ๑๐ โลกธาตุมาประชุมกัน เพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคและเยี่ยมภิกษุสงฆ์ Yannūna mayampi yena bhagavā tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā bhagavato santike paccekaṁ gāthaṁ bhāseyyāmā”ti.
paccekaṁ gāthaṁ → paccekagāthā (si); paccekagāthaṁ (sya-all, km, pts1ed) | paccekaṁ gāthaṁ → paccekagāthaṁ (pts) | gāthaṁ → paccekagāthaṁ (bj: PTS, syā) | gāthaṁ → paccekagāthaṁ (cck: sī. syā. pī.); paccekagāthā (cck: ka. sī.) | paccekagāthaṁ → pāyato evaṁ. paccekagāthātipi pāṭhena pana bhavitabbaṁ (sya-all note)ทางที่ดี เราก็ควร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค แล้วกล่าวคาถาองค์ละคาถาในสำนักพระผู้มีพระภาค”

Atha kho tā devatā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—suddhāvāsesu devesu antarahitā bhagavato purato pāturahesuṁ.
puriso samiñjitaṁ → puraso sammiñjitaṁ (sya-all) | pāturahesuṁ atha kho → pāturahaṁsu athakho (sya-all) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam evaṁ (pts) | pāturahesuṁ → pātur ahaṁsu (pts) | samiñjitaṁ → sammiṁjitaṁ (bj: sīmu) | samiñjeyya → sammiṁjeyya (bj: sīmu) | pāturahesuṁ → pāturahaṁsu (bj: PTS)ลำดับนั้น เทพเหล่านั้นหายไปจากเทวโลกชั้นสุทธาวาสมาปรากฏ ณ เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น Atha kho tā devatā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วยืนอยู่ Ekamantaṁ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:ณ ที่สมควร เทพองค์หนึ่งได้กล่าว คาถานี้ว่า

“Mahāsamayo pavanasmiṁ, devakāyā samāgatā;“การประชุมครั้งใหญ่ในป่าใหญ่ มีหมู่เทพมาประชุมกัน Āgatamha imaṁ dhammasamayaṁ, dakkhitāye aparājitasaṅghan”ti.
dakkhitāye → dakkhitāyeva (sya-all)พวกเราพากันมายังธรรมสมัย นี้ ก็เพื่อได้เยี่ยมสงฆ์ผู้ไม่พ่ายแพ้”

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:จากนั้น เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“Tatra bhikkhavo samādahaṁsu, cittamattano ujukaṁ akaṁsu;
ujukaṁ akaṁsu → ujukamakaṁsu (bj, sya-all, km, pts1ed) | akaṁsu → ujukamakaṁsu (cck: sī. syā. pī.)“ภิกษุทั้งหลายในที่ประชุมนั้น มีจิตมั่นคง ทำจิตของตน ๆ ให้ตรง Sārathīva nettāni gahetvā, indriyāni rakkhanti paṇḍitā”ti.
sārathīva → sārathi va (pts)ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตย่อมรักษาอินทรีย์ไว้ เหมือนสารถีผู้กุมบังเหียนขับรถม้าไป”

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“Chetvā khīlaṁ chetvā palighaṁ, indakhīlaṁ ūhacca manejā;
palighaṁ → palīghaṁ (sya-all) | khīlaṁ → khilaṁ (pts) ūhacca → ohacca (sya-all, km); uhacca (mr) | ūhacca manejā → ohaccamanejā (sya-all) | ūhacca → ubhacca (bj: kām) | ūhacca → uhacca (cck: ka.)“ภิกษุเหล่านั้นตัดกิเลสดังตะปู ตัดกิเลสดังลิ่มสลัก ถอนกิเลสดังเสาเขื่อนได้แล้ว เป็นผู้ไม่หวั่นไหว Te caranti suddhā vimalā, cakkhumatā sudantā susunāgā”ti.
susunāgāti atha kho → susūnāgāti athakho (sya-all)บริสุทธิ์ เป็นผู้ปราศจากมลทิน เที่ยวไป เป็นผู้อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุ ทรงฝึกดีแล้ว เหมือนช้างหนุ่ม ฉะนั้น”

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ gāthaṁ abhāsi:เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“Ye keci buddhaṁ saraṇaṁ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṁ;
apāyabhūmiṁ → apāyaṁ (pts) | apāyabhūmiṁ → apāyaṁ (bj: sīmu) | apāyabhūmiṁ → sabbapotthakesu pāyato apāyanti pāṭho dissati (sya-all note)“เหล่าชนผู้นับถือพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ จักไม่ไปสู่อบายภูมิ Pahāya mānusaṁ dehaṁ, devakāyaṁ paripūressantī”ti.ครั้นละกายมนุษย์แล้ว จักทำให้หมู่เทพเจริญเต็มที่”

1. Devatāsannipātaการประชุมของเทวดา

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า

“yebhuyyena, bhikkhave, dasasu lokadhātūsu devatā sannipatitā honti, tathāgataṁ dassanāya bhikkhusaṅghañca.
honti → idaṁ padaṁ pts1ed potthake | lokadhātūsu → lokadhātusu (pts) | honti tathāgataṁ → tathāgatam (pts) | honti → ( ) sī. ipotthakesu natthi (cck note)“ภิกษุ ทั้งหลาย พวกเทวดาจำนวนมากใน ๑๐ โลกธาตุประชุมกันเพื่อเยี่ยมตถาคตและ ภิกษุสงฆ์ Yepi te, bhikkhave, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva devatā sannipatitā ahesuṁ seyyathāpi mayhaṁ etarahi.
etapparamāyeva → etaparamāyeva (si, sya-all, km, pts1ed) | etapparamāyeva → etaṁparamā yeva (bj, cck) | etaṁparamā → etaparamā (bj: sī) | etaṁparamāyeva → etaparamāyeva (cck: sī. syā. pī.)ภิกษุทั้งหลาย พวกเทวดาของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งหลายในอดีตกาล ที่มาประชุมกัน ครั้งที่มีจำนวนสูงสุดก็เท่ากับพวกเทวดาของ เรานี้เองที่มาประชุมกันในบัดนี้ Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva devatā sannipatitā bhavissanti seyyathāpi mayhaṁ etarahi.
etapparamāyeva → etaṁparamā yeva (bj, cck)พวกเทวดาของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าทั้งหลายในอนาคตกาลที่มาประชุมกัน ครั้งที่มีจำนวนสูงสุดก็เท่ากับ พวกเทวดาของเรานี้เองที่มาประชุมกันในบัดนี้ Ācikkhissāmi, bhikkhave, devakāyānaṁ nāmāni;เราจักบอกชื่อของหมู่เทพ kittayissāmi, bhikkhave, devakāyānaṁ nāmāni;จักระบุ ชื่อของหมู่เทพ desessāmi, bhikkhave, devakāyānaṁ nāmāni.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)จักแสดงชื่อของหมู่เทพ Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุ เหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว

Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสดังนี้ว่า

“Silokamanukassāmi, yattha bhummā tadassitā;“เรา จะกล่าวเป็นคาถา เหล่าภุมมเทวดาอาศัยอยู่ในที่ใด เหล่าภิกษุก็อาศัยอยู่ในที่นั้น Ye sitā girigabbharaṁ, pahitattā samāhitā.
sitā → sītā (bj) | girigabbharaṁ → gabbhāraṁ (bj: sīmu)ภิกษุเหล่าใดอาศัยซอกเขา มีจิตมุ่งมั่น มีจิตตั้งมั่น

Puthūsīhāva sallīnā, lomahaṁsābhisambhuno;พวกเธอมีจำนวนมากเร้นอยู่ เหมือนราชสีห์ ข่มความขนพองสยองเกล้าได้ Odātamanasā suddhā, vippasannamanāvilā.
vippasannamanāvilā → vippasannā manāvilā (bj) | vippasannamanāvilā bhiyyo → vippasannāmanāvilā bhīyyo (pts) | manāvilā → vippasannamanāvilā (bj: machasaṁ, PTS) | vippasannamanāvilā → vippasannāmanāvilā (cck: pī. ka.)มีจิตสะอาด หมดจด ผ่องใส ไม่ขุ่นมัว

Bhiyyo pañcasate ñatvā, vane kāpilavatthave;พระศาสดาทรงทราบว่ามีภิกษุกว่า ๕๐๐ รูป ผู้อยู่ในป่า ในเขตกรุงกบิลพัสดุ์ Tato āmantayī satthā, sāvake sāsane rate.
āmantayī → āmantayi (sya-all, pts)จึงรับสั่งเรียก พระสาวกผู้ยินดีในศาสนามาตรัสว่า

‘Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavo’;‘ภิกษุทั้งหลาย หมู่เทพมุ่งมากันแล้ว พวกเธอจงรู้จักเทพเหล่านั้น’ Te ca ātappamakaruṁ, sutvā buddhassa sāsanaṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พากันทำความเพียร ’

Tesaṁ pāturahu ñāṇaṁ, amanussānadassanaṁ;
pāturahu → pātur ahū (pts)จึงมีญาณ อันเป็นเหตุให้เห็นพวกอมนุษย์ปรากฏขึ้น Appeke satamaddakkhuṁ, sahassaṁ atha sattariṁ.
sattariṁ → sattatiṁ (pts)ภิกษุบางพวก เห็นอมนุษย์ ๑๐๐ ตน บางพวกเห็น ๑,๐๐๐ ตน

Sataṁ eke sahassānaṁ, amanussānamaddasuṁ;บางพวกเห็น ๗๐,๐๐๐ ตน บางพวกเห็น ๑๐๐,๐๐๐ ตน Appekenantamaddakkhuṁ, disā sabbā phuṭā ahuṁ.
ahu → ahuṁ (bj: machasaṁ)บางพวกเห็นมากมายไม่มีที่สิ้นสุด อมนุษย์อยู่กระจายไปทั่วทุกทิศ

Tañca sabbaṁ abhiññāya, vavatthitvāna cakkhumā;
vavatthitvāna → vavakkhitvāna (sya-all, km, pts1ed); avekkhitvāna (ṭīkā) | vavatthitvāna → vavakkhitvāna (pts) | vavatthitvāna → avekkhitvāna (bj: ṭīkā) | vavatthitvāna → vavakkhitvāna (cck: sī. syā. pī.); avekkhitvāna (cck: ṭīkā) | vavakkhitvāna → vavatthitvānāti vā pāṭho (sya-all note)พระศาสดาผู้มีพระจักษุ ทรงทราบเหตุทั้งหมด ทรงกำหนดแล้ว Tato āmantayī satthā, sāvake sāsane rate.
āmantayī → āmantayi (sya-all, pts)จึงรับสั่งเรียก พระสาวกผู้ยินดีในศาสนามาตรัสว่า

‘Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavo;‘ภิกษุทั้งหลาย หมู่เทพมุ่งมากันแล้ว เธอทั้งหลายจงรู้จักหมู่เทพเหล่านั้น Ye vohaṁ kittayissāmi, girāhi anupubbaso’.เราจะบอกเธอทั้งหลาย ด้วยวาจาตามลำดับ

Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavā;
te → va (sya-all) | sattasahassā te → satta sahassā va (pts)ยักษ์ ๗,๐๐๐ ตน ที่เป็นภุมมเทวดาอยู่ในกรุงกบิลพัสดุ์ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Chasahassā hemavatā, yakkhā nānattavaṇṇino;ยักษ์ ๖,๐๐๐ ตนอยู่ที่ภูเขาหิมพานต์ มีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts1ed) | jutimanto → jutīmanto (cck, pts) | jutīmanto → jutīmanto (cck: sī. pī.)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Sātāgirā tisahassā, yakkhā nānattavaṇṇino;ยักษ์ ๓,๐๐๐ ตนอยู่ที่ภูเขาสาตาคีรี มีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Iccete soḷasasahassā, yakkhā nānattavaṇṇino;ยักษ์เหล่านั้นรวมเป็น ๑๖,๐๐๐ ตน มีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Vessāmittā pañcasatā, yakkhā nānattavaṇṇino;ยักษ์ ๕๐๐ ตนอยู่ที่ภูเขาเวสสามิต มีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Kumbhīro rājagahiko, vepullassa nivesanaṁ;
nivesanaṁ → kumbhīra yekṣā rājagṛhe vipule’ samin naivāsikaඃ bhuyaඃ śata sahasrāṇa yakṣāඃ paryupāsyate (bj: mahāmāyuri vidyā)กุมภีรยักษ์ผู้รักษากรุงราชคฤห์ อยู่ที่ภูเขาเวปุลละ Bhiyyo naṁ satasahassaṁ, yakkhānaṁ payirupāsati;
bhiyyo → bhīyotipi pāṭho (sya-all note) Kumbhīro rājagahiko, sopāgā samitiṁ vanaṁ.มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ ต่างยินดีมุ่งมายังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Purimañca disaṁ rājā, dhataraṭṭho pasāsati;
pasāsati → purveṇa dhṛtarāṣaṭra satu dakṣiṇena virūḍhakaඃ paścimena virūpākṣaඃ kuberaśvottarāṁdisā (bj: mahāvastu)ท้าวธตรฐปกครองทิศตะวันออก Gandhabbānaṁ adhipati, mahārājā yasassiso.
adhipati → ādhipati (pts)เป็นหัวหน้าของพวกคนธรรพ์ เป็นมหาราชผู้มียศ

Puttāpi tassa bahavo, indanāmā mahabbalā;
mahabbalā → aṭṭhakathāyaṁ sabbavāresu mahābalāti pāṭho (sya-all note)แม้บุตรของเธอมีจำนวนมาก ต่างมีพลังมาก(และ)มีชื่อว่าอินทะ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Dakkhiṇañca disaṁ rājā, virūḷho taṁ pasāsati;
taṁ pasāsati → tappasāsati (sya-all, km) | pasāsati → tappasāsati (cck: syā.)ท้าววิรุฬหกปกครองทิศใต้ Kumbhaṇḍānaṁ adhipati, mahārājā yasassiso.
adhipati → ādhipati (sya-all, pts)เป็นหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ เป็นมหาราชผู้มียศ

Puttāpi tassa bahavo, indanāmā mahabbalā;แม้บุตรของเธอมีจำนวนมาก ต่างมีพลังมาก(และ)มีชื่อว่าอินทะ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Pacchimañca disaṁ rājā, virūpakkho pasāsati;ท้าววิรูปักษ์ปกครองทิศตะวันตก Nāgānañca adhipati, mahārājā yasassiso.
nāgānañca → nāgāṇañca (bj) | nāgānañca adhipati → nāgānaṁ ādhipati (sya-all); nāgānaṁ va ādhipati (pts)เป็นหัวหน้าของพวกนาค เป็นมหาราชผู้มียศ

Puttāpi tassa bahavo, indanāmā mahabbalā;แม้บุตรของเธอมีจำนวนมาก ต่างมีพลังมาก(และ)มีชื่อว่าอินทะ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Uttarañca disaṁ rājā, kuvero taṁ pasāsati;
taṁ pasāsati yakkhānañca adhipati → tappasāsati yakkhānaṁ ādhipati (sya-all)ท้าวกุเวรปกครองทิศเหนือ Yakkhānañca adhipati, mahārājā yasassiso.
yakkhānañca adhipati → yakkhānaṁ va ādhipati (pts)เป็นหัวหน้าของพวกยักษ์ เป็นมหาราชผู้มียศ

Puttāpi tassa bahavo, indanāmā mahabbalā;
mahabbalā → bahabbalā (sya-all)แม้บุตรของเธอมีจำนวนมาก ต่างมีพลังมาก (และ)มีชื่อว่าอินทะ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.
modamānā → modanānā (sya-all)ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Purimaṁ disaṁ dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako;
purimaṁ disaṁ → purimadisaṁ (sya-all)ท้าวธตรฐอยู่ทางทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหกอยู่ทางทิศใต้ Pacchimena virūpakkho, kuvero uttaraṁ disaṁ.ท้าววิรูปักษ์อยู่ทางทิศตะวันตก ท้าวกุเวรอยู่ทางทิศเหนือ

Cattāro te mahārājā, samantā caturo disā;ท้าวจาตุมหาราชนั้น มีแสงสว่างส่องไปโดยรอบทั่วทั้ง ๔ ทิศ Daddallamānā aṭṭhaṁsu, vane kāpilavatthave.
Daddallamānā → daddaḷhamānā (mr) | Daddallamānā → daddaḷhamānā (cck: ka.) | daddallamānā → dadaḷhamānātipi pāṭho (sya-all note)สถิตอยู่ในป่า เขตกรุงกบิลพัสดุ์

Tesaṁ māyāvino dāsā, āguṁ vañcanikā saṭhā;
āguṁ → āgū (sya-all, km); āgu (pts1ed) | āguṁ → āgū (syā.), āgu (sī. pī.) evamuparipi (cck note)พวกผู้รับใช้ของท้าวจาตุมหาราชเหล่านั้น เป็นพวกมีมายา หลอกลวง โอ้อวดก็มาด้วย Māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu, viṭucca viṭuṭo saha.
viṭeṇḍu → veṭeṇḍu (bj, sya-all, km, pts1ed) | viṭeṇḍu viṭucca → veṭeṇḍu viṭū ca (sya-all) | viṭeṇḍu → veṭeṇḍu (cck: sī. syā. pī.) viṭucca → viṭū ca (sya-all, km) | viṭuṭo → viṭuḍo (bj) | viṭucca → viṭū ca (cck: syā.)พวกผู้รับใช้ที่มีมายา คือ กุเฏณฑุ เวเฏณฑุ วิฏู วิฏุฏะ

Candano kāmaseṭṭho ca, kinnighaṇḍu nighaṇḍu ca;
kāmaseṭṭho → kāmaseṭṭhā (bj) kinnighaṇḍu → kinnughaṇḍu (sya-all, km, pts1ed) | kinnighaṇḍu → kinnughaṇḍu (pts) | kinnighaṇḍu → kinnughaṇḍu (cck: sī. syā. pī.)จันทนะ กามเสฏฐะ กินนุฆัณฑุ และ นิฆัณฑุก็มาด้วย Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali.ปนาทะ โอปมัญญะ มาตลิผู้เป็นเทพสารถี

Cittaseno ca gandhabbo, naḷorājā janesabho;
janesabho → janosabho (sya-all, km) | janesabho āgā → janosabho āgū (sya-all) | naḷorājā → nalo rājā (pts) | janesabho → janosabho (bj: syā) | janesabho → janosabho (cck: syā.)จิตตเสนะ นโฬราชะ ชโนสภะ Āgā pañcasikho ceva, timbarū sūriyavacchasā.
āgā → āguṁ (bj); āgu (pts) sūriyavacchasā → suriyavaccasā (bj, pts1ed); suriyavacchasā (sya-all, km) | timbarū sūriyavacchasā → timbaru suriyavaccasā (bj) | sūriyavacchasā → sūriyavaccasā (cck); suriyavaccasā (pts) | sūriyavaccasā → suriyavaccasā (cck: sī. pī.) | suriyavacchasā → suriyavaccasā (sya-all: sī.)ปัญจสิขะ ติมพรุ (คันธรรพเทวราชา) และสุริยวัจฉสา (คันธรรพเทวธิดา) ก็มาด้วย

Ete caññe ca rājāno, gandhabbā saha rājubhi;
rājubhi → rājūhi (bj)เทวราชเหล่านั้นและคนธรรพ์อื่น ๆ ที่มาพร้อมเทวราช Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Athāguṁ nāgasā nāgā, vesālā sahatacchakā;
nāgasā → nābhasā (bj) | athāguṁ nāgasā → athāgū nābhasā (sya-all); ath āgu nābhasā (pts) | athāguṁ → athāgu (bj: sīmu)อนึ่ง หมู่นาคที่อยู่ในสระนาภสะ และที่อยู่ในกรุงเวสาลีมาพร้อมด้วยพวกนาคตัจฉกะ Kambalassatarā āguṁ, pāyāgā saha ñātibhi.
āguṁ → āgū (sya-all) | āguṁ → āgu (bj: sī) ñātibhi → ñātihi (bj)นาคกัมพลและนาคอัสดรก็มาด้วย และนาคที่อยู่ในท่าปายาคะก็มาพร้อมด้วยหมู่ญาติ

Yāmunā dhataraṭṭhā ca, āgū nāgā yasassino;
dhataraṭṭhā → dhataraṭṭho (bj) āgū → āguṁ (bj); āgu (pts) | āguṁ → āgū (bj: machasaṁ)นาคผู้อยู่ในแม่น้ำยมุนา และนาคที่เกิดในตระกูลธตรฐผู้มียศก็มา Erāvaṇo mahānāgo, sopāgā samitiṁ vanaṁ.
sopāgā → sopāga (bj, sya-all)พญาช้างเอราวัณ ก็มายังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Ye nāgarāje sahasā haranti, dibbā dijā pakkhi visuddhacakkhū;เหล่าครุฑผู้เป็นทิพย์ มีนัยน์ตาบริสุทธิ์ ผู้สามารถจับนาคราชได้ฉับพลัน Vehāyasā te vanamajjhapattā, citrā supaṇṇā iti tesa nāmaṁ.
Vehāyasā → vehāsayā (bj, pts1ed) | vehāyasā → vehāsayā (bj, pts) | vehāsayā → vehāyasā (bj: machasaṁ) | Vehāyasā → vehāsayā (cck: sī. pī.) tesa nāmaṁ → tesaṁ nāmāni (bj) | tesa → tesaṁ (pts) | nāmāni → nāmaṁ (bj: machasaṁ)ผู้บินมาทางอากาศถึงท่ามกลางป่า มีชื่อว่าจิตรสุบรรณ

Abhayaṁ tadā nāgarājānamāsi, supaṇṇato khemamakāsi buddho;
abhayaṁ tadā nāgarājānamāsi → abhayantadā nāgarājānamāsī (sya-all)เวลานั้น พวกนาคราชไม่มีความหวาดกลัว (เพราะ) พระพุทธเจ้าทรงกระทำให้ปลอดภัยจากครุฑ Saṇhāhi vācāhi upavhayantā, nāgā supaṇṇā saraṇamakaṁsu buddhaṁ.
saraṇamakaṁsu → saraṇamagaṁsu (bj, pts) | saraṇamagaṁsu → saraṇamakaṁsu (bj: machasaṁ)นาคกับครุฑเจรจากันด้วยวาจาอันไพเราะ ต่างมีพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ

Jitā vajirahatthena, samuddaṁ asurāsitā;อสูรพวกที่อาศัยอยู่ในมหาสมุทร เป็นผู้พ่ายแพ้ต่อพระอินทร์ผู้ถือวชิราวุธ Bhātaro vāsavassete, iddhimanto yasassino.อสูรเหล่านั้นมีฤทธิ์ มียศ เป็นพี่น้องของท้าววาสวะ

Kālakañcā mahābhismā, asurā dānaveghasā;
Kālakañcā mahābhismā → kālakañjā mahābhismā (bj, sya-all); kālakañjā mahābhiṁsā (pts1ed) | kālakañcā → kālakañchā (bj); kālakañjā (sya-all) | kālakañcā mahābhismā → kālakañjā mahābhiṁsā (pts) | mahābhismā → mahābhiṁsā (bj: PTS) | mahābhismā → kālakañjā mahābhiṁsā (cck: sī. pī.)พวกอสูรกาลกัญชะมีร่างน่ากลัวมาก พวกอสูรทานเวฆสะ Vepacitti sucitti ca, pahārādo namucī saha.อสูรเวปจิตติ อสูรสุจิตติ อสูรปหาราทะ และพญามารนมุจีก็มาด้วย

Satañca baliputtānaṁ, sabbe verocanāmakā;บุตรของพลิอสูร ๑๐๐ ตน ที่ชื่อว่าเวโรจนะ ทุกตน Sannayhitvā balisenaṁ, rāhubhaddamupāgamuṁ;
balisenaṁ → baliṁ senaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | balisenaṁ rāhubhaddamupāgamuṁ → baliṁ senaṁ rāhubhaddam upāgamuṁ (pts) | senaṁ → balisenaṁ (bj: machasaṁ); balīsenaṁ (bj: syā) | balisenaṁ → balīsenaṁ (cck: syā.)ต่างสวมเกราะเข้มแข็ง เข้าไปใกล้ราหูจอมอสูร แล้วกล่าวว่า ‘Samayo dāni bhaddante, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ’.‘ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน บัดนี้ ถึงเวลาที่ท่านควรเข้าไป สู่ป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย’

Āpo ca devā pathavī, tejo vāyo tadāgamuṁ;
pathavī → paṭhavī ca (bj, sya-all); paṭhavī (pts)เวลานั้น เทพ (๑๐ หมู่) คือ อาโป ปฐวี เตโช วาโย Varuṇā vāraṇā devā, somo ca yasasā saha.
vāraṇā → vāruṇā (bj, sya-all, km, pts1ed) | vāraṇā → vāruṇā (pts) | vāruṇā → vāraṇā (bj: machasaṁ) | vāraṇā → vāruṇā (cck: syā.)วรุณะ วารุณะ โสมะ ยสสะ

Mettā karuṇā kāyikā, āguṁ devā yasassino;
mettā karuṇā kāyikā āguṁ → mettākaruṇākāyikā āgū (sya-all); mettākaruṇākāyikā āgu (pts)เมตตาและกรุณา เป็นผู้มียศก็มาด้วย Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino.เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก

Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Veṇḍudevā sahali ca, asamā ca duve yamā;
sahali ca → veṇhū ca devā sahalī ca (bj); veṇḍū ca devā sahalī ca (sya-all, km); veṇhū ca devā sahaḷī ca (pts1ed) | veṇḍudevā sahali → veṇhū va devā sahalī (bj); veṇḍū ca devā sahalī (sya-all); veṇhū ca devā sahaḷī (pts) | devā → veṇhū devā ca (bj: machasaṁ) | ca → veṇhūca devā sahalīca (cck: sī. pī.) asamā → asmā (bj)เทพ (๑๐ หมู่) คือ เวณฑู สหลี และเทพ ๒ หมู่ คือ อสมะ และยมะก็มา Candassūpanisā devā, candamāguṁ purakkhatvā.
candamāguṁ purakkhatvā sūriyassūpanisā → candamāgū purakkhitā suriyassūpanisā (sya-all) | candamāguṁ → candam āgu (pts)เทพผู้อาศัยพระจันทร์ มีพระจันทร์นำหน้ามา

Sūriyassūpanisā devā, sūriyamāguṁ purakkhatvā;
sūriyassūpanisā → suriyassūpanisā (bj, pts) | suriyassūpanisā → sūriyassūpanisā (bj: machasaṁ) | Sūriyassūpanisā → suriyassūpanisā (cck: sī. syā. pī.) sūriyamāguṁ purakkhatvā → suriyamāguṁ purakkhitvā (bj); suriyamāgū purakkhitā (sya-all) | sūriyamāguṁ → suriyam āgu (pts) | suriyamāguṁ → sūriyamāguṁ (bj: machasaṁ)เทพผู้อาศัยพระอาทิตย์ มีพระอาทิตย์นำหน้ามา Nakkhattāni purakkhatvā, āguṁ mandavalāhakā.
āguṁ → āgū (sya-all)เทพพวกมันทวลาหกะ มีพระนักษัตรนำหน้ามา

Vasūnaṁ vāsavo seṭṭho, sakkopāgā purindado;
sakkopāgā → sakkopāga (bj, sya-all) | sakkopāga → sakkopāgā (bj: machasaṁ)พระอินทร์ผู้เป็นท้าวสักกะ ผู้เป็นท้าวปุรินททะ ท้าววาสวะ ประเสริฐกว่าเหล่าเทพวสุ ก็มา Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino.เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก

Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Athāguṁ sahabhū devā, jalamaggi sikhāriva;
athāguṁ → athāgū (sya-all); ath āgu (pts)เทพอีก (๑๐ หมู่) คือ สหภู ผู้รุ่งเรืองดังเปลวไฟ Ariṭṭhakā ca rojā ca, umāpupphanibhāsino.
rojā → rojo (bj)อริฏฐกะ โรชะ ผู้มีรัศมีดังสีดอกผักตบ

Varuṇā sahadhammā ca, accutā ca anejakā;วรุณะ สหธรรม อัจจุตะ อเนชกะ Sūleyyarucirā āguṁ, āguṁ vāsavanesino;
āguṁ āguṁ → āgū āgū (sya-all)สุเลยยะ รุจิระ และวาสวเนสีก็มา Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino.เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก

Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Samānā mahāsamanā, mānusā mānusuttamā;
mahāsamanā → mahāsamānā (bj, sya-all, pts) | mahāsamānā → mahāsamanā (bj: machasaṁ)เทพอีก (๑๐ หมู่) คือ สมานะ มหาสมานะ มานุสะ มานุสุตตมะ Khiḍḍāpadosikā āguṁ, āguṁ manopadosikā.
khiḍḍāpadosikā → khiḍḍāpadūsikā (bj) manopadosikā → manopadūsikā (bj)ขิฑฑาปทูสิกะ มโนปทูสิกะ

Athāguṁ harayo devā, ye ca lohitavāsino;หริ โลหิตวาสี Pāragā mahāpāragā, āguṁ devā yasassino;
āguṁ → āgū (sya-all)ปารคะ และมหาปารคะ ผู้มียศก็มา Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino.เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก

Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Sukkā karambhā aruṇā, āguṁ veghanasā saha;
karambhā → karumhā (si, sya-all, km, pts1ed) | karambhā → karamhā (bj); karumhā (pts) | karamhā → karumhā (bj: sīmu, syā, PTS) | karambhā → karumhā (cck: sī. syā. pī.) veghanasā → vekhanasā (bj) | āguṁ → āgū (sya-all) | vekhanasā → veghanasā (bj: machasaṁ)เทพอีก (๑๐ หมู่) คือ สุกกะ กรุมหะ อรุณะ เวฆนสะ Odātagayhā pāmokkhā, āguṁ devā vicakkhaṇā.
āguṁ → āgū (sya-all)โอทาตคัยหะผู้เป็นหัวหน้า วิจักขณะ

Sadāmattā hāragajā, missakā ca yasassino;สทามัตตะ หารคชะ มิสสกะผู้มียศ Thanayaṁ āga pajjunno, yo disā abhivassati.
pajjunno → pajjanno (bj) | āga pajjunno → āgā pajunno (sya-all) | pajjanno → pajjunno (bj: machasaṁ, sīmu, PTS) | āgā → yebhuyyena āgūti pāṭho dissati (sya-all note)และปชุนนเทวราช ผู้บันดาลฝนให้ตกทั่วทุกทิศก็มา

Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino;เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Khemiyā tusitā yāmā, kaṭṭhakā ca yasassino;
kaṭṭhakā → a. kathakā (sya-all note)เทพอีก (๑๐ หมู่) คือ เทพพวกเขมิยะ เทพชั้นดุสิต เทพชั้นยามา เทพพวกกัฏฐกะ ผู้มียศ Lambītakā lāmaseṭṭhā, jotināmā ca āsavā;
lambītakā → lambitakā (sya-all)เทพพวกลัมพีตกะ เทพพวกลามเสฏฐะ เทพพวกโชติ อาสวะ Nimmānaratino āguṁ, athāguṁ paranimmitā.
nimmānaratino → nimmāṇaratino (bj) | āguṁ athāguṁ → āgū athāgū (sya-all); āgu ath āgu (pts)เทพชั้นนิมมานรดี และเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดีก็มา

Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino;เทพทั้ง ๑๐ หมู่นี้แบ่งเป็น ๑๐ พวก ทั้งหมดล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino;
jutimanto → jutīmanto (pts)มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง มีผิวพรรณงดงาม มียศ Modamānā abhikkāmuṁ, bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ.ต่างยินดีมุ่งมา ยังป่าที่ประชุมของภิกษุทั้งหลาย

Saṭṭhete devanikāyā, sabbe nānattavaṇṇino;เทพทั้งหมด ๖๐ หมู่ ล้วนมีผิวพรรณหลายหลาก Nāmanvayena āgacchuṁ, ye caññe sadisā saha.
āgacchuṁ → āgañchuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | āgacchuṁ → āgañchuṁ (pts) | āgañchuṁ → āgañju (bj: sīmu, syā, PTS) | āgacchuṁ → āgañchuṁ (cck: sī. syā. pī.)มาแล้วตามกำหนด ชื่อหมู่เทพ และเทพพวกอื่น ผู้มีผิวพรรณและชื่อเช่นนั้นก็มา (ด้วยคิด)ว่า

‘Pavuṭṭhajātimakhilaṁ, oghatiṇṇamanāsavaṁ;
pavuṭṭhajātimakhilaṁ → pavutthajātimakhilaṁ (bj); pavutthajātimakkhīlaṁ (sya-all) | pavutthajātimakhilaṁ → pavuṭṭhajātimakhilaṁ (bj: machasaṁ); pavutthajātiṁ akhilaṁ (bj: sīmu, PTS) | Pavuṭṭhajātimakhilaṁ → pavutthajātiṁ akhilaṁ (cck: sī. pī.)‘พวกเราจะเข้าพบพระนาคะ ผู้ไม่มีการเกิด ไม่มีกิเลสดังตะปู ผู้ข้ามโอฆะ ได้แล้ว ไม่มีอาสวะ Dakkhemoghataraṁ nāgaṁ, candaṁva asitātigaṁ’.
asitātigaṁ → asitātitaṁ (sya-all) | asitātitaṁ → asitātiganti vā pāṭho (sya-all note)ผู้พ้นโอฆะได้แล้ว ล่วงพ้นธรรมดำ ดังดวงจันทร์พ้นจากเมฆฉะนั้น

Subrahmā paramatto ca, puttā iddhimato saha;
paramatto ca → paramattho ca (mr) | paramatto → paramattho (bj: kām) | ca → paramattho ca (cck: ka.)สุพรหมและปรมัตตพรหม ผู้เป็นบุตร ของพระผู้ทรงฤทธิ์ ก็มาด้วย Sanaṅkumāro tisso ca, sopāga samitiṁ vanaṁ.สนังกุมารพรหมและติสสพรหม ก็มายังป่าที่ประชุม

Sahassaṁ brahmalokānaṁ, mahābrahmābhitiṭṭhati;
sahassaṁ brahmalokānaṁ → sahassabrahmalokānaṁ (sya-all) | sahassaṁ brahmalokānaṁ mahābrahmābhitiṭṭhati → sahassabrahmalokānaṁ mahābrahmā bhitiṭṭhati (pts)ท้าวมหาพรหม ๑,๐๐๐ องค์ ปกครองพรหมโลก ท้าวมหาพรหมนั้น Upapanno jutimanto, bhismākāyo yasassiso.
jutimanto → jutīmanto (pts)อุบัติขึ้นในพรหมโลก มีความรุ่งเรือง มีกายใหญ่ มียศก็มา

Dasettha issarā āguṁ, paccekavasavattino;
āguṁ → āgū (sya-all)มีพรหม ๑๐ องค์ ผู้เป็นใหญ่กว่าพรหม ๑,๐๐๐ องค์ มีอำนาจเฉพาะองค์ละอย่างก็มา Tesañca majjhato āga, hārito parivārito.
āga → āgā (sya-all) | āgā → pāyato āgūti pāco dissati (sya-all note)มหาพรหมชื่อหาริตะ มีบริวารห้อมล้อม มาอยู่ท่ามกลางพรหม ๑,๐๐๐ องค์นั้น’

Te ca sabbe abhikkante, sainde deve sabrahmake;
sainde → sinde (sya-all, km); sainda (pts1ed) | sainde deve → saindadeve (pts) | sainde → sīnde (bj: syā) | sainde → sinde (cck: syā.)เมื่อเสนามารมาถึง พระศาสดาได้ตรัสกับพวกเทพทั้งหมดเหล่านั้น พร้อมทั้งพระอินทร์และพระพรหมผู้ประชุมกันอยู่ Mārasenā abhikkāmi, passa kaṇhassa mandiyaṁ.
abhikkāmi → abhikkāmuṁ (bj) | abhikkāmuṁ → abhikkāmi (bj: machasaṁ)จงดูความโง่เขลาของกัณหมาร

‘Etha gaṇhatha bandhatha, rāgena baddhamatthu vo;
baddhamatthu → bandhamatthu (bj, sya-all) | baddhamatthu vo → baddham atthu ve (pts)มหาเสนามารได้ส่งเสนามารไป ในที่ประชุมใหญ่ของเหล่าเทพด้วยคำว่า “พวกท่านจงไปจับหมู่เทพผูกไว้ พวกท่านจงผูกไว้ด้วยราคะเถิด Samantā parivāretha, mā vo muñcittha koci naṁ’.จงล้อมไว้ทุกด้าน ใคร ๆ อย่าได้ปล่อยให้ผู้ใดหลุดพ้นไป”

Iti tattha mahāseno, kaṇho senaṁ apesayi;
kaṇho senaṁ → kaṇhasenaṁ (bj, sya-all, pts) Pāṇinā talamāhacca, saraṁ katvāna bheravaṁ.
talamāhacca → thalamāhacca (bj)แล้วก็เอาฝ่ามือตบแผ่นดิน ทำเสียงน่ากลัว

Yathā pāvussako megho, thanayanto savijjuko;(แต่) ในเวลานั้น ไม่อาจ ทำให้ใครตกอยู่ในอำนาจได้ Tadā so paccudāvatti, saṅkuddho asayaṁvase.
asayaṁvase → asayaṁvasī (bj, pts1ed) | asayaṁvase → asayaṁvasī (cck: sī. pī.)จึงกลับไป ทั้งที่เกรี้ยวโกรธ เหมือนเมฆฝนที่บันดาลให้ฝนตก ฟ้าร้อง ฟ้าแลบ ฉะนั้น

Tañca sabbaṁ abhiññāya, vavatthitvāna cakkhumā;
vavatthitvāna → vavakkhitvāna (sya-all, pts)พระศาสดาผู้มีพระจักษุ ทรงทราบเหตุทั้งหมด ทรงกำหนดแล้ว Tato āmantayī satthā, sāvake sāsane rate.
āmantayī → āmantayi (sya-all, pts)จึงรับสั่งเรียก พระสาวกผู้ยินดีในศาสนามาตรัสว่า

‘Mārasenā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavo’;‘ภิกษุทั้งหลาย เสนามารมุ่งมากันแล้ว พวกเธอจงรู้จักพวกเขา’ Te ca ātappamakaruṁ, sutvā buddhassa sāsanaṁ;ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พากันทำความเพียร Vītarāgehi pakkāmuṁ, nesaṁ lomāpi iñjayuṁ.
vītarāgehi pakkāmuṁ → vītarāgehapakkāmuṁ (bj) lomāpi → lomampi (bj, sya-all) | nesaṁ lomāpi → na saṁ lomaṁ pi (pts)เสนามารหลีกไปจากเหล่าภิกษุผู้ปราศจากราคะ ไม่อาจแม้ทำขนของภิกษุเหล่านั้นให้ไหวได้

‘Sabbe vijitasaṅgāmā, bhayātītā yasassino;(พญามารกล่าวสรรเสริญว่า) ‘หมู่พระสาวกของพระพุทธเจ้า ชนะสงครามแล้วทั้งสิ้น Modanti saha bhūtehi, sāvakā te janesutā’”ti.ล่วงพ้นความหวาดกลัว มียศปรากฏอยู่ในหมู่ชน บันเทิงอยู่กับภูต ทั้งหลาย”

Mahāsamayasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
sattamaṁ → (pts)มหาสมยสูตรที่ ๗ จบ