SampasādanīyasuttaСампасадания Сутта
1. Sāriputtasīhanāda1. Sāriputtasīhanāda
Evaṁ me sutaṁ—
sīhanādo → dutiyabhāge dīgha II 130 piṭṭhe (bj note) | + → sāriputta-sīhanādo (bjt) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.
nāḷandāyaṁ → nālandāyaṁ (bj: machasaṁ) | Pāvārikambavane → Cp. D. xvi. 1. 16, ante, vol. ii., p. 81. (pts note)Однажды Благостный пребывал в Наланде в манговой роще Паварика.
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)И вот уважаемый Сарипутта приблизился к Благостному; приблизившись, он приветствовал Благостного и сел в стороне. И, сидя в стороне, уважаемый Сарипутта так сказал Благостному:
“evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.
bhiññataro → So K here (D xvi. 1. 16, K -ātaro). (pts note) | evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)“Почтенный! Так верю я в Благостного, что [считаю:] не было, и не будет, и нет теперь другого отшельника или брахмана, более великого, более сведущего в том, что касается пробуждения”.
“Uḷārā kho te ayaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
uḷārā → oḷārā (sya-all) | āsabhī → So St Bmr; Sd K āsabhi-; Sc asabhi. (pts note) | sāriputta āsabhī vācā → sārīputta āsabhivācā (th) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)“Великое, славное слово произнёс ты, Сарипутта, и поистине охватил [его, словно] рыча львиным рыком:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;
evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts)„Господин! Так верю я в Благостного, что [считаю]:
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’ti.
sambodhiyanti kiṁ te → sambodhiyan ti kin nu (pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts)не было, и не будет, и нет теперь другого отшельника или брахмана, более великого, более сведущего в том, что касается пробуждения“.
Kiṁ te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
Kiṁ te → kiṁ nu kho te (sya-all), kinnu (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → kiṁnu (bj: PTS); kiṁ nu kho te (bj: syā) | te → kiṁ nu (cck: sī. pī.); kiṁ nu kho te (cck: syā.) | nu → So Sdt, D. xvi. 1. 16, and Sum-Scd; Sc adds te; Bmr Sum-Br kin te; K kiṁ nu kho te. (pts note) | kiṁ te → kin nu (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)Знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, всех тех Благостных, которые были в прошлом времени, — архатов, всецело пробуждённых, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁdhammā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁpaññā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁvihārī te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti?
evaṁdhammā → evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁ vimuttā (pts) | evaṁ-dhammā → Sc Bm K repeat te Bhagavanto ahesuṁ iti pi after each adjective. (pts note) | itipīti → itipī ti (bjt)„Эти Благостные были такого-то нрава, эти Благостные так-то учили, эти Благостные так-то постигали, эти Благостные так-то жили, эти Благостные так-то обрели освобождение“? ”
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:
pana te → kiṁ pana (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → (pts) | te → kiṁ pana (cck: sī. pī.) | pana → So SS, D. xvi. 1. 16; Bmr K add te. (pts note) | kiṁ → kim (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)“Тогда знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, всех тех Благостных, которые будут в будущем времени, — архатов, всецело пробуждённых, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṁdhammā … evaṁpaññā … evaṁvihārī … evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’”ti?
evaṁ-dhammā → SS here repeat te Bhagavanto bhavissanti iti pi after each adjective, but not Bmr K. (pts note) | itipīti → itipī ti (bjt) | evaṁsīlā → evaṁ-sīlā (pts) | itipi evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā → iti pi evaṁ-dhammā evaṁ-paññā evaṁ-vihārī evaṁ-vimuttā (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Эти Благостные будут такого-то нрава, эти Благостные будут так-то учить, эти Благостные будут так-то постигать, эти Благостные будут так-то жить, эти Благостные так-то обретут освобождение“? ”.
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Kiṁ pana te, sāriputta, ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito:
pana te → kiṁ pana (pts1ed) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | te → kiṁ pana (cck: sī. pī.) | pana → So SS Bm, D. xvi. 1. 16; Br panete; K adds te. (pts note) | te → So SS Bm, D. xvi. 1. 16; Br K omit. (pts note) | kiṁ → kim (pts)“Тогда знаешь ли ты, Сарипутта, полностью объяв разумом, меня, [живущего] теперь, — архата, всецело пробуждённого, [так, чтобы утверждать]:
‘evaṁsīlo bhagavā itipi, evaṁdhammo … evaṁpañño … evaṁvihārī … evaṁvimutto bhagavā itipī’”ti?
itipi → iti pi (bjt) | itipīti → itipī ti (bjt) | evaṁsīlo → evaṁ-sīlo (pts) | itipi evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī evaṁvimutto → iti pi evaṁ dhammo evaṁ-pañño evaṁ-vihārī evaṁ-vimutto (pts) | itipīti → iti pīti (pts)„Благостный такого-то нрава, Благостный так-то учит, Благостный так-то постигает, Благостный так-то живёт, Благостный так-то обретает освобождение“?”.
“No hetaṁ, bhante”.
bhante → bhanteti (sya-all) | hetaṁ → h etaṁ (pts)“Конечно нет, господин”.
“Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi.
ca → (bj, sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | ca hi → carahi (pts) | hi → ettha ca hi (bj: machasaṁ) | carahi → So SS; Bmr K ettha hi; cp. D. xvi. 1. 16. (pts note) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ n atthi (pts)“Итак, Сарипутта, ты не объял разумом и не знаешь здесь архатов, всецело пробуждённых в прошлом, будущем и настоящем.
Atha kiṁ carahi te ayaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:
sāriputta uḷārā āsabhī vācā → sārīputta oḷārā āsabhivācā (sya-all) | kiṁ carahi → kiñcarahi (bjt, th) | kiṁ → kiñ (pts) | sīhanādo → sīha-nādo (pts)Зачем же тогда, Сарипутта, ты произнёс это великое, славное слово и, поистине, охватил [его, словно] рыча львиным рыком:
‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’”ti?
evaṁpasanno → evaṁ pasanno (bjt, th, pts) | cetarahi → etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts)„Господин! Так верю я в Благостного, что [считаю]: не было, и не будет, и нет теперь других отшельников или брахманов, более великих и более сведущих в том, что касается пробуждения“? ”.
“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi.
Na kho me → na kho panetaṁ (sya-all, mr) | me → meṁ (bj) | meṁ → na kho panetaṁ (bj: sīmu, syā) | me → na kho panetaṁ (cck: syā. ka.) | me → So SS, D. xvi. 1. 17; Bmr K pan'; etaṁ. (pts note) | atītānāgatapaccuppannesu → atītānāgata-paccuppannesu (pts) | sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ → sammā-sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaṁ (pts)“Почтенный! Я не объял разумом и не знаю архатов, всецело пробуждённых в прошлом, будущем и настоящем.
Api ca me dhammanvayo vidito.
Api ca me → kho me bhante (bj, pts1ed, mr) | me → me bhante (pts) | me → me bhante (cck: sī. pī. ka.) | bhante → -8 So Sc; Sdt, D. xvi. 1. 17, omit me bhante; Bmr kho me bhante; K omits bhante. (pts note) | api ca → apica (th)[Мне] известно лишь находящееся в соответствии с истиной.
Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ.
daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (bj, pts1ed, mr); daḷhaddhālaṁ (sya-all) | daḷhuddhāpaṁ → daḷahuddāpaṁ (bj); daḷhuddāpaṁ (pts) | daḷahuddāpaṁ → daḷhuddhāpaṁ (bj: machasaṁ); daḷahaddhālaṁ (bj: syā) | daḷhuddhāpaṁ → daḷhuddāpaṁ (cck: sī. pī. ka.) | daḷhuddāpaṁ → So SS Br, D. xvi. 1. 17; Bm daḷhuddhāpaṁ; K daḷhaddhālaṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ → daḷhuddāpaṁ daḷhapākāra-toraṇaṁ eka-dvāraṁ (pts)Это, господин, как в пограничном городе царя, с надёжным рвом, надёжными стенами и башнями и одними воротами находится его страж —
Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā, ñātānaṁ pavesetā.
byatto → viyatto (sya-all, pts) | byatto → viyatto (bj: syā, PTS) | tatrassa → tatr assa (pts)мудрый, рассудительный, разумный, который задерживает незнакомых и пропускает знакомых и,
So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi.
biḷāranikkhamanamattampi → biḷāranissakkanamattampi (bj); viḷāranikkhamanamattaṁpi (sya-all); bilālanissakkanamattam pi (pts) | samantā → sāmantā (sya-all) | anupariyāyapathaṁ anukkamamāno → anupariyāya pathaṁ anukkamante (pts) | samantā → sāmantā (bj: sīmu, syā) | anukkamamāno → anukkamante (bj: PTS) | samantā → So SS, D. xvi. 1. 17; Bmr K sāmantā. (pts note) | anukkamante → So SS; Bmr K, D. xvi. 1. 17, anukkamamāno. (pts note) | na → Sdt omit. (pts note) | pākārasandhiṁ → pākāra-sandhiṁ (pts) | biḷāranikkhamanamattampi → bilāla-nissakkana-mattam pi (pts)проходя по дороге, окружающей весь этот город, может и не замечать щели в стене или отверстия в стене, через которые способна пролезть лишь кошка,
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)и думает:
‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.
kho → (bj, sya-all) | kho → So Sct, D. xvi. 1. 17; Sd Bmr K omit. (pts note) | imināva → iminā va (th, pts) | vāti → vā ti (pts)„Великий — тот, кто велик телом и входит или выходит из этого города, — может войти или выйти лишь через эти ворота“ —
Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito.
me → SS omit. (pts note) | evameva → evam eva (pts)так же точно и мне, господин, известно лишь находящееся в соответствии с истиной.
Ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu.
bhante → (sya-all, pts) | catūsu → catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | catūsu → catusuṁ (bj: PTS) | te → Bmr, D. xvi. 1. 17, add bhante. (pts note) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | satta sambojjhaṅge → sattasambojjhaṅge (bjt) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhitacittā (th) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalī-karaṇe catusu (pts) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhita-cittā (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts)Все те Благостные, господин, которые были в прошлом времени, архаты, всецело пробуждённые,— отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённые семью аспектами пробуждения, достигли, всецело пробуждённые, несравненного пробуждения.
Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti.
bhante → (bj) | catūsu → catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṁpe (bj: PTS) | bhante → -10 So K, D. xvi. 1. 17; Sc te bhagavante; Sd ta; St na; Bmr ye te bhante. (pts note) | yepi → ye pi (bjt, pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhitacittā (th) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalī-karaṇe catusu (pts) | suppatiṭṭhitacittā → supatiṭṭhita-cittā (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts) | sammāsambodhiṁ → sammā sambodhiṁ (pts)И все те Благостные, господин, которые будут в будущем времени, — архаты, всецело пробуждённые, — отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённые семью аспектами пробуждения, достигнут, всецело пробуждённые, несравненного пробуждения.
Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho.
dubbalīkaraṇe catūsu → dubbalīkāraṇe catusu (pts) | sambojjhaṅge → bojjhaṅge (pts) | abhisambuddho → Thus far D. xvi. 1. 17. (pts note) | bhagavāpi → bhagavā pi (bjt, pts) | pañca nīvaraṇe → pañcanīvaraṇe (bjt) | suppatiṭṭhitacitto → supatiṭṭhitacitto (th) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | suppatiṭṭhitacitto → supatiṭṭhita-citto (pts) | sambojjhaṅge yathābhūtaṁ → bojjhaṅge yathā-bhūtaṁ (pts)И [сам] Благостный, господин, — [живущий] теперь, архат, всецело пробуждённый, — отказавшись от пяти преград, постигнув причины, оскверняющие и ослабляющие разум, прочно утвердив ум в четырёх установлениях памятования, поистине наделённый семью аспектами пробуждения, достиг, всецело пробуждённый, несравненного пробуждения.
Idhāhaṁ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | dhammassavanāya → dhammasavaṇāya (bj) | idāhaṁ → idhāhaṁ (bj: machasaṁ) | dhammasavaṇāya → dhammassavaṇāya (bj: machasaṁ); dhammasavanāya (bj: PTS) | tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya → ten upasaṁkamiṁ dhamma-savanāya (pts)Некогда, господин, я приблизился к Благостному, чтобы послушать об истине.
Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṁ deseti uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ.
deseti → desesi (bj) | deseti uttaruttaraṁ → desesi uttaruttariṁ (pts) | desesi → deseti (bj: machasaṁ) | bhante → Sc omits bhante; K omits me. (pts note) | desesi → So Sc Bm K; Sdt Br deseti. (pts note) | kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → kaṇhasukkaṁ sappaṭibhāgaṁ (th) | deseti uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → desesi uttaruttariṁ paṇīta-paṇītaṁ kaṇha-sukka-sappaṭibhāgaṁ (pts)И вот, господин, Благостный наставил меня в истине — самой превосходной, самой возвышенной, напоминающей о чёрном и о белом.
Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṁ desesi uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ tathā tathāhaṁ tasmiṁ dhamme abhiññā idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhamagamaṁ; satthari pasīdiṁ:
uttaruttaraṁ → uttaruttariṁ (pts) | uttaruttaraṁ → uttāruttariṁ (bj: syā, PTS) | kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → kaṇhasukkaṁ sappaṭibhāgaṁ (th) | uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ → uttaruttariṁ paṇīta-paṇītaṁ kaṇha-sukka-sappaṭibhāgaṁ tathā (pts) | tathāhaṁ → haṁ (pts) | idhekaccaṁ → idh ekaccaṁ (pts) | niṭṭhamagamaṁ → niṭṭham agamaṁ (pts)И по мере того, господин, как Благостный наставил меня в истине — самой превосходной, самой возвышенной, напоминающей о чёрном и о белом, — я, познав здесь истину, до конца утвердился в единой истине из истин и уверовал в учителя:
‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅgho’ti.
sammāsambuddho → sammāsambuddho vata so (bj) | suppaṭipanno → supaṭipanno bhagavato (bj) | suppaṭipanno sāvakasaṅghoti → supaṭipanno saṅghoti (sya-all) | suppaṭipanno sāvakasaṅghoti aparaṁ → supaṭipanno saṁgho ti aparam (pts) | supaṭipanno → suppaṭipanno sāvakasaṁgho (bj: machasaṁ) | Saṁgho → Bmr sāvaka-saṁgho. (pts note) | sāvakasaṅghoti → sāvakasaṁghoti (ms2005)„Благостный — всецело пробуждённый, Благостным хорошо провозглашена истина, хорошо следует [за ним] община! “
1.1. Kusaladhammadesanā1.1. Kusaladhammadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti kusalesu dhammesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно хороших свойств.
Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṁ—
tatrime → tatrīme (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | tatrime → tatr ime (pts)Эти хорошие свойства здесь —
cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
sammappadhānā → samma-ppadhānā (pts) | pañcindriyāni → pañc indriyāni (pts)четыре основания памятования, четыре должных усилия, четыре основы сверхъестественных способностей, пять [духовных] способностей, пять сил, семь аспектов пробуждения, праведный восьмичленный путь.
Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttim paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)Здесь, господин, монах с уничтожением порочных свойств пребывает, сам познав, испытав и обретя в зримом мире лишённые порочных свойств освобождение сердца и освобождение постижения.
Etadānuttariyaṁ, bhante, kusalesu dhammesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно хороших свойств.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, yadidaṁ kusalesu dhammesu.
uttari → uttariṁ (bj) | dhammesu → dhammesu āyatanapaṇṇatti (bj) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttarim (pts) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | asesamabhijānāti → asesam abhijānāti (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts)Благостный постигает её целиком. И нет у Благостного, постигающего её целиком, чего-либо, что следовало бы постичь сверх этого и постижением чего другой отшельник или брахман стал бы более великим, более сведущим, чем Благостный, в том, что касается этих хороших свойств.
1.2. Āyatanapaṇṇattidesanā1.2. Об опорах восприятия
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti āyatanapaṇṇattīsu.
āyatanapaṇṇattīsu chayimāni → āyatanapaññattīsu chay imāni (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanapaññattīsu (bj: PTS) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatana-paññattīsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно сфер восприятия.
Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni.
imāni → Bm cha h'; imāni. (pts note) | chayimāni → chay imāni (pts) | ajjhattikabāhirāni → ajjhattika-bāhirāni (pts)Это, господин, — шесть внутренних и внешних сфер:
Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca.
rūpā → rūpāni (bj, mr) | cakkhuñceva rūpā → cakkhuva (bj) | sotañceva → rūpāni ca sotañca (bj); sotañca (sya-all) | ghānañceva → ghānañca (bj, sya-all) | ceva → ca (bj, sya-all) | cakkhuva → cakkhuñceva (bj: sīmu, machasaṁ) | sotañca → so tañceva (bj: PTS) | ghānañca → ghāṇañceva (bj: PTS) | ca → jivhāceva (bj: PTS) | ca → kāyoceva (bj: PTS) | ca → phoṭṭhabba ceva (bj: sīmu) | ca → manoceva (bj: PTS) | rūpā → rūpāni (cck: ka.) | rūpā → Sd Br rūpāni. (pts note) | eva → Br K omit eva, here and afterwards. (pts note) | cakkhuñceva rūpā → cakkhuva ca rūpāni (bjt) | cakkhuñceva → cakkhuṁ eva (pts) | sotañceva → sotañ eva (pts) | ghānañceva → ghānañ eva (pts)глаз и образы, ухо и звуки, нос и запахи, язык и вкусы, тело и касания, разум и явления.
Etadānuttariyaṁ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu.
āyatanapaṇṇattīsu → āyatanapaññattīsu (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно сфер восприятия.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ āyatanapaṇṇattīsu.
uttari → uttariṁ (bj) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttariṁ (pts) | āyatanapaṇṇattīsu aparaṁ → āyatanapaññattīsu aparam (pts) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatanappaṇṇattīsu (th) | asesamabhijānāti → asesam abhijānāti (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | āyatanapaṇṇattīsu → āyatana-paññattīsu (pts)Благостный постигает её целиком. И нет у Благостного, постигающего её целиком, чего-либо, что следовало бы постичь сверх этого и постижением чего другой отшельник или брахман стал бы более великим, более сведущим, чем Благостный, в том, что касается этих сфер восприятия.
1.3. Gabbhāvakkantidesanā1.3. Gabbhāvakkantidesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti gabbhāvakkantīsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно нисхождений в чрево [матери].
Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo.Это, господин, четыре нисхождения в чрево.
Idha, bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati; asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti.
idha → idha pana (sya-all) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | eva → Bmr omit c'; eva. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | mātukucchiṁ → eva mātu kucchiṁ (pts)Вот, господин, некто, несознательно, спускается в чрево матери, несознательно, пребывает в чреве матери, несознательно, выходит из чрева матери. Это— первое нисхождение в чрево.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchiṁ → hi kho mātu kucchiṁ (sya-all); pi kho mātu kucchiṁ (pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | pi → Bmr omit pi kho; K hi. (pts note) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)И затем, господин, вот некто, сознательно, спускается в чрево матери, несознательно, пребывает в чреве матери, несознательно, выходит из чрева матери. Это — второе нисхождение в чрево.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | sampajāno → sampajāno pi (bj: PTS) | mātukucchimhā → mātukucchismā (bj: PTS) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th, pts) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)И затем, господин, вот некто, сознательно, спускается в чрево матери, сознательно, пребывает в чреве матери, несознательно, выходит из чрева матери. Это — третье нисхождение в чрево.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati; sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti.
catutthā → catutthi (bj) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (pts) | catutthi → catuttha (bj: machasaṁ) | eva → So Scd; St pi c'; eva; Bmr K omit. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchimhā (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | mātukucchiṁ → eva mātu-kucchiṁ (pts)И затем, господин, вот некто, сознательно, спускается в чрево матери, сознательно, пребывает в чреве матери, сознательно, выходит из чрева матери. Это — четвёртое нисхождение в чрево.
Etadānuttariyaṁ, bhante, gabbhāvakkantīsu.
gabbhāvakkantīsu → gabbhāvakkantīsu ādesanavidhā desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно нисхождений в чрево [матери].
1.4. Ādesanavidhādesanā1.4. Ādesanavidhādesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti ādesanavidhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | ādesanavidhāsu → ādesana-vidhāsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно обнаружения состояний.
Catasso imā, bhante, ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)Это, господин, четыре обнаружения состояний.
Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati:Вот, господин, некто обнаруживает по внешнему признаку:
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
itipi → iti pi (bjt, pts) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)„Вот что в твоём сердце, таково твоё сердце, это твоя мысль“.
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
ce → SS omit ce. (pts note) | aññathā → K adds ti. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt, th) | aññathā → aññathāti (th) | bahuñcepi → bahuṁ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)И даже когда он обнаруживает многое, то это происходит так, а не иначе,
Ayaṁ paṭhamā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesanvidhā (th) | ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)и это — первое обнаружение состояний.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati:
api ca → apica (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts)И затем, господин, некто обнаруживает не по внешнему признаку, а обнаруживает, слыша голос человека, или человеческих существ, или божеств:
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | itipi → iti pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)„Вот что в твоём сердце, таково твоё сердце, это твоя мысль“.
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
pi → SS va. (pts note) | aññathā → Sc K add ti. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt) | aññathā → aññathāti (th) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)И даже когда он обнаруживает многое, то это происходит так, а не иначе,
Ayaṁ dutiyā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)и это — второе обнаружение состояний.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati:
nāpi → na pi (pts) | api ca → apica (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts) | vitakkavipphārasaddaṁ → vitakka-vipphāra-saddaṁ (pts)И затем, господин, некто обнаруживает не по внешнему признаку, обнаруживает, не слыша голоса человека, или нечеловеческих существ, или божеств, а обнаруживает, слыша сосредоточенный голос, исходящий от сосредоточившего внимание и размышляющего:
‘evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittan’ti.
evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts) | itthampi → ittham pi (pts) | itipi → iti pi (pts) | cittanti → cittan ti (pts)„Вот что в твоём сердце, таково твоё сердце, это твоя мысль“.
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
aññathā → aññathāti (sya-all) | pi → So Sc Bmr K; Sdt va. (pts note) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my, bjt) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)И даже когда он обнаруживает многое, то это происходит так, а не иначе,
Ayaṁ tatiyā ādesanavidhā.
ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)и это — третье обнаружение состояний.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānāti:
avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (bj); vitakkavicārasamādhiṁ (sya-all, mr) | avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (bj) | nāpi → napi (sya-all, pts) | samāpannassa → vitakkavicārasamādhisamāpannassa (syā. ka.) a. ni. 3.61 passitabbaṁ (cck note) | samādhiṁ → -2 So SS (Sc samādhi); Bmr api ca kho vitakka-vicārasamādhi-; K atha kho vitakka-vicāra-samādhiṁ. (pts note) | api ca kho avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ → athakho vitakkavicārasamādhiṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | heva → h eva (pts) | nāpi → na pi (pts) | vitakkavipphārasaddaṁ → vitakkavipphāra-saddaṁ (pts)И затем, господин, некто обнаруживает не по внешнему признаку, обнаруживает, не слыша голоса человека, или нечеловеческих существ, или божеств, обнаруживает, не слыша сосредоточенный голос, исходящий от сосредоточившего внимание и размышляющего, а постигает, охватывая сердца [других] сердцем, которое, не сосредоточиваясь и не размышляя, достигло сосредоточенности:
‘yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṁ nāma vitakkaṁ vitakkessatī’ti.
imaṁ → amuṁ (pts) | paṇihitā → -3 So Sc Bmr K; Sdt mano panihitā saṁkhārā. (pts note) | amuṁ → So Sc; Sdt amun; Bmr K imaṁ. (pts note) | manosaṅkhārā → mano-saṁkhārā (pts)„К чему устремлены [свойства], составляющие разум этого почтенного, над тем именно вскоре и сосредоточится его ум“.
So bahuñcepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā.
aññathā → aññathāti (bj, sya-all) | bahuñcepi → bahuṁ cepi (my) | bahuñcepi → bahuñ ce pi (pts) | tatheva → tath eva (pts)И даже когда он обнаруживает многое, то это происходит так, а не иначе,
Ayaṁ catutthā ādesanavidhā.
ayaṁ → ayaṁ bhante (sya-all) | ādesanavidhā → ādesana-vidhā (pts)и это — четвёртое обнаружение состояний.
Etadānuttariyaṁ, bhante, ādesanavidhāsu.
ādesanavidhāsu → ādesanavidhāsu dassanasamāpatti desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | ādesanavidhāsu → ādesana-vidhāsu (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно обнаружения состояний.
1.5. Dassanasamāpattidesanā1.5. Dassanasamāpattidesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti dassanasamāpattīsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | dassanasamāpattīsu → dassana-samāpattīsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно достижений видения.
Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo.
dassanasamāpattiyo → dassana-samāpattiyo (pts)Это, господин, четыре достижения видения.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
citte → For the following passage cp. D. xxii. 5, ante, vol. ii., p. 293. (pts note) | aṭṭhi-miñjā → So SS; Bmr K miñjaṁ as in xxii. 5. (pts note) | kheḷo → SS khelo. (pts note) | siṅghānikā → So SS Bm K; Br siṅghanikā; cp. xxii. 5. (pts note) | anvāya → Bmr K pa down to tathārūpaṁ. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)Вот, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом глядит на это тело — снизу от ступней и доверху, до волос на макушке — как на обёрнутое в кожу, полное разнообразных нечистот, [осознавая]:
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāra (bj) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | nahāra → nhāru (bj: syā, PTS) | aṭṭhi → aṭṭhi (bj: syā, PTS) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | lomā → K pa down to lasikā. (pts note) | dantā → Bm pa down to lasikā. (pts note) | muttaṁ → Bmr muttan ti. (pts note) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhi-miñjā (pts) | medo → medu (pts)„Есть у этого тела волосы, волоски, ногти, зубы, кожа, мясо, жилы, кости, костный мозг, почки, сердце, печень, плевра, селезёнка, лёгкие, потроха, кишки, желудок, кал, желчь, флегма, гной, кровь, пот, жир, слезы, сыворотка, слюна, сопли, синовиальная жидкость, моча“.
Ayaṁ paṭhamā dassanasamāpatti.Это — первое достижение видения.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | imameva → imañceva (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)И затем, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом глядит на это тело — снизу от ступней и доверху, до волос на макушке — как на обёрнутое в кожу, полное разнообразных нечистот, [осознавая]:
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all, pts) | + → nakhā dantā (bjt)„Есть у этого тела волосы, волоски, ногти, зубы, кожа, мясо, жилы, кости, костный мозг, почки, сердце, печень, плевра, селезёнка, лёгкие, потроха, кишки, желудок, кал, желчь, флегма, гной, кровь, пот, жир, слезы, сыворотка, слюна, сопли, синовиальная жидкость, моча“.
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa lohitaṁ (bjt) | chavimaṁsalohitaṁ → chavi-maṁsa-lohitaṁ (pts)И идя дальше, он видит под кожей, мясом, кровью человека скелет.
Ayaṁ dutiyā dassanasamāpatti.
dassana-samāpatti → SS insert pe. (pts note)Это — второе достижение видения.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
pe → Bm and K repeat the previous sentence, each with its pa. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | imameva → imañceva (bjt) | pūraṁ nānappakārassa → pūrannānappakārassa (th)И затем, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом глядит на это тело — снизу от ступней и доверху, до волос на макушке — как на обёрнутое в кожу, полное разнообразных нечистот, [осознавая]:
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all)„Есть у этого тела волосы, волоски, ногти, зубы, кожа, мясо, жилы, кости, костный мозг, почки, сердце, печень, плевра, селезёнка, лёгкие, потроха, кишки, желудок, кал, желчь, флегма, гной, кровь, пот, жир, слезы, сыворотка, слюна, сопли, синовиальная жидкость, моча“.
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa lohitaṁ (bjt) | chavimaṁsalohitaṁ → chavi-maṁsa-lohitaṁ (pts)И идя дальше, он видит под кожей, мясом, кровью человека скелет
Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca.
patiṭṭhitañca → patiṭṭhitaṁ ca (bjt) | idha loke → idhaloke (th) | viññāṇasotaṁ → viññāṇa-sotaṁ (pts) | idha loke patiṭṭhitañca → idha-loke patiṭṭhitañ ca (pts) | patiṭṭhitañca → patiṭṭhitañ ca (pts)и постигает поток сознания человека, непрерывный с обеих сторон — утверждённый в этом мире и утверждённый в том мире.
Ayaṁ tatiyā dassanasamāpatti.
dassanasamāpatti → dassana-samāpatti (pts)Это — третье достижение видения.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:И затем, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом глядит на это тело — снизу от ступней и доверху, до волос на макушке — как на обёрнутое в кожу, полное разнообразных нечистот, [осознавая]:
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… lasikā muttan’ti.
muttanti → muttaṁ (sya-all)„Есть у этого тела волосы, волоски, ногти, зубы, кожа, мясо, жилы, кости, костный мозг, почки, сердце, печень, плевра, селезёнка, лёгкие, потроха, кишки, желудок, кал, желчь, флегма, гной, кровь, пот, жир, слезы, сыворотка, слюна, сопли, синовиальная жидкость, моча“.
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati.
ca → Sdt omit. (pts note) | purisassa → K inserts ca. (pts note) | chavimaṁsalohitaṁ → chavimaṁsa-lohitaṁ (pts)И идя дальше, он видит под кожей, мясом, кровью человека скелет
Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca.
idha loke → idhaloke (th) | idha loke appatiṭṭhitañca → idha-loke appatiṭṭhitañ ca (pts) | appatiṭṭhitañca → appatiṭṭhitañ ca (pts)и постигает поток сознания человека, непрерывный с обеих сторон — не утверждённый в этом мире и не утверждённый в том мире.
Ayaṁ catutthā dassanasamāpatti.
dassanasamāpatti → dassana-samāpatti (pts)Это — четвёртое достижение видения.
Etadānuttariyaṁ, bhante, dassanasamāpattīsu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно достижений видения.
1.6. Puggalapaṇṇattidesanā1.6. Puggalapaṇṇattidesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti puggalapaṇṇattīsu.
puggalapaṇṇattīsu sattime → puggalapaññattīsu satt ime (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggalapaññattisu (bj: sīmu) | aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggala-paññattīsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно постижения личностей.
Sattime, bhante, puggalā.
sattime → satt ime (pts)Это, господин, семь личностей:
Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhi diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī.
kāyasakkhi → kāyasakkhī (cck, pts) | saddhānusārī → Sc omits. (pts note)освободившиеся обоими путями, освободившиеся постижением, имеющие свидетельство тела, получившие [правильные] взгляд, освобождённые верой, следующие праведности, следующие вере.
Etadānuttariyaṁ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.
puggalapaṇṇattīsu aparaṁ → puggalapaññattīsu aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | puggalapaṇṇattīsu → puggala-paññattīsu (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно постижения личностей.
1.7. Padhānadesanā1.7. Padhānadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti padhānesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно усилий.
Sattime, bhante, sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo.
sambojjhaṅgā → bojjhaṅgā (sya-all, pts) | viriyasambojjhaṅgo → vīriya (bj: machasaṁ) | bojjhaṅgā → Bmr sambojjhaṅgā. For the seven bojjhaṅgas cp. D. xvi. 1. 9; xxii. 16. (pts note)Это, господин, семь аспектов пробуждения: аспект пробуждения, состоящий в памятовании, аспект пробуждения, состоящий в исследовании истины. Аспект пробуждения, состоящее в усердии, аспект пробуждения, состоящий в радости, аспект пробуждения, состоящий в умиротворённости, аспект пробуждения, состоящий в сосредоточенности, аспект пробуждения, состоящий в уравновешенности.
Etadānuttariyaṁ, bhante, padhānesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно усилий.
1.8. Paṭipadādesanā1.8. Paṭipadādesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti paṭipadāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно путей [совершенствования].
- Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiññā,
dukkhā paṭipadā → dukkhāpaṭipadā (th)Это, господин, четыре пути: болезненный, медленно постигаемый путь; - dukkhā paṭipadā khippābhiññā,
dukkhā paṭipadā → dukkhāpaṭipadā (th)болезненный, быстро постигаемый путь; - sukhā paṭipadā dandhābhiññā,
sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (th)приятный, медленно постигаемый путь; - sukhā paṭipadā khippābhiññāti.
khippābhiññā → Sc K add ti. (pts note) | sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (th)приятный, быстро постигаемый путь.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṁ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca.
ayaṁ → ayaṁ pana (sya-all) | ayaṁ → Sc yaṁ. K in each clause adds pana. (pts note) | ubhayeneva → ubhayen eva (pts)Когда, господин, путь болезненный и медленно постигаемый, то этот путь, господин, зовётся вдвойне низким из-за болезненности и медленности.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati.
pana → (pts) | ayaṁ → Bmr add pana, and below. (pts note)Когда, господин, путь болезненный и быстро постигаемый, то этот путь, господин, зовётся низким из-за болезненности.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati.
pana → (pts)Когда, господин, путь приятный и медленно постигаемый, то этот путь, господин, зовётся низким из-за медленности.
Tatra, bhante, yāyaṁ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṁ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca.
pana → (pts) | ubhayeneva → ubhayen eva (pts)Когда, господин, путь приятный и быстро постигаемый, то этот путь, господин, зовётся вдвойне возвышенным из-за приятности и быстроты.
Etadānuttariyaṁ, bhante, paṭipadāsu.
paṭipadāsu → paṭipadāsu bhassasamācārādi desanā (bj) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно путей [совершенствования].
1.9. Bhassasamācārādidesanā1.9. Bhassasamācārādidesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti bhassasamācāre.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | bhassasamācāre → bhassa-samācāre (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно поведения в словах.
Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasañhitaṁ vācaṁ bhāsati na ca vebhūtiyaṁ na ca pesuṇiyaṁ na ca sārambhajaṁ jayāpekkho;
musāvādupasañhitaṁ → musāvādūpasaṁhitaṁ (bj) | na ca → (sya-all) | pesuṇiyaṁ → pesuniyaṁ (bj: machasaṁ) | jayāpekkho → Sd jāyāmekho; St jayāmekho. (pts note) | ceva musāvādupasañhitaṁ → eva musāvādūpasaṁhitaṁ (pts)Ведь когда кто-либо, господин, стремится к успеху, он должен произносить речь, не связанную ни с ложью, ни с причинением зла, ни с клеветой, ни с раздором, —
mantā mantā ca vācaṁ bhāsati nidhānavatiṁ kālena.
ca vācaṁ → vācam (pts) | mantā → Bmr K add ca. (pts note) | mantā mantā → mantāmantā (th)произносить речь, всецело связанную со священными текстами, достопамятную, своевременную.
Etadānuttariyaṁ, bhante, bhassasamācāre.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | bhassasamācāre → bhassa-samācāre (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно поведения в словах.
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti purisasīlasamācāre.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | purisasīlasamācāre → purisa-sīla-samācāre (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно нравственного поведения людей.
Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṁ nijigīsanako, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca.
nijigīsanako → nijihiṁsanako (bj); nijigiṁsanako (sya-all); nijigiṁsitā (pts1ed) | sacco → (bj) | nippesiko → nipphesiko (sya-all) | bhojane → bhojanesu (sya-all) | kalyāṇapaṭibhāno → kalyāṇapaṭibhāṇo (sya-all) | ca → care (sya-all) | nijigīsanako → nijigiṁsitā (pts) | āraddhavīriyo jhāyī → āraddhaviriyo ñāyī (pts) | matimā → mutimā (pts) | nijihiṁsanako → nijigīṁsanako (bj: syā); nijigīsanako (bj: machasaṁ) | nijigīsanako → jijigiṁsanako (cck: syā.); nijigiṁsitā (cck: sī. pī.) | kuhako → Cp. D. i. 1. 20. (pts note) | nijigiṁsitā → So Sc (and D. i. 1. 20); Sdt -satā; Bm K -sanako; Br nijigisanako. (pts note) | bhojane → So SS Bmr; K bhojanesu. (pts note) | sama-kārī → So St Bm K Sum; Scd Br sampajānakārī, cp. D. ii. 65. (pts note) | ñāyī → So Bm K; SS ñāyi; Br Sum jhāyī. (pts note) | mutimā → So SS Bm; Br K matimā. (pts note) | ca → K care. (pts note) | cassa → assa (pts) | guttadvāro → gutta-dvāro (pts) | samakārī jāgariyānuyogamanuyutto → sama-kārī jāgariyānuyogam anuyutto (pts) | āraddhavīriyo jhāyī → āraddha-viriyo ñāyī (pts)Ведь человек, господин, должен быть правдивым, верующим, не обманщиком, не болтуном, не прорицателем, не фокусником, не желающим страстно все новой и новой прибыли, охраняющим врата жизненных способностей, знающим меру в пище, мягким в действиях, склонным к бодрствованию, не ленивым, полным сил, знающим, вдумчивым, приятным в речах, должного поведения, стойким, понимающим, не жадным до желаний, помнящим, рассудительным.
Etadānuttariyaṁ, bhante, purisasīlasamācāre.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | purisasīlasamācāre → purisa-sīla-samācāre (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно нравственного поведения людей.
1.10. Anusāsanavidhādesanā1.10. Anusāsanavidhādesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti anusāsanavidhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | anusāsanavidhāsu → anusāsana-vidhāsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно видов наставлений.
Catasso imā, bhante, anusāsanavidhā—
anusāsanavidhā → anusāsana-vidhā (pts)Это, господин, четыре вида наставлений.
jānāti, bhante, bhagavā aparaṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā
aparaṁ → paraṁ (bj, sya-all) | aparaṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | paraṁ → aparaṁ (bj: machasaṁ); parapuggalaṁ (bj: PTS) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | parikkhayā → SS add rāga-dosa-mohānaṁ; but the next clause shows that these cannot be the three meant here. Cp. D. xvi. 2. 7. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)„Эта личность, осуществив то, в чем была наставлена, избавившись от трёх уз, станет вступившей в поток, не подверженной падению, уверенной, движущейся к пробуждению“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī’ti.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosamohānaṁ (pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)„Эта личность, осуществив то, в чем была наставлена, избавившись от трёх уз, сведя на нет страсть, ненависть и заблуждения, станет единожды возвращающейся, которая, вернувшись ещё раз в этот мир, положит конец боли“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | lokāti → lokā ti (pts)„Эта личность, осуществив то, в чем была наставлена, избавившись от пяти уз низкого порядка, станет самопроизвольно родившейся [в высшем мире], достигшей там освобождения, не подверженной возвращению из того мира“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti.
khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ → parikkhayā anāsavañcetovimuttiṁ (sya-all) | khayā → K parikkhayā. (pts note) | sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | tathā paṭipajjamāno → tathāpaṭipajjamāno (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)„Эта личность, осуществив то, в чем была наставлена, с уничтожением порочных свойств, сама познав, испытав и обретя в зримом мире лишённые порочных свойств освобождение сердца и освобождение постижения, пребудет [в таком состоянии]“.
Etadānuttariyaṁ, bhante, anusāsanavidhāsu.
anusāsanavidhāsu aparaṁ → anusāsani vidhāsu aparam (pts) | anusāsani → Bmr K anusana. (pts note) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно видов наставлений.
1.11. Parapuggalavimuttiñāṇadesanā1.11. Parapuggalavimuttiñāṇadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti parapuggalavimuttiñāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | parapuggalavimuttiñāṇe → para-puggala-vimutti-ñāṇe (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно знания о [степени] освобождения других личностей.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | paraṁ puggalaṁ → para-puggalaṁ (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all, pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | avinipātadhammo → avinipāta-dhammo (pts) | sambodhiparāyaṇoti → sambodhi-parāyano ti (pts)„Эта личность, избавившись от трёх уз, станет вступившей в поток, не подверженной падению, уверенной, движущейся к пробуждению“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
paraṁ puggalaṁ → parapuggalaṁ (pts) | yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī’ti.
bhavissati → (sya-all) | bhavissati sakideva → sakid eva (pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | rāgadosamohānaṁ → rāga-dosa-mohānaṁ (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)„Эта личность, избавившись от трёх уз, сведя на нет страсть, ненависть и заблуждения, станет единожды возвращающейся, которая, вернувшись ещё раз в этот мир, положит конец боли“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’ti.
anāvattidhammo → anāvattidhammā (bj) | bhavissati → (sya-all, pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | anāvattidhammo → anāvatti-dhammo (pts) | lokāti → lokā ti (pts)„Эта личность, избавившись от пяти уз низкого порядка, станет самопроизвольно родившейся [в высшем мире], достигшей там освобождения, не подверженной возвращению из того мира“.
Jānāti, bhante, bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā:
yonisomanasikārā → yoniso manasikārā (bjt) | yonisomanasikārā → yoniso-manasikārā (pts)Вот, господин, Благостный, тщательно устремив ум, знает в своём сердце о другой личности:
‘ayaṁ puggalo āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti.
paññāvimuttiṁ → paññā vimuttiṁ (bjt) | sacchikatvā → sacchi katvā (bjt) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ → anāsavañcetovimuttiṁ (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva → ceto-vimuttiṁ paññā-vimuttiṁ diṭṭhe va (pts)„Эта личность с уничтожением порочных свойств, сама познав, испытав и обретя в зримом мире лишённые порочных свойств освобождение сердца и освобождение постижения, пребудет [в таком состоянии]“.
Etadānuttariyaṁ, bhante, parapuggalavimuttiñāṇe.
parapuggalavimuttiñāṇe aparaṁ → paraṁ puggalaṁ vimuttiñāṇe aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | parapuggalavimuttiñāṇe → paraṁ puggalaṁ vimutti-ñāṇe (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно знания о [степени] освобождения других личностей.
1.12. Sassatavādadesanā1.12. Sassatavādadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti sassatavādesu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | sassatavādesu → sassata-vādesu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно учения о вечности.
Tayome, bhante, sassatavādā.
tayome → tayo me (bjt, pts) | sassatavādā → sassata-vādā (pts)Это, господин, три учения о вечности.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
Idha → Cp. D. i. 1. 31, ante, vol. i., p. 13. (pts note) | anvāya → -3 Bmr K substitute pa. (pts note) | + → padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammā manasikāramanvāya (bjt) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathārūpañcetosamādhiṁ (th) | pe → spelled out in full (pts) | yathāsamāhite → yathā samāhite (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)Вот, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что вспоминает сосредоточенным разумом различные места, где пребывал в прежних [существованиях],
Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattāḷīsampi (bj, sya-all); cattārīsam pi (pts) | idhūpapannoti → idhupapannoti (sya-all) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: PTS) | cattāḷīsampi → cattālisampi (bj: syā); cattārisaṁ (bj: PTS) | udapādiṁ → uppādi (bj: PTS) | vīsatim → Bmr K vīsaṁ. (pts note) | upapādiṁ → SS uppādiṁ; Bmr K udapādiṁ. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th) | dvepi → dve pi (bjt, pts) | tissopi → tisso pi (bjt, pts) | catassopi → catasso pi (bjt, pts) | pañcapi → pañca pi (bjt, pts) | dasapi → dasa pi (bjt, pts) | anekānipi → anekāni pi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi → sataṁpi jātiṁ sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jāti-sata-sahassam pi anekāni pi jāti-satāni anekāni pi jāti-sahassāni anekāni pi jāti-sata-sahassāni (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁgotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo (pts) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)а именно: в одном рождении, в двух рождениях, в трёх рождениях, в четырёх рождениях, в пяти рождениях, в десяти рождениях, в двадцати рождениях, в тридцати рождениях, в сорока рождениях, в пятидесяти рождениях, в ста рождениях, в тысяче рождений, в сотне тысяч рождений, во многих сотнях рождений, во многих тысячах рождений, во многих сотнях тысяч рождений: „Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом месте. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я был вновь рождён здесь“ — так вспоминает он во всех обстоятельствах и подробностях различные места, где пребывал в прежних [существованиях].
So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)И он говорит:
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi—saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti.
vāti anāgataṁpāhaṁ → vā loko anāgatañca khvāhaṁ (bj) | atītampāhaṁ → atītaṁ cāhaṁ (sya-all) | atītampāhaṁ → atītaṁ vāhaṁ (bj: syā); atītampihaṁ (bj: PTS) | saṁvaṭṭi → saṁvaṭṭi vā ... vivaṭṭi vā (bj: sīmu) | ahaṁ → So SS; Bmr pāhaṁ; K cāhaṁ (so in next clause, and in the repetitions 14 and 15). (pts note) | addhānaṁ → SS insert na here and in the next clause; similarly in 14, but not in 15. (pts note) | ti → Sdt omit. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | vā → pi (bjt) | vāti → pi ti (bjt) | atītampāhaṁ → atītaṁ p ahaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)„Я знаю прошедшие времена, свёртывался ли мир или развёртывался,
Anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi—saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti.
anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ cāhaṁ (sya-all) | addhānaṁ → addhānaṁ na (pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatampāhaṁ (bjt) | vāti → vā ti (bjt, pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ p ahaṁ (pts)но я не знаю будущих времён, будет ли мир свёртываться или развёртываться.
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
esikaṭṭhāyiṭṭhito te ca → esikaṭṭhāyī ṭhito teca (bj) | kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → ca kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all) | kūṭaṭṭho → kuṭaṭṭo (bj: syā) | atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | esikaṭṭhāyiṭṭhito → esika-ṭṭhāyi-ṭṭhito (pts) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)Вечны и своё ‘я’, и мир — бесплодный, стоящий, как вершина, установленный прочно, как столп, — и, когда эти существа странствуют, переходят из одного существования в другое, оставляют существование, вновь рождаются, это также вечно“.
Ayaṁ paṭhamo sassatavādo.
paṭhamo → bhante dutiyo (bj) | sassatavādo → sassata-vādo (pts)Это — первое учение о вечности.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | pe → spelled out in full (pts) | cetosamādhiṁ → ceto-samādhiṁ (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbe-nivāsaṁ (pts)И затем, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что вспоминает сосредоточенным разумом различные места, где пребывал в прежних [существованиях],
Seyyathidaṁ—ekampi saṁvaṭṭavivaṭṭaṁ dvepi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṁvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
tīṇipi → vīsampi (bj) | cattāripi → tiṁsampi (bj) | pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi → cattāḷīsampi (bj) | idhūpapannoti → idhupapannoti (sya-all) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | seyyathīdaṁ → seyyathidaṁ (bj: machasaṁ) | saṁvaṭṭa-vivaṭṭāni → -5 Bmr K omit. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | dvepi → dve pi (bjt) | tīṇipi → tīṇi pi (bjt) | cattāripi → cattāri pi (bjt) | pañcapi → pañca pi (bjt) | dasapi → dasa pi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evannāmo evaṁgotto (bjt) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁgotto (th)а именно: в одном [периоде] свёртывания и развёртывания [мира], в двух [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в трёх [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в четырёх [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в пяти [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в десяти [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в двадцати [периодах] свёртывания и развёртывания [мира]: „Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом месте. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я был вновь рождён здесь“ — так вспоминает он во всех обстоятельствах и подробностях различные места, где пребывал в прежних [существованиях].
So evamāha:
evamāha → evam āha atītaṁ kho (pts)И он говорит:
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti.
vā → pi (bj, pts) | vāti anāgataṁpāhaṁ → pīti anāgatampāhaṁ (bj) | atītampāhaṁ → atītaṁ kho cāhaṁ (sya-all) | ahaṁ → -6 So SS: Bmr pāhaṁ: K kho cāham. (pts note) | pi → So SS: Bmr K vā. (pts note) | loko → -8 So SS: Bmr K vā ti. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | vāti → vā loko (bjt) | vāti → pi loko anāgataṁ (pts)„Я знаю прошедшие времена, свёртывался ли мир или развёртывался,
Anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti.
vā → pi (bj) | vāti → pīti (bj) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatañca khvāhaṁ (sya-all) | ca → So Sd Bmr K; Sc omits; St va. (pts note) | anāgataṁpāhaṁ → ca kho ahaṁ (pts) | vāti → vā ti (pts)и я знаю будущие времена, будет ли мир свёртываться или развёртываться.
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito.
esikaṭṭhāyiṭṭhito te ca → esikaṭṭhāyī ṭhito teca (bj) | kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all)Вечны и своё ‘я’, и мир — бессмертный, стоящий, как вершина, установленный прочно, как столп, —
Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | te ca → teca (bjt) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)и, когда эти существа странствуют, переходят из одного существования в другое, оставляют существование, вновь рождаются, это также вечно“.
Ayaṁ dutiyo sassatavādo.
dutiyo sassatavādo puna caparaṁ → (bj) | + → bhante (bjt) | sassatavādo → sassata-vādo (pts)Это — второе учение о вечности.
Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | ātappamanvāya → ātappam anvāya (pts) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathā-rūpaṁ ceto samādhiṁ (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)И затем, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что вспоминает сосредоточенным разумом различные места, где пребывал в прежних [существованиях],
Seyyathidaṁ—dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (sya-all); cattārīsam pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | seyyathīdaṁ → Br K insert pa. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | seyyathidaṁ dasapi → seyyathīdaṁ dasa pi (bjt) | cattālīsampi → cattāḷīsampi (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th)а именно: в десяти [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в двадцати [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в тридцати [периодах] свёртывания и развёртывания [мира], в сорока [периодах] свёртывания и развёртывания [мира]: „Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом месте. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я был вновь рождён здесь“ — так вспоминает он во всех обстоятельствах и подробностях различные места, где пребывал в прежних [существованиях].
So evamāha:
evamāha → evam āha (pts)И он говорит:
‘atītampāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti;
atītampāhaṁ → atītaṁ cāhaṁ (sya-all) | loko → So Scd; St vivaṭṭiṭṭhi pi; Bm vivaṭṭi piti; Br K vivaṭṭi pīti. (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (my) | saṁvaṭṭipi → saṁvaṭṭi pi (bjt) | atītampāhaṁ → atītaṁ p ahaṁ (pts) | saṁvaṭṭipi → saṁvaṭṭi pi loko vivaṭṭi pi (pts)„Я знаю прошедшие времена, свёртывался ли мир или развёртывался, и я знаю будущие времена, будет ли мир свёртываться или развёртываться.
anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti.
anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ cāhaṁ (sya-all) | vivaṭṭissatipīti → vivaṭṭissati pi loko ti (pts) | anāgataṁpāhaṁ → anāgatampāhaṁ (bjt) | saṁvaṭṭissatipi → saṁvaṭṭissati pi (bjt) | vivaṭṭissatipīti → vivaṭṭissati pīti (bjt) | anāgataṁpāhaṁ → anāgataṁ p ahaṁ (pts) | saṁvaṭṭissatipi → saṁvaṭṭissati pi loko vivaṭṭissati pi (pts)
Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito.
kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito → kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito (sya-all)Вечны и своё ‘я’, и мир — бесплодный, стоящий, как вершина, установленный прочно, как столп, —
Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisaman’ti.
atthi tveva → atthitveva (my, bjt, th) | te ca → teca (bjt) | tveva sassatisamanti → tv eva sassati-saman ti (pts)и, когда эти существа странствуют, переходят из одного существования в другое, оставляют существование, вновь рождаются, это также вечно“.
Ayaṁ tatiyo sassatavādo,
ayaṁ → ayaṁ bhante (sya-all)Это — третье учение о вечности.
etadānuttariyaṁ, bhante, sassatavādesu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | sassatavādesu → sassata-vādesu (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно учений о вечности.
1.13. Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā1.13. Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbe-nivāsānussati-ñāṇe (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно знания о воспоминании прежних мест пребывания.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
ātappamanvāya → ātappam anvāya (pts) | tathārūpaṁ cetosamādhiṁ → tathā-rūpaṁ ceto-samādhiṁ (pts) | yathāsamāhite → yathā samāhite (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → aneka-vihitaṁ pubbe nivāsaṁ (pts)Вот, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что вспоминает сосредоточенным разумом различные места, где пребывал в прежних [существованиях],
Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe,
cattālīsampi → cattāḷīsampi (bj, sya-all); cattārīsam pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | pi → Bmr sataṁ pi jātiyo; K sataṁ pi jātiṁ, and onwards. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt) | dvepi → dve pi (bjt, pts) | tissopi → tisso pi (bjt, pts) | catassopi → catasso pi (bjt, pts) | pañcapi → pañca pi (bjt, pts) | dasapi → dasa pi (bjt, pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi → satampi jātiyo sahassampi jātiyo satasahassampi jātiyo aneke pi (bjt) | anekepi → aneke pi (bjt) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | cattālīsampi → cattāḷīsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi → sataṁpi jātiṁ sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ (th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe → jāti-satam pi jāti-sahassam pi jātisata-sahassam pi aneke pi saṁvaṭṭa-kappe aneke pi vivaṭṭa-kappe aneke pi saṁvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe (pts)а именно: в одном рождении, в двух рождениях, в трёх рождениях, в четырёх рождениях, в пяти рождениях, в десяти рождениях, в двадцати рождениях, в тридцати рождениях, в сорока рождениях, в пятидесяти рождениях, в ста рождениях, в тысяче рождений, в сотне тысяч рождений, во многих периодах свёртывания [мира], во многих периодах развёртывания [мира], во многих периодах свёртывания и развёртывания мира.
‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
udapādiṁ → upapādiṁ (pts) | Amutrāsiṁ → Bmr omit down to iti; K pa. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, ms2005) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁ-gotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁ-nāmo evaṁgotto evaṁ-vaṇṇo evam-āhāro evaṁ-sukha-dukkha-paṭisaṁvedī evam-āyu-pariyanto (pts) | idhūpapannoti → idhūpapanno ti (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ aneka-vihitaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)„Там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я вновь родился в другом месте. А там я жил под таким-то именем, в таком-то роду, в таком-то сословии, таким-то пропитанием, испытал такое-то приятное и боль, [достиг] такого-то срока жизни. Вслед за тем, оставив существование, я был вновь рождён здесь“ —
Santi, bhante, devā, yesaṁ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṁ.
devā → sattā (sya-all) | āyu → āyuṁ (bj, pts); ayaṁ (sya-all) | yesaṁ → yesaṁ ca (sya-all) | saṅkhānena → saṁkhāto (pts) | devā → sattā (bj: syā) | saṁkhānena → saṁkhāto (bj: PTS) | devā → sattā (cck: syā.) | devā → So SS Bmr; K sattā. (pts note) | saṁkhāto → So SS; Bmr K saṅkhānena; Sum-Scd saṅkhātena; Sum-Br saṅkhyānena. (pts note) | āyuṁ → So Bmr; SS āyu; K ayaṁ. (pts note) | āyu saṅkhātuṁ → āyuṁ saṁkhātuṁ (pts)Есть, господин, существа, [продолжительность] жизни которых невозможно исчислить счётом или исчислением,
Api ca yasmiṁ yasmiṁ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu.
abhinivuṭṭhapubbo → abhinivutthapubbo (bj, sya-all); abhinivutthapubbaṁ (pts) | api ca yasmiṁ → apica (sya-all) | nevasaññīnāsaññīsu → nevasaññināsaññīsu (sya-all, pts) | abhinivutthapubbo → abhinivuṭṭhapubbo (bj: machasaṁ) | abhinivuṭṭhapubbo → abhinivutthapubbo (cck: sī. syā. pī.) | yasmiṁ → K omits. (pts note) | abhinivuttha-pubbaṁ → So Sc; Sd anivutta-; St anivuttha-; Bmr abhinivuṭṭhapubbo; K abhinivutthapubbo. (pts note) | attabhāve abhinivuṭṭhapubbo → atta-bhāve abhinivuttha-pubbaṁ (pts) | nevasaññīnāsaññīsu → nevasaññi-nāsaññīsu (pts)и всё же, в каком бы виде сам он, [будучи одним из них], прежде ни существовал — среди наделённых образом или лишённых образа, наделённых сознанием или лишённых сознания либо ни наделённых сознанием, ни лишённых сознания—
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
anekavihitaṁ → (pts) | sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → sa-uddesaṁ pubbe-nivāsaṁ (pts)он во всех обстоятельствах и подробностях вспоминает места, где пребывал в прежних [существованиях].
Etadānuttariyaṁ, bhante, pubbenivāsānussatiñāṇe.
pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbenivāsānussati ñāṇe (bjt) | bhante pubbenivāsānussatiñāṇe → bhantepubbenivāsānussatiñāṇe (th) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | pubbenivāsānussatiñāṇe → pubbe-nivāsānussatiñāṇe (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно знания о воспоминании прежних мест пребывания.
1.14. Cutūpapātañāṇadesanā1.14. Cutūpapātañāṇadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti sattānaṁ cutūpapātañāṇe.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | cutūpapātañāṇe → cutūpapāta-ñāṇe (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно знания о том, как существа оставляют существование и вновь рождаются.
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne
ātappamanvāya → ātappam anvāya padhānam anvāya (pts) | upapajjamāne → uppajjamāne (pts) | citte → Cp. D. ii. 95, ante, vol. i., p. 82. (pts note) | yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt, pts) | tathārūpaṁ → tathā-rūpaṁ (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts)Вот, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом и божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого,
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | yathākammūpage → yathā-kammūpage (pts) | kāyaduccaritena → kāya-duccaritena (pts) | vacīduccaritena → vacī-duccaritena (pts) | manoduccaritena → mano-duccaritena (pts) | micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā → micchā-diṭṭhikā micchā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | paraṁ → param (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts) | kāyasucaritena → kāya-sucaritena (pts) | vacīsucaritena samannāgatā → vacī (pts) | sammādiṭṭhikammasamādānā → sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts) | atikkantamānusakena → atikkanta-mānusakena (pts)он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными: „Поистине, почтенные, те существа, что наделены дурным поведением тела, наделены дурным поведением в речи, наделены дурным поведением разума, злословят о праведных, придерживаются ложных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] ложных взглядов, — с распадом тела после смерти вновь рождаются внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней. Те же существа, почтенные, что наделены хорошим поведением тела, наделены хорошим поведением в речи, наделены хорошим поведением разума, не злословят о праведных, придерживаются истинных взглядов, предаются действиям, [проистекающим из] истинных взглядов, — с распадом тела после смерти вновь рождаются в благом небесном мире“. — Так божественным очищенным зрением, выходящим за пределы человеческого, он видит, как существа оставляют жизнь и вновь рождаются; он постигает, как существа, согласно своим действиям, становятся низкими, возвышенными, красивыми, некрасивыми, счастливыми, несчастными.
Etadānuttariyaṁ, bhante, sattānaṁ cutūpapātañāṇe.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | cutūpapātañāṇe → cutūpapāta-ñāṇe (pts)Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно знания о том, как существа оставляют существование и вновь рождаются.
1.15. Iddhividhadesanā1.15. Iddhividhadesanā
Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti iddhividhāsu.
aparaṁ → aparam (pts) | etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)И далее, господин, непревзойдённо то, как Благостный наставляет в истине относительно видов сверхъестественных способностей.
Dvemā, bhante, iddhividhāyo—
iddhividhāyo → iddhiyo (pts) | iddhividhāyo → iddhiye (bj: PTS) | iddhiyo → So SS: Bm K iddhi-vidhāyo. (pts note) | dvemā → dve mā (pts)Это, господин, две сверхъестественные способности.
atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
yā → So Sct; Sd vā; Bm K omit. (pts note) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts) | ariyāti → ariyā ti (pts)Есть, господин, сверхъестественная способность, которая сопряжена с порочными свойствами, с [мирскими] привязанностями и зовётся „неправедной“.
Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati.
vuccati → (bj) | yā → So SS: Bm K omit, and below. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (pts)Есть, господин, сверхъестественная способность, которая лишена порочных свойств, лишена привязанностей и зовётся „праведной“.
Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati?
sāsavā → iddhi sāsavā (bj: machasaṁ) | + → yā (bjt, pts) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts) | ariyāti → ariyā ti (pts)Какова же, господин, сверхъестественная способность, которая сопряжена с порочными свойствами, с привязанностями и зовётся „неправедной?“
idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—
yathāsamāhite → yathā samāhite (bjt) | + → padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya (th) | pe → spelled out in full (pts) | yathāsamāhite → yathā-samāhite (pts) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → aneka-vihitaṁ iddhi-vidhaṁ (pts)Вот, господин, некий отшельник или брахман благодаря усердию, благодаря усилию, благодаря прилежанию, благодаря серьёзности, благодаря правильному умонастроению обретает такую сосредоточенность разума, что сосредоточенным разумом осуществляет различные виды сверхъестественных способностей.
ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyāpi → paṭhaviyā pi (bj, pts) | pathaviyaṁ ākāsepi → paṭhaviyaṁ ākāse pi (bj) | imepi candimasūriye → ime pi candimasuriye (bj) | parāmasati → parimasati (bj, pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (sya-all) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (sya-all) | kamati → caṅkamati (sya-all) | candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | udakepi abhijjamāne → udake pi abhijjamāno (pts) | tirokuḍḍaṁ → tirokuṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | asajjamāno → abhijjamāno (bj: PTS) | candimasuriye → candimasūriye (bj: machasaṁ) | parimasati → parāmasati (bj: sīmu) | udake → K omits. (pts note) | abhijjamāno → Sc asajjamāno; Sd abhejj-; St abejj-; Bmr K abhijjamāne. (pts note) | kamati → K caṅkamati. (pts note) | parimasati → Bmr K parāmasati. (pts note) | vatteti → -8 So SS Bmr; K saṁvatteti. (pts note) | ekopi → eko pi (bjt, pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (bjt, pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (bjt) | tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ → tiro-bhāvaṁ tiro-kuḍḍaṁ (pts) | tiropabbataṁ asajjamāno → tiro-pabbataṁ asajjamān (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyā pi ummujja-nimujjaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi udake (pts) | seyyathāpi pathaviyaṁ ākāsepi → seyyathā pi paṭhaviyaṁ ākāse pi (pts) | seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → seyyathā pi pakkhi-sakuṇo ime pi candima-suriye evaṁ-mahiddhike evaṁ-mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahma-lokā pi (pts)Будучи одним, он становится многочисленным, будучи многочисленным, становится одним; становится видимым для глаз, скрытым от глаз, беспрепятственно проходит через стену, через ограду, через гору, словно [через воздух]; опускается в землю и поднимается [из неё], словно из воды; не погружаясь, идёт по воде, словно по земле; сидя со скрещёнными ногами, возносится в небо, словно крылатая птица; касается рукой и схватывает солнце и луну — эти столь великие, столь чудесные [светила]; [своим] телом он достигает даже мира Брахмы.
Ayaṁ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, ‘no ariyā’ti vuccati.
yā → So SS (St added); Bmr K omit. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts) | saupadhikā → sa-upadhikā (pts)Эта, господин, сверхъестественная способность сопряжена с порочными свойствами, с привязанностями и зовётся „неправедной”.
Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ‘ariyā’ti vuccati?
pana → ca (sya-all, pts) | yā → Sc; Sdt Bmr K omit. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts)Какова же, господин, сверхъестественная способность, которая лишена порочных свойств, лишена привязанностей и зовётся „праведной?“
Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī → paṭikkūle appaṭikkūla-saññī vihareyyan ti appaṭikkūlasaññī (pts)Вот, господин, монах, если желает: „Да пребуду я среди неприятного, не осознавая неприятного“, — то пребывает там, не осознавая неприятного.
Sace ākaṅkhati: ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyan’ti, paṭikūlasaññī tattha viharati.
appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī → appaṭikkūle paṭikkūla-saññī vihareyyan ti paṭikkūla-saññī (pts)Если он желает: „Да пребуду я среди приятного, осознавая неприятное“, — то пребывает там, осознавая неприятное.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle → paṭikkūle (pts) | appaṭikūle → appaṭikkūle (pts) | appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī → appaṭikkūla-saññī vihareyyan ti appaṭikkūla-saññī (pts)Если он желает: „Да пребуду я среди и неприятного, и приятного, не осознавая неприятного“, — то пребывает там, не осознавая неприятного.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyan’ti, paṭikūlasaññī tattha viharati.
paṭikūle → appaṭikkūle (pts) | appaṭikūle → paṭikkūle (pts) | paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī → paṭikkūla-saññī vihareyyan ti paṭikkūla-saññī (pts)Если он желает: „Да пребуду я среди и приятного, и неприятного, осознавая неприятное“, — то пребывает там, осознавая неприятное.
Sace ākaṅkhati: ‘paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajāno’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno.
upekhako → Bmr K upekkhako. (pts note) | paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ → paṭikkūlañ ca appaṭikkūlañ ca tad ubhayaṁ (pts) | sampajānoti upekkhako → sampajāno ti upekhako (pts)Если он желает: „Да пребуду я, наделённый памятованием и сознательностью, уравновешенный, избегая и то и другое — и неприятное, и приятное“, — то пребывает там, наделённый памятованием и сознательностью, уравновешенный.
Ayaṁ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ‘ariyā’ti vuccati.
ayaṁ → ayaṁ pana (bj, sya-all) | Ayaṁ → Bmr K add pana. (pts note) | ariyāti → ariyā ti (bjt, pts)Эта, господин, сверхъестественная способность лишена порочных свойств, лишена привязанностей и зовётся „праведной“. Непревзойденна, господин, эта [истина] относительно видов сверхъестественных способностей.
Etadānuttariyaṁ, bhante, iddhividhāsu.
etadānuttariyaṁ → etad ānuttariyaṁ (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ iddhividhāsu.
uttari → uttariṁ (bj) | assa → natthi (sya-all) | asesamabhijānato uttari → asesam abhijānato uttariṁ (pts) | Tam → Cp. 3 and 4. The words are to be understood at the close of each of the 16 Anuttariyas. (pts note) | assa → K natthi. (pts note) | + → yantaṁ (bjt, th) | uttari abhiññeyyaṁ → uttariabhiññeyyaṁ (th) | asesamabhijānāti taṁ → asesam abhijānāti tam (pts) | natthi yadabhijānaṁ → n atthi yad abhijānaṁ (pts) | bhiyyobhiññataro → bhiyyo bhiññataro (pts) | iddhividhāsu → iddhi-vidhāsu (pts)Благостный постигает её целиком. И нет у Благостного, постигающего её целиком, чего-либо, что следовало бы постичь сверх этого и постижением чего другой отшельник или брахман стал бы более великим и знающим, чем Благостный, в том, что касается этих видов сверхъестественных способностей.
1.16. Aññathāsatthuguṇadassana1.16. Aññathāsatthuguṇadassana
Yaṁ taṁ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṁ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṁ taṁ bhagavatā.
āraddhavīriyena → āraddhaviriyena (bjt, th) | purisavīriyena → purisaviriyena (bjt) | purisathāmena purisavīriyena → purisatthāmena purisaviriyena (th) | yaṁ → yan (pts) | kulaputtena → kula-puttena (pts) | āraddhavīriyena → āraddha-viriyena (pts) | purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena → purisa-thāmena purisa-viriyena purisa-parakkamena purisa-dhorayhena (pts) | taṁ → tam (pts)20. Чего, господин, может достичь наделённый верой [человек] из славного семейства, прилагающий усилия, стойкий, с помощью мужской стойкости, мужского усилия, мужского усердия, мужской выносливости, — то достигнуто и Благостным.
Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ.
kāmasukhallikānuyogamanuyutto → kāmasukhallikānuyogayutto (pts) | kāmasukhallikānuyoga-yutto → Bmr K -yogam anuyutto. (pts note) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anattha-saṁhitaṁ (pts) | attakilamathānuyogamanuyutto → atta-kilamathānuyogam anuyutto (pts)И Благостный, господин, не следует обычаю мирских наслаждений, связанному с чувственными влечениями — низменному, свойственному невежественным простым людям, неправедному, бесполезному, — и не следует обычаю самоизнурения — болезненному, неправедному, бесполезному.
Catunnañca bhagavā jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
akasiralābhī → akasiralābhī anuyogadānappakāro (bj) | catunnañca → catunnaṁ (pts) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | catunnaṁ → Bmr K add ca. (pts note) | catunnañca → catunnaṁ ca (bjt)Благостный обретает без труда, обретает без забот, обретает по желанию благостные состояния в [этом] зримом мире, поднявшиеся над [чувственными] помышлениями и связанные с четырьмя ступенями созерцания.
1.17. Anuyogadānappakāra1.17. Anuyogadānappakāra
Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:
puccheyya → So Bmr; SS K puccheyyaṁ. (pts note)И если бы, господин, меня спросили так:
‘kiṁ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | bhiyyobhiññatarā → bhiyyobhiññataro (sya-all) | aññe → SS añño (and following words singular); Bmr K aññe. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ → kin (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | bhiyyobhiññatarā sambodhiyanti → bhiyyo bhiññatarā sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)„Были ли, Сарипутта, товарищ, в прошедшие времена другие отшельники или брахманы, более великие, более сведущие, чем Благостный, [в том, что касается] пробуждения? “ — то спрошенный так, господин, я бы ответил: „Нет!“
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | bhiyyobhiññatarā → bhiyyobhiññataro (sya-all) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | bhiyyobhiññatarā sambodhiyanti → bhiyyo bhiññatarā sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)— „Будут ли, Сарипутта, товарищ, в будущие времена другие отшельники или брахманы, более великие, более сведущие, чем Благостный, [в том, что касается] пробуждения? “ — спрошенный так, господин, я ответил бы: „Нет!“
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | añño samaṇo → aññe samaṇā (sya-all) | brāhmaṇo → brāhmaṇā (sya-all) | añño → Sd Bm have singular in -o throughout the clause; Br plural; Sct K vary between singular and plural in the different terms. See below. (pts note) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | atthetarahi → atth etarahi (pts) | bhiyyobhiññataro sambodhiyanti → bhiyyo bhiññataro sambodhiyan ti (pts) | noti → no ti (pts)— „Есть ли, Сарипутта, товарищ, теперь другие отшельники или брахманы, более великие, более сведущие, чем Благостный, [в том, что касается] пробуждения? “ — спрошенный так, господин, я бы ответил: „Нет!
Sace pana maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:И если бы, господин, меня спросили так:
‘kiṁ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘evan’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts) | evanti → evan ti (pts)„Были ли, Сарипутта, товарищ, в прошедшие времена другие отшельники или брахманы, равные Благостному в пробуждении? “— то спрошенный так, господин, я бы ответил: „Да!“
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘evan’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | brāhmaṇā → brāhmaṇa (pts) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (pts) | evanti → evan ti (pts)— „Будут ли, Сарипутта, товарищ, в будущие времена другие отшельники или брахманы, равные Благостному в пробуждении? “ — спрошенный так, господин, я бы ответил: „Да!“
‘Kiṁ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyan’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, ‘no’ti vadeyyaṁ.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | atthetarahi aññe samaṇā → atth etarahi añño samaṇo (pts) | brāhmaṇā vā → brāhmaṇo (pts) | samasamā sambodhiyanti → samasamo sambodhiyan ti (pts) | samasamo → This question has been bruoght into the same form as the preceding, though all read plurals. The singular seems required after atthi. Cp. D. xvi. 1. 16. (pts note) | bhante noti → bhantenoti (bjt) | kiṁ panāvuso → kim pan āvuso (pts) | noti → no ti (pts)— „Есть ли, Сарипутта, товарищ, теперь другие отшельники или брахманы, равные Благостному в пробуждении? “ — то спрошенный так, господин, я бы ответил: „Нет!“
Sace pana maṁ, bhante, evaṁ puccheyya:И если бы, господин, меня спросили так:
‘kiṁ panāyasmā sāriputto ekaccaṁ abbhanujānāti, ekaccaṁ na abbhanujānātī’ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ:
na abbhanujānātīti → nābbhanujānātīti (bj, pts) | kiṁ → kasmā (sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | kiṁ panāyasmā → kasmā pan āyasmā (pts) | Kasmā → So SS K; Bmr kiṁ. (pts note) | nābbhanujānātīti → So Sct; Sd omits ekaccaṁ nābbh-; Bm nabbh-; Br K na abbh-. (pts note) | na abbhanujānātīti → nābbhanujānātī ti (bjt) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)„Почему же уважаемый Сарипутта признает [превосходство] одного и не признает другого?
‘sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)“— то спрошенный так, господин, я бы разъяснил:
“ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan”ti.
sambodhiyanti → sambodhiyan ti (ms2005, pts) | atītamaddhānaṁ → atītam addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)„Товарищ, я слышал это из уст, воспринял из уст Благостного: ‘Были в прошедшие времена архаты, всецело пробуждённые, равные мне в пробуждении’.
Sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ → paṭiggahītaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)Товарищ, я слышал это из уст, воспринял из уст Благостного:
“bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan”ti.
arahanto sammāsambuddhā → arahantosammāsambuddhā (bjt) | sambodhiyanti → sambodhiyan ti (ms2005, pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgataṁ addhānaṁ (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts)‘Будут в будущие времена архаты, всецело пробуждённые, равные мне в пробуждении’.
Sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:
paṭiggahitaṁ aṭṭhānametaṁ → paṭiggahītaṁ aṭṭhānam etaṁ (pts) | metaṁ → me taṁ (pts)Товарищ, я слышал это из уст, воспринял из уст Благостного:
“aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”’ti.
Aṭṭhānam → Cp. D. xix. 14. (pts note) | vijjatīti → vijjatī ti (ms2005) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | lokadhātuyā → loka-dhātuyā (pts) | sammāsambuddhā → sammā-sambuddhā (pts) | netaṁ → n etaṁ (pts)‘Невозможно это и невероятно, чтобы в одном мироздании появились два архата, всецело пробуждённых — ни раньше, ни позже [один другого]. Такого быть не может’“.
Kaccāhaṁ, bhante, evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṁ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti?
vādānuvādo → vādānupāto (bj) | kaccāhaṁ → ekaccāhaṁ (bj); kiñcāhaṁ (sya-all) | ceva → ceva ahaṁ (sya-all) | gārayhaṁ ṭhānaṁ → gārayhaṭṭhānaṁ (sya-all) | vādānupāto → vādanuvādo (bj: machasaṁ) | vādānuvādo → vādānupāto (cck: sī.) | Kaccāhaṁ → So Sc Bmr; Sdt ekaccāhaṁ; K kiñcāhaṁ. (pts note) | eva → Bmr cevāham; K adds ahaṁ. (pts note) | vādānuvādo → So Bmr K Sum-Br; Sc vādānupāvādo; Sdt Sum-Scd vādānupāto. (pts note) | ṭhānaṁ → So SS Bm; Br gārayhaṭhānaṁ; K gārayhaṭṭhānaṁ. (pts note) | āgacchatīti → āgacchatī ti (bjt) | byākaramāno vuttavādī ceva → vyākaramāno vutta-vādī eva (pts) | byākaromi → vyākaromi (pts)Правда ведь, господин, что, будучи спрошен так и разъясняя так, я говорю [действительно] сказанное Благостным и не клевещу лживым образом на Благостного? Разъясняю ли я истину во всей её последовательности, и не приходят ли [таким образом] какие-либо согласные с истиной мысли учения к порицаемому положению?”
“Taggha tvaṁ, sāriputta, evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṁ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti.
hosi → hoti (bj) | vādānuvādo → vādānupāto (bj) | āgacchatīti → āgacchatīti acchariyabbhutāni (bj) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | gārayhaṁ ṭhānaṁ → gārayhaṭṭhānaṁ (sya-all) | mama → Bmr K me. (pts note) | taggha tvaṁ → tagghatvaṁ (bjt) | byākaramāno vuttavādī ceva me → vyākaramāno vutta-vādī eva mama (pts) | byākarosi → vyākarosi (pts)“Конечно, Сарипутта, будучи спрошен так и разъясняя так, ты говоришь [действительно] сказанное мною, и не клевещешь лживым образом на меня, и разъясняешь истину во всей её последовательности, и никакие согласные с истиной мысли учения не приходят [таким образом] к порицаемому положению”.
2. Acchariyaabbhuta2. Acchariyaabbhuta
Evaṁ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, уважаемый Удайи сказал так:
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.
abbhutaṁ → So SS Br; Bm K abbhūtaṁ. (pts note)“Чудесно, господин, необычайно, господин, [сколь] малым довольствуется Татхагата, [сколь он] удовлетворён и очищен —
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | evaṁ → SS omit. (pts note) | na → So SS Sum; Bmr nev; K neva, and below. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissati → na attānaṁ pātu-karissati (pts)ведь будучи столь великим, столь чудесным, Татхагата всё же не обнаруживает своих [достоинств].
Ekamekañcepi ito, bhante, dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ.
ekamekañcepi → ekamekañcapi (sya-all) | ce → K ca. (pts note) | ekamekañcepi → ekamekaṁ cepi (bjt) | ekamekañcepi → ekamekañ ce pi (pts) | aññatitthiyā → añña-titthiyā (pts) | tāvatakeneva → tāvataken eva (pts)Да если бы, господин, странствующие аскеты из других школ усмотрели в себе какое-либо из этих свойств, до чего они носились бы с ним!
Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.Чудесно, господин, необычайно, господин, [сколь] малым довольствуется Татхагата, [сколь он] удовлетворён и выдержан —
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatī”ti.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | evaṁmahiddhiko → evaṁ mahiddhiko (my) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissatīti → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)ведь будучи столь великим, столь чудесным, Татхагата всё же не обнаруживает своих [достоинств]”.
“Passa kho tvaṁ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.“Смотри же, Удайи, [сколь] малым довольствуется Татхагата, [сколь он] удовлетворён и очищен —
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati’.
nevattānaṁ pātukarissati ekamekañcepi → neva attānaṁ pātukarissatīti ekamekañcapi (sya-all) | pātu-karissatīti → Sdt omit this sentence. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissati → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)ведь будучи столь великим, столь чудесным, Татхагата всё же не обнаруживает своих [достоинств].
Ekamekañcepi ito, udāyi, dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ.
ekamekañcepi → ekamekaṁ cepi (bjt) | ekamekañcepi → ekamekañcapi (th) | ekamekañcepi → ekamekañ ce pi (pts) | aññatitthiyā → añña-titthiyā (pts) | tāvatakeneva → tāvataken eva (pts)Да если бы, Удайи, странствующие аскеты из других школ усмотрели в себе какие-либо из этих свойств, до чего они носились бы с ним!
Passa kho tvaṁ, udāyi, ‘tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā.Смотри же, Удайи, [сколь] малым довольствуется Татхагата, [сколь он] удовлетворён и очищен —
Yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatī’”ti.
nevattānaṁ → neva attānaṁ (sya-all); na attānaṁ (pts) | na → Sc neva here. (pts note) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo (pts) | nevattānaṁ pātukarissatīti → na attānaṁ pātu-karissatīti (pts)ведь будучи столь великим, столь чудесным, Татхагата всё же не обнаруживает своих [достоинств]”.
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th)И затем Благостный обратился к уважаемому Сарипутте:
“Tasmātiha tvaṁ, sāriputta, imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ bhāseyyāsi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ.
tasmātiha → yasmātiha (sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | tasmātiha → yasmā (bj: syā) | Tasmāt → So SS Bmr; K yasmā tiha. (pts note) | Sāriputta → So Bmr K; SS omit. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (my) | tasmātiha → tasmāt iha (pts) | dhammapariyāyaṁ → dhamma-pariyāyaṁ (pts)“Итак, Сарипутта, ты постоянно будешь излагать это наставление в истине монахам, монахиням, преданным мирянам и преданным мирянкам.
Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṁ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṁ dhammapariyāyaṁ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | tesamimaṁ → tesaṁpīmaṁ (sya-all); tesam pi imaṁ (pts) | tesamimaṁ → tesampi imaṁ (bj: PTS); tesampi maṁ (bj: syā) | hi → So Bmr K; SS omit. (pts note) | yā → So SS; Bmr K omit. (pts note) | pahīyissatīti → So Sc K; Sd pahissatīti; St pahīss-; Bmr pahiyiss-. (pts note) | yesampi → yesaṁpi (th) | yesampi → yesam pi (pts) | tesamimaṁ dhammapariyāyaṁ → tesam pi imaṁ dhamma-pariyāyaṁ (pts)И те суетные люди, Сарипутта, у которых будет сомнение или неуверенность в Татхагате, услышав это наставление в истине, избавятся от сомнения или неуверенности в Татхагате”.
Iti hidaṁ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṁ pavedesi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | hidaṁ → h idaṁ (pts)И так, уважаемый Сарипутта возгласил перед лицом Благостного о [своей] вере.
Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyantveva adhivacananti.
Sampasādanīyan → So K, and below; SS Bmr sampasādaniyan, and below. (pts note) | eva → Br K tveva. (pts note) | sampasādanīyantveva → sampasādanīyaṁ tveva (my) | sampasādanīyantveva → sampasādaniyantveva (bjt) | sampasādanīyantveva adhivacananti → sampasādanīyan t eva (pts)Потому-то название этого объяснения — “несущее веру”.
Sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
sampasādanīyasuttaṁ → sampasādaniyasuttaṁ (bjt) | sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ → adhivacanan ti (pts)“Сампасадания-сутта” Окончена. Пятая.