Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ āyasmā kumārakassapo kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena setabyā nāma kosalānaṁ nagaraṁ tadavasari.สมัยหนึ่ง ท่านพระกุมารกัสสปะกำลังจาริกอยู่ในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ถึงเมืองเสตัพยะของชาวโกศล Tatra sudaṁ āyasmā kumārakassapo setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all, km) | setabyaṁ → setavyā (pts) | siṁsapāvane → sīsapāvane (cck: syā.)พักอยู่ ณ ป่าไม้สีเสียด ทางทิศเหนือเมืองเสตัพยะ

Tena kho pana samayena pāyāsi rājañño setabyaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
pasenadinā kosalena → pasenadikosalena (pts)สมัยนั้น เจ้าปายาสิปกครองเมืองเสตัพยะ ซึ่งมีประชากร และสัตว์เลี้ยงมากมาย มีพืชพันธุ์ธัญญาหาร และน้ำ หญ้าอุดมสมบูรณ์ มีพระราชทรัพย์ ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลพระราชทานปูนบำเหน็จให้เป็นพรหมไทย

1. Pāyāsirājaññavatthuเรื่องเจ้าปายาสิ

Tena kho pana samayena pāyāsissa rājaññassa evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
pāyāsissa rājaññassa → pāyāsirājaññassa (pts)สมัยนั้น เจ้าปายาสิมีความเห็นชั่วเช่นนี้เกิดขึ้นว่า “itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭakkaṭānaṁ (cck: sī. pī.)“แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

Assosuṁ kho setabyakā brāhmaṇagahapatikā:พราหมณ์ และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะได้ฟังข่าวว่า “samaṇo khalu bho kumārakassapo samaṇassa gotamassa sāvako kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi setabyaṁ anuppatto setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all) | setabyaṁ → setavyā (pts)“ท่านสมณกุมารกัสสปะ ผู้เป็นสาวกของ พระสมณโคดมกำลังจาริกอยู่ในแคว้นโกศลพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ถึงเมืองเสตัพยะโดยลำดับ กำลังพักอยู่ ณ ป่าไม้สีเสียดทางทิศเหนือเมือง เสตัพยะ Taṁ kho pana bhavantaṁ kumārakassapaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:ท่านสมณกุมารกัสสปะนั้น มีชื่อเสียงดีงามขจรไปอย่างนี้ว่า ‘paṇḍito byatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā ca.
vuddho → vudho (bj); buddho (sya-all, km, mr); vuḍḍho (pts1ed) | kalyāṇapaṭibhāno vuddho → kalyāṇapaṭibhāṇo buddho (sya-all) | vuddho → buddho (cck: syā. ka.)‘เป็นผู้ฉลาด เฉียบแหลม มีปัญญา เป็นพหูสูต กล่าวถ้อยคำไพเราะ ปฏิภาณดี เป็นผู้เจริญและ เป็นพระอรหันต์ Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī’”ti.การได้เห็นพระอรหันต์เช่นนั้นเป็นการดีแท้’ Atha kho setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena siṁsapāvanaṁ.
yena siṁsapāvanaṁ → yena sīsapāvanaṁ (sya-all, km); tenupasaṅkamanti (pts1ed) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapāvanaṁ ten upasaṁkamanti (pts) | siṁsapāvanaṁ → yena siṁsapāvanaṁ, tenupasaṅkamanti (cck: sī. pī.) | saṅghasaṅghīgaṇībhūtā → saṅghāsaṅghīgaṇībhūtā (sya-all: sī.) | sīsapāvanaṁ → ito paraṁ sīhalapotthake tenupasaṅkamantīti dissati (sya-all note)จากนั้น พราหมณ์และ คหบดีชาวเมืองเสตัพยะออกจากเมืองเสตัพยะ เดินรวมกันเป็นหมู่เป็นคณะมุ่งหน้า ไปทางทิศเหนือสู่ป่าไม้สีเสียด

Tena kho pana samayena pāyāsi rājañño uparipāsāde divāseyyaṁ upagato hoti.ขณะนั้น เจ้าปายาสิทรงพักผ่อนกลางวันอยู่ ณ ปราสาทชั้นบน Addasā kho pāyāsi rājañño setabyake brāhmaṇagahapatike setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhe gacchante yena siṁsapāvanaṁ,
yena siṁsapāvanaṁ → tenupasaṅkamante (pts1ed) | yena siṁsapāvanaṁ → (sya-all) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvanaṁ → siṁsapāvanaṁ ten upasaṁkamante (pts) | siṁsapāvanaṁ → yena siṁsapāvanaṁ, tenupasaṅkamante (cck: sī. pī.) | gacchante → ito paraṁ sīhalapotthake tenupasaṅkamanteti dissati (sya-all note)ทรงเห็นพราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะ ซึ่งออกจากเมืองเสตัพยะเดินรวมกัน เป็นหมู่เป็นคณะมุ่งหน้าไปทางทิศเหนือสู่ป่าไม้สีเสียด disvā khattaṁ āmantesi:จึงทรงเรียกมหาดเล็กมาตรัส ถามว่า “kiṁ nu kho, bho khatte, setabyakā brāhmaṇagahapatikā setabyāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena siṁsapāvanan”ti?
siṁsapāvananti → sīsapāvananti (sya-all) | saṅghasaṅghī → saṁghā saṁghī (pts) | siṁsapāvana’’nti → ettha pana sabbatthapi evameva dissati, natthi pāṭhantaraṁ (cck note)“มหาดเล็ก เหตุใด พราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะจึงออกจากเมือง เสตัพยะเดินรวมกันเป็นหมู่เป็นคณะมุ่งหน้าไปทางทิศเหนือสู่ป่าไม้สีเสียด”

“Atthi kho, bho, samaṇo kumārakassapo, samaṇassa gotamassa sāvako kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi setabyaṁ anuppatto setabyāyaṁ viharati uttarena setabyaṁ siṁsapāvane.
siṁsapāvane → sīsapāvane (sya-all) | setabyaṁ → setavyā (pts)มหาดเล็กทูลตอบว่า “ฝ่าพระบาท ท่านสมณกุมารกัสสปะ ผู้เป็นสาวกของ พระสมณโคดมกำลังจาริกอยู่ในแคว้นโกศลพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ถึงเมืองเสตัพยะโดยลำดับ พักอยู่ ณ ป่าไม้สีเสียดทางทิศเหนือเมือง เสตัพยะ Taṁ kho pana bhavantaṁ kumārakassapaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:ท่านสมณกุมารกัสสปะนั้น มีชื่อเสียงดีงามขจรไปอย่างนี้ว่า ‘paṇḍito byatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā cā’ti.
arahā cā’ti → arahā ca (sya-all, km, mr) | byatto → viyatto (sya-all) | kalyāṇapaṭibhāno vuddho → kalyāṇapaṭibhāṇo buddho (sya-all) | cāti → ca (sya-all) | cā’ti → arahā ca (cck: syā. ka.)‘เป็นผู้ฉลาด เฉียบแหลม มีปัญญา เป็นพหูสูต กล่าวถ้อยคำไพเราะ ปฏิภาณดี เป็นผู้เจริญ และเป็นพระอรหันต์ Tamete bhavantaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamantī”ti.
Tamete → tamenaṁ te (bj, mr); tamenaṁ (pts1ed) | tamete → tamenaṁ te (bj); tam enaṁ (pts) | upasaṅkamantīti tena hi → upasaṅkamissantīti tenahi (sya-all) | Tamete → tamenaṁ te (cck: sī. ka.); tamenaṁ (cck: pī.)พราหมณ์และคหบดีเหล่านั้นจักเข้าไปหาท่านสมณกุมารกัสสปะ รูปนั้น”

“Tena hi, bho khatte, yena setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike evaṁ vadehi:เจ้าปายาสิรับสั่งว่า “มหาดเล็ก ถ้าอย่างนั้น ท่านจงเข้าไปหาพราหมณ์ และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะถึงที่อยู่ บอกกับพราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะ อย่างนี้ว่า ‘pāyāsi, bho, rājañño evamāha—‘ท่านทั้งหลาย เจ้าปายาสิรับสั่งว่า āgamentu kira bhavanto, pāyāsipi rājañño samaṇaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’ti.
upasaṅkamissatīti → upasaṅkamissati (bj)‘ให้พวกท่านรอ เจ้าปายาสิจะเสด็จ เข้าไปหาท่านสมณกุมารกัสสปะด้วย’ Purā samaṇo kumārakassapo setabyake brāhmaṇagahapatike bāle abyatte saññāpeti:ครั้งก่อน ท่านสมณกุมารกัสสปะชี้แจงให้ พราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะผู้โง่ ไม่ฉลาดได้รู้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี Natthi hi, bho khatte, paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)มหาดเล็ก แท้จริง โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

“Evaṁ, bho”ti kho so khattā pāyāsissa rājaññassa paṭissutvā yena setabyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā setabyake brāhmaṇagahapatike etadavoca:
yena → tena (sya-all)มหาดเล็กทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว เข้าไปหาพราหมณ์และคหบดีชาวเมือง เสตัพยะถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับพราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะดังนี้ว่า “pāyāsi, bho, rājañño evamāha, āgamentu kira bhavanto, pāyāsipi rājañño samaṇaṁ kumārakassapaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
rājañño evamāha → rājāñño evam āha (pts)“ท่านทั้งหลาย เจ้าปายาสิรับสั่งว่า ‘ให้พวกท่านรอ เจ้าปายาสิจะเสด็จเข้าไปหาท่านสมณกุมาร กัสสปะด้วย”

Atha kho pāyāsi rājañño setabyakehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto yena siṁsapāvanaṁ yenāyasmā kumārakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā kumārakassapena saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
yenāyasmā → yena āyasmā (bj) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | siṁsapāvanaṁ → sīsapāvanaṁ (sya-all)ลำดับนั้น เจ้าปายาสิแวดล้อมด้วยพราหมณ์และคหบดีชาวเมือง เสตัพยะ เสด็จเข้าไปหาท่านพระกุมารกัสสปะถึงที่อยู่ ณ ป่าไม้สีเสียด ได้ทรงสนทนา ปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควร Setabyakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce āyasmantaṁ kumārakassapaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu;ฝ่ายพราหมณ์และคหบดีชาวเมืองเสตัพยะ บางพวกกราบท่านพระกุมารกัสสปะแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร appekacce āyasmatā kumārakassapena saddhiṁ sammodiṁsu;บางพวกสนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts)พอเป็นที่ระลึกถึงกัน กับท่านพระกุมารกัสสปะแล้วนั่ง ณ ที่สมควร Appekacce yenāyasmā kumārakassapo tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.บางพวกประนมมือไปทางที่ท่าน พระกุมารกัสสปะอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.บางพวกประกาศชื่อและตระกูลแล้วนั่ง ณ ที่สมควร Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.บางพวกนั่งนิ่งเฉย ณ ที่สมควร

2. Natthikavādaนัตถิกวาทะ ความเห็นว่าไม่มี

Ekamantaṁ nisinno kho pāyāsi rājañño āyasmantaṁ kumārakassapaṁ etadavoca:ลำดับนั้น เจ้าปายาสิครั้นประทับ ณ ที่สมควรแล้วจึงตรัสกับท่าน พระกุมารกัสสปะดังนี้ว่า “ahañhi, bho kassapa, evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
evaṁdiṭṭhī → evaṁdiṭṭhiṁ (bj)“ท่านกัสสปะ โยมมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Nāhaṁ, rājañña, evaṁvādiṁ evaṁdiṭṭhiṁ addasaṁ vā assosiṁ vā.
nāhaṁ → sohaṁ (sya-all)ท่านพระกุมารกัสสปะถวายพระพรว่า “บพิตร อาตมภาพ ไม่เคยเห็น หรือได้ ยินบุคคลผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ Kathañhi nāma evaṁ vadeyya:
kathañhi → katha hi (bj)ทำไมพระองค์จึงตรัสอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะ เหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’

2.1. Candimasūriyaupamāอุปมาด้วยดวงจันทร์และดวงอาทิตย์

Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.บพิตร ถ้าอย่างนั้น อาตมภาพขอถวายพระพรถามพระองค์ใน เรื่องนี้ โปรดตรัสตอบตามที่พอพระทัย Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,พระองค์เข้าพระทัยเรื่องนั้นว่าอย่างไร คือ ime candimasūriyā imasmiṁ vā loke parasmiṁ vā, devā vā te manussā vā”ti?
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | te → (sya-all) | vā → (pts)“ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มีในโลกนี้หรือโลกอื่น เป็นเทพหรือเป็นมนุษย์”

“Ime, bho kassapa, candimasūriyā parasmiṁ loke, na imasmiṁ; devā te na manussā”ti.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | manussāti imināpi → manussā ti iminā (pts)“ท่านกัสสปะ ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มีในโลกอื่น มิใช่มีในโลกนี้ เป็นเทพ มิใช่เป็นมนุษย์”

“Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu—“บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะ เหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo, yena te pariyāyena evaṁ hoti:“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

“Atthi, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

“Yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī.
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts)“ท่านกัสสปะ มิตรอำมาตย์ ญาติสาโลหิตของโยมในโลกนี้ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ถือเอา สิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ (เห็นผิด) Te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.ต่อมา พวกเขาป่วย ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก Yadāhaṁ jānāmi:เมื่อโยมรู้ว่า ‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:‘เวลานี้ พวกเขายัง ไม่หายป่วย’ จึงเข้าไปเยี่ยมแล้วสั่งอย่างนี้ว่า ‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:‘ท่านทั้งหลาย มีสมณพราหมณ์ พวกหนึ่ง มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “ye te pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjantī”ti.
pisuṇavācā → pisunavācā (bj); pisuṇāvācā (sya-all) | upapajjantīti → upapajjissantīti (bj); uppajjantīti (pts) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts) | abhijjhālū byāpannacittā → abhijjālu vyāpannacittā (pts)‘บุคคลผู้ฆ่าสัตว์ ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของ เขาไม่ได้ให้ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้ของของเขา มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วจะไป เกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต (หรือ)นรก’ Bhavanto kho pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī.
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇāvācā pharusāvācā (pts) | abhijjhālū byāpannacittā → abhijjālu vyāpannacittā (pts)พวกท่านเป็นผู้ฆ่าสัตว์ ถือเอาสิ่งของที่ เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้ของของเขา มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissanti.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjissanti (pts)ถ้าหาก คำของสมณพราหมณ์พวกนั้นเป็นจริง พวกท่านหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต (หรือ)นรก Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyātha, yena me āgantvā āroceyyātha:
upapajjeyyātha → uppajjeyyātha (pts)ถ้าพวกท่านหลังจากตายแล้วได้ไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต (หรือ)นรกจริง ก็ขอให้กลับมาบอกเราบ้างว่า “itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all) | saddhāyikā → saddāyikā (pts)พวกท่านเท่านั้นพอเป็นที่ เชื่อถือไว้วางใจของเรา สิ่งที่พวกท่านเห็นก็เช่นเดียวกับสิ่งที่เราเห็นเอง’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.คนเหล่านั้น รับคำของโยมแล้ว แต่ไม่กลับมาบอก ไม่ส่งข่าวมาบอก Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:ท่านกัสสปะ นี้แลเป็นเหตุ ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.2. Coraupamāอุปมาด้วยโจร

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.“บพิตร ถ้าอย่างนั้น อาตมภาพขอถวายพระพรถามพระองค์ในเรื่องนี้ โปรดตรัสตอบตามที่พอพระทัย Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,พระองค์เข้าพระทัยเรื่องนั้นว่าอย่างไร idha te purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dasseyyuṁ:พวกราชบุรุษ ของพระองค์ในโลกนี้จับโจรผู้ก่อกรรมชั่วมาแสดงแก่พระองค์ว่า ‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;‘ฝ่าพระบาท นี้เป็น โจรผู้ก่อกรรมชั่วต่อพระองค์ imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all) | vadehīti → paṇehīti (sya-all: sī.)พระองค์โปรดลงพระอาชญาแก่โจรนี้ตามพระประสงค์เถิด’ Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa āghātane sīsaṁ chindathā’ti.
rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (bahūsu) | karitvā → kāretvā (bj, sya-all, km, mr) | rathikaṁ → rathiyaṁ (bj) | nikkhamitvā → nikkhāmetvā (bj) | rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (sya-all, pts) | kāretvā → karitvā (bj: PTS) | āghātane → aghāṭane (bj: machasaṁ) | karitvā → kāretvā (cck: syā. ka.) | rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (cck: bahūsū) | kāretvā → karitvā (sya-all: sī.)‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงใช้เชือกเหนียวมัดบุรุษนี้ เอาแขนไพล่หลังอย่างแน่นหนาแล้วโกนศีรษะ นำตระเวนจากถนนหนึ่งไปสู่ถนนหนึ่ง จากสี่แยกหนึ่งไปสู่สี่แยกหนึ่ง พร้อมกับแกว่งบัณเฑาะว์เสียงดัง น่ากลัวนำออกทาง ประตูด้านทิศใต้ตัดศีรษะที่ตะแลงแกงทางทิศใต้แห่งเมือง’ Te ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhamitvā dakkhiṇato nagarassa āghātane nisīdāpeyyuṁ.
karitvā → kāretvā (bj, sya-all) | rathikāya rathikaṁ → rathiyāya rathiyaṁ (bj, sya-all, pts) | nikkhamitvā → nikkhāmetvā (bj) | te → te te (sya-all) | paṭissutvā → paṭisuṇitvā (pts) | siṅghāṭakaṁ → siṅghātakaṁ (pts) | āghātane → aghāṭane (bj: machasaṁ)ราชบุรุษทูลรับสนอง พระดำรัสแล้ว ใช้เชือกเหนียวมัดบุรุษนั้นเอาแขนไพล่หลังอย่างแน่นหนาแล้วโกนศีรษะ นำตระเวนจากถนนหนึ่งไปสู่ถนนหนึ่ง จากสี่แยกหนึ่งไปสู่สี่แยกหนึ่ง พร้อมกับ แกว่งบัณเฑาะว์เสียงดังน่ากลัว นำออกไปทางประตูด้านทิศใต้แล้วให้นั่งที่ตะแลงแกง ทางทิศใต้แห่งเมือง Labheyya nu kho so coro coraghātesu:
so → bho (sya-all)โจรจะได้รับการผ่อนผันจากเพชฌฆาตตามคำขอที่ว่า ‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā, amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti, udāhu vippalapantasseva coraghātā sīsaṁ chindeyyun”ti?
uddisitvā → uddassetvā (bj, pts) | me → (sya-all) | uddassetvā → uddassatvā (bj: PTS); uddisitva (bj: sīmu)‘ขอให้ ท่านเพชฌฆาตโปรดรอจนกว่าข้าพเจ้าจะได้ไปแจ้งแก่มิตรอำมาตย์ หรือญาติสาโลหิตใน บ้านโน้นหรือนิคมโน้น แล้วจะกลับมา’ กระนั้นหรือ หรือว่าเพชฌฆาตจะพึงตัดศีรษะ โจรผู้กำลังอ้อนวอนอยู่เล่า”

“Na hi so, bho kassapa, coro labheyya coraghātesu:“ท่านกัสสปะ โจรไม่ควรได้รับการผ่อนผันจากเพชฌฆาตตามคำขอที่ว่า ‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti.
me → (bj, sya-all) | uddisitvā → uddassetvā (bj, pts)‘ขอให้ ท่านเพชฌฆาตโปรดรอจนกว่าข้าพเจ้าจะได้ไปแจ้งแก่มิตรอำมาตย์ หรือญาติสาโลหิต ในบ้านโน้นหรือนิคมโน้นแล้วจะกลับมา’

Atha kho naṁ vippalapantasseva coraghātā sīsaṁ chindeyyun”ti.ที่แท้ เพชฌฆาตพึงตัดศีรษะโจรผู้กำลังอ้อนวอน อยู่นั่นแหละ”

“So hi nāma, rājañña, coro manusso manussabhūtesu coraghātesu na labhissati:“บพิตร โจรนั้นเป็นมนุษย์ยังไม่ได้รับการผ่อนผันจากเพชฌฆาตที่เป็นมนุษย์ ตามคำขอที่ว่า ‘āgamentu tāva bhavanto coraghātā, amukasmiṁ me gāme vā nigame vā mittāmaccā ñātisālohitā, yāvāhaṁ tesaṁ uddisitvā āgacchāmī’ti.
bhavanto → bhonto (bj) | uddisitvā → uddesetvā (bj); uddassetvā (pts) | me → (sya-all)‘ขอให้ท่านเพชฌฆาตโปรดรอจนกว่าข้าพเจ้าจะได้ไปแจ้งแก่มิตรอำมาตย์ หรือญาติสาโลหิตในบ้านโน้นหรือนิคมโน้นแล้วจะกลับมา’ Kiṁ pana te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpī abhijjhālū byāpannacittā micchādiṭṭhī, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā labhissanti nirayapālesu:
pisuṇavācā → pisuṇāvācā (sya-all) | te → (sya-all, pts) | pisuṇavācā pharusavācā → pisuṇā vācā pharusāvācā (pts) | upapannā → uppannā (pts)มิตรอำมาตย์ ญาติสาโลหิต ของพระองค์ เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้ของของเขา มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต (หรือ)นรก จะได้รับ ผ่อนผันจากนายนิรยบาลตามคำขอที่ว่า ‘āgamentu tāva bhavanto nirayapālā, yāva mayaṁ pāyāsissa rājaññassa gantvā ārocema:‘ขอให้นายนิรยบาลโปรดรอจนกว่าข้าพเจ้า จะได้ไปแจ้งแก่เจ้าปายาสิว่า “itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ หรือ Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรม ที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo yena te pariyāyena evaṁ hoti:“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

“Atthi, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

“Yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇavācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all)“ท่านกัสสปะ มิตรอำมาตย์ ญาติสาโลหิตของโยมในโลกนี้ เป็นผู้เว้นขาดจาก การฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาด จากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของเขา มีจิต ไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) Te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.ต่อมาพวกเขาป่วย ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก Yadāhaṁ jānāmi:เมื่อโยมรู้ว่า ‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:‘เวลานี้ พวกเขายังไม่หายป่วย’ จึงเข้าไปเยี่ยมแล้วสั่ง อย่างนี้ว่า ‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:‘ท่านทั้งหลาย มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิ อย่างนี้ว่า “ye te pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all)‘บุคคลผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของ เขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาด จากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็ง อยากได้ของของเขา มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายแล้วจะไปเกิดใน สุคติโลกสวรรค์’ Bhavanto kho pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all)พวกท่านเป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่ เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาด จากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็ง อยากได้ของของเขา มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissanti.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjissanti (pts)ถ้าหากคำของสมณพราหมณ์ พวกนั้นเป็นจริง พวกท่านหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyātha, yena me āgantvā āroceyyātha:
upapajjeyyātha → uppajjeyyātha (pts)ถ้าพวกท่าน หลังจากตายแล้วได้ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์จริง ก็ขอให้กลับมาบอกเราบ้างว่า “itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้ เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all)พวกท่าน เท่านั้นพอเป็นที่เชื่อถือไว้วางใจของเรา สิ่งที่พวกท่านเห็นก็เช่นเดียวกับสิ่งที่เรา เห็นเอง’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.คนเหล่านั้นรับคำของโยมแล้ว แต่ไม่กลับมาบอก ไม่ส่งข่าวมาบอกท่าน Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:กัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.3. Gūthakūpapurisaupamāอุปมาด้วยบุรุษในหลุมอุจจาระ

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
Upamāya m’idhekacce → upamāyapi idhekacce (bj, pts1ed); upamāyapidhekacce (cck); upamāyapīdhekacce (cck, sya1ed, km) | upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts) | midhekacce → upamāyapidhekacce (cck: sī. syā.); upamāyapiidhekacce (cck: pī.)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร Seyyathāpi, rājañña, puriso gūthakūpe sasīsakaṁ nimuggo assa.
sasīsakaṁ → sasīsako (sya-all, km, pts1ed) | sasīsakaṁ nimuggo → sasīsako nimmuggo (sya-all) | sasīsakaṁ → sasīsako (pts) | sasīsakaṁ → sasīko (bj: PTS) | sasīsakaṁ → sasīsako (cck: syā.)เปรียบ เหมือนบุรุษจมลงในหลุมอุจจาระมิดศีรษะ เมื่อเป็นเช่นนั้น Atha tvaṁ purise āṇāpeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่ง ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ tamhā gūthakūpā uddharathā’ti.
uddharathāti → uddharathāti te (sya-all)ราชบุรุษว่า ‘พวกท่านจงช่วยกันยกบุรุษนั้นขึ้นจากหลุมอุจจาระ’ Te ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ tamhā gūthakūpā uddhareyyuṁ.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (pts)พวกราชบุรุษทูลรับ สนองพระดำรัสแล้ว พึงช่วยกันยกบุรุษนั้นขึ้นมาจากหลุมอุจจาระ Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึง รับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, tassa purisassa kāyā veḷupesikāhi gūthaṁ sunimmajjitaṁ nimmajjathā’ti.
nimmajjathāti → nimmajjathāti te (sya-all) | kāyā → kāye (bj: kesuci)‘พวกท่านจงเอาซี่ไม้ไผ่ขูดอุจจาระออกจากร่างกายของบุรุษนั้นให้หมด’ Te ‘sādhū’ti paṭissutvā tassa purisassa kāyā veḷupesikāhi gūthaṁ sunimmajjitaṁ nimmajjeyyuṁ.
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (pts)พวกราชบุรุษทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พึงเอาซี่ไม้ไผ่ขูดอุจจาระออกจากร่างกาย ของบุรุษนั้นให้หมด Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, tassa purisassa kāyaṁ paṇḍumattikāya tikkhattuṁ subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethā’ti.
subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethā’ti → ubbaṭitaṁ ubbaṭethāti (sya-all, km); suppaṭṭitaṁ uppaṭṭethāti (mr) | subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭethāti → ubbaṭitaṁ ubbaṭethāti (sya-all) | ubbaṭṭethā’ti → suppaṭṭitaṁ uppaṭṭethāti (cck: ka.)‘พวกท่านจงเอาดินสีเหลืองขัด สีร่างกายของบุรุษนั้นสัก ๓ ครั้ง’ Te tassa purisassa kāyaṁ paṇḍumattikāya tikkhattuṁ subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭeyyuṁ.
te → te te sādhūti paṭissutvā (sya-all) | subbaṭṭitaṁ ubbaṭṭeyyuṁ → ubbaṭitaṁ ubbaṭeyyuṁ (sya-all)พวกราชบุรุษทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว เอาดิน สีเหลืองขัดสีร่างกายของบุรุษนั้น ๓ ครั้ง Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṁ suppadhotaṁ karothā’ti.‘พวกท่านจง เอาน้ำมันชโลมบุรุษนั้นแล้วลูบไล้ด้วยจุรณ อย่างดีให้ผุดผ่องสัก ๓ ครั้ง’ Te taṁ purisaṁ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṁ suppadhotaṁ kareyyuṁ.พวกราชบุรุษ พึงเอาน้ำมันชโลมบุรุษนั้นแล้วลูบไล้ด้วยจุรณอย่างดีให้ผุดผ่อง ๓ ครั้ง Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์ จะพึงรับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, tassa purisassa kesamassuṁ kappethā’ti.‘พวกท่านจงตัดผมและโกนหนวดบุรุษนั้น’ Te tassa purisassa kesamassuṁ kappeyyuṁ.พวกราชบุรุษพึงตัดผม และโกนหนวดของบุรุษนั้น Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
te → (sya-all)ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, tassa purisassa mahagghañca mālaṁ mahagghañca vilepanaṁ mahagghāni ca vatthāni upaharathā’ti.
tena hi bho → tenahi (sya-all)‘พวกท่านจงนำพวงดอกไม้ เครื่องลูบไล้และผ้าราคาแพงไปให้บุรุษนั้น’ Te tassa purisassa mahagghañca mālaṁ mahagghañca vilepanaṁ mahagghāni ca vatthāni upahareyyuṁ.พวกราชบุรุษพึงนำพวงดอกไม้ เครื่อง ลูบไล้ และผ้าราคาแพงไปให้บุรุษนั้น Te tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:ถ้าพระองค์จะพึงรับสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, taṁ purisaṁ pāsādaṁ āropetvā pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpethā’ti.
upaṭṭhāpethāti → upaṭṭhapethāti (bj) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpethāti → pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapethāti (sya-all, pts)‘พวกท่านจงเชิญ บุรุษนั้นขึ้นปราสาทบำรุงบำเรอด้วยกามคุณ ๕’ Te taṁ purisaṁ pāsādaṁ āropetvā pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpeyyuṁ.
upaṭṭhāpeyyuṁ → upaṭṭhapeyyuṁ (bj) | pañcakāmaguṇāni upaṭṭhāpeyyuṁ → pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapeyyuṁ (sya-all, pts)พวกราชบุรุษพึงเชิญบุรุษนั้นขึ้น ปราสาทบำรุงบำเรอด้วยกามคุณ ๕

Taṁ kiṁ maññasi, rājañña,บพิตร พระองค์เข้าพระทัยเรื่องนั้นว่าอย่างไร api nu tassa purisassa sunhātassa suvilittassa sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa odātavatthavasanassa uparipāsādavaragatassa pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa punadeva tasmiṁ gūthakūpe nimujjitukāmatā assā”ti?
āmukkamālābharaṇassa → āmuttamālābharaṇassa (bj) | nimujjitukāmatā → nimmujjitukamyatā (bj); nimmujjitukāmyatā (sya-all) | suvilittassa sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa → suvisittassa kappitakesamassussa āmuttamaṇibharaṇassa (sya-all) | samaṅgībhūtassa → samaṅgibhūtassa (sya-all) | sunhātassa → sunahātassa (pts) | sukappitakesamassussa āmukkamālābharaṇassa → kappitakesamassussa āmuttamālābharaṇassa (pts) | samaṅgībhūtassa paricārayamānassa punadeva → samaṅgibhūtassa paricāriyamānassa punad eva (pts) | nimmujjitukamyatā → kāmatā (bj: kesuci) | nimujjitukāmatā → nimujjitukāmyatā (cck: syā. ka.) | sunhātassa → sunahātassātipi pāṭho (sya-all note)บุรุษนั้น อาบน้ำ ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและโกนหนวดอย่างดี สวมพวงดอกไม้และเครื่องประดับแล้ว นุ่งผ้าขาว อยู่ปราสาทชั้นดี เอิบอิ่ม พรั่งพร้อม ได้รับการบำเรอด้วยกามคุณ ๕ ยังต้องการ จะดำลงในหลุมอุจจาระนั้นอีกหรือ”

“No hidaṁ, bho kassapa”.“ไม่เป็นเช่นนั้น ท่านกัสสปะ” “Taṁ kissa hetu”?“เพราะเหตุไร จึงไม่เป็นเช่นนั้น” “Asuci, bho kassapa, gūthakūpo asuci ceva asucisaṅkhāto ca duggandho ca duggandhasaṅkhāto ca jeguccho ca jegucchasaṅkhāto ca paṭikūlo ca paṭikūlasaṅkhāto cā”ti.“ท่านกัสสปะ เพราะหลุมอุจจาระไม่สะอาด คือ พึงเป็นสิ่งทั้งไม่สะอาด ทั้งนับว่า ไม่สะอาด ทั้งมีกลิ่นเหม็น ทั้งนับว่ามีกลิ่นเหม็น ทั้งน่ารังเกียจ ทั้งนับว่าน่ารังเกียจ ทั้งน่าเกลียด ทั้งนับว่าน่าเกลียด”

“Evameva kho, rājañña, manussā devānaṁ asucī ceva asucisaṅkhātā ca, duggandhā ca duggandhasaṅkhātā ca, jegucchā ca jegucchasaṅkhātā ca, paṭikūlā ca paṭikūlasaṅkhātā ca.“บพิตร มนุษย์ก็เช่นเดียวกันนั่นแหละ คือสำหรับพวกเทพ พวกมนุษย์ เป็นผู้ ไม่สะอาด ทั้งนับว่าไม่สะอาด เป็นผู้มีกลิ่นเหม็น ทั้งนับว่ามีกลิ่นเหม็น เป็นผู้น่า รังเกียจ ทั้งนับว่าน่ารังเกียจ เป็นผู้น่าเกลียด ทั้งนับว่าน่าเกลียด Yojanasataṁ kho, rājañña, manussagandho deve ubbādhati.
ubbādhati → ubbāhati (sya-all) | ubbādhati kiṁ → ubbāhati kim (pts)กลิ่นมนุษย์ย่อม ฟุ้งไปในหมู่เทพตลอด ๑๐๐ โยชน์ Kiṁ pana te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāya vācāya paṭiviratā pharusāya vācāya paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā te āgantvā ārocessanti:
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | pisuṇāya vācāya → pisuṇāvācā (sya-all) | pharusāya vācāya → pharusavācā (sya-all) | paraṁ maraṇā → parammarajhā (sya-all) | upapannā te → uppannā (pts)ก็(ถ้า)มิตรอำมาตย์ ญาติสาโลหิตของพระองค์ ผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาด จากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของ ของเขา มีจิตไม่พยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายแล้วก็ไปเกิดในสุคติ โลกสวรรค์ แล้วจะกลับมาทูลพระองค์ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์ มีผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ หรือ Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของ พระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

“atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññāti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā,“ท่านกัสสปะ มิตรอำมาตย์ ญาติสาโลหิตของโยมในโลกนี้ เป็นผู้เว้นขาดจาก การฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการ ประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุรา และเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā.ต่อมา พวกเขาป่วย ได้รับทุกขเวทนา เป็นไข้หนัก Yadāhaṁ jānāmi:เมื่อโยมรู้ว่า ‘na dānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantī’ti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:
dānime → idān ime (pts)‘เวลานี้พวกเขายังไม่หายป่วย’ จึงเข้าไปเยี่ยมแล้วสั่งอย่างนี้ว่า ‘santi kho, bho, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:‘ท่านทั้งหลาย มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “ye te pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan”ti.
upapajjanti → uppajjanti (pts)‘บุคคลผู้ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาด จากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท หลังจากตายไปแล้วจะไปเกิดในสุคติ โลกสวรรค์อยู่ร่วมกับเทพชั้นดาวดึงส์’ Bhavanto kho pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā.
paṭiviratā → pativiratā (pts)ท่านทั้งหลาย เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการประพฤติผิด ในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอัน เป็นเหตุแห่งความประมาท Sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ, bhavanto kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissanti, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
bhavataṁ → bhavati (sya-all) | upapajjissanti → uppajjeyyātha (pts)ถ้าหากคำของสมณพราหมณ์พวกนั้นเป็นจริง พวกท่าน หลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับเทพชั้นดาวดึงส์ Sace, bho, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyātha devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ, yena me āgantvā āroceyyātha:ถ้าพวกท่าน หลังจากตายแล้วได้ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้นดาวดึงส์จริง ก็ขอให้กลับมาบอกเราบ้างว่า “itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ Bhavanto kho pana me saddhāyikā paccayikā, yaṁ bhavantehi diṭṭhaṁ, yathā sāmaṁ diṭṭhaṁ evametaṁ bhavissatī’ti.
bhavantehi → bhavantebhi (sya-all)พวกท่านเท่านั้นพอเป็นที่เชื่อถือไว้วางใจของเรา สิ่งที่ พวกท่านเห็นก็เช่นเดียวกับสิ่งที่เราเห็นเอง’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti, na pana dūtaṁ pahiṇanti.คนเหล่านั้นรับคำของโยมแล้ว แต่ไม่ กลับมาบอก ไม่ส่งข่าวมาบอก Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
bho → (pts)ท่านกัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

2.4. Tāvatiṁsadevaupamāอุปมาด้วยเทพชั้นดาวดึงส์

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.“บพิตร ถ้าอย่างนั้น อาตมภาพขอถวายพระพรถามพระองค์ ในเรื่องนี้ โปรดตรัสตอบตามที่พอพระทัย Yaṁ kho pana, rājañña, mānussakaṁ vassasataṁ, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ eso eko rattindivo, tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso, tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo, tena saṁvaccharena dibbaṁ vassasahassaṁ devānaṁ tāvatiṁsānaṁ āyuppamāṇaṁ.
rattindivo → rattidivo (mr) | mānussakaṁ → mānusakaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → (pts) | rattindivo → rattidivo (cck: ka.)๑๐๐ ปีของมนุษย์เท่ากับคืนและวันหนึ่ง ของพวกเทพชั้นดาวดึงส์ ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็น ๑ เดือน ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้น เป็น ๑ ปี ๑,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้น เป็นประมาณอายุของพวกเทพชั้นดาวดึงส์ Ye te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesumicchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
te → (sya-all) | upapannā devānaṁ → uppannā devānam (pts)มิตร อำมาตย์ ญาติสาโลหิตของพระองค์ ผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการถือ เอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการ พูดเท็จ เว้นขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท หลังจากตายแล้วไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้นดาวดึงส์ Sace pana tesaṁ evaṁ bhavissati:หากพวก เขาคิดอย่างนี้ว่า ‘yāva mayaṁ dve vā tīṇi vā rattindivā dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārema, atha mayaṁ pāyāsissa rājaññassa gantvā āroceyyāma:
rattindivā → rattindivāni (bj, pts) | pañcahi kāmaguṇehi → pañcakāmaguṇehi (pts) | samaṅgībhūtā → samaṅgibhūtā (pts) | āroceyyāma itipi → ārocessāma iti pi (pts)‘รอเวลาให้พวกเราเอิบอิ่ม พรั่งพร้อม ได้รับการบำเรอด้วยกามคุณ ๕ ที่เป็นทิพย์สัก ๒๓ วันก่อน จึงค่อยไปกราบทูลเจ้าปายาสิว่า “itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี’ Api nu te āgantvā āroceyyuṁ—พวกเขาพึงกลับ มากราบทูลพระองค์ว่า itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่ง กรรมที่ทำดีและทำชั่วมี‘ หรือ บพิตร”

“No hidaṁ, bho kassapa.
hidaṁ → hetaṁ (bj)“ไม่เป็นเช่นนั้น Api hi mayaṁ, bho kassapa, ciraṁ kālaṅkatāpi bhaveyyāma.
kālaṅkatāpi → kālakatāpi (bj) | ciraṁ kālaṅkatāpi → cirakālakatāpi (sya-all); ciram kālakatā pi (pts)ท่านกัสสปะ ที่จริง พวกเราคงตายไปนานแล้ว Ko panetaṁ bhoto kassapassa āroceti:แต่ใครเล่า บอกท่านกัสสปะว่า ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā.‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มีอยู่’ หรือว่า ‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มีอายุ ยืนเท่านี้’ Na mayaṁ bhoto kassapassa saddahāma:พวกเราไม่เชื่อท่านกัสสปะว่า ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā”ti.
evaṁdīghāyukā → evaṁ dīghāyuko (bj)‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มีอยู่’ หรือว่า ‘พวกเทพ ชั้นดาวดึงส์มีอายุยืนเท่านี้”

2.5. Jaccandhaupamāอุปมาด้วยคนตาบอดแต่กำเนิด

“Seyyathāpi, rājañña, jaccandho puriso na passeyya kaṇha—sukkāni rūpāni, na passeyya nīlakāni rūpāni, na passeyya pītakāni rūpāni, na passeyya lohitakāni rūpāni, na passeyya mañjiṭṭhakāni rūpāni, na passeyya samavisamaṁ, na passeyya tārakāni rūpāni, na passeyya candimasūriye.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (bj); mañjeṭṭhakāni (sya-all, km); mañjiṭṭhikāni (pts1ed) | tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | candimasūriye → candimasuriye (bj, sya-all, pts) | puriso → puriso yo (pts) | rūpāni → rūpānī (pts) | mañjiṭṭhakāni → mañjiṭṭhikāni (pts) | tārakāni → tāraka (pts) | pītakāni → mañjeṭṭhakāni (cck: syā.)“บพิตร เปรียบเหมือนคนตาบอดแต่กำเนิดไม่อาจเห็นรูปสีดำและ รูปสีขาว ไม่อาจเห็นรูปสีเขียว ไม่อาจเห็นรูปสีเหลือง ไม่อาจเห็นรูปสีแดง ไม่อาจ เห็นรูปสีแดงฝาง ไม่อาจเห็นรูปที่เรียบและรูปที่ขรุขระ ไม่อาจเห็นรูปดวงดาว ไม่อาจเห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ So evaṁ vadeyya:เขาจะพึงพูดอย่างนี้ว่า ‘natthi kaṇhasukkāni rūpāni, natthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī.‘รูปสีดำและรูปสีขาวไม่มี คนที่เห็นรูปสีดำและรูปสีขาวก็ไม่มี Natthi nīlakāni rūpāni, natthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.รูปสีเขียวไม่มี คนที่เห็นรูปสีเขียวก็ไม่มี Natthi pītakāni rūpāni, natthi pītakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.รูปสีเหลืองไม่มี คนที่เห็นรูปสีเหลืองก็ไม่มี Natthi lohitakāni rūpāni, natthi lohitakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.รูปสีแดงไม่มี คนที่เห็นรูปสีแดงก็ไม่มี Natthi mañjiṭṭhakāni rūpāni, natthi mañjiṭṭhakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
mañjiṭṭhakāni → mañjeṭṭhikāni (bj); mañjeṭṭhakāni (sya-all) | mañjiṭṭhakānaṁ → mañjeṭṭhikānaṁ (bj); mañjeṭṭhakānaṁ (sya-all)รูปสีแดงฝางไม่มี คนที่เห็นรูปสีแดงฝางก็ไม่มี Natthi samavisamaṁ, natthi samavisamassa dassāvī.รูปที่เรียบและรูปที่ขรุขระไม่มี คนที่เห็นรูปที่เรียบและรูปที่ขรุขระก็ไม่มี Natthi tārakāni rūpāni, natthi tārakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | tārakānaṁ rūpānaṁ → tārakarūpānaṁ (bj)รูปดวงดาวไม่มี คนที่เห็นรูปดวงดาวก็ไม่มี Natthi candimasūriyā, natthi candimasūriyānaṁ dassāvī.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all)ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ไม่มี คนที่เห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ก็ไม่มี Ahametaṁ na jānāmi, ahametaṁ na passāmi, tasmā taṁ natthī’ti.บพิตร คนนั้นเมื่อจะพูดว่า ‘เราไม่รู้สิ่งนั้น ไม่เห็นสิ่งนั้น เพราะฉะนั้น สิ่งนั้น จึงไม่มี’ Sammā nu kho so, rājañña, vadamāno vadeyyā”ti?
so → bho (bj, sya-all)ชื่อว่าพูดถูกหรือไม่”

“No hidaṁ, bho kassapa.
hidaṁ → hetaṁ (bj); hīdaṁ (sya-all)“ไม่ถูก ท่านกัสสปะ เพราะ Atthi kaṇhasukkāni rūpāni, atthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī.รูปสีดำและรูปสีขาวมี คนที่เห็นรูปสีดำและรูปสีขาวก็มี Atthi nīlakāni rūpāni, atthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī …pe…รูปสีเขียวมี คนที่เห็นรูปสีเขียวก็มี รูปสีเหลืองมี คนที่เห็นรูปสีเหลืองก็มี รูปสีแดงมี คนที่เห็นรูปสีแดงก็มี รูปสีแดงฝางมี คนที่เห็นรูปสีแดงฝางก็มี atthi samavisamaṁ, atthi samavisamassa dassāvī.รูปที่เรียบและรูปที่ขรุขระมี คนที่เห็นรูปที่เรียบและรูปที่ขรุขระก็มี Atthi tārakāni rūpāni, atthi tārakānaṁ rūpānaṁ dassāvī.
tārakāni rūpāni → tārakarūpāni (bj) | tārakānaṁ rūpānaṁ → tārakarūpānaṁ (bj, pts) | tārakāni → tāraka (pts)รูปดวงดาวมี คนที่เห็นรูปดวงดาวก็มี Atthi candimasūriyā, atthi candimasūriyānaṁ dassāvī.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | candimasūriyānaṁ → candimasuriyānaṁ (bj, sya-all, pts)ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มี คนที่เห็นดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ก็มี ‘Ahametaṁ na jānāmi, ahametaṁ na passāmi, tasmā taṁ natthī’ti.ท่านกัสสปะ คนนั้นเมื่อจะพูดว่า ‘เราไม่รู้สิ่งนั้น ไม่เห็นสิ่งนั้น เพราะฉะนั้น สิ่งนั้นจึงไม่มี’ Na hi so, bho kassapa, sammā vadamāno vadeyyā”ti.ชื่อว่าพูดไม่ถูก”

“Evameva kho tvaṁ, rājañña, jaccandhūpamo maññe paṭibhāsi yaṁ maṁ tvaṁ evaṁ vadesi.
jaccandhūpamo → jaccandhupamo (sya-all) | yaṁ maṁ tvaṁ → yametaṁ (sya-all)“บพิตร พระองค์ก็เช่นเดียวกับคนที่ตาบอดแต่กำเนิดนั่นแหละ ที่ตรัสกับ อาตมภาพอย่างนี้ว่า Ko panetaṁ bhoto kassapassa āroceti:‘ก็ใครเล่า บอกท่านกัสสปะว่า ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā, ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā?‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มี’ หรือว่า ‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มีอายุยืนเท่านี้’ Na mayaṁ bhoto kassapassa saddahāma:พวกเราไม่เชื่อท่านกัสสปะว่า ‘atthi devā tāvatiṁsā’ti vā ‘evaṁdīghāyukā devā tāvatiṁsā’ti vā”ti.
tāvatiṁsāti vāti → tāvatiṁsā ti vā (pts)‘พวกเทพชั้น ดาวดึงส์มี’ หรือว่า ‘พวกเทพชั้นดาวดึงส์มีอายุยืนเท่านี้’ “Na kho, rājañña, evaṁ paro loko daṭṭhabbo, yathā tvaṁ maññasi iminā maṁsacakkhunā.
paro loko → paraloko (pts)บพิตร คนจะเห็นโลกอื่นได้ ด้วยตาเนื้อดังที่พระองค์ทรงเข้าพระทัยไม่ได้ Ye kho te, rājañña, samaṇabrāhmaṇā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti, te tattha appamattā ātāpino pahitattā viharantā dibbacakkhuṁ visodhenti.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, pts) | paṭisevanti → paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni (bj, pts) | dibbacakkhuṁ → dibbaṁ cakkhuṁ (bj, pts) | paṭisevanti → ito paraṁ appasaddāni appanigghosānīti dissati (sya-all: sī.)สมณพราหมณ์ผู้อยู่ในเสนาสนะอันสงัด ในป่าใหญ่ ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่ ทำตาทิพย์ให้บริสุทธิ์ Te dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena imañceva lokaṁ passanti parañca satte ca opapātike.
atikkantamānusakena imañceva → atikkamantamānusakena imam eva (pts) | parañca → param eva (pts)ย่อมเห็นโลกนี้โลกอื่น ตลอดถึงเหล่าโอปปาติกสัตว์ได้ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกิน กว่าตาของมนุษย์ Evañca kho, rājañña, paro loko daṭṭhabbo;
evañca → evaṁ (pts) | paro loko → paraloko (pts) na tveva yathā tvaṁ maññasi iminā maṁsacakkhunā.คนไม่อาจจะเห็นโลกอื่นได้ด้วยตาเนื้อดังที่พระองค์ทรงเข้าพระทัย Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะ เหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
natthi → natthi pattā (bj) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idhāhaṁ, bho kassapa, passāmi samaṇabrāhmaṇe sīlavante kalyāṇadhamme jīvitukāme amaritukāme sukhakāme dukkhapaṭikūle.“ท่านกัสสปะ โยมเห็นสมณพราหมณ์ในโลกนี้ ผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม อยากมีชีวิตอยู่ ไม่อยากตาย รักความสุข เกลียดความทุกข์ Tassa mayhaṁ, bho kassapa, evaṁ hoti—จึงคิดอย่างนี้ว่า sace kho ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā evaṁ jāneyyuṁ:‘ถ้าท่านสมณพราหมณ์ผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมเหล่านี้พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘ito no matānaṁ seyyo bhavissatī’ti.‘เมื่อพวกเรา ตายจากโลกนี้แล้ว คุณความดีจะปรากฏ’ Idānime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā visaṁ vā khādeyyuṁ, satthaṁ vā āhareyyuṁ, ubbandhitvā vā kālaṁ kareyyuṁ, papāte vā papateyyuṁ.
idānime → idānīme (sya-all)ท่านเหล่านี้คงดื่มยาพิษ ใช้ศัสตรา ฆ่าตัวตาย ผูกคอตาย หรือกระโดดเหวตาย Yasmā ca kho ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā na evaṁ jānanti:แต่เพราะท่านเหล่านั้นไม่ทราบ อย่างนี้ว่า ‘ito no matānaṁ seyyo bhavissatī’ti, tasmā ime bhonto samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā jīvitukāmā amaritukāmā sukhakāmā dukkhapaṭikūlā attānaṁ na mārenti.
attānaṁ na mārenti → etthantare pāṭho sya-all, km, pts1ed potthakesu natthi | mārenti → mārentīti (bj) | attānaṁ na mārenti → (sya-all) | mārenti → ( ) natthi (syā. pī.) (cck note) | dukkhapaṭikūlā → ito paraṁ attānaṁ na mārentītipi pāṭho (sya-all: yu.)‘เมื่อพวกเราตายจากโลกนี้แล้ว คุณความดีจะปรากฏ’ ฉะนั้น ท่านเหล่านั้น จึงอยากมีชีวิตอยู่ ไม่อยากตาย รักความสุข เกลียดความทุกข์ Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:
kho → (bj) | pariyāyo → pariyosā (bj)ท่านกัสสปะ นี้แล เป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.6. Gabbhinīupamāอุปมาด้วยสตรีมีครรภ์

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → idh ekacce (pts)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññatarassa brāhmaṇassa dve pajāpatiyo ahesuṁ.เรื่องเคย มีมาแล้ว พราหมณ์คนหนึ่งมีภรรยา ๒ คน Ekissā putto ahosi dasavassuddesiko vā dvādasavassuddesiko vā, ekā gabbhinī upavijaññā.บุตรของภรรยาคนหนึ่งมีอายุ ๑๐ ปี หรือ ๑๒ ปี ภรรยาอีกคนหนึ่ง มีครรภ์ใกล้จะคลอด Atha kho so brāhmaṇo kālamakāsi.ต่อมาพราหมณ์เสียชีวิตลง

Atha kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:
mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (sya-all) | mātusapattiṁ → mātusapatiṁ (cck: syā.) | mātusapatiṁ → mātusapattinti vā pāṭho (sya-all note)ชายหนุ่มพูดกับแม่เลี้ยงดังนี้ว่า ‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;‘คุณแม่ ทรัพย์ ธัญชาติ เงินหรือทอง ทั้งหมดล้วน เป็นของฉัน natthi tuyhettha kiñci.
tuyhettha → tumhettha (bj: PTS)แม่ไม่มีส่วนแบ่งในทรัพย์สมบัตินี้ Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
me → pitu me santako (sya-all, km) | niyyādehī’ti → niyyātehīti (bj); nīyyātehīti (pts1ed) | niyyādehīti → niyyātehīti (bj, pts) | me → pitu me santako (cck: syā.) | niyyādehī’ti → nīyyātehīti (cck: sī. pī.) | santako → ayaṁ na dissati (sya-all: sī.)โปรดมอบมรดกของพ่อแก่ฉัน’

Evaṁ vutte, sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:เมื่อชายหนุ่มกล่าวอย่างนี้ นางพราหมณีนั้นกล่าวกับชายหนุ่มนั้นดังนี้ว่า ‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi.‘ลูกเอ๋ย เจ้าจงรอจนกว่าแม่จะคลอด Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;ถ้าเด็กที่เกิดมาเป็นชาย เขาจะได้รับส่วนแบ่ง ครึ่งหนึ่ง sace kumārikā bhavissati, sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.
opabhoggā → upabhoggā (sya-all, km) | opabhoggā → upabhoggā (cck: syā.)ถ้าเด็กที่เกิดมาเป็นหญิง เขาจะเป็นผู้รับใช้ของเจ้า’

Dutiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:แม้ครั้งที่ ๒ ชายหนุ่มก็พูดกับแม่เลี้ยงอีกว่า ‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;‘คุณแม่ ทรัพย์ ธัญชาติ เงิน หรือทอง ทั้งหมดล้วนเป็นของฉัน natthi tuyhettha kiñci.แม่ไม่มีส่วนแบ่งในทรัพย์สมบัตินี้ Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
niyyādehīti → niyyātehīti (bj) | me → me santako (sya-all)โปรดมอบ มรดกของพ่อแก่ฉัน’ Dutiyampi kho sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:แม้ครั้งที่ ๒ นางพราหมณีก็กล่าวกับชายหนุ่มนั้นอีกว่า ‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi.‘ลูกเอ๋ย เจ้าจงรอจนกว่าแม่จะคลอด Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;ถ้าเด็กที่เกิดมาเป็นชาย เขาจะได้รับส่วนแบ่งครึ่งหนึ่ง sace kumārikā bhavissati sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.
opabhoggā → upabhoggā (sya-all) | opabhoggā → upabhoggā (cck: syā.)ถ้าเด็กที่เกิดมาเป็นหญิง เขาจะเป็นผู้รับใช้ของเจ้า’ Tatiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:แม้ครั้งที่ ๓ ชายหนุ่มก็พูดกับแม่เลี้ยงอีกว่า ‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;‘คุณแม่ ทรัพย์ ธัญชาติ เงิน หรือทอง ทั้งหมดล้วนเป็นของฉัน natthi tuyhettha kiñci.แม่ไม่มีส่วนแบ่งในทรัพย์สมบัตินี้ Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.
niyyādehīti → niyyātehīti (bj) | me → me santako (sya-all)โปรดมอบ มรดกของพ่อแก่ฉัน’

Atha kho sā brāhmaṇī satthaṁ gahetvā ovarakaṁ pavisitvā udaraṁ opādesi:
opādesi → opāṭesi (bj); uppātesi (sya-all, km) | opāṭesi → opātesi (bj: sīmu) | opādesi → uppātesi (cck: syā.)ลำดับนั้น นางพราหมณีถือมีดเข้าไปในห้องแล้วแหวะท้องด้วยคิดว่า ‘yāva vijāyāmi yadi vā kumārako yadi vā kumārikā’ti.
vijāyāmi → jānāmi (bj, pts); vijānāmi (sya-all)‘เราอยากรู้ ว่าลูกในครรภ์เป็นชายหรือเป็นหญิง’ Sā attānañceva jīvitañca gabbhañca sāpateyyañca vināsesi.
vināsesi → (sya-all)ได้ทำลายตนเอง ชีวิตลูกในครรภ์ และทรัพย์ สมบัติ (ที่จะพึงได้)จนพินาศ

Yathā taṁ bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī, evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto anayabyasanaṁ āpajjissasi ayoniso paralokaṁ gavesanto;บพิตร นางพราหมณีผู้โง่ ไม่ฉลาด เมื่อแสวงหามรดก โดยวิธีที่ไม่แยบคาย ได้ถึงความพินาศไปแล้ว ฉันใด พระองค์ผู้โง่ ไม่ฉลาด เมื่อแสวงหาโลกอื่นโดยวิธีที่ไม่แยบคายจักถึงความพินาศ ฉันนั้น seyyathāpi sā brāhmaṇī bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī.
seyyathāpi sā → seyyathā (sya-all) Na kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā apakkaṁ paripācenti;บพิตร สมณพราหมณ์ผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ไม่เหมือนนางพราหมณีผู้โง่ ไม่ฉลาด เมื่อแสวงหามรดกโดยวิธีที่ไม่แยบคายได้ถึงความพินาศแล้ว คือ เขาไม่เร่ง อายุที่ยังไม่สิ้นให้สิ้นไป api ca paripākaṁ āgamenti.
paripākaṁ → paripakkaṁ (bj)แต่รอให้อายุสิ้นไปเอง Paṇḍitānaṁ attho hi, rājañña, samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ jīvitena.
paṇḍitānaṁ attho hi → paṇḍitā aññehi (sya-all)เพราะว่าชีวิตของสมณพราหมณ์ ผู้ฉลาด มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นชีวิตที่มีประโยชน์ Yathā yathā kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti tathā tathā bahuṁ puññaṁ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti → dīghamaddhānatiṭṭhanti (bj) | yathā kho → (sya-all) | tathā bahuṁ puññaṁ → bahupuññaṁ (sya-all) | lokānukampāya → lokānukampakāya (pts)สมณพราหมณ์ผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ดำรงชีวิตอยู่นานเพียงใด ก็ย่อมประสบบุญมาก และปฏิบัติเพื่อ เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เพียงนั้น Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
te rājañña → rājaññe (sya-all)บพิตร ด้วยเหตุแห่ง พระดำรัสของพระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:“ท่านกัสสปะ พวกราชบุรุษของโยมในโลกนี้ จับโจรผู้ก่อกรรมชั่วมาแสดงแก่ โยมว่า ‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;
āgucārī → āgūcārī (pts)‘ฝ่าพระบาท นี้เป็นโจรผู้ก่อกรรมชั่วต่อพระองค์ imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)พระองค์โปรดลงพระอาชญา แก่โจรนี้ตามพระประสงค์เถิด’ Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมสั่งพวกราชบุรุษอย่างนี้ว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ dethā’ti.
onandhitvā → onaddhitvā (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (cck: syā. ka.) | bahalavilepanaṁ → bahalāvalepanaṁ (sya-all: sī.)‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่าน จงจับบุรุษนี้ใส่หม้อทั้งเป็นแล้วปิดปากหม้อ รัดด้วยหนังสด พอกด้วยดินเหนียว ให้หนา ยกขึ้นตั้งเตาแล้วติดไฟ’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ denti.
onandhitvā → onaddhitvā (sya-all) | bahalāvalepanaṁ → bahalavilepanaṁ (sya-all) | paṭissutvā taṁ → paṭisuṇitvā (pts)พวกราชบุรุษรับคำของโยมแล้วจึงจับบุรุษนั้น ใส่หม้อทั้งเป็นแล้วปิดปากหม้อ รัดด้วยหนังสด พอกด้วยดินเหนียวให้หนา ยกขึ้น ตั้งเตาแล้วติดไฟ Yadā mayaṁ jānāma ‘kālaṅkato so puriso’ti, atha naṁ kumbhiṁ oropetvā ubbhinditvā mukhaṁ vivaritvā saṇikaṁ nillokema:
nillokema → vilokema (sya-all, km) | kālaṅkato → kālakato (sya-all) | naṁ → taṁ (sya-all) | nillokema appeva nāmassa → vilokema appevanāmassa (sya-all) | mayaṁ jānāma kālaṅkato → (pts) | nillokema → vilokema (cck: syā.)เมื่อโยมรู้ว่า ‘บุรุษนั้นเสียชีวิตแล้ว’ จึงให้ยกหม้อนั้นลง กะเทาะ ดินเหนียวออกแล้วค่อย ๆ เปิดปากหม้อ ตรวจดูว่า ‘appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.‘บางทีพวกเราจะได้เห็นชีวะ (วิญญาณ)ของบุรุษนั้นออกมาบ้าง’ Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.แต่พวกเราไม่เห็นชีวะของเขาออกมาเลย Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:ท่าน กัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.7. Supinakaupamāอุปมาด้วยคนหลับฝัน

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.
taññevettha paṭipucchissāmi yathā → upaman (pts)“บพิตร ถ้าอย่างนั้น อาตมภาพขอถวายพระพรถามพระองค์ ในเรื่องนี้ โปรดตรัสตอบตามที่พอพระทัย Abhijānāsi no tvaṁ, rājañña, divā seyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti?
passitā → passitvā (sya-all)พระองค์ทรงเคยบรรทมกลางวัน ทรงสุบิน เห็นสวนอันน่ารื่นรมย์ ป่าอันน่ารื่นรมย์ พื้นที่อันน่ารื่นรมย์ และสระโบกขรณีอันน่า รื่นรมย์บ้างไหม”

“Abhijānāmahaṁ, bho kassapa, divāseyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti.
passitā → passitvā (sya-all)“ท่านกัสสปะ โยมเคยหลับกลางวัน ฝันเห็นสวนอันน่ารื่นรมย์ ป่าอันน่า รื่นรมย์ พื้นที่อันน่ารื่นรมย์ และสระโบกขรณีอันน่ารื่นรมย์”

“Rakkhanti taṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti?
velāsikāpi → keḷāyikā pi (bj); celāvikāpi (sya-all, km); velāmikā (pts1ed) | velāsikāpi → celāvikāpi (cck: syā.); keḷāyikāpi (cck: sī.)“ในขณะที่ทรงสุบินนั้น มีหญิงค่อม หญิงเตี้ย นางภูษามาลาหรือเด็กสาว คอยดูแลพระองค์อยู่หรือ”

“Evaṁ, bho kassapa, rakkhanti maṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti.
velāsikāpi → celāvikāpi (sya-all) | velāsikāpi → celāvikāpi (cck: syā.); keḷāyikāpi (cck: sī.)“ท่านกัสสปะ ในขณะที่ฝันนั้น มีหญิงค่อม หญิงเตี้ย นางภูษามาลาหรือเด็ก สาวคอยดูแลโยมอยู่”

“Api nu tā tuyhaṁ jīvaṁ passanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā”ti?“หญิงเหล่านั้นเห็นชีวะของพระองค์เข้า-ออกอยู่ หรือไม่”

“No hidaṁ, bho kassapa”.
hidaṁ → hīdaṁ (sya-all)“ท่านกัสสปะ หญิงเหล่านั้นไม่เห็นชีวะของโยมเข้า-ออกอยู่เลย”

“Tā hi nāma, rājañña, tuyhaṁ jīvantassa jīvantiyo jīvaṁ na passissanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.“บพิตร หญิงเหล่านั้นมีชีวิตอยู่แท้ ๆ ยังไม่เห็นชีวะเข้าออกของพระองค์ผู้ยังทรง พระชนม์อยู่ Kiṁ pana tvaṁ kālaṅkatassa jīvaṁ passissasi pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.
kālaṅkatassa → kālakatassa (sya-all)พระองค์จะทรงเห็นชีวะเข้าออกของคนผู้สิ้นชีวิตไปแล้วได้อย่างไรเล่า Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:
hotu itipi → hoti iti pi (pts)บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
paro loko → paraloko (pts) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (pts)‘แม้เพราะ เหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:
kassapo evamāha → kassapa evam āha (pts)“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

“atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:“ท่านกัสสปะ พวกราชบุรุษของโยมในโลกนี้จับโจรผู้ก่อกรรมชั่วมาแสดงแก่ โยมว่า ‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;‘ฝ่าพระบาท นี้เป็นโจรผู้ก่อกรรมชั่วต่อพระองค์ imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)พระองค์โปรดลงพระอาชญา แก่โจรนี้ตามพระประสงค์เถิด’ Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมสั่งพวกราชบุรุษอย่างนี้ว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulethā’ti.‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่าน จงเอาตาชั่งมาชั่งบุรุษนี้ทั้งเป็นแล้ว ใช้เชือกมัดให้ขาดใจตาย เอาตาชั่งชั่งอีกครั้งหนึ่ง’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulenti.
jiyāya → jisāya (bj) | punadeva → puneva (sya-all)พวกราชบุรุษรับคำของโยมแล้วจึงเอาตาชั่งไปชั่งบุรุษนั้นทั้งเป็นแล้ว ใช้เชือกมัดให้ ขาดใจตาย เอาตาชั่งชั่งอีกครั้งหนึ่ง Yadā so jīvati, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.เมื่อบุรุษนั้นยังมีชีวิตอยู่ ร่างกายนี้มีน้ำหนักเบา อ่อนนุ่ม และปรับตัวได้ง่ายกว่า Yadā pana so kālaṅkato hoti tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.
kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all)แต่เมื่อบุรุษนั้นสิ้นชีวิตแล้ว ร่างกายมีน้ำหนักมาก แข็งกระด้าง และปรับตัวได้ยากกว่า Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:ท่านกัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจ อย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำ ดีและทำชั่วไม่มี”

2.8. Santattaayoguḷaupamāอุปมาด้วยก้อนเหล็กร้อน

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapīdhekacce (sya-all)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร Seyyathāpi, rājañña, puriso divasaṁ santattaṁ ayoguḷaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ tulāya tuleyya.
divasaṁ santattaṁ → divasantattaṁ (sya-all) | sajotibhūtaṁ → sañjotibhūtaṁ (sya-all)เปรียบ เหมือนคนเอาตาชั่งชั่งก้อนเหล็กที่เผาไว้ตลอดวัน ติดไฟลุกโพลง Tamenaṁ aparena samayena sītaṁ nibbutaṁ tulāya tuleyya.ต่อมาใช้ตาชั่ง ชั่งก้อนเหล็กนั้นขณะเย็นสนิท Kadā nu kho so ayoguḷo lahutaro vā hoti mudutaro vā kammaññataro vā, yadā vā āditto sampajjalito sajotibhūto, yadā vā sīto nibbuto”ti?
āditto → āditta (bj) | sajotibhūto → sañjotibhūto (sya-all)เมื่อไรก้อนเหล็กนั้นจะมีน้ำหนักเบากว่า อ่อนกว่า และดัดง่ายกว่า คือเมื่อติดไฟลุกโพลงอยู่หรือว่าเมื่อเย็นสนิทแล้ว”

“Yadā so, bho kassapa, ayoguḷo tejosahagato ca hoti vāyosahagato ca āditto sampajjalito sajotibhūto, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.
sajotibhūto → sañjotibhūto (sya-all)“ท่านกัสสปะ เมื่อก้อนเหล็กนั้นมีไฟ มีลม ติดไฟลุกโพลงอยู่จะมีน้ำหนัก เบากว่า อ่อนกว่าและดัดได้ง่ายกว่า Yadā pana so ayoguḷo neva tejosahagato hoti na vāyosahagato sīto nibbuto, tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro cā”ti.
yadā → yadā ca (bj)แต่เมื่อก้อนเหล็กนั้นไม่มีไฟ ไม่มีลม เย็นสนิท จะมีน้ำหนักมากกว่า แข็งกระด้างกว่าและดัดได้ยากกว่า”

“Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.
yadāyaṁ → yadā ayaṁ (sya-all)“บพิตร เช่นเดียวกันนั่นแหละ เมื่อร่างกายนี้ยังมีอายุ มีไออุ่นและมีวิญญาณ จะมีน้ำหนักเบากว่า อ่อนนุ่มกว่า และปรับตัวได้ง่ายกว่า Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti na usmāsahagato na viññāṇasahagato tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.
āyusahagato → āyusahagato ca (sya-all) | usmāsahagato → usmāsahagato ca (sya-all) | viññāṇasahagato → viññāṇasahagato ca (sya-all)แต่เมื่อร่างกายนี้ไม่มีอายุ ไม่มีไออุ่นและไม่มีวิญญาณ จะมีน้ำหนักมากกว่า แข็งกระด้างกว่า และปรับตัวได้ ยากกว่า Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี”

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…“บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:“ท่านกัสสปะ พวกราชบุรุษของโยมในโลกนี้ จับโจรผู้ก่อกรรมชั่วมาแสดงแก่ โยมว่า ‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;‘ฝ่าพระบาท นี้เป็นโจรผู้ก่อกรรมชั่วต่อพระองค์ imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)พระองค์โปรดลงพระอาชญา แก่โจรนี้ ตามพระประสงค์เถิด’ Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมสั่งพวกราชบุรุษอย่างนี้ว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ anupahacca chaviñca cammañca maṁsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca jīvitā voropetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.
nhāruñca → nahāruñca (sya-all)‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่าน จงฆ่าบุรุษนี้ อย่าให้ผิว หนัง เอ็น กระดูก และเยื่อในกระดูกช้ำ บางทีพวกเราจะได้ เห็นชีวะของบุรุษนั้นออกมาบ้าง’ Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ anupahacca chaviñca …pe… jīvitā voropenti.
paṭissutvā → paṭisuṇitvā (pts)พวกราชบุรุษรับคำของโยมแล้วจึงฆ่าบุรุษนั้น ไม่ให้ผิว หนัง เอ็น กระดูก และเยื่อในกระดูกช้ำ Yadā so āmato hoti, tyāhaṁ evaṁ vadāmi:
āmato → addhamato (sya-all, pts)เมื่อบุรุษนั้นใกล้ตาย โยมสั่งว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ uttānaṁ nipātetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.‘พวกท่านจงผลักให้เขานอนหงาย บางทีพวกเราจะได้เห็นชีวะของบุรุษนั้นออกมาบ้าง’ Te taṁ purisaṁ uttānaṁ nipātenti.เมื่อราชบุรุษผลักให้เขานอนหงาย Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.พวกเราก็ไม่ได้เห็นชีวะของเขาออกมาเลย Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมจึง สั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ avakujjaṁ nipātetha …ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงพลิกให้เขานอนคว่ำ...’ passena nipātetha …‘...ให้เขานอนตะแคงข้างหนึ่ง...’ dutiyena passena nipātetha …‘...ให้นอนตะแคงอีกข้างหนึ่ง...’ uddhaṁ ṭhapetha …‘...จงพยุงให้ลุกขึ้น...’ omuddhakaṁ ṭhapetha …‘...จับศีรษะกดลง...’ pāṇinā ākoṭetha …‘...ใช้ฝ่า มือทุบ...’ leḍḍunā ākoṭetha …
leḍḍunā → leṇḍunā (sya-all) | leṇḍunā → leḍḍunātipi pāṭho (sya-all note)‘...ใช้ก้อนดินทุบ...’ daṇḍena ākoṭetha …‘...ใช้ท่อนไม้ทุบ...’ satthena ākoṭetha …‘...ใช้ศัสตราทุบ..’ odhunātha sandhunātha niddhunātha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.‘...ลากมาลากไป ลากไปลากมา บางทีพวกเราจะได้เห็นชีวะของบุรุษนั้นออกมาบ้าง’ Te taṁ purisaṁ odhunanti sandhunanti niddhunanti.พวกราชบุรุษ ลากบุรุษนั้นมาลากบุรุษนั้นไป Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.
passāma → passeyyāma (sya-all)ลากไปลากมา พวกเราก็ไม่เห็นชีวะของเขาเลย Tassa tadeva cakkhu hoti te rūpā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
cakkhu → cakkhuṁ (sya-all) | tadeva cakkhu → ca tad eva cakkhuṁ (pts)ตาของเขาก็เหมือนเดิม รูปก็รูปเดิม ๆ แต่ตานั้นไม่รับรู้รูปนั้น Tadeva sotaṁ hoti te saddā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.หูของเขาก็หูเดิม เสียงก็เสียงเดิม ๆ แต่หูนั้นไม่รับรู้เสียงนั้น Tadeva ghānaṁ hoti te gandhā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.จมูกของเขาก็จมูกเดิม กลิ่นก็กลิ่นเดิม ๆ แต่จมูกนั้นไม่รับรู้กลิ่นนั้น Sāva jivhā hoti te rasā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
sāva → sāyeva (bj, sya-all, pts)ลิ้นของเขาก็ลิ้นเดิม รสก็รสเดิม ๆ แต่ลิ้นนั้นไม่รับรู้รสนั้น Sveva kāyo hoti te phoṭṭhabbā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.
sveva → so yeva (pts)กายของเขาก็กายเดิม โผฏฐัพพะก็โผฏฐัพพะเดิม ๆ แต่กายนั้นไม่รับรู้โผฏฐัพพะนั้น Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:ท่านกัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.9. Saṅkhadhamaupamāอุปมาด้วยการเป่าสังข์

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro saṅkhadhamo saṅkhaṁ ādāya paccantimaṁ janapadaṁ agamāsi.เรื่องเคยมี มาแล้ว คนเป่าสังข์คนหนึ่งนำสังข์ไปยังปัจจันตชนบท So yena aññataro gāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā majjhe gāmassa ṭhito tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ bhūmiyaṁ nikkhipitvā ekamantaṁ nisīdi.
yena aññataro → yenaññataro (bj) | upalāpetvā → upaḷāsetvā (sya-all); upaḷāsitvā (pts)เข้าไปยังหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ยืนอยู่กลางหมู่บ้านเป่าสังข์ขึ้น ๓ ครั้ง วางสังข์ไว้ที่พื้นดินแล้วนั่ง ณ ที่สมควร

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:
etadahosi ambho kassa → etad ahosi kissa (pts) | paccantajanapadānaṁ → paccantajānaṁ (cck: sī.) | manussānaṁ → paccantajānaṁ manussānaṁ (sya-all: sī.)ลำดับนั้น ชาวปัจจันตชนบทแตกตื่นว่า ‘ambho kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
ambho kassa nu kho → etadahosi | kho → etadahosi ‘‘kissa dukho (cck: pī.)‘ท่านทั้งหลาย นั้นเสียงใครกัน น่าพอใจ น่ารักใคร่ น่าหลงใหล น่าติดใจ ไพเราะอย่างนี้’ Sannipatitvā taṁ saṅkhadhamaṁ etadavocuṁ:จึงพากันล้อมคนเป่าสังข์ ถามว่า ‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
kassa → kissa (pts)‘พ่อคุณ นั่นเสียงใครกัน น่าพอใจ น่ารักใคร่ น่าหลงใหล น่าติดใจ ไพเราะ อย่างนี้’

‘Eso kho, bho, saṅkho nāma yasseso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.
yasseso → yassa so (sya-all)คนเป่าสังข์ตอบว่า ‘ท่านทั้งหลาย นี้เป็นเสียงสังข์ น่าพอใจ น่ารักใคร่ น่าหลงใหล น่าติดใจ ไพเราะอย่างนี้’

Te taṁ saṅkhaṁ uttānaṁ nipātesuṁ:ชาวปัจจันตชนบทเหล่านั้นจับสังข์นั้นให้หงายขึ้นแล้วสั่งว่า ‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.‘พูดซิพ่อสังข์ พูดซิ พ่อสังข์’ Neva so saṅkho saddamakāsi.สังข์นั้นก็ไม่ส่งเสียง

Te taṁ saṅkhaṁ avakujjaṁ nipātesuṁ, passena nipātesuṁ, dutiyena passena nipātesuṁ, uddhaṁ ṭhapesuṁ, omuddhakaṁ ṭhapesuṁ, pāṇinā ākoṭesuṁ, leḍḍunā ākoṭesuṁ, daṇḍena ākoṭesuṁ, satthena ākoṭesuṁ, odhuniṁsu sandhuniṁsu niddhuniṁsu:
leḍḍunā → leṇḍunā (sya-all) | ākoṭesuṁ → ākotesum (pts)พวกเขาจับสังข์ให้คว่ำหน้าลง ... จับสังข์ให้ตะแคงข้าง หนึ่ง ... จับสังข์ให้ตะแคงอีกข้างหนึ่ง ... ยกสังข์ให้สูงขึ้น ... วางสังข์ให้ต่ำลง ... ใช้ฝ่ามือ เคาะ ... ใช้ก้อนดินเคาะ .... ใช้ท่อนไม้เคาะ ... ใช้ศัสตราเคาะ ... ลากมาลากไป ลากไปลากมา ‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.แล้วสั่งว่า ‘พูดซิพ่อสังข์ พูดซิพ่อสังข์’ Neva so saṅkho saddamakāsi.สังข์นั้นก็ไม่ส่งเสียง

Atha kho, rājañña, tassa saṅkhadhamassa etadahosi:คนเป่าสังข์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘yāva bālā ime paccantajanapadā manussā, kathañhi nāma ayoniso saṅkhasaddaṁ gavesissantī’ti.
paccantajanapadā → paccantajānapadā (bj); paccantajā (pts)‘ชาวปัจจันตชนบทเหล่านี้ช่างโง่เขลาจริง ไฉนจึงแสวงหาเสียงสังข์โดยไม่ถูกวิธีอย่างนี้เล่า’ Tesaṁ pekkhamānānaṁ saṅkhaṁ gahetvā tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ ādāya pakkāmi.
upalāpetvā → upaḷāsetvā (sya-all); upaḷāsitvā (pts)ขณะที่ชาวปัจจันตชนบทเหล่านั้น กำลังมุงดูอยู่ เขาจึงหยิบสังข์ขึ้นมาเป่า ๓ ครั้งแล้วถือสังข์เดินไป

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:ชาวปัจจันตชนบทเหล่านั้นพูดกันว่า ‘yadā kira, bho, ayaṁ saṅkho nāma purisasahagato ca hoti vāyāmasahagato ca vāyusahagato ca, tadāyaṁ saṅkho saddaṁ karoti, yadā panāyaṁ saṅkho neva purisasahagato hoti na vāyāmasahagato na vāyusahagato, nāyaṁ saṅkho saddaṁ karotī’ti.
vāyāmasahagato → vāyosahagato (sya-all, km) | vāyusahagato → vāyosahagato (sya-all, pts) | vāyāmasahagato → vāyosahagato (cck: syā.)‘ท่านทั้งหลาย เมื่อสังข์นี้มีคน มีความ พยายาม และมีลมจึงส่งเสียงได้ เมื่อสังข์นี้ไม่มีคน ไม่มีความพยายาม และไม่มีลม ก็ส่งเสียงไม่ได้’

Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā abhikkamatipi paṭikkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ passati, sotenapi saddaṁ suṇāti, ghānenapi gandhaṁ ghāyati, jivhāyapi rasaṁ sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ phusati, manasāpi dhammaṁ vijānāti.บพิตร เช่นเดียวกันนั่นแหละ เมื่อกายนี้ยังมีอายุ มีไออุ่นและมีวิญญาณ จึงก้าว ไปได้ ถอยกลับได้ ยืนได้ นั่งได้ นอนได้ เห็นรูปทางตาได้ ฟังเสียงทางหูได้ ดมกลิ่น ทางจมูกได้ ลิ้มรสทางลิ้นได้ ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายได้ รู้ธรรมารมณ์ทางใจได้ Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti, na usmāsahagato, na viññāṇasahagato, tadā neva abhikkamati na paṭikkamati na tiṭṭhati na nisīdati na seyyaṁ kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ na passati, sotenapi saddaṁ na suṇāti, ghānenapi gandhaṁ na ghāyati, jivhāyapi rasaṁ na sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ na phusati, manasāpi dhammaṁ na vijānāti.
usmāsahagato → usmāsahagato ca (bj, sya-all, pts) | viññāṇasahagato → viññāṇasahagato ca (bj, sya-all) | āyusahagato → āyusahagato ca (sya-all, pts)แต่เมื่อกายนี้ไม่มีอายุ ไม่มีไออุ่น และไม่มีวิญญาณ กายนี้จึงก้าวไปไม่ได้ ถอยกลับ ไม่ได้ ยืนไม่ได้ นั่งไม่ได้ นอนไม่ได้ เห็นรูปทางตาไม่ได้ ฟังเสียงทางหูไม่ได้ ดมกลิ่น ทางจมูกไม่ได้ ลิ้มรสทางลิ้นไม่ได้ ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายไม่ได้ หรือรู้ธรรมารมณ์ ทางใจไม่ได้ Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:บพิตร ด้วยเหตุแห่งพระดำรัสของพระองค์แม้นี้แล จึงแสดงอย่างนี้ว่า ‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj, pts) | paro loko → paraloko (pts) | vipāko’ti → vipākoti, paṭhamabhāṇavāraṁ (cck: syā.)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นมี โอปปาติกสัตว์มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมก็ยังคงเชื่อในเรื่องนี้อยู่ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและ ทำชั่วไม่มี’

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…บพิตร เหตุที่ทำให้พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่หรือ”

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…“ท่านกัสสปะ เหตุที่ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ มีอยู่”

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?“บพิตร อุปมาด้วยอะไร”

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:“ท่านกัสสปะ พวกราชบุรุษของโยมในโลกนี้ จับโจรผู้ก่อกรรมชั่วมาแสดงแก่ โยมว่า ‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī,‘ฝ่าพระบาท นี้เป็นโจรผู้ก่อกรรมชั่วต่อพระองค์ imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.
paṇehīti → vadehīti (sya-all)พระองค์โปรดลงพระอาชญา แก่โจรนี้ตามพระประสงค์เถิด’ Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมสั่งพวกราชบุรุษอย่างนี้ว่า ‘tena hi, bho, imassa purisassa chaviṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่าน จงเชือดผิวของบุรุษนี้ บางทีพวกเราจะได้เห็นชีวะของเขาบ้าง’ Te tassa purisassa chaviṁ chindanti.พวกเขาจึงเชือดผิว ของบุรุษนั้น Nevassa mayaṁ jīvaṁ passāma.พวกเราก็ไม่ได้ไม่เห็นชีวะของเขาเลย Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:โยมจึงสั่งอีกว่า ‘tena hi, bho, imassa purisassa cammaṁ chindatha, maṁsaṁ chindatha, nhāruṁ chindatha, aṭṭhiṁ chindatha, aṭṭhimiñjaṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.
nhāruṁ → nahāruṁ (sya-all, pts)‘ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงเถือหนัง ...’ ... ‘... แล่เนื้อ ...’ ... ‘... ตัดเอ็น ...’ ... ‘... ตัดกระดูก ...’ ... ‘ตัดเยื่อในกระดูกของเขา บางทีพวกเราจะได้เห็นชีวะของเขาบ้าง’ Te tassa purisassa aṭṭhimiñjaṁ chindanti, nevassa mayaṁ jīvaṁ passeyyāma.
passeyyāma → passāma (bj, sya-all) | passeyyāma ayampi → passāma ayam pi (pts)พวกเขาตัดเยื่อใน กระดูกของบุรุษนั้น พวกเราก็ไม่ได้เห็นชีวะของเขาเลย Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:ท่านกัสสปะ นี้แลเป็นเหตุที่ ทำให้โยมเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี”

2.10. Aggikajaṭilaupamāอุปมาด้วยชฎิลผู้บูชาไฟ

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro aggiko jaṭilo araññāyatane paṇṇakuṭiyā sammati.
sammati → vasati (bj, pts1ed) | aññataro → (pts) | sammati → vasati (pts) | sammati → vasati (cck: sī. pī.) | sammati → vasati (sya-all: sī.)เรื่องเคยมี มาแล้ว มีชฎิลผู้บูชาไฟคนหนึ่งอาศัยอยู่ในกุฎีใบไม้ ณ ชายป่า Atha kho, rājañña, aññataro janapade sattho vuṭṭhāsi.
sattho → satthavāso (sya-all, km) | janapade sattho → janapado satthavāso (sya-all, km); janapadapadeso (pts1ed) | janapade sattho → janapadapadeso (pts) | sattho → sattho janapadapadesā (cck: sī.); janapado satthavāso (cck: syā.); janapadapadeso (cck: pī.) | satthavāso → janapadapadeso (sya-all: sī.)เวลานั้น หมู่เกวียน หมู่หนึ่ง Atha kho so sattho tassa aggikassa jaṭilassa assamassa sāmantā ekarattiṁ vasitvā pakkāmi.
sattho → satthavāso (sya-all) | sattho → satthavāso (cck: syā.)พักอยู่ในที่ใกล้อาศรมของชฎิลนั้น ๑ คืนแล้วจากไป Atha kho, rājañña, tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:ต่อมาชฎิลผู้บูชาไฟมี ความคิดดังนี้ว่า ‘yannūnāhaṁ yena so satthavāso tenupasaṅkameyyaṁ, appeva nāmettha kiñci upakaraṇaṁ adhigaccheyyan’ti.‘ทางที่ดี เราควรเข้าไปในสถานที่ที่หมู่เกวียนนั้นพักอยู่ บางทีจะได้ อุปกรณ์ใช้สอยในที่นั้นบ้าง

Atha kho so aggiko jaṭilo kālasseva vuṭṭhāya yena so satthavāso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa tasmiṁ satthavāse daharaṁ kumāraṁ mandaṁ uttānaseyyakaṁ chaḍḍitaṁ.
satthavāso → satthavāho (bj) | satthavāse → satthavāhe (bj) | mandaṁ → maṇḍaṁ (sya-all)จึงลุกขึ้นแต่เช้าตรงเข้าไปที่ที่หมู่เกวียนพำนัก พบเด็ก อ่อนถูกทิ้งนอนหงายอยู่ที่นั้น Disvānassa etadahosi:คิดว่า ‘na kho me taṁ patirūpaṁ yaṁ me pekkhamānassa manussabhūto kālaṅkareyya;
kālaṅkareyya → kālakareyya (bj) | patirūpaṁ → paṭirūpaṁ (sya-all) | patirūpaṁ yaṁ → paṭirūpaṁ yam (pts)‘การที่เราผู้เป็นมนุษย์มาพบเด็ก แล้วจะปล่อย ให้เด็กเสียชีวิตไปก็ไม่เหมาะ yannūnāhaṁ imaṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādeyyaṁ poseyyaṁ vaḍḍheyyan’ti.ทางที่ดี เราควรพาเขาไปอาศรมแล้วชุบเลี้ยงให้เจริญเติบโต’ Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādesi posesi vaḍḍhesi.
netvā → ānetvā (pts)จึงพาเด็กนั้นไปชุบเลี้ยงจนเจริญเติบโต

Yadā so dārako dasavassuddesiko vā hoti dvādasavassuddesiko vā, atha kho tassa aggikassa jaṭilassa janapade kañcideva karaṇīyaṁ uppajji.
hoti → ahosi (?) | kañcideva → kiñcideva (bj, sya-all, pts) | atha kho tassa → ath assa (pts) | hoti → ahosi (cck: ?)เมื่อเด็กนั้นอายุได้ ๑๐ ปี หรือ ๑๒ ปี ชฎิลบูชาไฟคนนั้นมีธุระอย่างหนึ่งในเมือง Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ etadavoca:จึงสั่งเด็กนั้นว่า ‘icchāmahaṁ, tāta, janapadaṁ gantuṁ;
janapadaṁ → nagaraṁ (mr) | janapadaṁ → nagaraṁ (cck: ka.)‘ลูก พ่อจะไปในเมือง aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.
tāta → (pts)เจ้าพึงบูชาไฟ Mā ca te aggi nibbāyi.อย่าให้ไฟดับ Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī’ti.
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | ca → va (sya-all, pts) | ca → saceca (bj: sīmu, __i__) | araṇīsahitaṁ → araṇi (bj: sīmu, __i__)ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึงก่อไฟบูชา’ Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ evaṁ anusāsitvā janapadaṁ agamāsi.เมื่อสั่งเด็กแล้วได้ไปในเมือง

Tassa khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.ขณะที่เด็กกำลังเล่นอยู่ไฟเกิดดับ Atha kho tassa dārakassa etadahosi:เด็กนึกขึ้นได้ว่า ‘pitā kho maṁ evaṁ avaca:‘พ่อสั่งเราไว้ว่า “aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.‘เจ้าพึงบูชาไฟ Mā ca te aggi nibbāyi.อย่าให้ไฟดับ Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī”ti.
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | ca → va (sya-all, pts) | araṇīsahitaṁ → araṇi (bj: sīmu, __i__)ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึง ก่อไฟบูชา’ Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan’ti.ทางที่ดี เราควรก่อไฟบูชา’

Atha kho so dārako araṇisahitaṁ vāsiyā tacchi:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj)จึงเอามีดถากไม้สีไฟด้วยเข้าใจว่า ‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ Neva so aggiṁ adhigacchi.แต่ไม่ได้ไฟเลย

Araṇisahitaṁ dvidhā phālesi, tidhā phālesi, catudhā phālesi, pañcadhā phālesi, dasadhā phālesi, satadhā phālesi, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsi, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesi, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuni:
opuni → opuṇi (bj); ophuni (sya-all, km, mr) | satadhā → vīsatidhā (sya-all, km) | araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | opuni appeva nāma → opuṇi appevanāma (bj); ophuni appevanāma (sya-all) | koṭṭesi → koṭṭhesi (pts) | koṭṭetvā → koṭṭhetvā (pts) | satadhā → vīsatidhā (cck: syā.) | opuni → ophuni (cck: syā. ka.) | vīsatidhā → satadhā (sya-all: sī)จึงผ่าไม้สีไฟออกเป็น ๒ ซีก ... ๓ ซีก... ๔ ซีก ... ๕ ซีก ... ๑๐ ซีก ... ๒๐ ซีก ... แล้วสับให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ ครั้นสับให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วก็นำ มาโขลกในครก ครั้นโขลกในครกแล้วก็โปรยในที่มีลมแรงด้วยเข้าใจว่า ‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ Neva so aggiṁ adhigacchi.แต่เขาก็ไม่ได้ไฟเลย

Atha kho so aggiko jaṭilo janapade taṁ karaṇīyaṁ tīretvā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ dārakaṁ etadavoca:ต่อมา ชฎิลผู้บูชาไฟทำธุระในเมืองเสร็จแล้วจึงกลับมาอาศรมของตน ได้ถาม เด็กนั้นว่า ‘kacci te, tāta, aggi na nibbuto’ti?
na → (sya-all) | na nibbutoti → nibbuto ti (pts)‘ลูกเอ๋ย ไฟของเจ้าไม่ดับบ้างเลยหรือ’ ‘Idha me, tāta, khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.เด็กนั้นตอบว่า ‘พ่อครับ ผมมัวเล่นอยู่ตรงนี้ ไฟก็ดับเสีย’ Tassa me etadahosi:พอนึกขึ้นได้ว่า “pitā kho maṁ evaṁ avaca aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.‘พ่อสั่งไว้ว่า ‘เจ้าพึงบูชาไฟ Mā ca te, tāta, aggi nibbāyi.
tāta → (pts)อย่าให้ไฟดับ Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsīti.
ca → va (sya-all, pts)ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึง ก่อไฟบูชา’ Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan”ti.ทางที่ดี เราควรก่อไฟบูชา Atha khvāhaṁ, tāta, araṇisahitaṁ vāsiyā tacchiṁ:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | khvāhaṁ → kho ahaṁ (pts)ผมจึงเอามีดถากไม้สีไฟด้วยคิดว่า “appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.‘บางทีจะ ได้ไฟบ้าง’ Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchiṁ.แต่ไม่ได้ไฟเลย Araṇisahitaṁ dvidhā phālesiṁ, tidhā phālesiṁ, catudhā phālesiṁ, pañcadhā phālesiṁ, dasadhā phālesiṁ, satadhā phālesiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesiṁ, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuniṁ:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj) | opuniṁ appeva nāma → ophuṇiṁ appevanāma (bj); ophuniṁ appevanāma (sya-all) | satadhā → vīsatidhā (sya-all) | koṭṭesiṁ → koṭṭhesiṁ (pts) | koṭṭetvā → koṭṭhetvā (pts)จึงผ่าไม้สีไฟออกเป็น ๒ ซีก ... ๓ ซีก ... ๔ ซีก ... ๕ ซีก ... ๑๐ ซีก ... ๒๐ ซีก ... แล้วสับให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ ครั้นสับให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วก็ นำมาโขลกในครก ครั้นโขลกในครกแล้วก็โปรยในที่มีลมแรงด้วยเข้าใจว่า “appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchin’ti.แต่ไม่ได้ไฟเลย Atha kho tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:ลำดับนั้น ชฎิลผู้บูชาไฟคนนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘yāva bālo ayaṁ dārako abyatto, kathañhi nāma ayoniso aggiṁ gavesissatī’ti.‘เด็กคนนี้ช่างโง่ไม่ฉลาดเอา เสียเลย หาไฟโดยไม่ถูกวิธีจะได้อย่างไรเล่า’

Tassa pekkhamānassa araṇisahitaṁ gahetvā aggiṁ nibbattetvā taṁ dārakaṁ etadavoca:
araṇisahitaṁ → araṇīsahitaṁ (bj)เมื่อเด็กนั้นกำลังดูอยู่ จึงหยิบไม้สีไฟมา สีให้เกิดไฟแล้วบอกกับเด็กนั้นดังนี้ว่า ‘evaṁ kho, tāta, aggi nibbattetabbo.‘ลูกเอ๋ย เขาติดไฟกันอย่างนี้ Na tveva yathā tvaṁ bālo abyatto ayoniso aggiṁ gavesī’ti.
gavesīti → gavesīssatī ti (bj); gavesissasīti (sya-all) | gavesīti evameva → gavesissasīti evam eva (pts)ไม่เหมือนเจ้าที่โง่ ไม่ฉลาดหาไฟโดยไม่ถูกวิธี’ Evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto ayoniso paralokaṁ gavesissasi.
gavesissasi paṭinissajjetaṁ → gavesasi paṭinissajj etaṁ (pts)บพิตร พระองค์ก็เช่นเดียวกันทรงโง่เขลา ไม่ฉลาดนั่นแหละ แสวงหาโลกหน้า โดยไม่ถูกวิธี Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.พระองค์โปรดสละทิฏฐิชั่วนั้นเถิด ปล่อยวางทิฏฐิชั่วนั้นเถิด Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.ทิฏฐิชั่วเช่น นั้นอย่าได้เกิดมีแก่พระองค์เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ ตลอดกาลนานเลย”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.
sakkomi → sayhāmi (bj: PTS)“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมไม่อาจสละทิฏฐิชั่วนี้ได้ Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:พระเจ้าปเสนทิโกศลหรือพระราชานอกอาณาจักร ทรงรู้จักโยมอย่างนี้ว่า ‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:‘เจ้าปายาสิ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
idaṁ → imaṁ (pts)หากโยมสละทิฏฐิชั่วนี้ จะมีคนว่าโยมได้ว่า ‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.
abyatto duggahitagāhīti → yāvaabyatto duggahitaggāhīti (bj)‘เจ้าปายาสินี้ช่างโง่ ไม่ฉลาด ยึดถือแต่สิ่งผิด ๆ’ Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts)โยมจะถือทิฏฐินั้นต่อไปเพราะความ โกรธ เพราะความลบหลู่ เพราะความแข่งดี”

2.11. Dvesatthavāhaupamāอุปมาด้วยนายกองเกวียน ๒ คน

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapidhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ puratthimā janapadā pacchimaṁ janapadaṁ agamāsi.เรื่องเคยมี มาแล้ว มีพ่อค้าเกวียนหมู่ใหญ่มีเกวียนประมาณ ๑,๐๐๐ เล่ม เดินทางจากแคว้น ทางทิศตะวันออกไปยังแคว้นทางทิศตะวันตก So yena yena gacchi, khippaṁyeva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.
gacchi khippaṁyeva → gacchati khippameva (bj, pts) | so yena yena gacchi → soyeva gacchati (sya-all) | tiṇakaṭṭhodakaṁ → tiṇaṁ kaṭṭhodakaṁ (sya-all) | haritakapaṇṇaṁ → haritakavaṇṇam (pts) | haritakapaṇṇaṁ → haritakavantaṁ (sya-all: sī.)ขณะเมื่อเดินทางไป หญ้า ฟืน น้ำ ใบ ไม้สดได้หมดสิ้นไปอย่างรวดเร็ว Tasmiṁ kho pana satthe dve satthavāhā ahesuṁ eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ, eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ.ในหมู่เกวียนนั้นมีนายกองเกวียน ๒ คน คุมเกวียน คนละ ๕๐๐ เล่ม Atha kho tesaṁ satthavāhānaṁ etadahosi:นายกองเกวียนทั้ง ๒ คนนั้นได้ปรึกษากันว่า ‘ayaṁ kho mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ;
kho → kho pana (bj) | mahāsakaṭasattho → pana mahā sakaṭasattho (pts)‘กองเกวียนนี้เป็น หมู่ใหญ่มีเกวียน ๑,๐๐๐ เล่ม te mayaṁ yena yena gacchāma, khippameva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.
mayaṁ → mayā (bj) | tiṇakaṭṭhodakaṁ → tiṇaṁ kaṭṭhodakaṁ (sya-all) | haritakapaṇṇaṁ yannūna → haritakavaṇṇaṁ yan nūna (pts)เวลาที่พวกเราเดินทางรวมกันไป หญ้า ฟืน น้ำ ใบไม้ สดหมดสิ้นไปอย่างรวดเร็ว Yannūna mayaṁ imaṁ satthaṁ dvidhā vibhajeyyāma—ทางที่ดีพวกเราควรแยกกองเกวียนนี้ออกเป็น ๒ กลุ่ม คือ ekato pañca sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānī’ti.
sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānīti → sakaṭa satāni (pts)แยกเป็นกลุ่มละ ๕๐๐ เล่ม’ Te taṁ satthaṁ dvidhā vibhajiṁsu ekato pañca sakaṭasatāni, ekato pañca sakaṭasatāni.
vibhajiṁsu → vibhajesuṁ (mr) | vibhajiṁsu → vibhajesuṁ (cck: ka.)จึงตกลงแยกกันเป็น ๒ กลุ่ม กลุ่มละ ๕๐๐ เล่ม

Eko satthavāho bahuṁ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṁ payāpesi.
payāpesi → pāyāpesi (pts1ed) | eko → eko tāva (bj, sya-all, pts) | payāpesi dvīhatīhapayāto → pāyāpesi dvīhatīhapāyāto (pts) | payāpesi → pāyāpesi (cck: sī. pī.)นายกองเกวียนคนหนึ่งบรรทุกหญ้า ฟืน และน้ำเป็นอันมากขับเกวียนล่วงหน้าไปก่อน Dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṁ kāḷaṁ lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ allakesaṁ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṁ āgacchantaṁ, disvā etadavoca:
lohitakkhaṁ → lohitakkhiṁ (sya-all, km, pts1ed) | dvīhatīhapayāto → dvīhatīhaṁ payāto (bj) | bhadrena → bhaddena (bj) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ → lohitakkhiṁ āsannaddhakalāpaṁ kumudamālaṁ (sya-all) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ → lohitakkhiṁ apanaddhakalāpaṁ (pts) | bhadrena rathena → gadrabharathena (pts) | lohitakkhaṁ → lohitakkhiṁ (cck: syā.) | sannaddhakalāpaṁ → āsannaddhakalāpaṁ (cck: syā.)เมื่อไปได้ ๒๓ วันได้พบบุรุษผิวดำนัยน์ตาแดงสะพายแล่งธนู ทัดดอกโกมุท มีผ้า และผมเปียกปอน ขับรถคันงามมีล้อเปื้อนตมสวนทางมา จึงถามว่า ‘kuto, bho, āgacchasī’ti?‘ท่านมาจากไหน’

‘Amukamhā janapadā’ti.บุรุษนั้นตอบว่า ‘เรามาจากที่โน้น’

‘Kuhiṁ gamissasī’ti?นายกองเกวียนถามว่า ‘ท่านจะไปไหน’

‘Amukaṁ nāma janapadan’ti.บุรุษนั้นตอบว่า ‘เราจะไปที่โน้น’

‘Kacci, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho’ti?
abhippavuṭṭhoti → abhippavaṭṭo ti (pts)นายกองเกวียนถามว่า ‘หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมากใช่ไหม’

‘Evaṁ, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts)บุรุษนั้นตอบว่า ‘ใช่ครับ หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมาก หนทางมีน้ำ ชุ่มฉ่ำ มีหญ้า ฟืนและน้ำมากมาย Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā’ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts)พวกท่านจงทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่าเสียเถิด เกวียนเบาท่านจะเดินทางได้เร็วขึ้น วัวก็ไม่ต้องลำบาก’

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:ลำดับนั้น นายกองเกวียนเรียกพวกขับเกวียนมาบอกว่า ‘ayaṁ, bho, puriso evamāha:‘บุรุษนี้บอกว่า “purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭho (bj: PTS)‘หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมาก หนทางมีน้ำชุ่มฉ่ำ มีหญ้า ฟืน และน้ำ มากมาย Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā”ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts)พวกท่านจงทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่าเสียเถิด เกวียนเบาท่านจะเดินทาง ได้เร็วขึ้น วัวก็ไม่ต้องลำบาก’ Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi satthaṁ payāpethā’ti.
payāpethāti evaṁ bhoti → pāyāpethāti evam bho ti (pts)พวกท่านจงทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่า จงขับเกวียนเบา ไปเถิด’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā chaḍḍetvā purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi satthaṁ payāpesuṁ.
payāpesuṁ → pāyāpesuṁ (pts)พวกขับเกวียนรับคำของนายกองเกวียนแล้วทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่า ขับเกวียน เบาไป

Te paṭhamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.แต่ก็มิได้พบเห็นหญ้า ฟืนหรือน้ำแม้ในที่พักกองเกวียนแห่งแรก Dutiyepi satthavāse …แห่งที่ ๒ tatiyepi satthavāse …แห่งที่ ๓ catutthepi satthavāse …แห่งที่ ๔ pañcamepi satthavāse …แห่งที่ ๕ chaṭṭhepi satthavāse …แห่งที่ ๖ sattamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.แห่งที่ ๗ ก็ไม่พบ Sabbeva anayabyasanaṁ āpajjiṁsu.
āpajjiṁsu ye ca → āpajjiṁsuyeva (sya-all)จึงถึงความวอดวายด้วยกัน Ye ca tasmiṁ satthe ahesuṁ manussā vā pasū vā, sabbe so yakkho amanusso bhakkhesi.
sabbe → sabbe va (sya-all)มนุษย์หรือสัตว์เลี้ยงที่อยู่ในกองเกวียนนั้นถูกอมนุษย์คือยักษ์จับกินเสียทั้งหมด Aṭṭhikāneva sesāni.
sesāni → sesesi (bj) | aṭṭhikāneva sesāni → aṭṭhikān eva sesesi (pts) | sesāni → sesesi (sya-all: sī.)เหลือแต่ กระดูก

Yadā aññāsi dutiyo satthavāho:ต่อมา เมื่อนายกองเกวียนคณะที่ ๒ รู้สึกว่า ‘bahunikkhanto kho, bho, dāni so sattho’ti bahuṁ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṁ payāpesi.
bahunikkhanto kho bho dāni → bahunikkhantaro khodāni (sya-all) | bho → (pts) | payāpesi dvīhatīhapayāto → pāyāpesi dvīhatīhapāyāto (pts)เวลานี้กองเกวียนคณะแรกได้ ออกเดินทางไปนานแล้ว จึงบรรทุกหญ้า ฟืน และน้ำเป็นอันมากแล้วขับเกวียนไป Dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṁ kāḷaṁ lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ allakesaṁ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṁ āgacchantaṁ, disvā etadavoca:
dvīhatīhapayāto → dvīhatīhaṁ payāto (bj) | pana so → paneso (bj, pts) | bhadrena → bhaddena (bj) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ → lohitakkhiṁ āsannaddhakalāpaṁ kumudamālaṁ (sya-all) | lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ → lohitakkhiṁ apanaddhakalāpaṁ (pts) | bhadrena rathena → gadrabharathena (pts)เมื่อไปได้ ๒๓ วันได้พบบุรุษผิวดำนัยน์ตาแดงสะพายแล่งธนู ทัดดอกโกมุท มีผ้า และผมเปียกปอน ขับรถคันงามมีล้อเปื้อนตมสวนทางมา จึงถามว่า ‘kuto, bho, āgacchasī’ti?‘ท่านมา จากไหน’

‘Amukamhā janapadā’ti.บุรุษนั้นตอบว่า ‘เรามาจากที่โน้น’

‘Kuhiṁ gamissasī’ti?นายกองเกวียนถามว่า ‘ท่านจะไปไหน’

‘Amukaṁ nāma janapadan’ti.บุรุษนั้นตอบว่า ‘เราจะไปที่โน้น’

‘Kacci, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho’ti?
abhippavuṭṭhoti → abhippavaṭṭo ti (pts)นายกองเกวียนถามว่า ‘หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมากใช่ไหม’

‘Evaṁ, bho, purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho. Āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭho (bj: PTS)บุรุษนั้นตอบว่า ‘ใช่ครับ หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมาก หนทางมีน้ำ ชุ่มฉ่ำ มีหญ้า ฟืนและน้ำมากมาย Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha, mā yoggāni kilamitthā’ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts) | udakāni → udakāna (sya-all)พวกท่านจงทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่าเสียเถิด เกวียนเบาท่านจะเดินทางได้เร็วขึ้น วัวก็ไม่ต้องลำบาก’

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:ลำดับนั้น นายกองเกวียนเรียกพวกขับเกวียนมาบอกว่า ‘ayaṁ, bho, puriso evamāha:‘บุรุษนี้บอกว่า “purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho, āsittodakāni vaṭumāni, bahu tiṇañca kaṭṭhañca udakañca.
bahu → bahuṁ (sya-all) | abhippavuṭṭho → abhippavaṭṭo (pts)‘หนทางกันดารข้างหน้ามีฝนตกมาก หนทางมีน้ำชุ่มฉ่ำ มีหญ้า ฟืน และน้ำ มากมาย Chaḍḍetha, bho, purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, lahubhārehi sakaṭehi sīghaṁ sīghaṁ gacchatha; mā yoggāni kilamitthā”ti.
kilamitthāti → kilamethāti (bj, pts)พวกท่านจงทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่าเสียเถิด เกวียนเบาท่านจะเดินทางได้ เร็วขึ้น วัวก็ไม่ต้องลำบาก’ Ayaṁ bho puriso neva amhākaṁ mitto, na ñātisālohito, kathaṁ mayaṁ imassa saddhāya gamissāma.
na → na pi (pts)ท่านทั้งหลาย บุรุษผู้นี้ไม่ใช่มิตรหรือญาติสาโลหิตของ พวกเรา พวกเราจะเชื่อเขาได้อย่างไร Na vo chaḍḍetabbāni purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni, yathābhatena bhaṇḍena satthaṁ payāpetha.
vo → kho (bj, pts) | yathābhatena → yathākatena (pts) | payāpetha → pāyāpetha (pts) | yathābhatena → yathābhatena (bj: machasaṁ)พวกท่านไม่ควรทิ้งหญ้า ฟืน และน้ำเก่า จงขับ กองเกวียนไปพร้อมกับสิ่งของตามที่นำมาเถิด Na no purāṇaṁ chaḍḍessāmā’ti.
no → vo (pts)พวกเราจะไม่ทิ้งของเก่า’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yathābhatena bhaṇḍena satthaṁ payāpesuṁ.
yathābhatena → yathākatena (pts) | payāpesuṁ → pāyāpesuṁ (pts)พวกขับเกวียนรับคำของนายกองเกวียนแล้ว ขับเกวียนไปพร้อมกับสิ่งของตาม ที่นำมา

Te paṭhamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.พวกเขาไม่พบเห็นหญ้า ฟืน หรือน้ำในที่พักกองเกวียนแห่งแรก Dutiyepi satthavāse …แห่งที่ ๒ tatiyepi satthavāse …แห่งที่ ๓ catutthepi satthavāse …แห่งที่ ๔ pañcamepi satthavāse …แห่งที่ ๕ chaṭṭhepi satthavāse …แห่งที่ ๖ sattamepi satthavāse na addasaṁsu tiṇaṁ vā kaṭṭhaṁ vā udakaṁ vā.แห่งที่ ๗ ก็ไม่พบเลย Tañca satthaṁ addasaṁsu anayabyasanaṁ āpannaṁ.
āpannaṁ ye ca → āpannaṁyeva (sya-all)เห็นแต่กอง เกวียน(คณะแรก)ที่ถึงความวอดวาย Ye ca tasmiṁ satthepi ahesuṁ manussā vā pasū vā, tesañca aṭṭhikāneva addasaṁsu tena yakkhena amanussena bhakkhitānaṁ.
bhakkhitānaṁ atha kho → bhakkhitā athakho (sya-all) | ca → va (pts)และเห็นมนุษย์และสัตว์เลี้ยงในกองเกวียนนั้น ซึ่งถูกอมนุษย์คือยักษ์จับกินเสียทั้งหมดเหลือแต่กระดูก

Atha kho so satthavāho satthike āmantesi:ลำดับนั้น นายกองเกวียนจึงเรียกพวกขับเกวียนมาบอกว่า ‘ayaṁ kho, bho, sattho anayabyasanaṁ āpanno, yathā taṁ tena bālena satthavāhena pariṇāyakena.
bho → bho so (sya-all, pts)‘นี้คือหมู่เกวียน (คณะแรก)นั้นได้ถึงความวอดวาย ทั้งนี้เพราะนายกองเกวียนผู้นำเป็นคนโง่เขลา Tena hi, bho, yānamhākaṁ satthe appasārāni paṇiyāni, tāni chaḍḍetvā, yāni imasmiṁ satthe mahāsārāni paṇiyāni, tāni ādiyathā’ti.
yānamhākaṁ → yān asmākaṁ (pts)ถ้าอย่างนั้น พวกท่านจงทิ้งสิ่งของที่มีประโยชน์น้อยในกองเกวียนของเราแล้ว จงขนเอา สิ่งของที่มีประโยชน์มากในกองเกวียนนี้ไป’

‘Evaṁ, bho’ti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yāni sakasmiṁ satthe appasārāni paṇiyāni, tāni chaḍḍetvā yāni tasmiṁ satthe mahāsārāni paṇiyāni, tāni ādiyitvā sotthinā taṁ kantāraṁ nitthariṁsu, yathā taṁ paṇḍitena satthavāhena pariṇāyakena.พวกขับเกวียนรับคำของนายกองเกวียนแล้ว ทิ้งสิ่งของที่มีประโยชน์น้อยในเกวียน ของตน ขนเอาสิ่งของที่มีประโยชน์มากในหมู่เกวียนนั้น เดินทางข้ามทางกันดารไป ได้โดยสวัสดิภาพ ทั้งนี้เพราะนายกองเกวียนผู้นำเป็นคนฉลาด

Evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto anayabyasanaṁ āpajjissasi ayoniso paralokaṁ gavesanto, seyyathāpi so purimo satthavāho.
purimo → puriso (sya-all, pts)บพิตร พระองค์ทรงโง่เขลา ไม่ฉลาด ทรงแสวงหาโลกอื่นโดยไม่ถูกวิธี จะถึง ความพินาศ ก็เช่นเดียวกับนายกองเกวียนคนแรกนั้นแหละ Yepi tava sotabbaṁ saddhātabbaṁ maññissanti, tepi anayabyasanaṁ āpajjissanti, seyyathāpi te satthikā.
saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (bj, pts1ed, mr) | tava → te (mr) | saddhātabbaṁ maññissanti tepi → saddahātabbaṁ maññisanti te pi (bj) | saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (pts) | tava → te (cck: ka.) | saddhātabbaṁ → saddahātabbaṁ (cck: pī. ka.)พวกคนที่เข้าใจว่าทิฏฐิ ของพระองค์ควรฟัง ควรเชื่อถือเหล่านั้น ก็จะถึงความพินาศเหมือนกัน Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.
paṭinissajjetaṁ → parinissajjetaṁ (bj)ฉะนั้น พระองค์โปรดสละทิฏฐิชั่วนั้นเถิด ปล่อยวางทิฏฐิชั่วนั้นเถิด Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.ทิฏฐิชั่วเช่นนั้นอย่าได้เกิด มีแก่พระองค์เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานเลย”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมไม่อาจสละทิฏฐิชั่วนี้ได้ Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi: ‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:
pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi → pasenadikosalo jānātīti tirorājāno pi (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลหรือพระราชานอกอาณาจักรทรงรู้จักโยมอย่างนี้ว่า ‘เจ้าปายาสิ ทรงมีวาทะอย่างนี้ ทรงมีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
idaṁ → imaṁ (sya-all)หากโยมสละทิฏฐิชั่วนี้ จะมีคนว่า โยมได้ว่า ‘yāva bālo pāyāsi rājañño, abyatto duggahitagāhī’ti.
pāyāsi rājañño → pāyāsirājañño yāva (bj) | duggahitagāhīti → yāva duggahitaggāhīti (bj)‘เจ้าปายาสินี้ช่างโง่เขลา ไม่ฉลาด ยึดถือแต่สิ่งผิด ๆ’ Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts)โยมจะถือทิฏฐินั้น ต่อไป เพราะความโกรธ เพราะความลบหลู่ เพราะความแข่งดี”

2.12. Gūthabhārikaupamāอุปมาด้วยคนทูนห่ออุจจาระ

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi dhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | purisā → (pts)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro sūkaraposako puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ agamāsi.เรื่องเคยมี มาแล้ว มีบุรุษผู้เลี้ยงสุกรคนหนึ่งออกจากหมู่บ้านของตนไปยังหมู่บ้านอื่น Tattha addasa pahūtaṁ sukkhagūthaṁ chaḍḍitaṁ.
sukkhagūthaṁ → sukkhaṁ gūthaṁ (bj, sya-all)เห็น อุจจาระแห้งจำนวนมากที่เขาทิ้งไว้ในบ้านนั้น Disvānassa etadahosi:จึงมีความคิดดังนี้ว่า ‘ayaṁ kho pahūto sukkhagūtho chaḍḍito, mama ca sūkarabhattaṁ;
sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (sya-all, km) | pahūto sukkhagūtho → bahuko sukkagūtho (bj) | sūkarabhattaṁ → sūkarabhattā (bj) | pahūto → pahuto (cck) | ca sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (sya-all) | kho pahūto → me bahuko (pts) | sūkarabhattaṁ → sūkarānaṁ bhakkho (cck: syā.) | bhakkho → mamañca sūkarabhatto (sya-all: sī.)‘อุจจาระแห้ง มากมายที่เขาทิ้งนี้เป็นอาหารของสุกรของเรา yannūnāhaṁ ito sukkhagūthaṁ hareyyan’ti.ทางที่ดี เราควรนำอุจจาระแห้ง ไปจากที่นี้’ So uttarāsaṅgaṁ pattharitvā pahūtaṁ sukkhagūthaṁ ākiritvā bhaṇḍikaṁ bandhitvā sīse ubbāhetvā agamāsi.
ubbāhetvā → uccoropetvā (sya-all, km); uccāropetvā (mr) | ākiritvā → āharitvā (pts) | ubbāhetvā → uccāropetvā (cck: ka. sī. ka.)จึงปูผ้าห่มลงแล้วโกยเอาอุจจาระแห้งจำนวนมาก ผูกเป็นห่อทูนเดินไป Tassa antarāmagge mahāakālamegho pāvassi.ในระหว่างทาง เขาถูกฝนห่าใหญ่นอกฤดูกาล ตกรด So uggharantaṁ paggharantaṁ yāva agganakhā gūthena makkhito gūthabhāraṁ ādāya agamāsi.เปรอะเปื้อนไปด้วยอุจจาระ ตั้งแต่ศีรษะจดปลายเล็บ(เท้า) ทูนเอาห่ออุจจาระที่ล้นไหลเดินไป

Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:ชาวบ้านเห็นเขาจึงถามว่า ‘kacci no tvaṁ, bhaṇe, ummatto, kacci viceto, kathañhi nāma uggharantaṁ paggharantaṁ yāva agganakhā gūthena makkhito gūthabhāraṁ harissasī’ti.
harissasīti → hariyissasīti (sya-all) | viceto kathañhi → veceto kathaṁ hi (pts) | hariyissasīti → harissasīti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note)‘ท่านบ้าหรือเปล่า เสียจริตหรือเปล่า ทำไมจึง เปรอะเปื้อนด้วยอุจจาระตั้งแต่ศีรษะจดปลายเล็บ ทูนห่ออุจจาระที่ล้นไหลอยู่เล่า’

‘Tumhe khvettha, bhaṇe, ummattā, tumhe vicetā, tathā hi pana me sūkarabhattan’ti.
khvettha → khvattha (pts) | vicetā → vecetā (pts)บุรุษนั้นตอบว่า ‘พวกท่านต่างหากที่บ้า พวกท่านต่างหากที่เสียจริต ความจริง อุจจาระเป็นอาหารของสุกรของเรา’

Evameva kho tvaṁ, rājañña, gūthabhārikūpamo maññe paṭibhāsi.
gūthabhārikūpamo → gūthahārikūpamo (pts) | gūthabhārikūpamo → gūthahārikūpamo (cck: sī. pī.)บพิตร พระองค์ก็เช่นเดียวกับบุรุษผู้ทูนห่ออุจจาระเดินไปนั่นแหละ Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.พระองค์ โปรดสละทิฏฐิชั่วนั้นเถิด ปล่อยวางทิฏฐิชั่วนั้นเถิด Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.ทิฏฐิชั่วเช่นนั้นอย่าได้เกิดมีแก่ พระองค์เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ ตลอดกาลนานเลย”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.“ท่านกัสสปะพูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมไม่อาจสละทิฏฐิชั่วนี้ได้ Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:พระเจ้า ปเสนทิโกศลหรือพระราชานอกอาณาจักรรู้จักโยมอย่างนี้ว่า ‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:‘เจ้าปายาสิทรงมีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบาก แห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:
paṭinissajjissāmi → patinissajjissāmi (pts)หากโยมสละทิฏฐิชั่วนี้จะมีคนว่าโยมได้ว่า ‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.‘เจ้าปายาสิ นี้ช่างโง่เขลาไม่ฉลาด ยึดถือแต่สิ่งผิด ๆ’ Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts)โยมจะถือทิฏฐินั้นต่อไป เพราะความโกรธ เพราะความลบหลู่ เพราะความแข่งดี”

2.13. Akkhadhuttakaupamāอุปมาด้วยนักเลงสกา

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi,“บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, dve akkhadhuttā akkhehi dibbiṁsu.เรื่องเคยมี มาแล้ว มีนักเลงสกา ๒ คนกำลังเล่นสกา Eko akkhadhutto āgatāgataṁ kaliṁ gilati.คนหนึ่งกลืนเบี้ยที่จะทำให้แพ้ลูกแล้ว ลูกเล่า

Addasā kho dutiyo akkhadhutto taṁ akkhadhuttaṁ āgatāgataṁ kaliṁ gilantaṁ, disvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:
taṁ → (pts)อีกคนหนึ่งเห็นเช่นนั้นจึงพูดว่า ‘tvaṁ kho, samma, ekantikena jināsi, dehi me, samma, akkhe pajohissāmī’ti.
pajohissāmīti → pajoharissāmīti (sya-all) | me → (pts) | pajjohissāmī’ti → pajahissāmī ti (bj: PTS) | pajoharissāmīti → a. evaṁ pajohissāmītīti pana pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note)‘เพื่อนเอ๋ย ท่านชนะอยู่ฝ่ายเดียว จงคืนลูกสกา แก่เราบ้าง เราจะเซ่นบูชา’

‘Evaṁ, sammā’ti kho so akkhadhutto tassa akkhadhuttassa akkhe pādāsi.นักเลงสกาคนนั้นรับคำแล้วมอบลูกสกาคืน

Atha kho so akkhadhutto akkhe visena paribhāvetvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:ต่อมานัก เลงสกาคนที่ ๒ เอายาพิษทาลูกสกาแล้วบอกว่า ‘ehi kho, samma, akkhehi dibbissāmā’ti.‘มาเถิด เพื่อน เราจักเล่นสกา กันต่อ’

‘Evaṁ, sammā’ti kho so akkhadhutto tassa akkhadhuttassa paccassosi.นักเลงสกาคนแรกรับคำแล้ว

Dutiyampi kho te akkhadhuttā akkhehi dibbiṁsu.แม้ครั้งที่ ๒ นักเลงสกาทั้ง ๒ ก็เล่นสกากันต่อ Dutiyampi kho so akkhadhutto āgatāgataṁ kaliṁ gilati.แม้ครั้งที่ ๒ นักเลงสกาคนแรก ก็ยังกลืนเบี้ยที่จะทำให้แพ้ลูกแล้วลูกเล่า

Addasā kho dutiyo akkhadhutto taṁ akkhadhuttaṁ dutiyampi āgatāgataṁ kaliṁ gilantaṁ, disvā taṁ akkhadhuttaṁ etadavoca:นักเลงสกาคนที่ ๒ เห็นนักเลงคนแรก กลืนเบี้ยที่จะทำให้แพ้ลูกแล้วลูกเล่า แม้ครั้งที่ ๒ จึงได้พูดกับนักเลงสกาดังนี้ว่า

‘Littaṁ paramena tejasā, gilamakkhaṁ puriso na bujjhati;‘คนกลืนลูกสกาเคลือบยาพิษ อย่างแรงกล้า ก็ยังไม่รู้ตัว Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṁ bhavissatī’ti.
gila pāpadhuttaka → gilare pāpadhuttā (sya-all, km); gili re pāpadhuttaka (mr) | pāpadhuttaka → gili re pāpadhuttaka (cck: ka.) pacchā → kapaṇā (sya-all, km)เฮ้ย เจ้านักเลงชั่ว เจ้าจงกลืนเข้าไป พิษร้ายแรงจักออกฤทธิ์แก่เจ้าภายหลัง‘

Evameva kho tvaṁ, rājañña, akkhadhuttakūpamo maññe paṭibhāsi.
akkhadhuttakūpamo → akkhadhuttopamo (bj); akkhadhuttūpamo (pts)บพิตร พระองค์ก็เช่นเดียวกับนักเลงสกานั่นแหละ Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.โปรดสละทิฏฐิชั่วนั้นเถิด ปล่อยวางทิฏฐิชั่วนั้นเถิด Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.ทิฏฐิชั่วเช่นนั้นอย่าได้เกิดมีแก่พระองค์เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ ตลอดกาลนานเลย”

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.“ท่านกัสสปะ พูดอย่างนั้นก็จริง แต่โยมไม่อาจสละทิฏฐิชั่วนี้ได้ Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:พระเจ้าปเสนทิโกศลหรือพระราชานอกอาณาจักรรู้จักโยมอย่างนี้ว่า ‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:‘เจ้าปายาสิมี วาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า “itipi natthi paro loko …pe… vipāko”’ti.‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:หากโยมสละทิฏฐิชั่วนี้ จะมีคนว่าโยมได้ว่า ‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.‘เจ้าปายาสินี้ช่างโง่เขลา ไม่ฉลาด ยึดถือแต่สิ่งผิด ๆ’ Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.
palāsenapi → paḷāsenapi (sya-all, pts)โยมจะยึดถือทิฏฐินั้นต่อไป เพราะความโกรธ เพราะความลบหลู่ เพราะความแข่งดี”

2.14. Sāṇabhārikaupamāอุปมาด้วยคนหอบเปลือกป่าน

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi,ท่านพระกุมารกัสสปะถวายพระพรว่า “บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพ จะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj); upamāyapīdhekacce (sya-all) | midhekacce → pi idh ekacce (pts)คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่ง ถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro janapado vuṭṭhāsi.
janapado → janapade (sya-all)เรื่องเคยมีมาแล้ว ณ เมืองแห่งหนึ่ง Atha kho sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:สหายผู้หนึ่งเรียก สหายมาบอกว่า ‘āyāma, samma, yena so janapado tenupasaṅkamissāma, appeva nāmettha kiñci dhanaṁ adhigaccheyyāmā’ti.‘มาเถิด เพื่อน เราจะเข้าไปยังเมืองนั้น บางทีจะได้ทรัพย์ในเมืองนั้น บ้าง’

‘Evaṁ, sammā’ti kho sahāyako sahāyakassa paccassosi.สหายคนที่ ๒ รับคำของเพื่อนแล้ว

Te yena so janapado, yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu, tattha addasaṁsu pahūtaṁ sāṇaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
gāmapaṭṭaṁ → gāmapatthaṁ (bj); gāmapajjaṁ (sya-all); gāmapaddhanaṁ (pts1ed) | yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (cck: syā.); gāmapattaṁ (cck: sī.)พากันเข้าไปยังชนบทถึงถนนในหมู่บ้าน แห่งหนึ่ง เห็นเปลือกป่านที่เขาทิ้งไว้มากมายในที่นั้น สหายคนแรกบอกสหายคน ที่ ๒ ว่า ‘idaṁ kho, samma, pahūtaṁ sāṇaṁ chaḍḍitaṁ, tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ bandha, ahañca sāṇabhāraṁ bandhissāmi, ubho sāṇabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.‘เพื่อนเอ๋ย เขาทิ้งเปลือกป่านไว้มากมาย ถ้าเช่นนั้น ท่านจงผูกเปลือก ป่านไป ๑ มัด เราจะผูกอีก ๑ มัด เรา ๒ คนจะช่วยกันขนเปลือกป่านไป’

‘Evaṁ, sammā’ti kho sahāyako sahāyakassa paṭissutvā sāṇabhāraṁ bandhitvā te ubho sāṇabhāraṁ ādāya yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
ubho → ubho pi (bj) | yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all)สหาย คนที่ ๒ รับคำแล้วผูกเปลือกป่าน ๑ มัด แล้ว ต่างช่วยกันหอบเปลือกป่านเข้าไป ยังถนนในหมู่บ้านอีกสายหนึ่ง

Tattha addasaṁsu pahūtaṁ sāṇasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:
āmantesi → āmantesī (pts)ได้เห็นด้ายป่านที่เขาทิ้งไว้มากมายในที่นั้น สหาย คนแรกจึงบอกสหายอีกคนหนึ่งว่า ‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ, idaṁ pahūtaṁ sāṇasuttaṁ chaḍḍitaṁ.‘เพื่อนเอ๋ย เราจะปรารถนาเปลือกป่านไปเพื่อ อะไร นี้ด้ายป่านที่เขาทิ้งไว้มากมาย Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sāṇabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho sāṇasuttabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.ถ้าเช่นนั้น ท่านจงทิ้งมัดเปลือกป่านเสียเถิด เราก็จะทิ้งเหมือนกัน เรามาช่วยกันนำมัดด้ายป่านไปเถิด’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me, tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts)สหายคนที่ ๒ ตอบว่า ‘เพื่อนเอ๋ย เราหอบมัดเปลือกป่านนี้มาตั้งไกล อีกทั้งมัดไว้เรียบร้อยดีแล้ว เราจะไม่ ทิ้งล่ะ ท่านจงทราบเถิด’ Atha kho so sahāyako sāṇabhāraṁ chaḍḍetvā sāṇasuttabhāraṁ ādiyi.ลำดับนั้น สหายคนแรกทิ้งมัดเปลือกป่านแล้วนำมัดด้ายป่าน

Te yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all)สหายทั้งสองพากันเข้าไปยังถนนในหมู่บ้านอีกสายหนึ่ง Tattha addasaṁsu pahūtā sāṇiyo chaḍḍitā, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:ได้เห็นผ้าป่านที่เขา ทิ้งไว้มากมายในที่นั้น สหายคนแรกจึงบอกสหายอีกคนหนึ่งว่า ‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ vā sāṇasuttaṁ vā, imā pahūtā sāṇiyo chaḍḍitā.‘เราจะปรารถนา เปลือกป่านและด้ายป่านไปเพื่ออะไร นี้ผ้าป่านที่เขาทิ้งไว้มากมาย Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sāṇasuttabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho sāṇibhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
sāṇibhāraṁ → sāṇabhāraṁ (bj)ถ้าเช่นนั้น ท่านจง ทิ้งมัดเปลือกป่านเสีย เราก็จะทิ้งมัดด้ายป่านเหมือนกัน พวกเรามาช่วยกันนำมัดผ้า ป่านไปเถิด’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me, tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts)สหายคนที่ ๒ ตอบว่า ‘เพื่อนเอ๋ย เราหอบมัดเปลือกป่านนี้มาตั้งไกล อีกทั้งมัดไว้เรียบร้อยดีแล้ว เราจะไม่ทิ้งล่ะ ท่านจงทราบเถิด’ Atha kho so sahāyako sāṇasuttabhāraṁ chaḍḍetvā sāṇibhāraṁ ādiyi.
sāṇibhāraṁ → sāṇabhāraṁ (bj)ลำดับนั้น สหายคนแรกทิ้งมัดด้ายป่านแล้วนำมัดผ้าป่านไป

Te yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ tenupasaṅkamiṁsu.
yena aññataraṁ gāmapaṭṭaṁ → yenaññataraṁ gāmapatthaṁ (bj) | gāmapaṭṭaṁ → gāmapajjaṁ (sya-all)สหายทั้งสองพากันเข้าไปยังถนนในหมู่บ้านอีกสายหนึ่ง Tattha addasaṁsu pahūtaṁ khomaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …pe…
disvā → (bj)ได้เห็นเปลือกไม้โขมะ ที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ khomasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …ด้ายเปลือกไม้โขมะที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ khomadussaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …ผ้าเปลือกไม้ โขมะ ที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ kappāsaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …ลูกฝ้ายที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ kappāsikasuttaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …ด้ายฝ้ายที่เขาทิ้งไว้ มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ kappāsikadussaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …ผ้าฝ้ายที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ ayaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
ayaṁ → ayasaṁ (sya-all, km) | ayaṁ → ayasaṁ (cck: syā.)เหล็กที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ lohaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …โลหะ ที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ tipuṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
disvā → (bj) | tipuṁ → tipapa (sya-all)ดีบุกที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ sīsaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
sīsaṁ → sisaṁ (sya-all)สำริดที่เขาทิ้งไว้ มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ sajjhaṁ chaḍḍitaṁ, disvā …
sajjhaṁ → sajjhuṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | sajjhaṁ → sajjhuṁ (pts) | sajjhaṁ → sajjhuṁ (cck: sī. syā. pī.)เงินที่เขาทิ้งไว้มากมาย ฯลฯ pahūtaṁ suvaṇṇaṁ chaḍḍitaṁ, disvā sahāyako sahāyakaṁ āmantesi:ทองที่เขาทิ้งไว้มากมายในที่นั้น สหาย คนแรกจึงบอกสหายอีกคนหนึ่งว่า ‘yassa kho, samma, atthāya iccheyyāma sāṇaṁ vā sāṇasuttaṁ vā sāṇiyo vā khomaṁ vā khomasuttaṁ vā khomadussaṁ vā kappāsaṁ vā kappāsikasuttaṁ vā kappāsikadussaṁ vā ayaṁ vā lohaṁ vā tipuṁ vā sīsaṁ vā sajjhaṁ vā, idaṁ pahūtaṁ suvaṇṇaṁ chaḍḍitaṁ.
sajjhaṁ → sajjhuṁ (bj, sya-all, pts) | ayaṁ → ayasaṁ (sya-all) | sīsaṁ → sisaṁ (sya-all)‘เพื่อนเอ๋ย เราจะปรารถนาเปลือกป่าน ด้ายป่าน ผ้าป่าน เปลือกไม้โขมะ ด้ายเปลือกไม้โขมะ ผ้าเปลือกไม้โขมะ ลูกฝ้าย ด้ายฝ้าย ผ้าฝ้าย เหล็ก โลหะ ดีบุก สำริด หรือเงินไปเพื่ออะไรกัน นี้ทองที่เขาทิ้งไว้มากมาย Tena hi, samma, tvañca sāṇabhāraṁ chaḍḍehi, ahañca sajjhabhāraṁ chaḍḍessāmi, ubho suvaṇṇabhāraṁ ādāya gamissāmā’ti.
sajjhabhāraṁ → sajjhuṁ (bj); sajjhubhāraṁ (sya-all, km, pts1ed) | sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (bj) | sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (cck: sī. syā. pī.)ท่านจงทิ้งมัดเปลือกป่านเสียเถิด เราก็จะทิ้งห่อเงินเหมือนกัน พวกเรามาช่วยกัน นำห่อทองไปเถิด’

‘Ayaṁ kho me, samma, sāṇabhāro dūrābhato ca susannaddho ca, alaṁ me tvaṁ pajānāhī’ti.
dūrābhato → durāgato (sya-all); durābhato (pts)สหายคนที่ ๒ ตอบว่า ‘เพื่อนเอ๋ย เราหอบมัดเปลือกป่านนี้มา ตั้งไกล อีกทั้งมัดไว้เรียบร้อยดีแล้ว เราจะไม่ทิ้งล่ะ ท่านจงทราบเถิด’ Atha kho so sahāyako sajjhabhāraṁ chaḍḍetvā suvaṇṇabhāraṁ ādiyi.
sajjhabhāraṁ → sajjhubhāraṁ (bj, sya-all, pts) | so → (pts)ลำดับนั้น สหายคนแรกทิ้งห่อเงินแล้วนำห่อทองไป

Te yena sako gāmo tenupasaṅkamiṁsu.สหายทั้งสองพากันเข้าไปยังหมู่บ้านของตน ๆ Tattha yo so sahāyako sāṇabhāraṁ ādāya agamāsi, tassa neva mātāpitaro abhinandiṁsu, na puttadārā abhinandiṁsu, na mittāmaccā abhinandiṁsu, na ca tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ adhigacchi.
sāṇabhāraṁ → sāṇabharaṁ (pts)ในบรรดาสหายทั้ง ๒ คนนั้น คนที่หอบมัดเปลือกป่านไป ไม่ได้รับความชื่นชมยินดีจากมารดาบิดา ไม่ได้รับความ ชื่นชมยินดีจากบุตรภรรยา ไม่ได้รับความชื่นชมยินดีจากมิตรอำมาตย์ อีกทั้งไม่ได้ รับความสุขโสมนัสที่เกิดจากการหอบเปลือกป่านนั้น Yo pana so sahāyako suvaṇṇabhāraṁ ādāya agamāsi, tassa mātāpitaropi abhinandiṁsu, puttadārāpi abhinandiṁsu, mittāmaccāpi abhinandiṁsu, tatonidānañca sukhaṁ somanassaṁ adhigacchi.
adhigacchi evameva → adhigacchati evam eva (pts)ส่วนสหายอีกคนหนึ่งที่นำห่อ ทองไป ได้รับความชื่นชมยินดีจากมารดาบิดา ได้รับความชื่นชมยินดีจากบุตรภรรยา ได้รับความชื่นชมยินดีจากมิตรอำมาตย์ อีกทั้งได้รับความสุขโสมนัสที่เกิดจากการนำ ห่อทองนั้น

Evameva kho tvaṁ, rājañña, sāṇabhārikūpamo maññe paṭibhāsi.
tvaṁ → (sya-all) | sāṇabhārikūpamo → sāṇabhārakūpamo (pts)บพิตร พระองค์ก็เช่นเดียวกับบุรุษผู้ขนมัดเปลือกป่านไม่เกื้อกูลนั่นแหละ Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.พระองค์ โปรดสละทิฏฐิชั่วนั้นเถิด ปล่อยวางทิฏฐิชั่วนั้นเถิด Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.ทิฏฐิชั่วเช่นนั้นอย่าได้เกิดมีแก่พระองค์ เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานเลย”

3. Saraṇagamanaเจ้าปายาสิทรงรับสรณคมน์

“Purimeneva ahaṁ opammena bhoto kassapassa attamano abhiraddho.
purimeneva ahaṁ → purimenevāhaṁ (bj, pts); purimena cāhaṁ (sya-all)เจ้าปายาสิตรัสว่า “เพียงอุปมาโวหารข้อแรกของท่านกัสสปะเท่านั้น โยมก็พอใจอย่างยิ่งแล้ว Api cāhaṁ imāni vicitrāni pañhāpaṭibhānāni sotukāmo evāhaṁ bhavantaṁ kassapaṁ paccanīkaṁ kātabbaṁ amaññissaṁ.
pañhāpaṭibhānāni → pañhapaṭibhānāni (bj, pts); pañhāpaṭibhāṇāni (sya-all) | paccanīkaṁ → paccanikaṁ (sya-all) | amaññissaṁ → avamaññissaṁ (sya-all) | paccanīkaṁ kātabbaṁ → paccanīkātabbaṁ (pts)แต่อยากจะฟังปฏิภาณในการตอบปัญหาที่วิจิตรเหล่านี้ จึงทำทีโต้แย้งท่านกัสสปะไปเท่านั้นเอง Abhikkantaṁ, bho kassapa, abhikkantaṁ, bho kassapa.ภาษิตของท่านกัสสปะชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ภาษิตของท่านกัสสปะชัดเจนไพเราะยิ่งนัก Seyyathāpi, bho kassapa, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā kassapena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti evamevaṁ → dakkhanti evameva (sya-all); dakkhintīti evam eva (pts)ท่านกัสสปะประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดย ประการต่าง ๆ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ Esāhaṁ, bho kassapa, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj, pts) | taṁ bhavantaṁ → bhagavantaṁ (sya-all)โยมขอถึงพระผู้มี พระภาค พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์เป็นสรณะ Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kassapo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.ขอท่านกัสสปะโปรดจำโยมว่า เป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต

Icchāmi cāhaṁ, bho kassapa, mahāyaññaṁ yajituṁ, anusāsatu maṁ bhavaṁ kassapo, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
mamassa → mama assa (sya-all); mamaṁ assa (pts)โยมปรารถนาจะบูชา มหายัญ ขอท่านกัสสปะโปรดชี้แจงวิธีบูชามหายัญอันเป็นไปเพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่ ่โยมตลอดกาลนานเถิด”

4. Yaññakathāว่าด้วยยัญพิธี

“Yathārūpe kho, rājañña, yaññe gāvo vā haññanti ajeḷakā vā haññanti, kukkuṭasūkarā vā haññanti, vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
micchāsamādhī → micchāsamādhi (bj) | yañño → yañño nāma (pts)ท่านพระกุมารกัสสปะถวายพระพรว่า “บพิตร ยัญที่มีการฆ่าโค ๑ ยัญที่มีการฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ทำให้สัตว์ต่าง ๆ ได้รับ ความเดือดร้อน ๑ และผู้รับ(ยัญ) ก็เป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ มีมิจฉาสังกัปปะ มี มิจฉาวาจา มีมิจฉากัมมันตะ มีมิจฉาอาชีวะ มีมิจฉาสติ มีมิจฉาสมาธิ เช่นนี้ ไม่มี ผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่มีความเจริญรุ่งเรืองมาก ไม่มีความแพร่หลายมาก

Seyyathāpi, rājañña, kassako bījanaṅgalaṁ ādāya vanaṁ paviseyya.เปรียบเหมือนชาวนาถือเมล็ดพืชและไถไปป่า So tattha dukkhette dubbhūme avihatakhāṇukaṇṭake bījāni patiṭṭhāpeyya khaṇḍāni pūtīni vātātapahatāni asāradāni asukhasayitāni.
asāradāni → asārādāni (bj) | dubbhūme → dubbhumme (sya-all) | dukkhette → dukkhatte (pts) | avihatakhāṇukaṇṭake → avihatakhānuke (pts) | dubbhumme → dubbhūmeti vā pāṭho (sya-all note)แล้วหว่านเมล็ดพืชที่หัก เน่า ถูกลม แดดแผดเผาแล้ว ลีบ ยังไม่สุกดีลงในนาไร่ที่ไม่ดี มีพื้นที่ไม่เหมาะ ไม่แผ้วถางตอและ หนามให้หมดไป Devo ca na kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya.ทั้งฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyuṁ, kassako vā vipulaṁ phalaṁ adhigaccheyyā”ti?
virūḷhiṁ → verūḷhiṁ (bj); viruḷhiṁ (sya-all, km moggalāne) | āpajjeyyuṁ → āpajjeyya (bj) | vuddhiṁ virūḷhiṁ → vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | vipulaṁ phalaṁ → vipulaphalaṁ (pts) | virūḷhiṁ → viruḷhiṁ (cck: moggalāne)เมล็ดพืชเหล่านั้นจะเจริญงอกงามไพบูลย์ หรือ ชาวนาจะได้รับผลอันไพบูลย์หรือ”

“No hidaṁ, bho kassapa”.
hidaṁ → na evaṁ (sya-all, km, mr) | no hidaṁ → na evaṁ (sya-all) | hidaṁ → na evaṁ (cck: syā. ka.)เจ้าปายาสิตรัสตอบว่า “ไม่เป็นอย่างนั้นเลย ท่านกัสสปะ”

“Evameva kho, rājañña, yathārūpe yaññe gāvo vā haññanti, ajeḷakā vā haññanti, kukkuṭasūkarā vā haññanti, vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti micchādiṭṭhī micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
micchāsamādhī → micchāsamādhi (bj)ท่านพระกุมารกัสสปะถวายพระพรว่า “บพิตร ยัญที่มีการฆ่าโค ๑ ยัญที่ มีการฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ทำให้สัตว์ต่าง ๆ ได้รับ ความเดือดร้อน ๑ และผู้รับ(ยัญ)ก็เป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ มีมิจฉาสังกัปปะ มีมิจฉาวาจา มีมิจฉากัมมันตะ มีมิจฉาอาชีวะ มีมิจฉาวายามะ มีมิจฉาสติ มีมิจฉาสมาธิเช่นนี้ ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่มีความเจริญรุ่งเรืองมากไม่มีความแพร่หลาย มาก”

Yathārūpe ca kho, rājañña, yaññe neva gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā sammāsatī sammāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vā → (sya-all, pts)ส่วนยัญที่ไม่มีการฆ่าโค ๑ ยัญที่ไม่มีการฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่ไม่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ไม่ทำให้สัตว์ต่าง ๆ ได้รับความเดือดร้อน ๑ และผู้รับก็เป็นผู้มี สัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิเช่นนี้ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความเจริญรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

Seyyathāpi, rājañña, kassako bījanaṅgalaṁ ādāya vanaṁ paviseyya.เปรียบเหมือนชาวนาถือเมล็ดพืชและ ไถไปป่า So tattha sukhette subhūme suvihatakhāṇukaṇṭake bījāni patiṭṭhapeyya akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sāradāni sukhasayitāni.
patiṭṭhapeyya → patiṭṭhāpeyya (bj, sya-all) | sāradāni → sārādāni (bj) | sukhette subhūme suvihatakhāṇukaṇṭake → sukkhette subhumme sivihatakhāṇukaṇṭake (sya-all) | sukhette → sukhatte (pts) | suvihatakhāṇukaṇṭake → suvihatakhānuke (pts) | patiṭṭhapeyya akhaṇḍāni → patiṭṭhāpeyya akkhaṇḍāni (pts)แล้วหว่านเมล็ดพืชที่ไม่หัก ไม่เน่า ไม่ถูกลมแดดแผดเผา มีเมล็ดสุกดีลงใน นาไร่ที่ดีมีพื้นที่เหมาะ แผ้วถางตอและหนามให้หมดไป Devo ca kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya.ทั้งฝนก็ตกตามฤดูกาล Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyuṁ, kassako vā vipulaṁ phalaṁ adhigaccheyyā”ti?
virūḷhiṁ → verūḷhiṁ (bj) | vuddhiṁ virūḷhiṁ → vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | vipulaṁ phalaṁ → vipulaphalaṁ (pts)พืชเหล่านั้นจะเจริญงอกงามไพบูลย์ หรือชาวนาจะได้รับผลอันไพบูลย์หรือ”

“Evaṁ, bho kassapa”.เจ้าปายาสิตรัสตอบว่า “เป็นอย่างนั้น ท่านกัสสปะ”

“Evameva kho, rājañña, yathārūpe yaññe neva gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā vā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti, paṭiggāhakā ca honti sammādiṭṭhī sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā sammāvāyāmā sammāsatī sammāsamādhī, evarūpo kho, rājañña, yañño mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro”ti.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vā → (sya-all, pts)ท่านพระกุมารกัสสปะถวายพระพรว่า “ยัญที่ไม่มีการฆ่าโค ๑ ยัญที่ไม่มีการ ฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่ไม่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ไม่ทำให้สัตว์ต่าง ๆ ได้รับความ เดือนร้อน ๑ และผู้รับก็เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ มีสัมมาสังกัปปะ มีสัมมาวาจา มีสัมมากัมมันตะ มีสัมมาอาชีวะ มีสัมมาวายามะ มีสัมมาสติ มีสัมมาสมาธิเช่นนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความเจริญรุ่งเรืองมากมีความแพร่หลายมาก”

5. Uttaramāṇavavatthuเรื่องอุตตรมาณพ

Atha kho pāyāsi rājañño dānaṁ paṭṭhapesi samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṁ.
samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṁ → samaṇabrāhmaṇakapaṇaḍikavaṇibbakayācakānaṁ (bj); samaṇabrāhmaṇakapaṇiddhikavaṇibbakayācakānaṁ (pts)ต่อมา เจ้าปายาสิทรงเริ่มให้ทานแก่สมณพราหมณ์ คนกำพร้า คนเดินทาง วณิพก และพวกยาจก Tasmiṁ kho pana dāne evarūpaṁ bhojanaṁ dīyati kaṇājakaṁ bilaṅgadutiyaṁ, dhorakāni ca vatthāni guḷavālakāni.
dhorakāni → corakāni (sya-all, km); therakāni (pts1ed) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (bj, mr) | dīyati → diyyati (bj, pts) | kaṇājakaṁ → kāṇājikaṁ (sya-all) | dhorakāni → therakāni (pts) | ca → therakāni (bj: PTS) | guḷagāḷakāni → śuḷa vālakāni (bj: PTS) | dhorakāni → thorakāni (cck: sī. pī.); corakāni (cck: syā.) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (cck: ka.) | kāṇājikaṁ → kajhājakanti vā pāṭho (sya-all note)แต่ในทานนั้นท้าวเธอประทานโภชนะเห็นปานนี้ คือ ปลายข้าวมีน้ำผักดองเป็นกับ ได้ประทานผ้าเนื้อหยาบมีชายขอดเป็นปม ๆ Tasmiṁ kho pana dāne uttaro nāma māṇavo vāvaṭo ahosi.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj); vyāvaṭo (pts1ed) | vāvaṭo → vyāvaṭo (pts) | vāvaṭo → byāvaṭo (cck: sī. pī.) | vāvaṭo → vyāvaṭo (sya-all: sī.)ในการ ให้ทานนั้น มีอุตตรมาณพเป็นเจ้าหน้าที่

So dānaṁ datvā evaṁ anuddisati:
evaṁ anuddisati imināhaṁ → evamanuddisati iminā (sya-all)อุตตรมาณพให้ทานแล้วอุทิศอย่างนี้ว่า “imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin”ti.
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññam eva (pts)“ด้วยผลทานนี้ ข้าพเจ้าขออยู่ร่วมกับ เจ้าปายาสิในโลกนี้เท่านั้น อย่าได้อยู่ร่วมกันอีกในโลกหน้าเลย”

Assosi kho pāyāsi rājañño:เจ้าปายาสิทรงสดับว่า “uttaro kira māṇavo dānaṁ datvā evaṁ anuddisati:
evaṁ anuddisati imināhaṁ → evamanuddisati iminā (sya-all)“ทราบว่า อุตตรมาณพให้ทานแล้วอุทิศอย่างนี้ว่า ‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’”ti.
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññam eva (pts)‘ด้วยผลทานนี้ ข้าพเจ้าขออยู่ร่วมกับเจ้าปายาสิในโลกนี้เท่านั้น อย่าได้อยู่ร่วมกัน อีกในโลกหน้าเลย’ Atha kho pāyāsi rājañño uttaraṁ māṇavaṁ āmantāpetvā etadavoca:ต่อมาพระองค์ จึงรับสั่งให้เรียกอุตตรมาณพมาตรัสถามว่า “saccaṁ kira tvaṁ, tāta uttara, dānaṁ datvā evaṁ anuddisasi:
saccaṁ → sabbaṁ (sya-all) | evaṁ anuddisasi imināhaṁ → evamanuddisasi iminā (sya-all)“พ่ออุตตระ เธอให้ทานแล้วอุทิศอย่างนี้ว่า ‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’”ti?
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsirājaññaṁ eva (pts)‘ด้วยผลทานนี้ ข้าพเจ้าขออยู่ร่วมกับ เจ้าปายาสิในโลกนี้เท่านั้น อย่าได้อยู่ร่วมกันอีกในโลกหน้าเลย’ จริงหรือ”

“Evaṁ, bho”.
bho → bhoti (bj)อุตตรมาณพกราบทูลว่า “จริงอย่างนั้น กระหม่อม”

“Kissa pana tvaṁ, tāta uttara, dānaṁ datvā evaṁ anuddisasi:
kissa → kasmā (sya-all) | evaṁ anuddisasi imināhaṁ → evamanuddisasi iminā (sya-all)เจ้าปายาสิตรัสถามว่า “พ่ออุตตระ ก็เพราะเหตุใด เธอให้ทานแล้วจึงอุทิศ อย่างนี้ว่า ‘imināhaṁ dānena pāyāsiṁ rājaññameva imasmiṁ loke samāgacchiṁ, mā parasmin’ti?
samāgacchiṁ → samāgañchiṁ (bj, pts) | pāyāsiṁ rājaññameva → pāyāsi rājaññam eva (pts)‘ด้วยผลทานนี้ ฯลฯ อย่าได้อยู่ร่วมกันอีกในโลกหน้าเลย’ Nanu mayaṁ, tāta uttara, puññatthikā dānasseva phalaṁ pāṭikaṅkhino”ti?พวกเรา ต้องการบุญ หวังผลทานจริง ๆ มิใช่หรือ”

“Bhoto kho dāne evarūpaṁ bhojanaṁ dīyati kaṇājakaṁ bilaṅgadutiyaṁ, yaṁ bhavaṁ pādāpi na iccheyya samphusituṁ, kuto bhuñjituṁ, dhorakāni ca vatthāni guḷavālakāni, yāni bhavaṁ pādāpi na iccheyya samphusituṁ, kuto paridahituṁ.
pādāpi → pādāsi (mr) , samphusituṁ → phusituṁ (bj); chupituṁ (pts1ed, mr) | kho → kho pana (bj, pts) | dīyati → diyyati (bj, pts) | yaṁ → (bj, sya-all) | guḷavālakāni → guḷagāḷakāni (bj) | kaṇājakaṁ → kāṇājikaṁ (sya-all) | dhorakāni → corakāni (sya-all); therakāni (pts) | yāni → (sya-all) | samphusituṁ → chupituṁ (pts) | pādāpi → pādāsi (cck: ka.) | samphusituṁ → chupituṁ (cck: pī. ka.) | pādāpi → acittikataṁ (cck: ka.)อุตตรมาณพกราบทูลว่า “ในทานของพระองค์ยังมีการประทานโภชนะเห็น ปานนี้ คือปลายข้าวมีน้ำผักดองเป็นกับ ซึ่งพระองค์ไม่ทรงปรารถนาจะถูกต้องแม้ ด้วยพระบาท ไฉนจะเสวยเล่า อนึ่ง ผ้าก็เนื้อหยาบมีชายขอดเป็นปม ๆ ซึ่งพระองค์ ไม่ทรงปรารถนาจะถูกต้องแม้ด้วยพระบาท ไฉนจะทรงนุ่งห่มเล่า Bhavaṁ kho panamhākaṁ piyo manāpo, kathaṁ mayaṁ manāpaṁ amanāpena saṁyojemā”ti?
mayaṁ → mayaṁ piyaṁ (sya-all, pts) | panamhākaṁ → pan asmākaṁ (pts)พระองค์ทรงเป็น ที่รัก เป็นที่พอใจของพวกข้าพระองค์ พวกข้าพระองค์จะชักจูงผู้ซึ่งเป็นที่รักเป็นที่ พอใจไป ด้วยสิ่งที่ไม่น่าพอใจได้อย่างไรเล่า”

“Tena hi tvaṁ, tāta uttara, yādisāhaṁ bhojanaṁ bhuñjāmi, tādisaṁ bhojanaṁ paṭṭhapehi.เจ้าปายาสิตรัสว่า “พ่ออุตตระ ถ้าอย่างนั้น เธอจงจัดเตรียมโภชนะชนิดเดียว กับที่เราบริโภค Yādisāni cāhaṁ vatthāni paridahāmi, tādisāni ca vatthāni paṭṭhapehī”ti.จงจัดเตรียมผ้าชนิดเดียวกับที่เรานุ่งห่ม”

“Evaṁ, bho”ti kho uttaro māṇavo pāyāsissa rājaññassa paṭissutvā yādisaṁ bhojanaṁ pāyāsi rājañño bhuñjati, tādisaṁ bhojanaṁ paṭṭhapesi.
pāyāsissa rājaññassa → pāyāsirājaññassa (bj, sya-all, pts) | pāyāsirājaññassa → pāyāsissa rājaññassāti pāṭhena bhavitabbaṁ (sya-all note)อุตตรมาณพทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว จัดเตรียมโภชนะชนิดเดียวกับที่เจ้า ปายาสิเสวย Yādisāni ca vatthāni pāyāsi rājañño paridahati, tādisāni ca vatthāni paṭṭhapesi.และจัดเตรียมผ้าชนิดเดียวกับที่เจ้าปายาสิทรงนุ่งห่ม

Atha kho pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajji suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
acittīkataṁ → apaviddhaṁ (bj); acittikataṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | acittīkataṁ → acittikataṁ (pts) | sahabyataṁ upapajji → sahavyataṁ uppajji (pts) | apaviṭṭhaṁ → apaviddhaṁ (sya-all: sī.)ต่อมา เพราะเหตุที่เจ้าปายาสิทรงให้ทานโดยไม่เคารพ ไม่ทรง ให้ทานด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ทรงให้ทานโดยความไม่นอบน้อม แต่ทรงให้ทาน อย่างโยนทิ้ง หลังจากถึงชีพิตักษัยแล้วจึงเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้น จาตุมหาราช คือ ได้วิมานว่างเปล่าชื่อเสรีสกวิมาน’ Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo. So sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajji devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | pana tassa → panetassa (sya-all) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all); cittikatvā (pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapajji → uppajji (pts)ส่วนอุตตรมาณพผู้เป็น เจ้าหน้าที่ในการให้ทานของเจ้าปายาสินั้น ให้ทานโดยเคารพ ให้ทานด้วยมือของตน เอง ให้ทานโดยความนอบน้อม ไม่ใช่ให้ทานอย่างโยนทิ้ง หลังจากตายแล้ว ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้นดาวดึงส์

6. Pāyāsidevaputtaปายาสิเทพบุตร

Tena kho pana samayena āyasmā gavampati abhikkhaṇaṁ suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ divāvihāraṁ gacchati.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj)สมัยต่อมา ท่านพระควัมปติไปพักกลางวัน ณ เสรีสกวิมานที่ว่าง เปล่าอยู่เนือง ๆ Atha kho pāyāsi devaputto yenāyasmā gavampati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ gavampatiṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho pāyāsiṁ devaputtaṁ āyasmā gavampati etadavoca:
pāyāsiṁ devaputtaṁ → pāyāsidevaputtaṁ (sya-all, pts)ลำดับนั้น ปายาสิเทพบุตรเข้าไปหาท่านพระควัมปติถึงที่อยู่ไหว้ แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ท่านพระควัมปติถามปายาสิเทพบุตรว่า “kosi tvaṁ, āvuso”ti?“ท่านเป็นใคร”

“Ahaṁ, bhante, pāyāsi rājañño”ti.ปายาสิเทพบุตรตอบว่า “ข้าพเจ้าคือเจ้าปายาสิ ขอรับ”

“Nanu tvaṁ, āvuso, evaṁdiṭṭhiko ahosi:ท่านพระควัมปติถามว่า “ท่านเป็นผู้มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti?
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | vipākoti saccāhaṁ → vipāko ti svāhaṁ (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ โลกอื่น ไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ จริงหรือ”

“Saccāhaṁ, bhante, evaṁdiṭṭhiko ahosiṁ:
saccāhaṁ → svāhaṁ (bj)ปายาสิเทพบุตรตอบว่า “จริงขอรับ ข้าพเจ้าเคยมีทิฏฐิอย่างนั้นว่า ‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj)‘แม้เพราะ เหตุนี้ โลกอื่นไม่มี โอปปาติกสัตว์ไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี’ Api cāhaṁ ayyena kumārakassapena etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecito”ti.แต่พระผู้เป็นเจ้ากุมารกัสสปะได้ชี้นำให้ข้าพเจ้าออกจากทิฏฐิชั่วนั้นแล้ว”

“Yo pana te, āvuso, dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so kuhiṁ upapanno”ti?
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | upapannoti → uppanno ti (pts)ท่านพระควัมปติถามว่า “ก็อุตตรมาณพผู้เป็นเจ้าหน้าที่ในการให้ทานของท่าน ไปเกิดที่ไหน”

“Yo me, bhante, dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts)ปายาสิเทพบุตรตอบว่า “อุตตรมาณพผู้เป็นเจ้าหน้าที่ในการให้ทานของข้าพเจ้า ให้ทานโดยเคารพ ให้ทานด้วยมือของตน ให้ทานโดยความนอบน้อม ไม่ใช่ให้ทาน อย่างโยนทิ้ง หลังจากตายแล้ว ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้น ดาวดึงส์ Ahaṁ pana, bhante, asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all, pts) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | bhante → (pts) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts)ส่วนข้าพเจ้าให้ทานโดยไม่เคารพ ไม่ให้ทานด้วยมือของตน ให้ทานโดย ความไม่นอบน้อม ให้ทานอย่างโยนทิ้ง หลังจากตายแล้วเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วม กับพวกเทพชั้นจาตุมหาราช คือ ได้วิมานว่างเปล่าชื่อเสรีสกวิมาน

Tena hi, bhante gavampati, manussalokaṁ gantvā evamārocehi:ท่านควัมปติ ขอรับ ขอท่านจงไปมนุษยโลกประกาศอย่างนี้ว่า ‘sakkaccaṁ dānaṁ detha, sahatthā dānaṁ detha, cittīkataṁ dānaṁ detha, anapaviddhaṁ dānaṁ detha.
cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all)‘ท่านทั้งหลาย จงให้ทานโดยเคารพ ให้ทานด้วยมือของตนเอง ให้ทานโดยความนอบน้อม อย่าให้ทานอย่างโยนทิ้ง Pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all, pts) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts)เจ้าปายาสิทรงให้ทานโดยไม่เคารพ ไม่ทรงให้ทานด้วยมือของพระองค์เอง ทรงให้ ทานโดยความไม่นอบน้อม ทรงให้ทานอย่างโยนทิ้ง หลังจากถึงชีพิตักษัยแล้วได้เข้า ถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้นจาตุมหาราช คือ ได้วิมานว่างเปล่าชื่อ เสรีสกวิมาน Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan’”ti.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts) | ti → Comp. Vimāna Vatthu Com. 82. (pts note)ส่วนอุตตรมาณพผู้เป็นเจ้าหน้าที่ในการให้ทานของเจ้าปายาสินั้นให้ ทานโดยเคารพ ให้ทานด้วยมือของตน ให้ทานโดยความนอบน้อม ไม่ใช่ให้ทาน อย่างโยนทิ้ง หลังจากตายแล้วไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้น ดาวดึงส์”

Atha kho āyasmā gavampati manussalokaṁ āgantvā evamārocesi:ต่อมา เมื่อท่านพระควัมปติกลับมาสู่มนุษยโลกแล้วได้ประกาศอย่างนี้ว่า “sakkaccaṁ dānaṁ detha, sahatthā dānaṁ detha, cittīkataṁ dānaṁ detha, anapaviddhaṁ dānaṁ detha.
cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all)‘ท่านทั้งหลาย จงให้ทานโดยเคารพ ให้ทานด้วยมือของตน ให้ทานโดยความ นอบน้อม อย่าให้ทานอย่างโยนทิ้ง Pāyāsi rājañño asakkaccaṁ dānaṁ datvā asahatthā dānaṁ datvā acittīkataṁ dānaṁ datvā apaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapanno suññaṁ serīsakaṁ vimānaṁ.
serīsakaṁ → serissakaṁ (bj) | acittīkataṁ → acittikataṁ (sya-all) | apaviddhaṁ → apaviṭṭhaṁ (sya-all) | acittīkataṁ dānaṁ → acittidānaṁ (pts) | sahabyataṁ upapanno → sahavyataṁ uppanno (pts)เจ้าปายาสิทรงให้ทานโดยไม่เคารพ ไม่ทรงให้ ทานด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ทรงให้ทานโดยไม่นอบน้อม ทรงให้ทานอย่างโยนทิ้ง หลังจากถึงชีพิตักษัยแล้วเข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับพวกเทพชั้นจาตุมหาราช คือ ได้วิมานว่างเปล่าชื่อเสรีสกวิมาน Yo pana tassa dāne vāvaṭo ahosi uttaro nāma māṇavo, so sakkaccaṁ dānaṁ datvā sahatthā dānaṁ datvā cittīkataṁ dānaṁ datvā anapaviddhaṁ dānaṁ datvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyatan”ti.
vāvaṭo → byāvaṭo (bj, pts) | cittīkataṁ → cittikataṁ (sya-all, pts) | anapaviddhaṁ → anapaviṭṭhaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts)ส่วนอุตตรมาณพผู้เป็นเจ้าหน้าที่ในการให้ทาน ของเจ้าปายาสิให้ทานโดยความเคารพ ให้ทานด้วยมือของตน ให้ทานโดยความ นอบน้อม ไม่ใช่ให้ทานอย่างโยนทิ้ง หลังจากตายแล้วไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ ได้อยู่ ร่วมกับพวกเทพชั้นดาวดึงส์”

Pāyāsisuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
NIṬṬHITAṂ → Bm dasamaṁ; K Pāyāsi-Rājañña-Suttaṁ dasamaṁ. (See V. V. A. 297.) (pts note)ปายาสิสูตรที่ ๑๐ จบ

Mahāvaggo niṭṭhito.

Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

Mahāpadāna nidānaṁ, nibbānañca sudassanaṁ;
sudassanaṁ → Bm Mahāpadāna-Nidānaṁ Nibbānañ ca Sudassanaṁ. (pts note)๑. มหาปทานสูตร ๒. มหานิทานสูตร ๓. มหาปรินิพพานสูตร ๔. มหาสุทัสสนสูตร Janavasabha govindaṁ, samayaṁ sakkapañhakaṁ;
sakkapañhakaṁ mahāsatipaṭṭhānañca → sakkam eva ca satipaṭṭhāna (pts) | sakkapañhakaṁ → sakkameva ca (sya-all: sī.)๕. ชนวสภสูตร ๖. มหาโควินทสูตร ๗. มหาสมยสูตร ๘. สักกปัญหสูตร Mahāsatipaṭṭhānañca, pāyāsi dasamaṁ bhave.
ca → Bm K Sakkapañhakaṁ; K (Sī) Sakkameva ca. (pts note) pāyāsi dasamaṁ bhave → mahāvaggassa saṅgaho (bj, pts1ed); mahāvaggoti vuccatīti (sya-all, km) | saṅgaho → mahāpadānaṁ nidānaṁ nibbānañca sudassanaṁ, janavasabhañca govindaṁ samayaṁ sakkapañhakaṁ mahāsatipaṭṭhānañca pāyāsi dasamaṁ bhave. – katthaci (bj note) | bhave → satipaṭṭhānapāyāsi, mahāvaggassa saṅgaho (cck: sī. pī.); satipaṭṭhānapāyāsi, mahāvaggoti vuccatīti (cck: syā.)๙. มหาสติปัฏฐานสูตร ๑๐. ปายาสิสูตร

Mahāvaggapāḷi niṭṭhitā.
vuccatīti → mahāvaggassa saṅgaho (sya-all: sī.)เรียกว่ามหาวรรค มหาวรรค จบ