AggaññasuttaНаставление о знании начала
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
pāsāde → Cp. Majjhima Nikāya (ed. Chalmers), iii. 1, 104. (pts note) | migāramātupāsāde → migāra-mātu pāsāde (pts)однажды Благостный пребывал в Саваттхи, в восточной [монашеской] роще, в доме матери Мигары.
Tena kho pana samayena vāseṭṭhabhāradvājā bhikkhūsu parivasanti bhikkhubhāvaṁ ākaṅkhamānā.
parivasanti → paṭivasati (bj: sīmu) | Vāseṭṭha-Bhāradvājā → Cp. D. xiii. 3, ante, vol. i., p. 235. (pts note) | parivasanti → Bmr paṭivasanti. (pts note)И в это самое время Васеттха и Бхарадваджа жили среди монахов, желая сделаться монахами.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamati.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsādacchāyāyaṁ (bj: kām) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsādacchāyāyaṁ (cck: ka.) | patisallānā → So SS; Bmr K paṭisallānā, and paṭisallāṇā. (pts note) | atha kho → athakho (th)И вот Благостный, оставив вечером своё уединение, спустился из дома и стал прогуливаться снаружи, за домом.
Addasā kho vāseṭṭho bhagavantaṁ sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitaṁ pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamantaṁ.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇha-samayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsāda pacchāyāyaṁ (pts)А Васеттха увидал, что Благостный оставил вечером своё уединение, спустился из дома и прогуливается снаружи за домом.
Disvāna bhāradvājaṁ āmantesi:
Disvā → Bmr K disvāna. (pts note)Видя это, он обратился к Бхарадвадже:
“ayaṁ, āvuso bhāradvāja, bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamati.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇha-samayaṁ patisallānā (pts) | pāsādapacchāyāyaṁ → pāsāda-pacchāyāyaṁ (pts)“Бхарадваджа, товарищ, этот Благостный оставил вечером своё уединение, спустился из дома и прогуливается снаружи, за домом.
Āyāmāvuso bhāradvāja, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma;
āyāmāvuso → āyām āvuso (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṁkamissāma (pts)Давай же, Бхарадваджа, товарищ, приблизимся к Благостному;
appeva nāma labheyyāma bhagavato santikā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti.
santikā → sammukhā (sya-all, mr) | savanāyāti → savaṇāyāti (bj) | santikā → sammukhā (bj: syā, kām) | santikā → sammukhā (cck: syā. ka.) | santikā → So SS; Bmr K sammukhā. (pts note) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app eva (pts)может быть мы удостоимся услышать вблизи Благостного беседу об истине”.
“Evamāvuso”ti kho bhāradvājo vāseṭṭhassa paccassosi.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)“Хорошо, товарищ”, — согласился с Васеттхой Бхарадваджа.
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamiṁsu.
atha kho → athakho (th) | vāseṭṭhabhāradvājā → vāseṭṭha-bhāradvājā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts)И вот Васеттха и Бхарадваджа приблизились к Благостному; приблизившись, они приветствовали Благостного и стали прогуливаться вслед за Благостным.
Atha kho bhagavā vāseṭṭhaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)И тогда Благостный обратился к Васеттхе:
“tumhe khvattha, vāseṭṭha, brāhmaṇajaccā brāhmaṇakulīnā brāhmaṇakulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, kacci vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā na akkosanti na paribhāsantī”ti?
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | Vāseṭṭha → K Vāseṭṭhā, and so SS often. (pts note) | paribhāsantīti → paribhāsantī ti (bjt) | khvattha → khv attha (pts) | brāhmaṇajaccā → brāhmaṇa-jaccā (pts) | brāhmaṇakulā → brāhmaṇa-kulā (pts)“Ведь вы, Васеттха, по рождению брахманы, из семей брахманов, — оставив дом, стали странствовать бездомными. Так разве, Васеттха, брахманы не порицают, не осуждают вас”?
“Taggha no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti.
aparipuṇṇāyāti → aparipuṇṇāyā ti (bjt) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)“Конечно, господин, брахманы порицают и осуждают нас на свой лад — полным, а отнюдь не неполным осуждением”.
“Yathā kathaṁ pana vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti?
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | aparipuṇṇāyāti → aparipuṇṇāyā ti (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th) | yathā kathaṁ → yathā-kathaṁ (pts) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)“В каких же словах, Васеттха, брахманы порицают и осуждают вас на свой лад — полным, а отнюдь не неполным осуждением”?
“Brāhmaṇā, bhante, evamāhaṁsu:
āhaṁsu → Cp. the Madhura-Sutta in the Majjhima Nikāya, 84 (Chalmers, vol. ii., p. 84, ff.). (pts note) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)“Брахманы, господин, говорят так:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā.
vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (cck: sī. pī. ma. ni. 2 madhurasutta) | vaṇṇo → So SS; Bmr K hīnā aññe vaṇṇā, and below. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)„Брахманы — высшего разряда, прочие — низкого разряда.
Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā.
vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (bj: PTS) | vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (cck: sī. pī. ma. ni. 2 madhurasutta) | kaṇho → Bmr K kaṇhā aññe vaṇṇe, and below. (pts note) | brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)Брахманы — чистого разряда, прочие — тёмного разряда.
Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā.
Brāhmaṇāva → brāhmaṇā (sya-all) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)Брахманы чисты, а не-брахманы — нет.
Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā.
Brāhmaṇāva → brāhmaṇā (cck: syā.) | va → So Sc Bmr; Sdt ca; K omits. (pts note) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā → brahma-jā brahma-nimmitā brahma-dāyādā (pts)Брахманы — настоящие дети Брахмы, родившиеся из [его] уст — рождённые Брахмой, сотворённые Брахмой, наследники Брахмы.
Te tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā, yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce.
bandhupādāpacce → bandhupādā pacceti (sya-all) | ajjhupagatā → ajjhūpagatā (pts) | bandhupādāpacce → K adds ti. (pts note) | hīnamattha vaṇṇaṁ → hīnamatthavaṇṇaṁ (th) | hīnamattha → hīnam attha (pts)Вы же, оставив высший разряд, присоединились к низкому разряду — негодным бритоголовым отшельникам, прислужникам, нечистым, происшедшим от стоп родичей.
Tayidaṁ na sādhu, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yaṁ tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce’ti.
nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | ajjhupagatā → ajjhūpagatā (pts) | hīnamattha vaṇṇaṁ → hīnamatthavaṇṇaṁ (th) | bandhupādāpacceti → bandhupādā pacceti (th) | hīnamattha → hīnam attha (pts) | bandhupādāpacceti → bandhu-pādāpacce ti (pts)Это нехорошо, это неподобающе, что, оставив высший разряд, вы присоединились к низкому разряду — негодным бритоголовым отшельникам, прислужникам, нечистым, происшедшим от стоп родичей“.
Evaṁ kho no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyā”ti.
kho → St evabbo. (pts note) | attarūpāya → atta-rūpāya (pts)Так, господин, брахманы порицают и осуждают нас на свой лад — полным, а отнюдь не неполным осуждением”.
“Taggha vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṁ assarantā evamāhaṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | assarantā → So SS; Bmr K asar-. (pts note) | assarantā → asarantā (bjt, th) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)“Право же, Васеттха, брахманы забывают прежние времена, когда говорят вам так:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | hīnā aññe vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (pts)„Брахманы — высшего разряда, прочие — низкого разряда;
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (bjt, th, pts) | kaṇhā aññe vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (pts)брахманы — чистого разряда, прочие — тёмного разряда;
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)брахманы чисты, а не-брахманы — нет;
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (th) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā → brahma-jā (pts) | brahmadāyādāti → brahma-dāyādā ti (pts)брахманы — настоящие дети Брахмы, родившиеся из [его] уст — рождённые Брахмой, сотворённые Брахмой, наследники Брахмы“.
Dissanti kho pana, vāseṭṭha, brāhmaṇānaṁ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi → utuniyo pi gabbhiniyo pi vijāyamānā pi pāyamānā pi (pts)Видно ведь, что у брахманов брахманки и имеют месячные, и вынашивают плод, и рожают, и кормят грудью.
Te ca brāhmaṇā yonijāva samānā evamāhaṁsu:
Te → te ca (bj, sya-all, mr) | yonijāva → yonijā va (th, pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)А эти брахманы, будучи рождены из женского лона, говорят так:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts)„Брахманы — высшего разряда, прочие — низкого разряда;
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;брахманы — чистого разряда, прочие — тёмного разряда;
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;брахманы чисты, а не-брахманы — нет;
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.брахманы — настоящие дети Брахмы, родившиеся из [его] уст — рождённые Брахмой, сотворённые Брахмой, наследники Брахмы“.
Te brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṁ pasavanti.
te → te ca (bj, sya-all) | Te → te ca (cck: syā. ka.) | Te → So Sc Sum-Scd; Sdt omit te; Bmr K Sum-Br add ca. (pts note) | brahmānañceva → brahmānañ eva (pts) | bahuñca → bahuñ ca (pts)Так они клевещут на Брахму, и говорят ложь, и совершают великий проступок.
1. Catuvaṇṇasuddhi1. О чистоте четырёх каст
Cattārome, vāseṭṭha, vaṇṇā—
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | cattārome → cattāro me (bjt, pts)Есть, Васеттха, четыре разряда
khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.кшатрии, брахманы, вайшьи, шудры.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | idhekacco pāṇātipātī → idh ekacco pāṇātipāti (pts) | hoti → So SS, and onwards; Bmr K omit. (pts note) | kāmesumicchācārī → kāmesu micchācārī (bjt, th)И некоторым кшатриям, Васеттха, свойственно здесь убивать живое, брать то, что не дано, предаваться неправедному поведению в области чувственного, лживой речи, клеветнической речи, грубой речи, легкомысленной болтовне, алчности, злонамеренности, неправедному взгляду.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, khattiyepi te idhekacce sandissanti.
khattiyepi te → kho vāseṭṭha (mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → nālamariyā nālamariyasaṅkhātā (sya-all, pts) | viññugarahitā khattiyepi → viññūgarahitā khattiye pi (pts) | te → kho vāseṭṭha (cck: ka.) | akusala-saṁkhātā → So SS Bmr K Sum (Rh D's transcript sañjātā throughout). (pts note) | naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → na alamariyā na alamariyasaṅkhātā (bjt) | yeme → ye me (pts) | sāvajjasaṅkhātā → sāvajja-saṁkhātā (pts) | asevitabbasaṅkhātā naalamariyā naalamariyasaṅkhātā → asevitabba-saṁkhātā nālam-ariyā nālam-ariyasaṅkhātā (pts) | kaṇhavipākā viññugarahitā khattiyepi → kaṇha-vipākā viññū-garahitā khattiye pi (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)И эти свойства, Васеттха, — нехорошие и считающиеся нехорошими, порицаемые и считающиеся порицаемыми, неуместные и считающиеся неуместными, недостаточно праведные и считающиеся недостаточно праведными, тёмные, ведущие к тёмному, порицаемые мудрыми — видны здесь в некоторых кшатриях.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)И некоторым брахманам, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | vessopi → vesso pi (bjt, pts)и некоторым вайшьям, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pāṇātipāti → Bmr K add hoti adinnādāyī. (pts note) | suddopi → suddo pi (bjt)и некоторым шудрам, Васеттха, свойственно здесь убивать живое, брать то, что не дано, предаваться неправедному поведению в области чувственного, лживой речи, клеветнической речи, грубой речи, легкомысленной болтовне, алчности, злонамеренности, неправедному взгляду.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | akusalasaṅkhātā → akusalasaṁkhāta (pts) | yeme → ye me (bjt, pts) | akusalasaṅkhātā → akusala-saṁkhāta (pts)И эти свойства, Васеттха, — нехорошие и считающиеся нехорошими…
kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā;
viññugarahitā suddepi → viññūgarahitā sudde pi (pts) | kaṇhavipākā viññugarahitā → kaṇha-vipākā viññūgarahitā (pts)порицаемые и считающиеся порицаемыми;
suddepi te idhekacce sandissanti.
suddepi → sudde pi (bjt, pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)видны здесь в некоторых шудрах.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu abyāpannacitto, sammādiṭṭhī.
pisuṇāya → pisunāya (bj) | sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | kāmesumicchācārā → hoti kāmesu micchācārā (pts) | paṭivirato → paṭivirato hoti (pts) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | musāvādā → hoti musā-vādā (pts) | anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhī → hoti anabhijjhālū hoti avyāpannacitto hoti sammā-diṭṭhi hoti (pts)И некоторым кшатриям, Васеттха, свойственно здесь отказываться от убийства живого, отказываться брать то, что не дано, отказываться от неправедного поведения в области чувственного, отказываться от лживой речи, отказываться от клеветнической речи, отказываться от грубой речи, отказываться от легкомысленной болтовни, быть неалчным, незлонамеренным, иметь праведный взгляд.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, khattiyepi te idhekacce sandissanti.
vāseṭṭha yeme → vāseṭṭhā ye me (bj) | te → te vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | te → Bm adds Vāseṭṭha; Br kho Vāseṭṭha. (pts note) | khattiyepi → khattiye pi (bjt, pts) | viññuppasatthā → viññupasatthā (th) | kusalasaṅkhātā → kusala-saṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabba-saṁkhātā alam-ariyā alam-ariya-saṅkhātā (pts) | sukkavipākā → sukka-vipākā (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)И эти свойства, Васеттха, — хорошие и считающиеся хорошими, непорицаемые и считающиеся непорицаемыми, уместные и считающиеся уместными, достаточно праведные и считающиеся достаточно праведными, чистые, ведущие к чистому, восхваляемые мудрыми — видны здесь в некоторых кшатриях.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)И некоторым брахманам, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vessopi → vesso pi (bjt, pts)и некоторым вайшьям, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha, idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | suddopi → suddo pi (bjt, pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)и некоторым шудрам, Васеттха, свойственно здесь отказываться от убийства живого…
anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī.
sammādiṭṭhī → sammādiṭṭhi (bj) | anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhī → anabhijjhālū hoti avyāpanna-citto hoti sammā-diṭṭhi hoti (pts)быть неалчным, незлонамеренным, иметь праведный взгляд.
Iti kho, vāseṭṭha, yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā;
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | viññuppasatthā → viññūpasatthā (bj: syā) | viññuppasatthā → viññupasatthā (th) | yeme → ye me (pts) | kusalasaṅkhātā → kusalasaṁkhātā (pts) | anavajjasaṅkhātā → anavajja-saṁkhātā (pts) | sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā → sevitabbasaṁkhātā alam-ariyā alam-ariya-saṁkhātā (pts)И эти свойства, Васеттха, — хорошие и считающиеся хорошими, непорицаемые и считающиеся непорицаемыми, уместные и считающиеся уместными, достаточно праведные и считающиеся достаточно праведными, чистые, ведущие к чистому, восхваляемые мудрыми;
suddepi te idhekacce sandissanti.
suddepi → sudde pi (pts) | idhekacce → idh ekacce (pts)видны здесь в некоторых шудрах.
Imesu kho, vāseṭṭha, catūsu vaṇṇesu evaṁ ubhayavokiṇṇesu vattamānesu kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca yadettha brāhmaṇā evamāhaṁsu:
vāseṭṭha catūsu → vāseṭṭhā catusu (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | evaṁ ubhayavokiṇṇesu → evaṁubhayabyokiṇṇesu (sya-all) | viññugarahitesu → viññuvigarahitesu (sya-all) | ubhayavokiṇṇesu → K byakiṇṇesu, D's transcript (Dt) byo-. (pts note) | viññuppasatthesu → viññupasatthesu (th) | evaṁ → evam (pts) | kaṇhasukkesu → kaṇha-sukkesu (pts) | viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu → viññūgarahitesu eva viññū-pasatthesu (pts) | yadettha → yad ettha (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)И вот, Васеттха, поскольку в четырёх разрядах находятся и те и другие, различные, и тёмные, и чистые свойства, и порицаемые мудрыми, и восхваляемые мудрыми, то если брахманы говорят так:
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | hīnā aññe vaṇṇā → hīno añño vaṇṇo (pts)„Брахманы — высшего разряда, прочие — низкого разряда;
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā;
brāhmaṇova → brāhmaṇo va (th, pts) | kaṇhā aññe vaṇṇā → kaṇho añño vaṇṇo (pts)брахманы — чистого разряда, прочие — тёмного разряда;
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (th, pts)брахманы чисты, а не-брахманы — нет;
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
brāhmaṇāva → brāhmaṇā (th) | brāhmaṇāva → brāhmaṇā va (pts) | brahmajā → brahma-jā (pts) | brahmadāyādāti → brahma-dāyādā ti (pts)брахманы — настоящие дети Брахмы, родившиеся из [его] уст — рождённые Брахмой, сотворённые Брахмой, наследники Брахмы“.
Taṁ tesaṁ viññū nānujānanti.
taṁ tesaṁ → tantesaṁ (th)То мудрые не соглашаются [с ними].
Taṁ kissa hetu?По какой же причине?
Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena.
imesañhi vāseṭṭha → imesaṁ hi vāseṭṭhā (bj, sya-all) | parikkhīṇabhavasaṁyojano → parikkhīṇakavasaññojano (sya-all) | nesaṁ → tesaṁ (bj: PTS) | katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto → kata-karaṇīyo ohita-bhāro anuppatta-sadattho parikkhīṇabhava-saṁyojano sammad-aññā vimutto (pts) | nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva → tesaṁ aggam akkhāyati dhammen eva (pts)Ведь кто в этих четырёх разрядах, Васеттха, становится монахом, архатом, уничтожившим порочные свойства, достигшим совершенства, сделавшим то, что надлежит сделать, сложившим [с себя] бремя, достигшим своей цели, разрушившим узы бытия, освободившимся благодаря должному знанию, — тот истинно, а не неистинно провозглашается первым в этих разрядах.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | abhisamparāyeca → abhisamparāyañca (bj: machasaṁ, PTS) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
Tadamināpetaṁ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | abhisamparāyeca → abhisamparāyaṁca (bj: machasaṁ, sīmu) | dhammo → Br adds va. (pts note) | tadamināpetaṁ → tadaminā p etaṁ (pts) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)И из этого наставления, Васеттха, следует знать, что истина — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
Jānāti kho, vāseṭṭha, rājā pasenadi kosalo:
kho → kho pana (bj, mr) | vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | kho → kho pana (cck: ka.) | kho → Bmr add pana. (pts note) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts)Ведь вот, Васеттха, царь Пасенади из Косалы знает:
‘samaṇo gotamo anantarā sakyakulā pabbajito’ti.
anantarā → anuttaro (bahūsu) | anantarā → anuttaro (bj, sya-all, pts) | anantarā → anuttaro (cck: bahūsu) | anuttaro → So Bmr K; Scd antarā; St anantarā. (pts note)„Отшельник Готама — несравненный странник из семейства сакьев.
Sakyā kho pana, vāseṭṭha, rañño pasenadissa kosalassa anuyuttā bhavanti.
kosalassa anuyuttā → anantarā anuyuttā (bj, mr); anantarā anuyantā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pasenadissa → pasenadino (bj) | kosalassa → kosalassa anantarā (bj) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (pts) | anuyuttā → anantarā anuyantā (cck: syā.); anantarā anuyuttā (cck: ka.) | anuyuttā → K anuyantā. (pts note) | pasenadissa kosalassa → pasenadi-kosalassa (pts)И сакьи, Васеттха, принадлежат царю Пасенади из Косалы.
Karonti kho, vāseṭṭha, sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ.
naṁ → nanu (bahūsu) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | raññe → So Bmr K; SS sahyarañño. (pts note) | paccuṭṭhānaṁ → paccuṭhānaṁ (bjt) | sāmīcikammaṁ → sāmīci-kammaṁ (pts)Ведь сакьи, Васеттха, падают ниц перед царём Пасенади из Косалы, приветствуют [его], поднимаются с места, складывают ладони, совершают почтительные церемонии.
Iti kho, vāseṭṭha, yaṁ karonti sakyā raññe pasenadimhi kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ, karoti taṁ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ, na naṁ ‘sujāto samaṇo gotamo, dujjātohamasmi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | na naṁ → nanu (bj, sya-all, pts) | nanu → nanaṁ (bj: machasaṁ) | dujjāto’hamasmi → dujāto (bj: syā) | naṁ → nanu (cck: bahūsu) | añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ → añjali-kammaṁ sāmīci-kammaṁ (pts) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | añjalikammaṁ → añjali-kammaṁ (pts) | dujjātohamasmi → dujjāto ham asmi (pts)И вот, Васеттха, что делают сакьи перед царём Пасенади из Косалы — падают ниц, приветствуют, поднимаются с места, складывают ладони, совершают почтительные церемонии — то же самое делает и царь Пасенади из Косалы перед Татхагатой — падает ниц, приветствует, поднимается с места, складывает ладони, совершает почтительные церемонии, [полагая]: ‘Разве отшельник Готама не благородный? Я же — низкородный.
Balavā samaṇo gotamo, dubbalohamasmi.
dubbalohamasmi → dubbalo ham asmi (pts)Отшельник Готама — сильный, я же — бессильный.
Pāsādiko samaṇo gotamo, dubbaṇṇohamasmi.
pāsādiko → opāsādiko (sya-all) | pāsādiko → K opāsādiko. (pts note) | dubbaṇṇohamasmi → dubbaṇṇo ham asmi (pts)Отшельник Готама доставляет отраду, я же некрасив.
Mahesakkho samaṇo gotamo, appesakkhohamasmī’ti.
appesakkhohamasmīti → appesakkho hamasmīti (bjt) | appesakkhohamasmīti → appesakkho ham asmīti (pts)Отшельник Готама могучий, я же немощный’“.
Atha kho naṁ dhammaṁyeva sakkaronto dhammaṁ garuṁ karonto dhammaṁ mānento dhammaṁ pūjento dhammaṁ apacāyamāno evaṁ rājā pasenadi kosalo tathāgate nipaccakāraṁ karoti, abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ.
garuṁ karonto → garukaronto (bj, sya-all, pts) | apacāyamāno → apacayamāno (sya-all) | naṁ dhammaṁyeva → taṁ dhammaṁ yeva (pts) | atha kho → athakho (th) | pasenadi kosalo → pasenadi-kosalo (pts) | sāmīcikammaṁ → sāmīci-kammaṁ (pts)Так, оказывая внимание этой истине, оказывая заботу истине, уважая истину, чтя истину, преклоняясь перед истиной, царь Пасенади из Косалы падает ниц перед Татхагатой, приветствует [его], поднимается с места, складывает ладони, совершает почтительные церемонии.
Imināpi kho etaṁ, vāseṭṭha, pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṁ, diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | etaṁ vāseṭṭha → evaṁ vāseṭṭhā (sya-all) | abhisamparāyeca → abhisamparāyaṁca (bj: machasaṁ, sīmu) | Iminā → Bmr add pi. (pts note) | dhammova → dhammo (th, pts) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)И из этого наставления, Васеттха, следует знать, что истина — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
Tumhe khvattha, vāseṭṭha, nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | khvattha → khv attha (pts) | nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā → nānā-jaccā nānā-nāmā nānā-gottā nānā-kulā (pts)Ведь вы, Васеттха, — разные по рождению, разные по имени, разные по роду, разные по семьям, — оставив дом, стали странствовать бездомными.
‘Ke tumhe’ti—puṭṭhā samānā ‘samaṇā sakyaputtiyāmhā’ti—paṭijānātha.
paṭijānātha → paṭijānāthāti (sya-all) | sakyaputtiyāmhāti → sakyaputtiy amhāti (pts) | Sakya-puttiy → So SS; Bm K -puttiyā 'mhāti. (pts note) | paṭijānātha → K paṭijānāti. (pts note) | tumheti → tumhe ti (bjt, pts) | sakyaputtiyāmhāti → sakyaputtiyamhāti (bjt) | sakyaputtiyāmhāti → sakya-puttiy amhāti (pts)и, будучи спрошены: „Кто вы?“ — вы отвечаете: „Мы отшельники, [следующие] за сыном сакьев“.
Yassa kho panassa, vāseṭṭha, tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, tassetaṁ kallaṁ vacanāya:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | vacanāya → vācāya (sya-all) | asaṁhāriyā → asaṁhārikā (pts) | asaṁhāriyā → asaṁhārikā (bj: PTS) | asaṁhārikā → So SS; Bmr K -hāriyā. (pts note) | panassa → pan assa (pts) | mūlajātā → mūla-jātā (pts) | tassetaṁ → tass etaṁ (pts)И в ком, Васеттха, обитает вера в Татхагату, которая укоренилась, утвердилась, крепка и не может быть отнята ни отшельником, ни брахманом, ни богом, ни Марой, ни Брахмой, ни кем-либо в мире, тому подобают слова:
‘bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo’ti.
bhagavatomhi → bhagavato mhi (pts) | dhammajo dhammanimmito dhammadāyādoti → dhamma-jo dhamma-nimmito dhamma-dāyādo ti (pts)„Я — настоящий сын Благостного, родившийся из [его] уст, рождённый истиной, сотворённый истиной, наследник истины“.
Taṁ kissa hetu?По какой же причине?
Tathāgatassa hetaṁ, vāseṭṭha, adhivacanaṁ ‘dhammakāyo’ itipi, ‘brahmakāyo’ itipi, ‘dhammabhūto’ itipi, ‘brahmabhūto’ itipi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | itipi → iti pīti (pts) | pīti → So SS; Bmr K pi. (pts note) | itipi → iti pi (bjt)Ведь обозначения Татхагаты, Васеттха, таковы: „Чьё тело — истина, чьё тело — Брахма, чья сущность — истина, чья сущность — Брахма“.
Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko saṁvaṭṭati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | Hoti → Cp. D. i. 2. 2, ante, vol. i., p. 17. (pts note)Время от времени, Васеттха, настаёт пора, когда по истечении длительного периода этот мир свёртывается.
Saṁvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṁvattanikā honti.
ābhassarasaṁvattanikā → ābhassarasaṁvaṭṭanikā (pts) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassara-saṁvaṭṭanikā (pts)Когда свёртывается мир, то существа по большей части переходят в [мир] сияния.
Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
honti → (sya-all) | honti → K omits. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā → pīti-bhakkhā sayampabhā antalikkha-carā (pts) | ciraṁ dīghamaddhānaṁ → ciram dīgham addhānaṁ (pts)Там они находятся долгое, длительное время, состоя из разума, питаясь радостью, излучая собой сияние, двигаясь в пространстве, пребывая в славе.
Hoti kho so, vāseṭṭha, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko vivaṭṭati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)Время от времени, Васеттха, настаёт пора, когда по истечении длительного периода этот мир развёртывается.
Vivaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarakāyā cavitvā itthattaṁ āgacchanti.Когда развёртывается мир, то существа по большей части оставляют существование в сонме сияния и приходят в здешний [мир].
Tedha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
tiṭṭhanti → tiṭṭhanti rasapaṭhavipātubhāvo (bj) | tedha → te ca (sya-all, pts) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | + → ekodakīkūtaṁ (th) | pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā → pīti-bhakkhā sayam-pabhā antalikkha-carā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)И они находятся [здесь] долгое, длительное время, состоя из разума, питаясь радостью, излучая собой сияние, двигаясь в пространстве, пребывая в славе.
2. Rasapathavipātubhāva2. О появлении земли
Ekodakībhūtaṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti andhakāro andhakāratimisā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | ekodakībhūtaṁ → ekodakīkūtaṁ (sya-all) | ekodakībhūtaṁ → ekodakī-bhūtaṁ (pts) | andhakāro andhakāratimisā → andha-kāro andhakāra-timisā (pts)В это время, Васеттха, все является водой во тьме, мрачной тьме.
Na candimasūriyā paññāyanti, na nakkhattāni tārakarūpāni paññāyanti, na rattindivā paññāyanti, na māsaḍḍhamāsā paññāyanti, na utusaṁvaccharā paññāyanti, na itthipumā paññāyanti, sattā sattātveva saṅkhyaṁ gacchanti.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj) | itthipumā → itthīpurisā (sya-all) | māsaddhamāsā → māsaḍḍhamāsā (bj: machasaṁ) | itthipumā → na itthipurisā (bj: syā) | nakkhattāni → Bmr nakkhatta-tāraka-. (pts note) | rattin-divā → Bmr rattidivā. (pts note) | itthi-pumā → So SS Bmr; K -purisā. (pts note) | candimasūriyā → candima-suriyā (pts) | tārakarūpāni → tāraka-rūpāni (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts) | sattātveva → sattā tv eva (pts)Не знают луны и солнца, не знают созвездий и звёзд, не знают ночи и дня, не знают половин месяца и месяцев, не знают времён года и лет, не знают женщин и мужчин. Различаются лишь отдельные существа.
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani;
samatani → samatāni (bj, pts1ed); samantāni (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | samatani seyyathāpi → samatāni seyyathā pi (pts) | samatāni → samatani (bj: machasaṁ); samattānī (bj: syā) | samatani → samatāni (cck: bahūsu) | samatāni → K samantāni (and in 18). (pts note) | atha kho → athakho (th) | rasapathavī → rasa-paṭhavī (pts)И вот, Васеттха, время от времени, по истечении длительного периода у этих существ стал возникать в воде сок земли;
seyyathāpi nāma payaso tattassa nibbāyamānassa upari santānakaṁ hoti;
payaso tattassa → payatattassa (sya-all) | payaso → pāyāso (bj: sī) | tattassa → takkassa (bj: sīmu) | tattassa → payatattassa (cck: syā.) | tattassa → So Sdt Bm Sum; Sc payasotakkattassa; Br pāyāsotakkassa; K payatatt-; Dt payattatassa. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)это как на сваренном в молоке и остуженном рисе образуется плёнка;
evameva pāturahosi.
evameva → eva meva kho sā (bj) | evameva pāturahosi → evamevaṁ pāturahoti (sya-all); evam evaṁ pātur ahosi (pts) | evaṁ → Bm eva; Br eva kho. (pts note)так же появился [и сок земли].
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | vaṇṇā → So Sdt K; Sc Bmr vaṇṇo. (pts note) | vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā seyyathāpi → vaṇṇa-sampannā gandha-sampannā rasa-sampannā seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇā → evaṁ vaṇṇā (pts)Он был наделён цветом, наделён запахом, наделён вкусом, цвет его был подобен хорошему очищенному маслу, хорошему свежему маслу.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ;
khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bj, pts1ed); khuddaṁ madhuṁ (mr) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (pts1ed) | khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khuddamadhu anelakaṁ evam assādā (pts) | khuddamadhu → khuddaṁ madhuṁ (bj: kām); khuddamadhuṁ (bj: machasaṁ) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (bj: PTS) | khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (cck: ka. sī.) | aneḷakaṁ → anelakaṁ (cck: sī. pī.) | khuddamadhu → SS khuddaka; Bmr K khuddamadhuṁ; Sum-Scd khuddaṁ madhuṁ. See 14. (pts note) | anelakaṁ → Bmr K aneḷakaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Как у безупречного пчелиного мёда;
evamassādā ahosi.
evamassādā → evam assādā (pts)вкус его.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | lolajātiko → lola-jātiko (pts)И вот, Васеттха, некто из [этих] существ, наделённый жадностью [подумал]:
‘ambho, kimevidaṁ bhavissatī’ti rasapathaviṁ aṅguliyā sāyi.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | kimevidaṁ → kim ev idaṁ (pts) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)„Ну, что же это может быть?“ и попробовал пальцем сок земли.
Tassa rasapathaviṁ aṅguliyā sāyato acchādesi, taṇhā cassa okkami.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | taṇhā cassa → taṇhāpassa (sya-all) | cassa → passa (bj: syā) | assa → So Bmr; SS omit ca; K p'; assa. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)Попробованный пальцем сок земли понравился ему, и в него вошла жажда.
Aññepi kho, vāseṭṭha, sattā tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamānā rasapathaviṁ aṅguliyā sāyiṁsu.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | aññepi → aññatare pi (pts) | Aññatare → So Sct; Sd aññataro; Bmr K aññe. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)И другие существа, Васеттха, видя пример этого существа, последовали ему и попробовали пальцем сок земли.
Tesaṁ rasapathaviṁ aṅguliyā sāyataṁ acchādesi, taṇhā ca tesaṁ okkami.
tesaṁ rasapathaviṁ → nesaṁ rasaṁ paṭhaviṁ (bj) | okkami → okkami candimasuriyādipātubhāvo (bj) | rasapathaviṁ → rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | acchādesi → acchādeti (sya-all) | tesaṁ → nesaṁ (sya-all) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)Попробованный пальцем сок земли понравился им, и в них вошла жажда.
3. Candimasūriyādipātubhāva3. О появлении солнца и луны
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpa-kārakaṁ (pts)И вот, Васеттха, эти существа стали поедать [насыщенную] соком землю, делая из неё руками комки.
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
Yato kho te → yato kho (si, sya-all, pts1ed) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | te vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | te → (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | te → yatho kho vāseṭṭha (bj: sīmu) | te → yato kho (cck: sī. syā. pī.) | kho → Br adds te. (pts note) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts)И оттого, Васеттха, что существа стали поедать [насыщенную] соком землю, делая из неё руками комки.
Atha tesaṁ sattānaṁ sayaṁpabhā antaradhāyi.
tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | atha → Br adds kho. (pts note) | tesaṁ → Br adds Vāseṭṭha. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | sayaṁpabhā → sayam-pabhā (pts)У этих существ исчезло их сияние.
Sayaṁpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyā pāturahesuṁ candimasūriyesu → candimasuriyā pātur ahaṁsu candimasuriyesu (pts) | ahaṁsu → So SS Sum-Scd; Bmr Sum-Br K ahesuṁ, and below, 18. (pts note) | sayaṁpabhāya → sayampabhāya (bjt) | sayaṁpabhāya → sayam-pabhāya (pts) | candimasūriyā pāturahesuṁ → candima-suriyā pātur ahaṁsu (pts)Оттого что исчезло их сияние, появились луна и солнце.
Candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ.
candimasūriyesu → candimasuriyesu (bj, sya-all) | pāturahesuṁ → pātur ahaṁsu (pts)Когда появились луна и солнце, то появились созвездия и звезды.
Nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu.
nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu → (bj) | tārakarūpesu pātubhūtesu → tāraka-rūpesu pātu bhūtesu (pts)Когда появились созвездия и звезды, то стали известны ночи и дни.
Rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | rattindivesu → rattin-divesu (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts)Когда стали известны ночи и дни, то стали известны половины месяца и месяцы.
Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsesu → māsaddhamāsesu (bj, sya-all, pts) | māsaḍḍhamāsesu → māsaddha-māsesu (pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts)Когда стали известны половины месяца и месяцы, то стали известны времена года и годы.
Ettāvatā kho, vāseṭṭha, ayaṁ loko puna vivaṭṭo hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)Таким образом, Васеттха, этот мир снова становится развёрнутым.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all) | tambhakkhā → tabhakkhā (bj: syā) | taṁbhakkhā → tabbhakkhā (cck: syā.) | paribhuñjantā → Scd paribhuñjitvā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | rasapathaviṁ → rasa-pathaviṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Итак, Васеттха, эти существа, поедая сок земли, питаясь им, живя им, проводили долгое, длительное время.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ → etthantare pāṭho sya-all, pts1ed potthakesu natthi | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā (ṭīkā) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ → (sya-all) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā ca (bj: kesuci) | paribhuñjantānaṁ → ( ) sī. syā. pī. potthakesu natthi (cck note) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇavevajjatā (cck: ṭīkā) | tesaṁ → Br adds Vāseṭṭha. (pts note) | sattānaṁ → Br adds rasapaṭhaviṁ paribhuñjantānaṁ. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ kharattañceva → kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)И по мере того, Васеттха, как эти существа, поедая сок земли, питаясь им, живя им, проводили долгое, длительное время, у этих существ вошла в тело грубость и красота поблекла.
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ sattā → ek idaṁ (pts) | idaṁ → Br adds sattā. (pts note)Некоторые существа были [ещё] красивыми, некоторые существа [стали] некрасивыми.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:И те существа, которые были красивыми, стали презирать некрасивые существа:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
vaṇṇavantatarā → Sc -vantarā; Sd -vanta. (pts note) | mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)„Мы красивее их, они некрасивее нас“.
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ rasapathavī antaradhāyi.
rasapathavī → rasaṁ paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt)И вследствие гордости своей красотой у этих созданий, охваченных гордыней, исчез сок земли.
Rasāya pathaviyā antarahitāya sannipatiṁsu.
pathaviyā → paṭhaviyā (bj, pts) | rasāya pathaviyā → rasapaṭhaviyā (sya-all) | Rasāya → So Sc Bm; Sdt rasā; Br K rasa-; SS Bmr agree below in rasāya. (pts note)Когда исчез сок земли, они собрались и, собравшись.
Sannipatitvā anutthuniṁsu:Стали горевать:
‘aho rasaṁ, aho rasan’ti.
aho rasaṁ aho rasanti → ahorasaṁ ahorasanti (bjt) | rasanti → rasan ti (pts)„Ах, [где] сок, ах, [где] сок!“.
Tadetarahipi manussā kañcideva surasaṁ labhitvā evamāhaṁsu:
surasaṁ → sādhurasaṁ (pts1ed) | kañcideva → kiñcideva (bj, sya-all) | kañcideva surasaṁ → kiñcid eva sādhu rasaṁ (pts) | surasaṁ → sādhurasaṁ (bj: syā, PTS) | surasaṁ → sādhurasaṁ (cck: sī. syā. pī.) | sādhu → Dt Br su. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi pi (bjt) | tadetarahipi → tad etarahi pi (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)Поэтому и теперь, получив что-либо хорошего вкуса, люди говорят:
‘aho rasaṁ, aho rasan’ti.
aho rasaṁ aho rasanti → ahorasaṁ ahorasanti (bjt) | rasanti → rasan ti (pts)„Ах, сок; ах, сок!“.
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti bhūmipappaṭakapātubhāvo (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | akkharaṁ → K omits. (pts note) | anupatanti → So Scd; St apatanti; Bmr Sum-Br anussaranti; Sum - Scd K anupadanti. (pts note) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)Так они следуют старому, изначальному слову, но не знают его смысла.
4. Bhūmipappaṭakapātubhāva4. О появлении грибов
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ rasāya pathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, pts) | rasāya pathaviyā → rasapaṭhaviyā (sya-all) | bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭiko (sya-all) | bhūmipappaṭako → bhūmipappāṭikā (bj: syā) | bhūmipappaṭiko → bhūmipappaṭakoti vā pāṭho (sya-all note) | rasāya → K rasa-. (pts note) | bhūmi-pappaṭako → So SS; Bmr K pappaṭiko; K (note) bhūmipappaṭako ti pāṭho. Cp. 18. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhūmipappaṭako pāturahosi → bhūmi-pappaṭako pātur ahosi (pts)И затем, Васеттха, когда у этих существ исчез сок земли, появился земляной нарост.
Seyyathāpi nāma ahicchattako; evameva pāturahosi.
evameva pāturahosi → evam evaṁ pātur ahosi (pts) | evameva → evamevaṁ (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Это как [появляется] гриб, так появился [и он].
So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇo ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno seyyathāpi → vaṇṇa-sampanno gandha-sampanno rasa-sampanno seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇo → evaṁ-vaṇṇo (pts)Он был наделён цветом, наделён запахом, наделён вкусом, цвет его был подобен хорошему очищенному маслу, хорошему свежему маслу.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ; evamassādo ahosi.
khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddaṁ → So SS; Bmr K khudda. (pts note) | aneḷakaṁ → Sc Br anel-; Sdt anīl-; Bm K aneḷ-. (pts note) | khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | khuddamadhuṁ → khuddaṁ madhuṁ (pts) | evamassādo → evam assādo (pts)Вкус его — как у безупречного пчелиного мёда.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmipappaṭikaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts)И вот, Васеттха, эти существа стали поедать земляной нарост.
Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
taṁ → (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | taṁ → So SS Bmr; K omits. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Питаясь им, живя им, они проводили долгое, длительное время.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā bhūmipappaṭakaṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmipappaṭikaṁ (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyosomattāya kharattañce va (bjt) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)И по мере того, Васеттха, как эти существа, поедая земляной нарост, питаясь им, живя им, проводили долгое, длительное время, у этих существ ещё в большей мере вошла в тело грубость и красота поблекла.
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ → ek idaṁ (pts)Некоторые существа были [ещё] красивыми, некоторые существа [стали] некрасивыми.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:
dubbaṇṇe → bubbaṇṇe (sya-all)И те существа, которые были красивыми, стали презирать некрасивые существа:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)„Мы красивее их, они некрасивее нас“.
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ bhūmipappaṭako antaradhāyi.
bhūmipappaṭako → badālatā (bj); bhūmipappaṭiko (sya-all) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt) | + → badālatāpātubhāvo (bjt) | + → bhūmipappaṭike (th) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimāna-paccayā (pts) | bhūmipappaṭako → bhūmi-pappaṭako (pts)И вследствие гордости своей красотой у этих созданий, охваченных гордыней, исчез земляной нарост.
5. Padālatāpātubhāva5. О появлении ползучих растений
Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi, seyyathāpi nāma kalambukā; evameva pāturahosi.
kalambukā → kalambakā (sya-all) | padālatā → bhadālatā (bj); badālatā (pts1ed) | bhūmipappaṭake → bhūmipappaṭike (sya-all) | kalambukā evameva → kalambakā evamevaṁ (sya-all) | evameva pāturahosi → evam evaṁ pātur ahosi (pts) | badālatā → padālatā (bj: machasaṁ) | kalambukā → kalambakā (bj: syā) | padālatā → saddālatā (cck: sī.) | kalambukā → kalambakā (cck: syā.) | badālatā → So Sc Sum-Scd; Sd bhaddālata; St badāḷatā; Bmr padālatā. (pts note) | kalambukā → St kaladukā; K kalabakā. (pts note)Когда исчез земляной нарост, появилось ползучее растение. Это как [появляется] бамбук, так появилось [и оно].
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi.
sampannaṁ → sampannā (sya-all) | gandhasampannā rasasampannā seyyathāpi → gandha-sampannā rasa-sampannā seyyathā pi (pts) | evaṁvaṇṇā → evaṁ-vaṇṇā (pts)Оно было наделено цветом, наделено запахом, наделено вкусом, цвет его был подобен хорошему очищенному маслу, хорошему свежему маслу.
Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ; evamassādā ahosi.
khuddamadhuṁ → khuddamadhadha (sya-all) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khuddamadhuaneḷakaṁ evam assādā (pts) | khuddamadhuṁ → khuddamadhu (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | khuddamadhuṁ aneḷakaṁ evamassādā → khudda-madhuaneḷakaṁ evam assādā (pts)Вкус его — как у безупречного пчелиного мёда.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | padālataṁ → badālataṁ (pts) | atha kho → athakho (th)И вот, Васеттха, эти существа стали поедать ползучее растение.
Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
taṁ → (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | taṁ → tam (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)Поедая ползучее растение, питаясь им, они проводили долгое, длительное время.
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā padālataṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | padālataṁ → badālataṁ (pts) | ca → vaṇṇavejjatā (bj: machasaṁ) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | tadāhārā → tad-āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | tathā tathā → tathā-tathā (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts)И по мере того, Васеттха, как эти существа, поедая ползучее растение, питаясь им, живя им, проводили долгое время, длительное время, у этих существ ещё в большей мере вошла в тело грубость и красота поблекла.
Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā.
ekidaṁ → ek idaṁ (pts)Некоторые существа были [ещё] красивыми, некоторые существа [стали] некрасивыми.
Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti:И те существа, которые были красивыми, стали презирать некрасивые существа:
‘mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā’ti.
mayametehi → mayam etehi (pts) | amhehete dubbaṇṇatarāti → amheh ete dubbaṇṇatarā ti (pts)„Мы красивее их, они некрасивее нас“.
Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ padālatā antaradhāyi.
padālatā → badālatā (pts) | vaṇṇātimānapaccayā → vaṇṇātimānappaccayā (bjt)И вследствие гордости своей красотой у этих созданий, охваченных гордыней, исчезло ползучее растение.
Padālatāya antarahitāya sannipatiṁsu. Sannipatitvā anutthuniṁsu:
padālatāya → badālatāya (pts)Когда исчезло ползучее растение, они собрались. И, собравшись, стали горевать:
‘ahu vata no, ahāyi vata no padālatā’ti.
padālatāti → badālatāti (bj) | ahāyi → Sd apāyi, here and in repetition. (pts note) | no → Dt me, and below. (pts note) | padālatāti → badālatā ti (pts)„Увы нам, увы, пропало у нас ползучее растение!“.
Tadetarahipi manussā kenaci dukkhadhammena phuṭṭhā evamāhaṁsu:
kenaci → kenacideva (bj, sya-all, pts1ed) | kenaci → kenacid eva (pts) | phuṭṭhā evamāhaṁsu → puṭṭhā evam āhaṁsu (pts) | kenaci → kenacideva (cck: sī. syā. pī.) | eva → Bmr kenaci, omitting eva. (pts note) | puṭṭhā → Bmr phuṭṭhā. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi (th)Поэтому и теперь, поражённые каким-либо болезненным явлением, люди говорят:
‘ahu vata no, ahāyi vata no’ti.
Ahu → So Bmr K; Sc aha; Sd aho. (pts note) | noti → no ti (pts)И другие существа, Васеттха, видя пример этого существа, последовали ему и попробовали пальцем сок земли.
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti akaṭṭhapākasālipātubhāvo (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | anusaranti → anupatanti (bj: PTS); anussaranti (bj: syā) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)Попробованный пальцем сок земли понравился им, и в них вошла жажда.
6. Akaṭṭhapākasālipātubhāva6. О появлении риса
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁ padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | padālatāya → badālatāya (bj, pts) | suddho → (pts) | taṇḍulaphalo → taṇḍulatthalo (bj: machasaṁ) | athuso → Bmr K add suddho and so SS, 18. (pts note) | taṇḍula-pphalo → Dt -pphasso. (pts note) | atha kho → athakho (th) | akaṭṭhapāko → akaṭṭha-pāko (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)И затем, Васеттха, когда у этих существ исчезло ползучее растение, появился растущий на невозделанной [земле] рис — без красной пыльцы, без шелухи, благоуханный, в очищенных зёрнах.
Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharanti, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ yaṁ taṁ → paṭiviruḷhaṁ yantaṁ (sya-all) | yaṁ → yan (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts)Когда они вечером брали его для ужина, то наутро он снова вырастал и созревал.
Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharanti, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ;
paṭivirūḷhaṁ → paṭiviruḷhaṁ (sya-all) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts)Когда они утром брали его для завтрака, то к вечеру он снова вырастал и созревал;
nāpadānaṁ paññāyati.и не было заметно перерыва.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | aṭṭhaṁsu → aṭṭhaṁsu liṅgapātubhāvo (bj) | atha kho te vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | te → So SS; Bmr K omit. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)И вот, Васеттха, поедая растущий на невозделанной [земле] рис, питаясь им, живя им, эти существа проводили долгое, длительное время.
7. Itthipurisaliṅgapātubhāva7. О появлении половых признаков
Yathā yathā kho te, vāseṭṭha, sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha, itthiyā ca itthiliṅgaṁ pāturahosi purisassa ca purisaliṅgaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaṁ → tesaṁ vāseṭṭhā (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | itthiliṅgaṁ → itthīliṅgaṁ (sya-all) | ca → (sya-all, pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad āhārā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts) | bhiyyoso mattāya kharattañceva → bhiyyoso-mattāya kharattañ eva (pts) | vaṇṇavevaṇṇatā → vaṇṇa-vevaṇṇatā (pts) | itthiliṅgaṁ pāturahosi → itthi-liṅgaṁ pātur ahosi (pts) | ca purisaliṅgaṁ → purisa-liṅgaṁ (pts)И по мере того, Васеттха, как эти существа, поедая растущий на невозделанной [земле] рис, питаясь им, живя им, проводили долгое, длительное время, у этих существ ещё в большей мере вошла в тело грубость и красота поблекла. У женщины появились женские органы, у мужчины — мужские органы.
Itthī ca purisaṁ ativelaṁ upanijjhāyati puriso ca itthiṁ.
itthī → itthi (bj) | ca → ca sudaṁ (bj); ca sudaṁ ativelaṁ (sya-all, pts) | ativelaṁ → (sya-all, pts) | sudaṁ → Bmr omit; K suraṁ. (pts note) | itthiṁ → K adds ca. (pts note)И женщина стала долгое время рассуждать о мужчине, а мужчина — о женщине.
Tesaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyataṁ sārāgo udapādi, pariḷāho kāyasmiṁ okkami.
upanijjhāyataṁ → upanijjhāyantānaṁ (sya-all) | upanijjhāyataṁ → K upanijjhāyantānaṁ. (pts note) | aññamaññaṁ → aññam aññaṁ (pts)Когда они стали долгое время рассуждать друг о друге, то возникла страсть, в тело [их] вошло вожделение.
Te pariḷāhapaccayā methunaṁ dhammaṁ paṭiseviṁsu.Вследствие вожделения они предались совокуплению.
Ye kho pana te, vāseṭṭha, tena samayena sattā passanti methunaṁ dhammaṁ paṭisevante, aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all)И вот, Васеттха, когда в то время существа увидели предающихся совокуплению, то некоторые стали бросать [в них] песок, некоторые стали бросать пепел, некоторые стали бросать коровий навоз, [говоря]: „Погибни, нечистый, погибни, нечистый!
‘nassa asuci, nassa asucī’ti.
asuci → vasalī (bj, mr); vasali (sya-all) | asucī → vasalī (bj, mr); vasali (sya-all) | asucīti kathañhi → vasalī kathaṁ hi (bj) | asucīti → vasalīti (sya-all) | vasalī → nassa asuci nassa asuci ti (bj: machasaṁ) | asuci → vasali (cck: syā.); vasalī (cck: ka.) | asuci → Bmr vasalī; K vasali. (pts note)„Погибни, нечистый, погибни, нечистый.
‘Kathañhi nāma satto sattassa evarūpaṁ karissatī’ti.
karissatīti → Dt karissanti. (pts note) | kathañhi → hi (bjt) | kathañhi → kathaṁ hi (pts)Как может существо обращаться так с [другим] существом?“
Tadetarahipi manussā ekaccesu janapadesu vadhuyā nibbuyhamānāya aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti.
nibbuyhamānāya → niggayhamānāya (mr) | nibbuyhamānāya → nibbuyahamānāya (bj) | vadhuyā → vadhaniyā (sya-all) | vadhuyā → vadhaniyā (bj: syā) | nibbuyahamānāya → nibbuyhamānāya (bj: machasaṁ); niggayhamānāya (bj: kām) | nibbuyhamānāya → nivayhamānāya, niggayhamānāya (cck: ka.) | vadhuyā → K vadhaniyā. (pts note) | nibbuyhamānāya → So SS Sum-Scd K; Bm nivayhamānāya; Br Sum-Br niggayha-. (pts note) | tadetarahipi → tadetarahi pi (bjt) | tadetarahipi → tad etarahi pi (pts) | seṭṭhiṁ → seṭṭhim (pts)Поэтому и теперь в некоторых странах, когда уводят невесту, некоторые люди бросают [в других] песок, некоторые бросают пепел, некоторые бросают коровий навоз [с теми же словами].
Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.
ājānanti → ājānanti methunadhammasamācāro (bj) | anusaranti → anupatanti (pts) | na tvevassa → natvevassa (bjt) | anusaranti → anussaranti (th) | tadeva → tad eva (pts) | tvevassa → tv ev assa (pts)Так они следуют старому, изначальному слову, но не знают смысла.
8. Methunadhammasamācāra8. О появлении совокупления
Adhammasammataṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi dhammasammataṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā yaṁ (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | kho → adhammasammataṁ taṁ kho (bj: syā) | pana → adhammasammataṁ taṁ kho pana (cck: syā.); adhammasammataṁ kho pana taṁ (cck: ?) | Adhamma-sammataṁ → K adds taṁ. (pts note) | tadetarahi dhammasammataṁ → tad etarahi dhamma-sammataṁ (pts)То, что теперь, Васеттха, считается добродетельным, в то время считалось недобродетельным.
Ye kho pana, vāseṭṭha, tena samayena sattā methunaṁ dhammaṁ paṭisevanti, te māsampi dvemāsampi na labhanti gāmaṁ vā nigamaṁ vā pavisituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); te vāseṭṭhā (sya-all) | pana → K adds te. (pts note) | te māsampi → temāsampi (bjt) | te māsampi dvemāsampi → temāsaṁpi dvemāsaṁpi (th) | māsampi dvemāsampi → māsam pi dve-māsam pi (pts)В то время, Васеттха, те люди, которые предавались совокуплению, не могли входить в селение или торговый посёлок в течение месяца или двух месяцев.
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā tasmiṁ asaddhamme ativelaṁ pātabyataṁ āpajjiṁsu.
kho → kho pana (bj); kho vāseṭṭhā (sya-all) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | tasmiṁ → tasmiṁ samaye (bj, pts) | sattā → -7 Sdt ye kho pana te Vāseṭṭhā sattā; Br adds pana after kho. (pts note) | samaye → Bmr K omit. (pts note) | pātavyataṁ → Bmr K pātabyataṁ. (pts note)И в то время, Васеттха, когда эти существа получали великое поношение за недобродетельное поведение,
Atha agārāni upakkamiṁsu kātuṁ tasseva asaddhammassa paṭicchādanatthaṁ.
atha → Br adds kho. (pts note) | tasseva → tass eva (pts)они стали строить дома, чтобы скрыть это недобродетельное поведение.
Atha kho, vāseṭṭha, aññatarassa sattassa alasajātikassa etadahosi:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | alasajātikassa etadahosi → alasa-jātikassa etad ahosi (pts)И вот, Васеттха, одно существо, охваченное ленью, подумало так:
‘ambho, kimevāhaṁ vihaññāmi sāliṁ āharanto sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya.
evāhaṁ → -11 Sd kicchonāhaṁ; St kimpāham. (pts note) | kimevāhaṁ → kim evāhaṁ (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts)„Эй, зачем же я утруждаю себя, принося рис и вечером для ужина, и утром для завтрака?
Yannūnāhaṁ sāliṁ āhareyyaṁ sakideva sāyapātarāsāyā’ti.
sakideva → sakiṁdeva (mr) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (bj: kām) | sakiṁdeva → sakiṁdeva (cck: ka.) | eva → -12 Bmr sakiṁ deva, and below. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | sakideva sāyapātarāsāyāti → sakid eva sāya-pātar-āsāyāti (pts)Поэтому я буду приносить рис за раз для ужина и завтрака“.
Atha kho so, vāseṭṭha, satto sāliṁ āhāsi sakideva sāyapātarāsāya.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāya atha kho vāseṭṭha → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho vāseṭṭhā (sya-all) | āhāsi → Sd āhārāsi; St ahāsi. (pts note) | sakideva sāyapātarāsāya → sakid eva sāya-pātar-āsāya (pts)И вот, Васеттха, это существо стало приносить рис за раз для ужина и завтрака.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, Васеттха, другое существо приблизилось к тому существу и, приблизившись, так сказало тому существу:
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.„Иди, господин — пойдём понесём рис“.
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva sāyapātarāsāyā’ti.
āhato → āhaṭo (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | sāyapātarāsāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | āhaṭo → āhato (bj: machasaṁ) | āhato → āhaṭo (cck: syā.) | sakideva sāyapātarāsāyāti → sakid eva sāya-pātar-āsāyāti (pts)[Тот ответил]: „господин, я уже принёс достаточно риса за раз для ужина и завтрака“.
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva dvīhāya. ‘Evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | atha kho → athakho (th) | evampi → evaṁpi (th) | sakideva → sakid eva (pts) | evampi → evam pi (pts)И тогда, Васеттха, это существо, видя пример того существа, последовало ему и принесло рис за раз на два дня [подумав]: „Право же, так будет лучше“.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, Васеттха, ещё одно существо приблизилось к этому существу и, приблизившись, так сказало тому существу:
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.
satta → (bj)„Иди, господин — пойдём понесём рис“.
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva dvīhāyā’ti.
āhato → āhaṭo (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | dvīhāyāti atha kho → sāyaṁ pātarāsāyāti athakho (sya-all) | dvīhāyāti → So Sc; Sd vihāyati; St vihāyāti; B dvih-; K sāyaṁ pātarāsāyāti. (pts note) | sakideva → sakid eva (pts)[Тот ответил]: „Почтенный, я уже принёс достаточно риса — за раз на два дня“.
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva catūhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sakideva → sakiṁdeva (cck) | evampi → evaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | sakideva catūhāya evampi → sakid eva catuhāya evam pi (pts)И тогда, Васеттха, это существо, видя пример того существа, последовало ему и принесло рис за раз на четыре дня, [подумав]: „Право же, так будет лучше“.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca:
atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот, Васеттха, ещё одно существо приблизилось к этому существу и, приблизившись, так сказало тому существу:
‘ehi, bho satta, sālāhāraṁ gamissāmā’ti.„Иди, господин — пойдём понесём рис“.
‘Alaṁ, bho satta, āhato me sāli sakideva catūhāyā’ti.
āhato → āhaṭo (sya-all) | sakideva catūhāyāti → sakid eva catuhāyāti (pts)[Тот ответил]: „господин, я уже принёс достаточно риса — за раз на четыре дня“.
Atha kho so, vāseṭṭha, satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva aṭṭhāhāya, ‘evampi kira, bho, sādhū’ti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | evampi → evaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | sakideva → sakid eva (pts) | evampi → evam pi (pts)И тогда, Васеттха, это существо, видя пример того существа, последовало ему и принесло рис за раз на восемь дней [подумав]: „Право же, так будет лучше“.
Yato kho te, vāseṭṭha, sattā sannidhikārakaṁ sāliṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sannidhikārakaṁ → sannidhi-kārakaṁ (pts)И когда, Васеттха, эти существа стали делать запасы риса, чтобы есть его,
Atha kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi;
pariyonandhi thusopi → pariyonaddhi thuso pi (bj) | pariyonandhi → pariyonaddhi (bj, sya-all) | atha kaṇopi → athakho vāseṭṭhā kaṇo (sya-all) | pariyonandhi lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → pariyonaddhi lunaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ (sya-all) | atha → K adds kho Vāseṭṭhā. (pts note) | pi → K omits. (pts note) | pariyonandhi → K pariyonaddhi. (pts note) | kaṇopi → kaṇo pi (bjt, pts)то очищенные зерна покрылись пыльцой, очищенные зерна покрылись шелухой,
lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo aṭṭhaṁsu.
sālayo → sāliyo (pts) | sālayo → sāliyo (bj: PTS) | sāliyo → K sālayo. (pts note) | lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → lunaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ (th) | lūnampi → lūnam pi (pts) | saṇḍasaṇḍā sālayo → saṇḍa-saṇḍā sāliyo (pts)обрезанные [стебли] перестали снова вырастать и остались обломанными, рисовые [поля] пришли в запустение.
9. Sālivibhāga9. О появлении хорошего риса
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anutthuniṁsu → anutthaniṁsu (sya-all) | anutthuniṁsu → Bm anutthūniṁsu; K anutthaniṁsu (and in 20). (pts note) | atha kho → athakho (th)И тогда, Васеттха, те существа собрались и, собравшись, стали горевать:
‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā.
pātubhūtā → pātu bhūtā mayaṁ (pts)„Увы, порочные свойства появились среди существ.
Mayañhi pubbe manomayā ahumhā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
ahumhā → ahumha (bj, pts) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | aṭṭhamha → aṭṭhamhā (bj: machasaṁ) | ahumha → K ahumhā. (pts note) | aṭṭhamha → K atthamhā. (pts note) | mayañhi → mayaṁ hi (bjt, th) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | mayañhi → hi (pts) | sayaṁpabhā antalikkhacarā → sayam-pabhā antalikkha-carā (pts)Ведь прежде мы пребывали долгое, длительное время, состоя из разума, питаясь радостью, излучая собой сияние, двигаясь в пространстве, пребывая в славе.
Tesaṁ no amhākaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani.
rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | samatani → samatāni (bj, pts); samantāni (sya-all) | karahaci → karahaci ciraṁ (sya-all) | rasapathavī → rasa-paṭhavī (pts)И вот время от времени по истечении длительного периода у нас стал возникать из воды сок земли.
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā.
vaṇṇasampannā → vaṇṇa-sampannā (pts) | rasasampannā → rasa-sampannā (pts)Он был наделён цветом, наделён запахом, наделён вкусом.
Te mayaṁ rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ, tesaṁ no rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamataṁ paribhuñjituṁ sayaṁpabhā antaradhāyi.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | upakkamimha → upakkamimhā (sya-all) | tesaṁ no rasapathaviṁ → tesanno rasapaṭhaviṁ (sya-all) | āluppakārakaṁ → ālumpakārakaṁ (pts) | upakkamimha → K upakkamimhā. (pts note) | upakkamataṁ → SS omit. (pts note) | paribhuñjituṁ → SS paribhuñjataṁ. (pts note) | sayaṁpabhā → sayampabhā (bjt) | rasapathaviṁ → rasa-pathaviṁ (pts) | āluppakārakaṁ → ālumpa-kārakaṁ (pts) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | sayaṁpabhā → sayam-pabhā (pts)Мы стали поедать [насыщенную] соком землю, делая из неё руками комки, и оттого, что мы стали поедать [насыщенную] соком землю, делая из неё руками комки, у нас исчезло наше сияние.
Sayaṁpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ, candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ, nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu, rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu.
candimasūriyā → … suriyā (bj, sya-all, pts1ed) | Sayaṁpabhāya → tāya (bj) | sayaṁpabhāya → tāya (bj) | candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all) | candimasūriyesu → candimasuriyesu (bj, sya-all) | māsaḍḍhamāsā → māsaddhamāsā (bj, sya-all, pts) | pāturahesuṁ → pātur ahaṁsu (pts) | candimasuriyā → candimasūriyā (bj: machasaṁ) | Sayam-pabhāya → -12 Bmr tāya. (pts note) | ahaṁsu → Bmr ahesuṁ. (pts note) | candimasūriyā pāturahesuṁ candimasūriyesu pātubhūtesu → candima-suriyā pātur ahaṁsu candima-suriyesu pātu bhūtesu (pts) | tārakarūpāni pāturahesuṁ → tāraka-rūpāni pātur ahaṁsu (pts) | tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā → tāraka-rūpesu pātu bhūtesu rattiṁ-divā (pts) | rattindivesu → rattiṁ-divesu (pts) | māsaḍḍhamāsā → māsaddha-māsā (pts)Оттого, что исчезло наше сияние, появились луна и солнце. Когда появились луна и солнце, то появились созвездия и звезды, когда появились созвездия и звезды, то стали известны ночи и дни. Когда стали известны ночи и дни, то стали известны половины месяца и месяцы.
Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu.
māsaḍḍhamāsesu → māsaddhamāsesu (bj, sya-all, pts) | utusaṁvaccharā → utu-saṁvaccharā (pts)Когда стали известны половины месяца и месяцы, то стали известны времена года и годы.
Te mayaṁ rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
rasapathaviṁ → rasaṁ paṭhaviṁ (bj); rasapaṭhaviṁ (sya-all, pts) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | aṭṭhamha → K aṭṭhamhā. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | rasapathaviṁ → rasa-paṭhaviṁ (pts) | tambhakkhā → tam-bhakkhā (pts)Так, поедая сок земли, питаясь им, живя им, мы проводили долгое, длительное время.
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā rasapathavī antaradhāyi.
rasapathavī → rasā paṭhavī (bj); rasapaṭhavī (sya-all, pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pātu-bhāvā → Br bhāvāya. (pts note) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā rasapathavī → pātu-bhāvā rasapaṭhavī (pts)И из-за появления порочных, нехороших свойств у нас исчез сок земли.
Rasapathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi.
rasapathaviyā → rasāya paṭhaviyā (bj); rasapaṭhaviyā (sya-all, pts) | bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭiko (sya-all) | bhūmipappaṭako → So SS; Bm pabbaṭiko; Br pappaṭiko; K bhūmippapaṭiko. (pts note) | rasapathaviyā → rasa-paṭhaviyā (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts)Когда исчез сок земли, появился земляной нарост.
So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno.
vaṇṇasampanno → vaṇṇa-sampanno (pts) | rasasampanno → rasa-sampanno (pts)Он был наделён цветом, наделён запахом, наделён вкусом.
Te mayaṁ bhūmipappaṭakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ.
bhūmipappaṭakaṁ upakkamimha → bhūmipappaṭikaṁ upakkamimhā (sya-all) | bhūmipappaṭakaṁ → bhūmi-pappaṭakaṁ (pts)И мы начали поедать земляной нарост.
Te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | mayaṁ → Scdt omit. (pts note) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)Поедая его, питаясь им, живя им, мы проводили долгое, длительное время.
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā bhūmipappaṭako antaradhāyi.
bhūmipappaṭako → bhūmipappaṭake (bj); bhūmipappaṭiko (sya-all) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā bhūmipappaṭako → pātu-bhāvā bhūmi-pappaṭako (pts)И из-за появления порочных, нехороших свойств у нас исчез земляной нарост.
Bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi.
padālatā → badālatā (bj) | bhūmipappaṭake → bhūmipappaṭike (sya-all) | padālatā pāturahosi → badālatā pātur ahosi (pts)Когда исчез земляной нарост, появилось ползучее растение.
Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā.
rasasampannā → rasasampanna (pts)Оно было наделено цветом, наделено запахом, наделено вкусом.
Te mayaṁ padālataṁ upakkamimha paribhuñjituṁ.
padālataṁ → badālataṁ (bj, pts) | upakkamimha → upakkamimhā (sya-all)И мы начали поедать ползучее растение.
Te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)Поедая его, питаясь им, живя им, мы проводили долгое, длительное время.
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā padālatā antaradhāyi.
padālatā → badālatā (bj, pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaṁ ñeva (pts) | pāpakānaṁyeva → pāpakānaññeva (bjt) | pātubhāvā padālatā → pātu-bhāvā badālatā (pts)И вот из-за появления порочных, нехороших свойств у нас исчезло ползучее растение.
Padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo.
padālatāya → badālatāya (bj, pts) | taṇḍulapphalo → taṇḍulaphalo (bjt) | akaṭṭhapāko → akaṭṭha-pāko (pts) | pāturahosi → pātur ahosi (pts) | taṇḍulapphalo → taṇḍula-pphalo (pts)Когда исчезло ползучее растение, появился растущий на невозделанной [земле] рис — без пыльцы, без шелухи, благоуханный, в очищенных зёрнах.
Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharāma, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ yaṁ taṁ → paṭiviruḷhaṁ yantaṁ (sya-all) | yaṁ → yan (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts)Когда мы вечером брали его для ужина, то наутро он снова вырастал и созревал.
Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharāma, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ.
paṭivirūḷhaṁ → paṭiviruḷhaṁ (sya-all) | sāyaṁ taṁ → sāyantaṁ (bjt, th) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | pātarāsāya → pātar-āsāya (pts) | sāyaṁ → sāyan (pts)Когда мы утром брали его для завтрака, то к вечеру он снова вырастал и созревал.
Nāpadānaṁ paññāyittha.И не было заметно перерыва.
Te mayaṁ akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā.
sāliṁ → sāḷiṁ (bj) | aṭṭhamhā → aṭṭhamha (bj) | tambhakkhā → tabbhakkhā (sya-all) | dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā → dīgham addhānaṁ aṭṭhamha (pts) | tambhakkhā → taṁbhakkhā (my) | akaṭṭhapākaṁ → akaṭṭha-pākaṁ (pts) | tambhakkhā tadāhārā → tam-bhakkhā tad-āhārā (pts)И, поедая растущий на невозделанной [земле] рис, питаясь им, живя им, мы проводили долгое длительное время.
Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo ṭhitā.
pāpakānaṁyeva → pāpakānañceva (bj); pāpakānaṁ ñeva (pts) | pariyonandhi thusopi → pariyonaddhi thuso pi (bj) | pariyonandhi → pariyonaddhi (bj, sya-all) | pariyonandhi lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ apadānaṁ → pariyonaddhi lūnaṁpi nappaṭiviruḷhaṁ apadānampi (sya-all) | sālayo → sāliyo (pts) | paṭivirūḷhaṁ → So Sc; Sd navirūlhi; St ṇavirūḷhī; Bmr K nappaṭivirūḷhaṁ. (pts note) | kaṇopi → kaṇo pi (bjt) | tesaṁ no → tesanno (th) | pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṁ → pātu-bhāvā kaṇo pi taṇḍulam (pts) | thusopi taṇḍulaṁ → thuso pi taṇḍulam (pts) | lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ → lūnam pi na paṭivirūḷhaṁ (pts)И вот из-за появления порочных, нехороших свойств очищенные зерна покрылись у нас пыльцой, очищенные зерна покрылись шелухой, обрезанные [стебли] перестали снова вырастать и остались обломанными, рисовые [поля] пришли в запустение.
Yannūna mayaṁ sāliṁ vibhajeyyāma, mariyādaṁ ṭhapeyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts)Что же — теперь мы разделим между собой рисовые [поля] и установим границы“.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sāliṁ vibhajiṁsu, mariyādaṁ ṭhapesuṁ.
atha kho te vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all)И тогда, Васеттха, эти существа разделили между собой рисовые [поля] и установили границы.
Atha kho, vāseṭṭha, aññataro satto lolajātiko sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji.
aññataraṁ → aññassa (?) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | atha kho vāseṭṭha → athakho vāseṭṭhā (sya-all) | aññataraṁ → aññassa (cck: ?) | lolajātiko → So 12 and Bmr K; SS lolajāto. (pts note) | sakaṁ → SS saka. (pts note)И вот, Васеттха, одно существо, охваченное жадностью, сберегая свою долю, взяло и стало поедать чужую долю, которую [ему] не давали.
Tamenaṁ aggahesuṁ, gahetvā etadavocuṁ:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)Его схватили и, схватив, сказали:
‘pāpakaṁ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi.
paribhuñjasi → paribhuñjissasi (bj) | paribhuñjissasi → paribhuñji (bj: syā); paribhuṁjasi (bj: sīmu)„Эй, уважаемое существо, ты совершаешь проступок, что, сберегая свою долю, взяло и стало поедать чужую долю, которую [тебе] не давали.
Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti.
ssu → So SS Bm; Br su; K omits. (pts note) | pi → K omits. (pts note) | māssu → mā (th) | punapi → puna (th) | māssu → mā ssu (pts) | punapi evarūpamakāsīti → puna pi evarūpam akāsīti (pts)Уважаемое существо, не поступай больше подобным образом!“.
‘Evaṁ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṁ sattānaṁ paccassosi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | bhoti → bho ti (pts)„Хорошо, господа“ — так, Васеттха, это существо согласилось с теми существами.
Dutiyampi kho, vāseṭṭha, so satto …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)И вот, Васеттха, во второй раз это существо…
tatiyampi kho, vāseṭṭha, so satto sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts)и вот, Васеттха, в третий раз это существо, сберегая свою долю, взяло и стало поедать чужую долю, которую [ему] не давали.
Tamenaṁ aggahesuṁ, gahetvā etadavocuṁ:
gahetvā etadavocuṁ → aggahetvā etad avocuṁ (pts) | aggahetvā → Br gahetvā. (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)Его схватили и, схватив, сказали:
‘pāpakaṁ vata, bho satta, karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi.
paribhuñjasi māssu → paribhuñji mā (sya-all) | paribhuñjasi → K paribhuñji. (pts note) | paribhuñjasi → paribhuñjissasi (bjt)„Эй, уважаемое существо, ты совершаешь проступок, что, сберегая свою долю, взяло и стало поедать чужую долю, которую [тебе] не давали.
Māssu, bho satta, punapi evarūpamakāsī’ti.
māssu → mā (th) | evarūpamakāsīti → evarūpaṁ akāsīti (th) | māssu → mā ssu (pts) | punapi evarūpamakāsīti → puna pi evarūpam akāsīti (pts)Уважаемое существо, не поступай больше подобным образом!“.
Aññe pāṇinā pahariṁsu, aññe leḍḍunā pahariṁsu, aññe daṇḍena pahariṁsu.
leḍḍunā → leṇḍunā (bj: syā) | pahariṁsu → So Bmr K Sum; Sct pahaṁsu; Sd pahāriṁsu, but pahaṁsu and pāhaṁsu afterwards. (pts note)И одни ударили [его] рукой, другие ударили камнем, третьи ударили палкой.
Tadagge kho, vāseṭṭha, adinnādānaṁ paññāyati, garahā paññāyati, musāvādo paññāyati, daṇḍādānaṁ paññāyati.
vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj, sya-all) | kho → kho pana (pts)И так, Васеттха, с тех пор стало известно присвоение [того, что] не дано, стало известно осуждение, стала известна лживая речь, стало известно наказание.
10. Mahāsammatarājā10. О появлении сословия кшатриев
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | anutthuniṁsu → anutthaniṁsu (sya-all) | te → Bmr K omit te. (pts note)И тогда, Васеттха, эти существа собрались и, собравшись, стали горевать:
‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati.
pātubhūtā → pātu bhūtā (pts) | musāvādo → musā-vādo (pts)„Увы, порочные свойства появились среди существ — ведь ныне стало известно присвоение [того, что] не дано, стало известно осуждение, стала известна лживая речь, стало известно наказание.
Yannūna mayaṁ ekaṁ sattaṁ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṁ khīyeyya, sammā garahitabbaṁ garaheyya, sammā pabbājetabbaṁ pabbājeyya.
yo → so (pts) | sammā garahitabbaṁ → sammagarahitabbaṁ (pts) | yo → kho (bj: PTS) | So → So SS; Bmr K yo. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my) | sammā khīyitabbaṁ → sammākhīyitabbaṁ (th) | sammā garahitabbaṁ → sammāgarahitabbaṁ (th) | sammā pabbājetabbaṁ → sammāpabbājetabbaṁ (th) | yannūna → yan nūna (pts) | sammā khīyitabbaṁ → sammā-khīyitabbaṁ (pts) | sammā garahitabbaṁ → samma-garahitabbaṁ (pts) | sammā pabbājetabbaṁ → sammā-pabbājetabbaṁ (pts)Давайте же теперь выберем одно существо. Оно будет у нас гневаться, на кого надлежит гневаться, осуждать, кого надлежит осуждать, изгонять, кого надлежит изгонять.
Mayaṁ panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā’ti.
anuppadassāmāti → So SS and onwards; Bmr K Sum anupa-. (pts note) | anuppadassāmāti → anupadassāmāti (th) | panassa → pan assa (pts)Мы же будем выделять ему долю риса“.
Atha kho te, vāseṭṭha, sattā yo nesaṁ satto abhirūpataro ca dassanīyataro ca pāsādikataro ca mahesakkhataro ca taṁ sattaṁ upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | atha kho → athakho (th) | upasaṅkamitvā etadavocuṁ → upasaṁkamitvā etad avocuṁ (pts)И вот, Васеттха, эти существа приблизились к тому существу, которое было среди них и более прекрасным, и более приятным на глаз, и доставляющим большую отраду, и более великой силы, и сказали так:
‘ehi, bho satta, sammā khīyitabbaṁ khīya, sammā garahitabbaṁ garaha, sammā pabbājetabbaṁ pabbājehi.
bho → so (bj: PTS) | khīyi → Bm khīya; Br khiya. (pts note) | garahi → Bmr garaha. (pts note)„Иди, существо, — гневайся на того, на кого надлежит гневаться, осуждай, кого надлежит осуждать, изгоняй, кого надлежит изгонять.
Mayaṁ pana te sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā’ti.
te → vo (sya-all) | pana → Sc omits. (pts note) | te → So SS Bmr; K vo. (pts note) | anuppadassāmāti → anupadassāmāti (th)Мы же будем выделять тебе долю риса“.
‘Evaṁ, bho’ti kho, vāseṭṭha, so satto tesaṁ sattānaṁ paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ khīyi, sammā garahitabbaṁ garahi, sammā pabbājetabbaṁ pabbājesi.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | so → so vāseṭṭhā (sya-all) | paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ → paṭissutvā sammākhīyitabbaṁ (sya-all, pts) | paṭissutvā → Bmr paṭisuṇitvā. (pts note) | sammā garahitabbaṁ → sammāgarahitabbaṁ (th) | sammā pabbājetabbaṁ → sammāpabbājetabbaṁ (th) | bhoti → bho ti (pts) | paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ → paṭissutvā sammā-khīyitabbaṁ (pts) | sammā garahitabbaṁ → sammā-garahitabbaṁ (pts) | sammā pabbājetabbaṁ → sammā-pabbājetabbaṁ (pts)„Хорошо, господа“ — так, Васеттха, это существо согласилось с теми существами и стало гневаться на того, на кого надлежало гневаться, осуждать, кого надлежало осуждать, изгонять, кого надлежало изгонять.
Te panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadaṁsu.
anuppadaṁsu → So SS; Bm K anupadiṁsu; Br anupadaṁsu. (pts note) | panassa → pan assa (pts)А они доставляли ему долю риса.
Mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, ‘mahāsammato, mahāsammato’ tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha mahāsammato mahāsammato tveva → vāseṭṭhā mahāsammatotveva (sya-all) | mahā-sammato → K omits. (pts note) | mahājanasammatoti → mahājana-sammato ti (pts) | mahāsammato mahāsammato tveva → mahā-sammato mahā-sammato tv eva (pts)Избранный множеством людей, Васеттха, [он стал зваться] „Махасаммата“, и „Махасаммата“ было первым возникшим [для него] словом.
Khettānaṁ adhipatīti kho, vāseṭṭha, ‘khattiyo, khattiyo’ tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | adhipatīti → patīti (pts) | patīti → Bmr K adhipatīti. (pts note) | khattiyo tveva → khattiyotveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts)Господин полей, Васеттха, [он стал зваться]: „кшатрий“, и „кшатрий“ было вторым возникшим [для него] словом.
Dhammena pare rañjetīti kho, vāseṭṭha, ‘rājā, rājā’ tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | pare → paresaṁ (sya-all) | pare → paresaṁ (bj: syā) | pare → So SS; Bm K paresaṁ; Br parehi. (pts note) | rājā tveva → rājātveva (bjt, th) | tveva → tv eva (pts)Силой истины, Васеттха, царя над другими, [он стал зваться] „царь“, и „царь“ было третьим, возникшим [для него] словом.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa khattiyamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha evametassa → vāseṭṭhā evamevassa (sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | anaññesaṁ → aññesaṁ (bj: syā) | etassa → K evassa. (pts note) | abhinibbatti → Sdt abhinibbattaṁ. (pts note) | anaññesaṁ → K aññesaṁ, and below. (pts note) | tesaṁyeva → te saññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa → evam etassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)Так, Васеттха, [обозначаемое] этим старым, изначальным словом стало существовать [относящееся] к кругу кшатриев. Таковы [кшатрии], а не иные существа.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca brāhmaṇamaṇḍalaṁ (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
11. Brāhmaṇamaṇḍala11. О появлении сословия брахманов
Atha kho tesaṁ, vāseṭṭha, sattānaṁyeva ekaccānaṁ etadahosi:
sattānaṁyeva → te sattānaṁyeva (cck, sya1ed); tesaṁ sattānaṁyeva (sya2ed); tesaṁ yeva kho vāseṭṭha sattānaṁ (pts1ed) | vāseṭṭha sattānaṁyeva → vāseṭṭhā sattānaññeva (bj) | vāseṭṭha → (sya-all) | tesaṁ → (pts) | sattānaṁyeva → tesaṁ yeva kho vāseṭṭha sattānaṁ (cck: sī. pī.) | sattānaṁ → So SS; Bmr atha kho ṭesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁ yeva; K atha kho te sattānaṁ yeva. (pts note) | atha kho → athakho (th) | atha → ñeva (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)И вот, Васеттха, некоторые из этих существ подумали так:
‘pāpakā vata, bho, dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati, pabbājanaṁ paññāyissati.
pātubhūtā → pātu bhūtā (pts) | musāvādo → musā-vādo (pts)„Увы, порочные свойства появились среди существ — ведь ныне стало известно присвоение [того, что] не дано, стало известно осуждение, стала известна лживая речь, стало известно наказание, стало известно изгнание.
Yannūna mayaṁ pāpake akusale dhamme vāheyyāmā’ti.
vāheyyāmāti → bāheyyāmāti (pts) | bāheyyāmāti → So SS; Bmr K vāheyyāmāti, and onwards. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts)Давайте же теперь будем избегать порочных, нехороших свойств“.
Te pāpake akusale dhamme vāhesuṁ.
vāhesuṁ → bāhesuṁ (bj, pts) | bāhesuṁ → vāhesuṁ (bj: machasaṁ)И они стали избегать порочных, нехороших свойств.
Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho, vāseṭṭha, ‘brāhmaṇā, brāhmaṇā’ tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
vāhentīti → bāhentīti (bj, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha brāhmaṇā brāhmaṇā tveva → vāseṭṭhā brāhmaṇātveva (sya-all) | tveva → tv eva (pts)„Они избегают порочных, нехороших свойств“, Васеттха, и [стали зваться] „брахманы“, и „брахманы“ было первым возникшим [для них] словом.
Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā.
ghāsamesamānā → ghāsamesanā (bj, sya-all, pts1ed) | ghāsamesamānā → ghāsamesānā (bj); ghāsam esanā (pts) | paṇṇakuṭiyo → paṇṇakuṭiyo ca (sya-all) | pannamusalā → paṇṇamusalā (sya-all, pts) | ghāsamesānā → ghāsamesamānā (bj: machasaṁ); ghāsamēsanā (bj: syā) | ghāsamesamānā → ghāsamesanā (cck: sī. syā. pī.) | paṇṇa-kuṭiyo → K adds ca. (pts note) | esanā → Br esamānā, and below. (pts note) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | vītadhūmā pannamusalā → vīta-dhūmā paṇṇa-musalā (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo → pātar-āsāya gāma-nigama-rājadhāniyo (pts)Сделав в лесу хижину из листьев, они предавались созерцанию в хижинах из листьев; без пылающих углей, без дыма; с пестиком из листьев они выходили в деревни, торговые посёлки и царскую столицу в поисках пищи — вечером для ужина, утром для завтрака.
Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti.
punadeva → punad eva (pts) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts)Получив же пищу, они снова предавались созерцанию в лесу в хижинах из листьев.
Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:
manussā → manussaṁ (bj) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)Видя их, люди говорили так:
‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā.
vītaṅgārā → vitaṅgārā (bj) | ghāsamesamānā → ghāsamesānā (bj); ghāsamesanā (sya-all, pts) | pannamusalā → paṇṇamusalā (sya-all, pts) | paṇṇakuṭiyo → paṇṇa-kuṭiyo (pts) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | vītadhūmā pannamusalā → vīta-dhūmā paṇṇa-musalā (pts) | sāyamāsāya → sāyam-āsāya (pts) | pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo → pātar-āsāya gāma-nigama-rājadhāniyo (pts) | ghāsamesamānā → ghāsam esanā (pts)„Ведь эти господа существа, сделав в лесу хижины из листьев, предаются созерцанию в хижинах из листьев; без пылающих углей, без дыма; с пестиком из листьев они выходят в деревни, торговые посёлки и царскую столицу в поисках пищи — вечером для ужина, утром для завтрака.
Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti,
paṇṇakuṭīsu jhāyantī’ti → paṇṇakuṭīsu jhāyanti (bj, pts1ed); paṇṇakuṭīsu (sya-all); paṇṇakuṭīsu jhāyantīti kho (mr) | jhāyantīti → jhāyanti (bj, pts) | jhāyantīti jhāyantīti → jhāyanti te (sya-all) | jhāyanti → So Scd K; St Bmr omit. (pts note) | ghāsaṁ paṭilabhitvā → ghāsampaṭilabhitvā (th) | punadeva → punad eva (pts) | paṇṇakuṭīsu jhāyantīti → paṇṇa-kuṭīsu jhāyanti (pts)Получив же пищу, они снова предаются созерцанию в лесу в хижинах из листьев“
jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘jhāyakā, jhāyakā’ tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
jhāyantīti kho → jhāyantīti kho pana (bj, pts1ed); jhāyanti te kho (sya-all) | vāseṭṭha → pana vāseṭṭhā (bj); vāseṭṭha jhāyahā (pts) | vāseṭṭha jhāyakā jhāyakā tveva → vāseṭṭhā jhāyikā jhāyikātveva (sya-all) | kho → kho pana (pts) | jhāyakā tveva → tv eva (pts) | kho → paṇṇakuṭīsu jhāyanti jhāyantīti kho (cck: sī. pī.); paṇṇakuṭīsu jhāyantīti kho (cck: ka.) | Jhāyantīti → Sd jhāyanti; K omits jhāyantīti, and adds te. (pts note) | pana → Bmr K omit. (pts note) | jhāyahā → K -ikā. (pts note) | jhāyakā tveva → jhāyakātveva (bjt)„Они предаются созерцанию“, Васеттха, и [стали зваться] „созерцающие“, и „созерцающие“ было вторым возникшим [для них] словом.
Tesaṁyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ekacce sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | karontā → karonto (bj) | taṁ → (sya-all) | anabhisambhuṇamānā → anabhisambhunamānā (sya-all) | ganthe → gaṇṭhe (sya-all) | acchanti → āgacchanti (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | acchanti tamenaṁ → acchenti tam enaṁ (pts) | anabhisambhuṇamānā → anabhisaṁbhūnamānā (cck: katthaci) | taṁ → K omits. (pts note) | gāma-sāmantaṁ → Sdt sāmanta, and below. (pts note) | osaritvā → K otaritvā, and below. (pts note) | ganthe → Bmr gandhe, and below. (pts note) | acchenti → So SS; Bmr acchanti; K āgacchanti. (pts note) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | paṇṇakuṭīsu → paṇṇa-kuṭīsu (pts) | gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ nigama sāmantaṁ (pts)И вот, Васеттха, некоторые существа из этих существ, неспособные предаваться созерцанию в лесу в хижинах из листьев, пошли в окрестности деревень, окрестности торговых посёлков и, обосновавшись там, стали заниматься книгами.
Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)Видя их, люди говорили так:
‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti, na dānime jhāyantī’ti.
kho → kho pana (sya-all) | taṁ → (sya-all) | anabhisambhuṇamānā → anabhisambhunamānā (sya-all) | ganthe → gaṇṭhe (sya-all) | acchanti → acchenti (pts) | dānime jhāyantīti → dān ime jhāyanti (pts) | kho → K adds pana. (pts note) | acchenti → K gacchanti. (pts note) | na dānime jhāyantīti → nadāni me jhāyanti (bjt) | acchanti na dānime jhāyantīti → gacchanti nadānime jhāyanti (th) | gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ nigama-sāmantaṁ (pts)„Ведь эти господа существа, неспособные предаваться созерцанию в лесу в хижинах из листьев, пошли в окрестности деревень, окрестности торговых посёлков и, обосновавшись там, стали заниматься книгами. Теперь они не созерцают“.
Na dānime jhāyantīti kho, vāseṭṭha, ‘ajjhāyakā, ajjhāyakā’ tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ.
Na dānime → na dānime jhāyanti na dānime (bj, pts1ed, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vāseṭṭha ajjhāyakā ajjhāyakā tveva → vāseṭṭhā ajjhāyikā ajjhāyikātveva (sya-all) | dānime → na dānime jhāyantī na dānime (cck: sī. pī. ka.) | jhāyantīti → Cp. Sum. Vil., i., p. 247. (pts note) | na dānime jhāyantīti → nadāni me jhāyantī ti (bjt) | ajjhāyakā tveva → ajjhāyakātveva (bjt) | na dānime → nadānime (th) | dānime → dān ime (pts) | tveva → tv eva (pts)„Теперь они не созерцают“, Васеттха, и [стали зваться] „не созерцающие“, и „не созерцающие“ было третьим возникшим [для них] словом.
Hīnasammataṁ kho pana, vāseṭṭha, tena samayena hoti, tadetarahi seṭṭhasammataṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā yaṁ (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | hīnasammataṁ → hīna-sammataṁ (pts) | tadetarahi seṭṭhasammataṁ → tad etarahi seṭṭha-sammataṁ (pts)В то время, Васеттха, они считались худшими, теперь же считаются лучшими.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ sadisānaṁyeva no asadisānaṁ dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa → evam etassa brāhmaṇa-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)Так, Васеттха, [обозначаемое] этим старым, изначальным словом стало существовать [относящееся] к кругу брахманов. Таковы [брахманы], а не иные существа, подобные, а не неподобные, истинно, а не неистинно.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca tesaṁyeva → abhisamparāyeca vessamaṇḍalaṁ tesaññeva (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
12. Vessamaṇḍala12. О появлении сословия вайш
Tesaṁyeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ekacce sattā methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante payojesuṁ.
visukammante → vissutaṁ kammante (bj, pts1ed); vissukammante (si); visuṁ kammante (sya-all, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | methunaṁ dhammaṁ → methunadhammaṁ (pts) | visukammante → vissutakammante (pts) | kammante → visasutakammanto (bj: PTS); visuṁ kammante (bj: sīmu) | visukammante → vissutakammante (cck: sī. pī.); vissukammante (cck: ka. sī.); visuṁ kammante (cck: syā. ka.) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | tesaṁyeva → ñeva (pts) | methunaṁ dhammaṁ → methuna-dhammaṁ (pts) | visukammante → vissuta-kammante (pts)И вот, Васеттха, некоторые существа из этих существ, предававшиеся совокуплению, занялись известными [среди людей] ремёслами.
Methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante payojentīti kho, vāseṭṭha, ‘vessā, vessā’ tveva akkharaṁ upanibbattaṁ.
visukammante payojentīti → vissutaṁ kammante peyājentīti (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | visukammante → visuṁ kammante (sya-all); vissutakammante (pts) | upanibbattaṁ → nibbattaṁ (sya-all) | methunaṁ dhammaṁ → methunadhammaṁ (pts) | upanibbattaṁ → K nibbattaṁ. (pts note) | vessā tveva → vessātveva (bjt, th) | methunaṁ dhammaṁ → methuna-dhammaṁ (pts) | visukammante → vissuta-kammante (pts) | tveva → tv eva (pts)„Предававшиеся совокуплению занялись известными ремёслами“, Васеттха, и [стали зваться] „вайшьи“, и „вайшьи“ было возникшее [для них] слово.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaññeva sattānaṁ anaññesaṁ sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ, dhammeneva no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | tesaññeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | etassa → K inserts saṁkhittaṁ, and omits down to iti kho Vāseṭṭha evam etassa Suddha-maṇḍalassa. (pts note) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | dhammeneva → dhammen eva (pts)Так, Васеттха, [обозначаемое] этим старым, изначальным словом стало существовать [относящееся] к кругу вайшьев. Таковы [вайшьи], а не иные существа, подобные, а не неподобные, истинно, а не неистинно.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca suddamaṇḍalaṁ (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca tesaṁ (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
13. Suddamaṇḍala13. О появлении сословия шудр
Tesaññeva kho, vāseṭṭha, sattānaṁ ye te sattā avasesā te luddācārā khuddācārā ahesuṁ.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | luddācārā → ḷuddācārā (bj) | khuddācārā → (pts) | ḷuddācārā → luddācārā (bj: sī) | ahesuṁ → So St Bm; Sc omits lud- ahesuṁ; Sd luddācārā luddācārā ahesuṁ; Br luddhācārā khuddācārā ahesuṁ. (pts note) | khuddācārā → So Sc Bm; Sdt omits khud-; St repeats lud-; Br luddh-. (pts note) | tesaññeva → ñeva (pts) | ahesuṁ → ti (pts)И вот, Васеттха, те существа, которые остались из этих существ, стали заниматься охотой.
Luddācārā khuddācārāti kho, vāseṭṭha, ‘suddā, suddā’ tveva akkharaṁ upanibbattaṁ.
luddācārā → ḷuddācārā (bj) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | suddā tveva → suddātveva (bjt) | tveva → tv eva (pts)„Занятие охотой — низкое занятие“, Васеттха, и [они стали зваться] „шудры“, и „шудры“ было возникшее [для них] слово.
Iti kho, vāseṭṭha, evametassa suddamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ anaññesaṁ, sadisānaṁyeva no asadisānaṁ, dhammeneva, no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva sattānaṁ → tesaṁ ñeva sattānam (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | evametassa suddamaṇḍalassa → evam etassa sudda-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)Так, Васеттха, [обозначаемое] этим старым, изначальным словом стало существовать [относящееся] к кругу шудр. Таковы [шудры], а не иные существа, подобные, а не неподобные, истинно, а не неистинно.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
Ahu kho so, vāseṭṭha, samayo, yaṁ khattiyopi sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts)И вот, Васеттха, пришло время, когда [некий] кшатрий, осуждая свои обычаи, оставил дом и стал странствовать бездомным, [говоря]:
‘samaṇo bhavissāmī’ti.„Я сделаюсь отшельником“.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
kho vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)И [некий] брахман, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …pe…
kho vāseṭṭha → vāseṭṭhā (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)и некий вайшья, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha, sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati:
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj); (sya-all) | suddopi kho vāseṭṭha → bhavissāmīti suddo pi (pts)и [некий] шудра, Васеттха, осуждая свои обычаи, оставил дом и стал странствовать бездомным, [говоря]:
‘samaṇo bhavissāmī’ti.„Я сделаюсь отшельником“.
Imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti ahosi, tesaṁyeva sattānaṁ anaññesaṁ, sadisānaṁyeva no asadisānaṁ, dhammeneva no adhammena.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | anaññesaṁ → aññesaṁ (sya-all) | tesaṁyeva → tesaṁ ñeva (pts) | sadisānaṁyeva → sadisānaṁ ñeva (pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt) | sadisānaṁyeva → sadisānaññeva (bjt) | samaṇamaṇḍalassa → samaṇa-maṇḍalassa (pts) | dhammeneva → dhammen eva (pts)Так, Васеттха, благодаря этим четырём кругам стал существовать круг отшельников. Таковы [отшельники], а не иные существа, подобные, а не неподобные, истинно, а не неистинно.
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca khattiyopi → abhisamparāyeca khattiyo pi (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
14. Duccaritādikathā14. О различном неблагом поведении
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | micchādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | micchādiṭṭhikammasamādāno → idaṁ padaṁ sī. ipotthakesu natthi (cck note) | micchā-diṭṭhiko → Bmr K add micchā-diṭṭhi-kamma-samādāno, and below. Cp. D. ii. 95, ante vol. i., p. 82. (pts note) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | duccaritaṁ caritvā → duccaritañcaritvā (th) | micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu → micchā-diṭṭhiko micchā-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)И вот, Васеттха, кшатрий, дурно ведущий себя телом, дурно ведущий себя в речи, дурно ведущий себя разумом, придерживающийся ложных взглядов, из-за преданности действиям, [проистекающим из] ложных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождается внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)И брахман, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)и вайшья, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)и шудра, Васеттха…
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | micchādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | duccaritaṁ caritvā → duccaritañcaritvā (th) | micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu → micchā-diṭṭhiko micchā-diṭṭhi-kammasamādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)и отшельник, Васеттха, дурно ведущий себя телом, дурно ведущий себя в речи, дурно ведущий себя разумом, придерживающийся ложных взглядов, из-за преданности действиям, [проистекающим из] ложных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождается внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sammādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | sammādiṭṭhikammasamādāno → idaṁ padaṁ sī. pī. potthakesu natthi (cck note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | sucaritaṁ caritvā → sucaritañcaritvā (th) | khattiyopi → khattiyo pi (pts) | sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu → sammā-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)И вот, Васеттха, кшатрий, хорошо ведущий себя телом, хорошо ведущий себя в речи, хорошо ведущий себя разумом, придерживающийся истинных взглядов, из-за преданности действиям, [проистекающим из] истинных взглядов, с распадом тела после смерти вновь рождается в благом небесном мире.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts)И брахман, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)и вайшья, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt, th)и шудра, Васеттха…
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | sammādiṭṭhikammasamādāno → (pts) | sucaritaṁ caritvā → sucaritañcaritvā (th) | samaṇopi → samaṇo pi (pts) | sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu → sammā-diṭṭhiko sammādiṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)так, Васеттха, [обозначаемое] этим старым, изначальным словом стало существовать [относящееся] к кругу кшатриев. Таковы [кшатрии], а не иные существа.
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (sya-all) | vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikammasamādānahetu (pts) | sukhadukkhapaṭisaṁvedī → sukhadukkhappaṭisaṁvedī (bj: machasaṁ) | vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (cck: syā.); vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikammasamādānahetu (cck: sī. pī.) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī → parammaraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | dvayakārī → dvaya-kārī (pts) | dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → dvaya-kārī vītimissa-diṭṭhiko vītimissa-diṭṭhi-kamma-samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukha-dukkha-paṭisaṁ vedī (pts)И вот, Васеттха, кшатрий, ведущий себя двояко, [и хорошо, и плохо] телом, ведущий себя двояко в речи, ведущий себя двояко разумом, придерживающийся смешанных взглядов, из-за преданности действиям, [проистекающим из] смешанных взглядов, с распадом тела после смерти испытывает и приятное и боль.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt, pts) | pe → spelled out in full (th)И брахман, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …
vessopi → vesso pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)и вайшья, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha …
suddopi → suddo pi (bjt, pts) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)и шудра, Васеттха…
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vimissakammasamādāno vimissakammasamādānahetu (sya-all) | vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → vītimissadiṭṭhiko vītimissadiṭṭhikamma samādānahetu (pts) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt, pts) | paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī → parammaraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukhadukkhapaṭisaṁvedī (th) | dvayakārī → dvaya-kārī (pts) | dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu → dvaya-kārī vītimissa-diṭṭhiko vītimissa-diṭṭhi-kamma samādāna-hetu (pts) | paraṁ → param (pts) | sukhadukkhappaṭisaṁvedī → sukha-dukkha-paṭisaṁvedī (pts)и отшельник, Васеттха, ведущий себя двояко, [и хорошо, и плохо] телом, ведущий себя двояко в речи, ведущий себя двояко разумом, придерживающийся смешанных взглядов, из-за преданности действиям, [проистекающим из] смешанных взглядов, с распадом тела после смерти испытывает и приятное и боль.
15. Bodhipakkhiyabhāvanā15. О постижении
Khattiyopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.
parinibbāyati → parinibbāti (bj, mr) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | parinibbāyati brāhmaṇopi → parinibbāti brāhmaṇo pi (bj) | diṭṭheva → diṭṭheyeva (sya-all) | parinibbāti → parinibbāyati (bj: machasaṁ) | parinibbāyati → parinibbāti (cck: ka.) | bodhi-pakkhiyānaṁ → Br pakkhiya-. (pts note) | va → K c 'eva. (pts note) | parinibbāyati → Bmr K parinibbāti. (pts note) | pe → Not in SS; K here repeats each clause in full. (pts note) | Samaṇo → Sd K omit this clause. (pts note) | khattiyopi → khattiyo pi (bjt)И вот, Васеттха, кшатрий, сдержанный телом, сдержанный в речи, сдержанный разумом и следующий семи свойствам, связанным с пробуждением, уже в [этом] зримом мире достигает высшего совершенства.
Brāhmaṇopi kho, vāseṭṭha …pe…
brāhmaṇopi → brāhmaṇo pi (bjt) | vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bjt) | pe → spelled out in full (th)И брахман, Васеттха…
vessopi kho, vāseṭṭha …
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | pe → spelled out in full (th)и вайшья, Васеттха…
suddopi kho, vāseṭṭha …
vāseṭṭha samaṇopi → vāseṭṭhā samaṇo pi (bj)и шудра, Васеттха…
samaṇopi kho, vāseṭṭha, kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | parinibbāyati imesañhi vāseṭṭha → parinibbāti imesaṁ hi vāseṭṭhā (bj) | diṭṭheva → diṭṭheyeva (sya-all) | samaṇopi → samaṇo pi (bjt)и отшельник, Васеттха, сдержанный телом, сдержанный в речи, сдержанный разумом и следующий семи свойствам, связанным с пробуждением, уже в [этом] зримом мире достигает высшего совершенства.
Imesañhi, vāseṭṭha, catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena.
vusitavā → (pts) | khīṇāsavo → Bmr K add vusitavā. (pts note) | sammadaññāvimutto → sammadaññā vimutto (my) | imesañhi vāseṭṭha → hi vāseṭṭhā (bjt) | parikkhīṇabhavasaṁyojano → parikkhīṇabhavasaññojano (bjt, th) | imesañhi vāseṭṭha → imesaṁ hi vāseṭṭhā (th) | vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto → kata-karaṇīyo ohita-bhāro anuppatta-sadattho parikkhīṇa-bhava-saṁyojano sammadaññā vimutto (pts) | aggamakkhāyati dhammeneva → aggam akkhāyati dhammen eva (pts)Ведь кто в этих четырёх разрядах, Васеттха, становится монахом, архатом, уничтожившим порочные свойства, достигшим совершенства, сделавшим то, что надлежит сделать, сложившим [с себя] бремя, достигшим своей цели, разрушившим узы бытия, освободившимся благодаря должному знанию — тот истинно, а не неистинно провозглашается первым в этих [разрядах].
Dhammo hi, vāseṭṭha, seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj, sya-all) | abhisamparāyañca → abhisamparāyeca (bj) | janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) | ceva → eva (pts) | abhisamparāyañca → abhisamparāyañ ca (pts)Ибо истина, Васеттха, — лучшее у людей в этом зримом мире и в будущем.
Brahmunā pesā, vāseṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā:
pesā vāseṭṭha → pi vāseṭṭhā (bj) | brahmunā pesā vāseṭṭha → brahmunāpi vāseṭṭhā (sya-all) | p → So SS; Bmr K omit esā, and read pi. Cp. D. iii. 1. 28, ante, vol i., p. 99. (pts note) | pesā → p esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁkumārena (pts)Брахмой Сананкумарой, Васеттха, произнесена эта строка:
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) gottapaṭisārino → paṭisāriṇo (bj: PTS) | gottapaṭisārino → gotta paṭisārino (pts)„Превыше кшатрий ищущих опору в родовитости; Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjācaraṇasampaṇṇo (bj) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)Но знающий и праведный богов превыше и людей“.
Sā kho panesā, vāseṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā, no duggītā. Subhāsitā, no dubbhāsitā. Atthasaṁhitā, no anatthasaṁhitā. Anumatā mayā.
vāseṭṭha → vāseṭṭhā gāthā (bj); vāseṭṭhā (sya-all) | gāthā → (bj) | sā → sāpi (sya-all) | atthasaṁhitā → atthasañhitā (bj note) | Sā → K adds pi. (pts note) | anatthasaṁhitā → anatthasañhitā (th) | panesā → pan esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁkumārena (pts) | anatthasaṁhitā → anattha-saṁhitā (pts)И вот эта строфа, Васеттха, хорошо изречена, а не плохо изречена Брахмой Сананкумарой. Хорошо произнесена, а не плохо произнесена. Связана с пользой, а не связана с бесполезностью. И одобрена мной.
Ahampi, vāseṭṭha, evaṁ vadāmi—
vāseṭṭha → vāseṭṭhā (bj) | ahampi vāseṭṭha → ahaṁpi vāseṭṭhā (sya-all) | ahampi → aham pi (pts)И я тоже, Васеттха, говорю так
Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) gottapaṭisārino → gotta-paṭisārino (pts)„Превыше кшатрий ищущих опору в родовитости; Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse”ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjācaraṇasampaṇṇo (bj) | vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa-sampanno (pts) so → (pts) | devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)Но знающий и праведный богов превыше и людей“”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Так сказал Благостный.
Attamanā vāseṭṭhabhāradvājā bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
vāseṭṭhabhāradvājā → vāseṭṭha-bhāradvājā (pts) | abhinandunti → abhinandun ti aggañña (pts)И удовлетворённые Васеттха и Бхарадваджа порадовались словам Благостного.
Aggaññasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
aggaññasuttaṁ → suttantaṁ (pts)Окончена “Аггання-сутта”. Четвёртая.