Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati vedhaññā nāma sakyā, tesaṁ ambavane pāsāde.
pāsāde → pāsāde nigaṇṭhanātaputtakālakiriyā (bj); pāsāde nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyā (cck) | sakkesu → sakyesu (sya-all) | Sakyā → -1 Sd (corrected) Vedhaññānaṁ nāma Sakyānaṁ. (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทในอัมพวันของพวกเจ้าศากยะ นามว่า เวธัญญา แคว้นสักกะ

Nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyā

Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato hoti.
nāṭaputto → nātaputto (bj); nāthaputto (pts1ed) | adhunākālaṅkato → adhunā kālakato (bj, sya-all, pts) | nāṭaputto → nāthaputto (pts) | nātaputto → nāṭaputto (bj: machasaṁ) | nāṭaputto → nāthaputto (cck: sī. pī.) | Nāthaputto → So SS: Bmr K Nāṭa-, and below. Cp. D. xxxiii. 1. 6. (pts note)สมัยนั้น นิครนถ์ นาฏบุตร ได้ถึงแก่กรรมไม่นานที่กรุงปาวา Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti:
kālaṅkiriyāya → kālakiriyāya (bj, sya-all, pts) | vitudantā → vitūdantā (pts) | vitūdantā → So St (and Childers); Scd Bmr K Sum vitud. (pts note)เพราะการ ถึงแก่กรรมของนิครนถ์ นาฏบุตรนั้น พวกนิครนถ์จึงแตกกัน เกิดแยกเป็น ๒ พวก ต่างบาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน ใช้หอกคือปากทิ่มแทงกันอยู่ว่า

“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me, asahitaṁ te. Purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca. Adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
adhiciṇṇaṁ te → aviciṇṇante (bj) | avaca pacchāvacanīyaṁ → avacaha pacchā vacanīyaṁ (sya-all) | niggahito tvamasi cara vādappamokkhāya → niggahitosi paravādappamokkhāya (sya-all) | adhiciṇṇaṁ → aviciṇṇan (pts) | niggahito tvamasi → niggahīto si (pts) | -Aviciṇṇan → So SS Sum; Bmr K adhiciṇṇan; D. i. 1.18 aviciṇṇan. (pts note) | niggahīto → So SS; Bmr K niggahito. (pts note)“ท่านไม่รู้ ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ แต่เรารู้ทั่วถึงธรรมวินัย ท่านจะรู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ได้อย่างไร ท่านปฏิบัติผิด แต่ข้าพเจ้าปฏิบัติถูก คำพูดของข้าพเจ้ามีประโยชน์ แต่คำพูดของ ท่านไม่มีประโยชน์ คำที่ควรพูดก่อน ท่านกลับพูดภายหลัง คำที่ควรพูดภายหลัง ท่านกลับพูดก่อน เรื่องที่ท่านเคยชินได้ผันแปรไปแล้ว ข้าพเจ้าจับผิดคำพูดของท่าน ได้แล้ว ข้าพเจ้าข่มท่านได้แล้ว ถ้าท่านมีความสามารถ ก็จงหาทางแก้คำพูดหรือ เปลื้องตนให้พ้นผิดเถิด”

Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati.
Vadhoyeva kho → vadhoyeveko (mr) | vattati → anuvattati (sya-all, mr) | nāṭaputtiyesu vattati yepi → nātaputtiyesu anuvattati ye pi (bj) | kho → ko (sya-all) | nāṭaputtiyesu → nāthaputtiyesu (pts) | kho → vadho yeveko (bj: kām) | kho → vadhoyeveko (cck: ka.) | vattati → anuvattati (cck: syā. ka.) | kho → Bmr K ko. (pts note) | vattati → So SS; Bmr K anuvattati. (pts note)เห็นจะมีการฆ่ากันเท่านั้นที่จะเป็นไปในพวกนิครนถ์ ผู้เป็น สาวกของนิครนถ์ นาฏบุตร Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.
tepi → te tesu (mr) | nibbinnarūpā → nibiṇṇarūpā (pts1ed); nibbindarūpā (mr) | nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj); nāthaputtassa (pts) | tepi → te tesu (bj) | nāṭaputtiyesu → nātaputtiyesu (bj) | durakkhāte → durākkhāte (sya-all) | nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā → nāthaputtiyesu nibbiṇṇarūpā (pts) | tepi → te tesu (cck: ka.) | nibbinnarūpā → nibbindarūpā (cck: ka.) | pi → Bmr tesu. (pts note) | Nigaṇṭhesu → SS Nigaṇṭhiyesu. (pts note) | durakkhāte → So SS; Bmr durākkhāte; K durākhāte. (pts note) | aniyyānike → Sc always anīyy-; St anīy-. (pts note)แม้พวกสาวกของนิครนถ์ นาฏบุตรที่เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาว ห่มขาว ก็มีอาการเบื่อหน่าย คลายความรัก รู้สึกท้อถอยในพวกนิครนถ์ ผู้เป็น สาวกของนิครนถ์ นาฏบุตร ทั้งนี้เพราะธรรมวินัยที่นิครนถ์ นาฏบุตรกล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็น ธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ เป็นธรรมวินัยที่มีที่พำนักถูก ทำลายแล้ว เป็นธรรมวินัยที่ไม่มีที่พึ่งอาศัย

Atha kho cundo samaṇuddeso pāvāyaṁ vassaṁvuṭṭho yena sāmagāmo, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
vassaṁvuṭṭho → vassaṁ vuttho (bj, sya-all, pts1ed) | vassaṁvuṭṭho → vassaṁ vuttho (pts) | vuttho → massaṁ vuṭṭho (bj: machasaṁ) | vassaṁvuṭṭho → vassaṁvuttho (cck: sī. syā. pī.)ครั้งนั้น พระจุนทะ สมณุทเทส จำพรรษาอยู่ในกรุงปาวาได้เข้าไป หาท่านพระอานนท์ซึ่งอยู่ในสามคาม กราบท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควร แล้ว ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า “nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato.
nāṭaputto → nātaputto (bj); nāthaputto (pts) | adhunākālaṅkato → adhunā kālakato (bj, sya-all, pts)“ท่านผู้เจริญ นิครนถ์ นาฏบุตร ได้ถึง แก่กรรมไม่นานที่กรุงปาวา Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā …pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe”ti.
kālaṅkiriyāya → kālakiriyāya (bj, sya-all, pts) | pe → So Bmr K; SS repeat the whole. (pts note)เพราะการถึงแก่กรรมของนิครนถ์ นาฏบุตรนั้น พวก นิครนถ์จึงแตกกัน เกิดแยกกันเป็น ๒ พวก ฯลฯ เป็นธรรมวินัยที่มีที่พำนัก ถูกทำลายแล้ว เป็นธรรมวินัยที่ไม่มีที่พึ่งอาศัย”

Evaṁ vutte, āyasmā ānando cundaṁ samaṇuddesaṁ etadavoca:เมื่อพระจุนทะ สมณุทเทสกล่าว อย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวว่า “atthi kho idaṁ, āvuso cunda, kathāpābhataṁ bhagavantaṁ dassanāya.“คุณจุนทะ นี้เป็นข้ออ้างที่จะเข้าเฝ้าพระ ผู้มีพระภาคได้ Āyāmāvuso cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṁ bhagavato ārocessāmā”ti.
bhagavato ārocessāmā”ti → āroceyyāmāti (sya-all) | ārocessāmāti → āroceyyāmāti (sya-all) | ārocessāmā’ti → āroceyyāmā (bj: syā) | ārocessāmā’’ti → āroceyyāmāti (cck: syā.)มาเถิด คุณจุนทะ เราจักเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ แล้วกราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาค”

“Evaṁ, bhante”ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.พระจุนทะ สมณุทเทสรับคำแล้ว

Atha kho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
upasaṁkamiṁsu → Scd upasaṁkami. (pts note)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ และพระจุนทะ สมณุทเทส ได้พากันเข้าไปเฝ้าพระ ผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ท่าน พระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ayaṁ, bhante, cundo samaṇuddeso evamāha, ‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato,
nāṭaputto → nātaputto (bj) | adhunākālaṅkato → adhunā kālakato (bj, sya-all, pts) | bhante nāṭaputto → nāthaputto (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระจุนทะ สมณุทเทสนี้บอกว่า ‘นิครนถ์ นาฏบุตรได้ถึงแก่กรรมไม่นานที่กรุงปาวา tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā …pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’”ti.
kālaṅkiriyāya → kālakiriyāya (bj, sya-all, pts) | nigaṇṭhā → nigaṇṭhā dvedhikajātā (bj, pts) | appaṭisaraṇeti → appaṭisaraṇeti asammā sambuddhappavedita dhammavinayo (bj)เพราะการ ถึงแก่กรรมของนิครนถ์ นาฏบุตรนั้น พวกนิครนถ์จึงแตกกัน ฯลฯ เป็นธรรมวินัย ที่มีที่พำนักถูกทำลายแล้ว เป็นธรรมวินัยที่ไม่มีที่พึ่งอาศัย”

1. Asammāsambuddhappaveditadhammavinayaธรรมวินัยที่บุคคลผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

“Evaṁ hetaṁ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.
cunda → cunda asammāsambuddhappavedite dhammavinaye (bj) | durakkhāte → durākkhāte (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ข้อนั้นก็เป็นอย่างนี้แหละ จุนทะ ในธรรมวินัย ที่ศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไป เพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

Idha, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito,
asammāsambuddhappavedito → asmmāsambuddhappavedito (bj) | durakkhāto → durākkhāto (sya-all)จุนทะ ในโลกนี้ มีศาสดาผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรมที่ศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศ ไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัย ที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ sāvako ca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati na sāmīcippaṭipanno na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati.
anudhammacārī → anudhammacāri (pts) | ca → So Bmr K; SS omit. Cp. 6. (pts note)และสาวกก็ไม่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ประพฤติหลีกเลี่ยงจากธรรมนั้น So evamassa vacanīyo:สาวก ของศาสดานั้นจะพึงมีคนกล่าวถึงอย่างนี้ว่า ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṁ,‘ท่านทั้งหลาย เป็นลาภของท่าน ท่านได้ ดีแล้ว satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito.
durakkhāto → durākkhāto (sya-all)ศาสดาของท่านผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า และธรรมก็เป็นอันศาสดากล่าวไว้ ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Tvañca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti.
tvañ → Sc sāvako corrected to taṁ; Br tañ, and below. (pts note)แต่ท่านก็ไม่ปฏิบัติธรรมสมควร แก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ประพฤติหลีกเลี่ยงจาก ธรรมนั้น’ Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvako ca tattha evaṁ pāsaṁso.ด้วยเหตุนี้ จุนทะ แม้ศาสดาในธรรมวินัยนั้นจะพึงถูกติเตียน ธรรมใน ธรรมวินัยนั้นจะพึงถูกติเตียน แต่สาวกในธรรมวินัยนั้นควรได้รับการสรรเสริญ Yo kho, cunda, evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya:จุนทะ ผู้ที่กล่าวกับสาวกเช่นนั้นอย่างนี้ว่า ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu, yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti.‘ท่านจงปฏิบัติตามธรรมที่ศาสดาของท่านแสดง ไว้ บัญญัติไว้เถิด’ Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṁ apuññaṁ pasavanti.
samādapeti → samādāpeti (cck: sī. ṭṭha.) | samādapito → samādāpito (cck: sī. ṭṭha.) | ca → Br adds taṁ. (pts note) | samādapeti → -4 Sc omits. (pts note) | tathattāya → Sd tathāttāya; Bmr tathatthāya, and below. (pts note)ผู้ชักชวน ผู้ที่เขาชักชวนและผู้ที่ถูกชักชวนแล้วปฏิบัติตามนั้น ทั้งหมดย่อมประสพสิ่งที่ไม่ใช่บุญเป็นอันมาก Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evaṁ hetaṁ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.
durakkhāte → durākkhāte (sya-all)เพราะข้อนั้นก็เป็น อย่างนี้แหละ จุนทะ ในธรรมวินัยที่ศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่อง นำออกไปจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมา- สัมพุทธเจ้าประกาศไว้

Idha pana, cunda, satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito,
durakkhāto → durākkhāto (sya-all)อนึ่ง จุนทะ ในโลกนี้มีศาสดาที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรม ที่ศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อ ความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ sāvako ca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattati.
vattati → pavattati (sya-all) | dhammaṁ → -6 So Bmr K; SS dhammaṁ taṁ. (pts note) | vattati → So SS Bmr; K pavattati. (pts note)และสาวกก็เป็น ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ยึดถือ ประพฤติธรรมนั้น So evamassa vacanīyo:สาวกของศาสดานั้นจะพึงมีคนกล่าวถึงอย่างนี้ว่า ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṁ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito.
durakkhāto → durākkhāto (sya-all)‘ท่านทั้งหลาย ไม่เป็นลาภของท่าน ท่านได้ไม่ดีแล้ว ศาสดาของท่านเป็นผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมก็เป็นอันศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Tvañca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattasī’ti.ท่าน ก็ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ยึดถือ ประพฤติธรรมนั้น’ Iti kho, cunda, satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvakopi tattha evaṁ gārayho.ด้วยเหตุนี้แล จุนทะ ศาสดาในธรรมวินัยนั้นจะพึงถูกติเตียน ธรรมในธรรมวินัยนั้นก็พึงถูกติเตียน และสาวกในธรรมวินัยนั้นก็ควรถูกติเตียน Yo kho, cunda, evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya:จุนทะ ผู้ที่กล่าวกับสาวกเช่นนั้นอย่างนี้ว่า ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti.‘ท่านปฏิบัติถูกต้องแล้ว จักทำสิ่งที่ถูกต้องให้ สำเร็จได้อย่างแน่นอน’ Yo ca pasaṁsati, yañca pasaṁsati, yo ca pasaṁsito bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhati. Sabbe te bahuṁ apuññaṁ pasavanti.
pasaṁsito bhiyyoso mattāya vīriyaṁ → pasattho bhiyyosomattāya viriyaṁ (pts) | pasattho → So SS; Bmr K pasaṁsito. (pts note)ผู้สรรเสริญ ผู้ที่เขาสรรเสริญ และผู้ที่ได้รับการสรรเสริญ แล้วปรารภความเพียรให้ยิ่งขึ้นไป ทั้งหมดย่อมประสพสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก Taṁ kissa hetu?ข้อนั้น เพราะเหตุไร Evañhetaṁ, cunda, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.
asammāsambuddhappavedite → asammāsambuddhappavedite sammāsambuddhappavedita dhammavinayo (bj) | durakkhāte → durākkhāte (sya-all)เพราะข้อนั้นก็เป็นอย่างนี้แหละ จุนทะ ในธรรมวินัยที่ศาสดากล่าวไว้ ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

2. Sammāsambuddhappaveditadhammavinayaธรรมวินัยที่บุคคลผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito,จุนทะ อนึ่ง ในโลกนี้ มีศาสดาผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรม ที่ศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบ ระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ sāvako ca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati.
dhammānudhammappaṭipanno viharati → dhammānudhammapaṭipanno viharasi (sya-all) | ca → So Bmr K, and below; SS omit. (pts note)แต่สาวกไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ประพฤติหลีกเลี่ยง จากธรรมนั้น So evamassa vacanīyo:สาวกของศาสดานั้นจะพึงมีคนกล่าวถึงอย่างนี้ว่า ‘tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṁ, satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.‘ท่านทั้งหลาย ไม่ใช่ ลาภของท่าน ท่านได้ไม่ดีแล้ว ศาสดาของท่านเป็นสัมมาสัมพุทธเจ้า และธรรมก็ เป็นอันศาสดานั้นกล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อ ความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Tvañca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī’ti.แต่ท่านไม่ปฏิบัติ ธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ปฏิบัติชอบ ไม่ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ประพฤติหลีก เลี่ยงจากธรรมนั้น’ Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṁso, dhammopi tattha pāsaṁso, sāvako ca tattha evaṁ gārayho.ด้วยเหตุนี้แหละ จุนทะ แม้ศาสดาในธรรมวินัยนั้นก็จะพึงได้รับ การสรรเสริญ ธรรมในธรรมวินัยนั้นจะพึงได้รับการสรรเสริญ แต่สาวกในธรรมวินัยนั้น ควรถูกติเตียน Yo kho, cunda, evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya:จุนทะ ผู้ที่กล่าวกับสาวกเช่นนั้นอย่างนี้ว่า ‘etāyasmā tathā paṭipajjatu yathā te satthārā dhammo desito paññatto’ti.‘ท่านจงปฏิบัติธรรมที่ ศาสดาของท่านแสดงไว้ บัญญัติไว้เถิด’ Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṁ puññaṁ pasavanti.ผู้ชักชวน ผู้ที่เขาชักชวน และผู้ที่ถูก ชักชวนแล้ว ปฏิบัติตามนั้น ทั้งหมดจะประสพบุญเป็นอันมาก Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhetaṁ, cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṁvattanike sammāsambuddhappavedite.
sammāsambuddhappavedite → sammāsamabuddhappavedite (sya-all)เพราะข้อนั้นก็เป็นอย่างนี้แหละ จุนทะ ในธรรมวินัยที่พระศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศ ไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้เป็น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

Idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito,จุนทะ อนึ่ง ในโลกนี้ มีศาสดาผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีธรรมที่ ศาสดานั้นกล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบ ระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ sāvako ca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattati.และสาวกก็เป็นผู้ปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ยืดถือปฏิบัติธรรมนั้น So evamassa vacanīyo:สาวกของศาสดานั้นจะพึงมีคนผู้กล่าวถึงอย่างนี้ว่า ‘tassa te, āvuso, lābhā, tassa te suladdhaṁ,
lābhā → sulābhā (sya-all)‘ท่านทั้งหลาย เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว satthā ca te sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.
satthā ca te → satthā ca te arahaṁ (sya-all, pts1ed) | sammāsambuddho → arahaṁ sammā sambuddho (pts) | te → satthā ca te arahaṁ (cck: syā.)ศาสดาของท่านเป็นสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมก็เป็นอันพระศาสดา กล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Tvañca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattasī’ti.และท่านก็ปฏิบัติธรรมสมควร แก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติตามธรรมในธรรมนั้น ยึดถือประพฤติธรรมนั้น’ Iti kho, cunda, satthāpi tattha pāsaṁso, dhammopi tattha pāsaṁso, sāvakopi tattha evaṁ pāsaṁso.
evaṁ → Scd omit. (pts note)ด้วย เหตุนี้แหละ จุนทะ ศาสดาในธรรมวินัยนั้นจะพึงได้รับการสรรเสริญ ธรรมในธรรม วินัยนั้นจะพึงได้รับการสรรเสริญ และสาวกในธรรมวินัยนั้นก็ควรได้รับการสรรเสริญ Yo kho, cunda, evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya:จุนทะ ผู้ที่กล่าวกับสาวกเช่นนั้นอย่างนี้ว่า ‘addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī’ti.‘ท่านปฏิบัติถูกต้องแล้ว จักทำสิ่งที่ ถูกต้องให้สำเร็จได้อย่างแน่นอน’ Yo ca pasaṁsati, yañca pasaṁsati, yo ca pasaṁsito bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhati. Sabbe te bahuṁ puññaṁ pasavanti.
pasaṁsito → pasattho (sya-all, pts1ed) | pasaṁsito bhiyyoso mattāya vīriyaṁ → pasattho bhiyyosomattāya viriyaṁ (pts) | pasaṁsito → pasattho (cck: syā.) | pasattho → So also K here; Bmr pasaṁsito. (pts note)ผู้สรรเสริญ ผู้ที่เขาสรรเสริญและผู้ที่ได้รับการ สรรเสริญแล้วปรารภความเพียรให้ยิ่งขึ้นไป ทั้งหมดจะประสพบุญเป็นอันมาก Taṁ kissa hetu?ข้อนั้น เพราะเหตุไร Evañhetaṁ, cunda, hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṁvattanike sammāsambuddhappavedite.
sammāsambuddhappavedite → sammāsambuddhappavedite sāvakānutāpakarā satthukālakiriyā (bj)เพราะข้อนั้นก็เป็นอย่างนี้แหละ จุนทะ ในธรรมวินัยที่ศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมวินัย ที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้

3. Sāvakānutappasatthuศาสดาผู้ให้สาวกเดือดร้อนในภายหลัง

Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṁ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito,
pana → (sya-all) | pana → So SS; Bm K omit. (pts note) | ca → So SS Bmr; K omits. (pts note)จุนทะ อนึ่ง ศาสดาผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้นแล้ว ในโลกนี้ และธรรมอันศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ aviññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, na ca tesaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
tesaṁ kevalaṁ paripūraṁ → nesaṁ kevalaparipūraṁ (bj) | na → nesaṁ satthu (sya-all) | tesaṁ → nesaṁ (sya-all) | sappāṭihīrakataṁ → sappāṭihirakataṁ (sya-all) | uttānīkataṁ → uttānikataṁ (pts) | sabbasaṅgāhapadakataṁ → sabbasaṅgāhapadagatantipi pāṭho (sya-all note) | sappāṭihirakataṁ → sappāṭihirikatantipi pāṭho (sya-all note) | assa → So SS Bmr; K pissa. (pts note) | tesaṁ → -6 So Scd; St na va nesaṁ; Bmr na ca nesaṁ; K nesaṁ satthu ca nesaṁ. 7 K adhikataṁ. (pts note) | sabba-saṅgāha-pada-kataṁ → So Bm K; Sct saṅgāha-pada-kataṁ (omit sabba); Sd (added below the line) saṁgāhapadhākataṁ; Br saṅgāhaka; K (note) sabbasaṅgāhapadagatantipi pāṭho. (pts note) | manussehi → Cp. xvi. 3. 8, ante, vol. ii., p. 106. But Sum explains: deva-lokato yāva manussa-lokā suppakāsitaṁ; and K prints yāva devamanussehi. Cp. Rhys Davids, Dialogues, II. 234. (pts note)แต่ศาสดา ยังไม่ทรงทำให้สาวกทั้งหลายของพระองค์เข้าใจอรรถในสัทธรรม ทั้งไม่ทำพรหมจรรย์ ที่บริสุทธิ์ครบถ้วนให้แจ่มแจ้ง ให้เข้าใจง่าย ให้มีบทที่รวบรวมไว้พร้อมแล้ว ให้มีผล อย่างปาฏิหาริย์แก่สาวกเหล่านั้น จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย Atha nesaṁ satthuno antaradhānaṁ hoti.
hoti → Br hotīti. (pts note)ต่อมา ศาสดาของสาวกเหล่านั้นปรินิพพานไป Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṁ kālaṅkato anutappo hoti.
kālaṅkato anutappo → kālaṁ kato ānutappo (bj) | satthā → satthā ca (sya-all) | kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | satthā → K adds ca, and below. (pts note)ศาสดาเห็นปานนี้แล ปรินิพพานแล้ว ทำให้สาวกทั้งหลายเดือดร้อนในภายหลัง Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Satthā ca no loke udapādi arahaṁ sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā camha saddhamme, na ca no kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
kevalaṁ paripūraṁ → kevalaparipūraṁ (bj) | āvikataṁ → āvīkataṁ (bj) | ca no → hi (sya-all) | camha → camhā (sya-all) | kevalaṁ → kevalañca (sya-all) | sappāṭihīrakataṁ → sappāṭihirakataṁ (sya-all) | uttānīkataṁ → uttānikataṁ (pts) | ca → So SS Bm; K hi; Br K omit no. (pts note) | amha → So Sc Bmr; Sdt amhi; K amhā, and below. (pts note) | āvikataṁ → Br āvīkataṁ, but āvikataṁ in 9; SS omit hoti. (pts note) | sabbasaṅgāha-pada-kataṁ → SS again omit sabba; Sd padaka. (pts note)(สาวกเหล่านั้นคิดว่า) ‘เพราะศาสดาผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้นแล้วในโลก และธรรมก็เป็นอัน ศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบ ระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ แต่ศาสดายังไม่ทรงทำให้ เราทั้งหลายเข้าใจอรรถในพระสัทธรรม ทั้งไม่ทำพรหมจรรย์ที่บริบูรณ์ครบถ้วน ให้แจ่มแจ้ง ให้เข้าใจง่าย ให้มีบทที่รวบรวมไว้พร้อมแล้ว ให้มีผลอย่างปาฏิหาริย์ แก่พวกเรา จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย Atha no satthuno antaradhānaṁ hotī’ti.
hotīti → hoti (sya-all) | hotīti → So Bm K; SS hoti. (pts note)ต่อมา ศาสดาของเรา ทั้งหลาย ปรินิพพานไป’ Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṁ kālaṅkato anutappo hoti.
kālaṅkato anutappo → kālakato ānutappo (bj) | hoti → hoti sāvakānaṁ anānutappā satthukālakiriyā (bj) | satthā → satthā ca (sya-all) | kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts)จุนทะ ศาสดาเห็นปานนี้แลปรินิพพานแล้ว ทำให้สาวก ทั้งหลายเดือดร้อนในภายหลัง

4. Sāvakānanutappasatthuศาสดาผู้ไม่ทำให้สาวกเดือดร้อนในภายหลัง

Idha pana, cunda, satthā ca loke udapādi arahaṁ sammāsambuddho. Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.จุนทะ อนึ่ง ศาสดาผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดขึ้นแล้ว ในโลกนี้ ธรรมก็เป็นอันศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ และ Viññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
sappāṭihīrakataṁ → sappāṭihirakataṁ (sya-all) | uttānīkataṁ → uttānikataṁ (pts)พระศาสดาทรงทำให้สาวกทั้งหลายของพระองค์เข้าใจอรรถในสัทธรรม ทั้งทำ พรหมจรรย์ที่บริบูรณ์ครบถ้วนให้แจ่มแจ้ง ให้เข้าใจง่าย ให้มีบทที่รวบรวมไว้ พร้อมแล้ว ให้มีผลอย่างปาฏิหาริย์แก่สาวกเหล่านั้น จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย Atha nesaṁ satthuno antaradhānaṁ hoti.ต่อมา ศาสดาของสาวกเหล่านั้น ปรินิพพานไป Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṁ kālaṅkato ananutappo hoti.
kālaṅkato ananutappo → kālakato anānutappo (bj, sya-all) | kālaṅkato → kālakato (pts) | ananutappo → K anānutappo. (pts note)ศาสดาเห็น ปานนี้แลปรินิพพานแล้ว ย่อมไม่ทำให้สาวกเดือดร้อนในภายหลัง Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะ เหตุไร ‘Satthā ca no loke udapādi arahaṁ sammāsambuddho.
satthā ca no → satthāpi (sya-all) | ca → K pi, omits ca. (pts note)(สาวกเหล่านั้นคิดว่า) ‘เพราะศาสดาผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้น Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.แล้วในโลก และธรรมก็เป็นอันศาสดากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจาก ทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Viññāpitatthā camha saddhamme, kevalañca no paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
camha → camhā (bj, sya-all) | āvikataṁ → āvīkataṁ (bj) | sappāṭihīrakataṁ → sappāṭihirakataṁ (sya-all) | uttānīkataṁ → uttānikataṁ (pts)และพระศาสดาทรงทำให้เราทั้งหลายให้เข้าใจอรรถในพระสัทธรรม ทั้งทรงทำ พรหมจรรย์ที่บริบูรณ์ครบถ้วน ให้แจ่มแจ้ง ให้เข้าใจง่าย ให้มีบทรวบรวมไว้พร้อมแล้ว ให้มีผลอย่างปาฏิหาริย์แก่พวกเรา จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย Atha no satthuno antaradhānaṁ hotī’ti.
atha no → athakho (sya-all) | hotīti → hoti (sya-all) | hotīti → So Sc Bmr; K hoti; Sdt antaradhānanti. (pts note)ต่อมาศาสดาปรินิพพานไป’ Evarūpo kho, cunda, satthā sāvakānaṁ kālaṅkato ananutappo hoti.
kālaṅkato ananutappo → kālakato anānutappo (bj) | hoti → hoti brahmacariyaaparipūranādi kathā (bj) | kālaṅkato ananutappo hoti → kālakato anānutappo hotīti (sya-all) | kālaṅkato → kālakato (pts) | hoti → So SS Bmr; K hotīti. (pts note)จุนทะ ศาสดาเห็นปานนี้แล ปรินิพพานแล้ว ย่อมไม่ทำ ให้สาวกทั้งหลายเดือดร้อนในภายหลัง

5. Brahmacariyaaparipūrādikathāเรื่องพรหมจรรย์ที่ไม่บริบูรณ์ เป็นต้น

Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, no ca kho satthā hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
satthā → satthā ca (bj) | aṅgehi → aṅgeha (sya-all) | satthā → Bmr add ca. (pts note)๑. จุนทะ แม้หากว่าพรหมจรรย์ ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้ไม่มั่นคง ไม่เป็นผู้มีประสบการณ์มาก ไม่เป็นผู้บวช มานาน ไม่เป็นผู้มีชีวิตอยู่หลายรัชสมัย ไม่เป็นผู้ล่วงกาลผ่านวัย มามาก Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena.
aṅgena → K tena tena, and below. (pts note)พรหมจรรย์นั้นย่อมไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น อย่างนี้

Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.
ceva → ce pi (bj) | ca → K omits. (pts note) | eva → So SS; Bmr K ce pi, and below. (pts note)เมื่อใด พรหมจรรย์ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้ มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่านวัยมามาก Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.เมื่อนั้น พรหมจรรย์นั้นย่อมบริบูรณ์ด้วย องค์นั้น อย่างนี้

Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, no ca khvassa therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | khvassa → kho assa (pts) | viyattā → vyattā (pts) | vyattā → Bmr K viyattā. Cp. xvi. 3. 7, ante, vol. ii., p. 104. (pts note) | vinītā → Bmr vinitā. (pts note)๒. จุนทะ แม้หากว่าพรหมจรรย์ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่ หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่านวัยมามาก แต่ภิกษุสาวกผู้เป็นเถระ ของศาสดานั้น เป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ไม่ได้รับการแนะนำ ไม่ แกล้วกล้า ไม่บรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ Alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ.
sahadhammehi suniggahitaṁ → sahadhammena suniggahītaṁ (pts) | suniggahītaṁ → So SS; Bmr K -gahitaṁ. (pts note)ไม่อาจกล่าวพระ สัทธรรมได้โดยชอบ ไม่อาจแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ปราบปรัปวาท ที่เกิดขึ้นให้เรียบร้อยโดยชอบธรรมได้ Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena.พรหมจรรย์นั้นย่อมไม่ บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น อย่างนี้

Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā.
ceva → dvehi pi (bj) | bhikkhū → bhikkhu (bj) | kho → Br omits. (pts note) | pe → So SS throughout; Bmr K at greater length, and then omit pe. (pts note)เมื่อใด พรหมจรรย์ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้ มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่านวัยมามาก และภิกษุสาวกผู้เป็นเถระของศาสดานั้น เป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า บรรลุธรรมอัน เกษมจากโยคะ Alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ.อาจกล่าวพระสัทธรรมได้โดยชอบ อาจแสดง ธรรมมีปาฏิหาริย์ ปราบปรัปวาทที่เกิดขึ้นให้เรียบร้อยโดยชอบ ธรรมได้ Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.
paripūraṁ → aparipūraṁ (pts)เมื่อนั้น พรหมจรรย์นั้นย่อมบริบูรณ์ด้วยองค์นั้น อย่างนี้

Etehi cepi, cunda, aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | viyattā → vyattā (pts)๓. จุนทะ แม้หากว่าพรหมจรรย์ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่ หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่านวัยมามาก และภิกษุสาวกผู้เป็นเถระ ของศาสดานั้น เป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า บรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ Alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ.อาจกล่าวสัทธรรมได้โดยชอบ อาจแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ ปราบปรัปวาทที่เกิดขึ้นให้เรียบร้อย โดยชอบธรรมได้ No ca khvassa majjhimā bhikkhū sāvakā honti …pe…แต่ภิกษุสาวกผู้เป็นมัชฌิมะของศาสดานั้นเป็น ผู้ไม่เฉียบแหลม ... พรหมจรรย์นั้นย่อมไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น อย่างนี้ majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa navā bhikkhū sāvakā honti …pe…
ssa → Bmr c'; assa; K ca. (pts note)๔. ... ภิกษุสาวกผู้เป็นมัชฌิมะของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่ภิกษุสาวกผู้เป็นนวกะของศาสดานั้นไม่เป็นผู้เฉียบแหลม ... navā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa therā bhikkhuniyo sāvikā honti …pe…
honti → honti vyattā (bj)๕. ... ภิกษุสาวกผู้เป็นนวกะของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นเถรีของศาสดานั้นเป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ... therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa majjhimā bhikkhuniyo sāvikā honti …pe…
honti → honti vyattā (bj)๖. ... ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นเถรีของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นมัชฌิมาของศาสดานั้นเป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ... majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa navā bhikkhuniyo sāvikā honti …pe…๗. ... ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นมัชฌิมาของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นนวกาของศาสดานั้นเป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ... navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino …pe…
brahmacārino → brahmacārino vyattā (bj)๘. ... ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นนวกาของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่อุบาสกสาวกของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติ พรหมจรรย์เป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ... upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino …pe…
kāmabhogino → kāmabhogino vyattā (bj) | gihī → SS always gihi; Bm gīhi; Br K gihī. (pts note)๙. ... อุบาสกสาวกของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติ พรหมจรรย์เป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่อุบาสกสาวกของศาสดานั้น เป็นคฤหัสถ์นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกาม เป็นผู้ไม่เฉียบแหลม ... upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo …pe…
brahmacāriniyo → brahmacāriniyo vyattā (bj) | gihiniyo → So Br; SS gihi (as always); Bm gīhiniyo; K gihinī. (pts note)๑๐. ... อุบาสกสาวกของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกามเป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่อุบาสิกาสาวิกาของศาสดา นั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติพรหมจรรย์เป็นผู้ไม่ เฉียบแหลม ... upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo …pe…
kāmabhoginiyo → kāmabhoginiyo vyattā (bj)๑๑. ... อุบาสิกาสาวิกาของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติพรหมจรรย์เป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่อุบาสิกาสาวิกา ของศาสดานั้น เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกาม เป็นผู้ไม่ เฉียบแหลม ... upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo, no ca khvassa brahmacariyaṁ hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ …pe…
vitthārikaṁ → vitthāritaṁ (bj) | hoti → Bmr K hoti before iddhañ. Cp. D. xvi. 3. 8, ante, vol. ii., p. 106. (pts note) | bāhu-jaññaṁ → So SS Bmr; K bahu-. (pts note) | suppakāsitaṁ → Cp. D. xvi. 3. 8, ante, vol. ii., p. 106. (pts note)๑๒. ... อุบาสิกาสาวิกาของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกาม เป็นผู้เฉียบแหลม ... แต่พรหมจรรย์ของศาสดานั้น มิได้บริบูรณ์ กว้างขวาง แพร่หลาย รู้จักกันโดยมาก มั่นคงดี จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ, no ca kho lābhaggayasaggappattaṁ.
vitthārikaṁ → vitthāritaṁ (bj) | lābhagga-yasagga-ppattaṁ → Sc -yasappattam; Bm yasaggapattaṁ; Br -saggappattaṁ. (pts note)๑๓. ... พรหมจรรย์ของศาสดานั้นบริบูรณ์กว้างขวางแพร่หลาย รู้จักกันโดยมากมั่นคงดี จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ ทั้งหลาย แต่พรหมจรรย์นั้น ไม่บรรลุถึงความเลิศด้วยลาภและ ความเลิศด้วยยศ Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena.พรหมจรรย์นั้นย่อมไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น อย่างนี้

Yato ca kho, cunda, etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā.
ceva → dvīhipi (bj)จุนทะ เมื่อใด พรหมจรรย์ประกอบด้วยองค์เหล่านี้ คือ ศาสดาเป็นผู้มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่ หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่านวัยมามาก และภิกษุสาวกผู้เป็นเถระ ของศาสดานั้น เป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการแนะนำ แกล้วกล้า บรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ Alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ.อาจกล่าวพระสัทธรรมได้โดยชอบ อาจแสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ปราบปรัปวาทที่เกิดขึ้นให้เรียบร้อยโดย ชอบธรรมได้ Majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti …
bhikkhū → bhikkhu (bj)ภิกษุสาวกผู้เป็นมัชฌิมะของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบ แหลม ... navā cassa bhikkhū sāvakā honti …
bhikkhū → bhikkhu (bj)ภิกษุสาวกผู้เป็นนวกะของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti …ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นเถรีของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti …ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นมัชฌิมาของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti …ภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นนวกาของศาสดานั้นเป็นผู้เฉียบแหลม ... upāsakā cassa sāvakā honti … gihī odātavasanā brahmacārino.อุบาสกสาวกของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติ พรหมจรรย์เป็นผู้เฉียบแหลม ... Upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino …อุบาสกสาวกของศาสดานั้นเป็น คฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกามเป็นผู้เฉียบแหลม ... upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo …
gihiniyo → gihinī (sya-all)อุบาสิกา สาวิกาของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติพรหม จรรย์เป็นผู้เฉียบแหลม ... upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo …
gihiniyo → gihinī (sya-all)อุบาสิกาสาวิกาของศาสดานั้นเป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกามเป็นผู้เฉียบแหลม ... brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ, lābhaggappattañca yasaggappattañca.
vitthārikaṁ → vitthāritaṁ (bj) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all) | lābhaggappattañca yasaggappattañca evaṁ taṁ → lābhaggayasaggappattañca evantaṁ (sya-all)พรหมจรรย์ของ ศาสดานั้นบริบูรณ์ กว้างขวาง แพร่หลาย รู้จักกันโดยมากมั่นคงดี จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย และพรหมจรรย์ ของศาสดานั้น บรรลุถึงความเลิศด้วยลาภและความเลิศด้วยยศ Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.เมื่อนั้นพรหมจรรย์นั้น ย่อมบริบูรณ์ด้วยองค์นั้นอย่างนี้

Ahaṁ kho pana, cunda, etarahi satthā loke uppanno arahaṁ sammāsambuddho.จุนทะ ก็บัดนี้ เราเป็นศาสดาผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิด ขึ้นแล้วในโลก Dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.ธรรมอันเรากล่าวไว้ดี ประกาศไว้ดี เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่เราผู้เป็นสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ Viññāpitatthā ca me sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
āvikataṁ → āvīkataṁ (bj); āvikataṁ hoti (sya-all) | sappāṭihīrakataṁ → sappāṭihirakataṁ (sya-all) | uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ → uttānikataṁ saṅgāhapadakataṁ (pts) | āvikataṁ → K inserts hoti. (pts note)เราทำ ให้สาวกทั้งหลายเข้าใจอรรถในสัทธรรม ทั้งทำพรหมจรรย์ที่บริบูรณ์ครบถ้วนให้ แจ่มแจ้ง ให้เข้าใจง่าย ให้มีบทที่รวบรวมไว้พร้อมแล้ว ให้มีผลอย่างปาฏิหาริย์แก่ สาวกเหล่านั้น จนประกาศได้ดีทั่วถึงเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย Ahaṁ kho pana, cunda, etarahi satthā thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayoanuppatto.ก็บัดนี้เราเป็นศาสดา เป็นผู้มั่นคง มีประสบการณ์มาก บวชมานาน มีชีวิตอยู่หลายรัชสมัย ล่วงกาลผ่าน วัยมามาก

Santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā.
honti → (bj) | honti viyattā → vyattā (pts) | me → Sd omits. (pts note) | sāvakā → Br K insert honti. (pts note)จุนทะ บัดนี้ มีภิกษุสาวกผู้เป็นเถระของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ได้รับการ แนะนำ แกล้วกล้า บรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ Alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ.
sahadhammehi → sahadhammena (sya-all) | sahadhammehi suniggahitaṁ → sahadhammena suniggahītaṁ (pts) | sahadhammena → Bmr sahadhammehi. (pts note)อาจกล่าวพระสัทธรรมได้โดยชอบ อาจแสดงธรรมให้มีปาฏิหาริย์ ปราบปรับวาทที่เกิดขึ้นให้เรียบร้อยโดยชอบธรรมได้ Santi kho pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhū sāvakā …
etarahi → (pts) | sāvakā → sāvakā vyattā (pts) | vyattā → So SS; Bmr K omit; the rest to be supplied, without pe. (pts note)บัดนี้ มีภิกษุสาวกผู้เป็นมัชฌิมะของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhū sāvakā …บัดนี้ มีภิกษุสาวก ผู้เป็นนวกะของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhuniyo sāvikā …บัดนี้ มีภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นเถรีของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi majjhimā bhikkhuniyo sāvikā …บัดนี้ มีภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นมัชฌิมาของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi navā bhikkhuniyo sāvikā …
navā → -8 So Bmr K (as before); SS navā etarahi. (pts note)บัดนี้ มีภิกษุณีสาวิกาผู้เป็นนวกาของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā brahmacārino …บัดนี้ มีอุบาสก สาวกผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติพรหมจรรย์ของเรา เป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā kāmabhogino …บัดนี้ มีอุบาสกสาวก ผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกามของเราเป็นผู้ เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo …บัดนี้ มีอุบาสิกาสาวิกา ผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ประพฤติ พรหมจรรย์ของเราเป็นผู้เฉียบแหลม ... santi kho pana me, cunda, etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo …บัดนี้ มีอุบาสิกาสาวิกา ผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว บริโภคกามของเราเป็นผู้เฉียบแหลม etarahi kho pana me, cunda, brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.
vitthārikaṁ → vitthāritaṁ (bj) | kho → (sya-all) | bāhujaññaṁ → bahujaññaṁ (sya-all)จุนทะ บัดนี้ พรหมจรรย์ของ เราบริบูรณ์ กว้างขวาง แพร่หลาย รู้จักกันโดยมาก มั่นคงดี จนประกาศได้ดีทั่วถึง เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

Yāvatā kho, cunda, etarahi satthāro loke uppannā, nāhaṁ, cunda, aññaṁ ekasatthārampi samanupassāmi evaṁlābhaggayasaggappattaṁ yatharivāhaṁ.
ekasatthārampi → ekaṁ satthāraṁpi (sya-all, pts) | ekaṁ → Scd Bmr eka-; St K ekaṁ. (pts note) | yatharivāhaṁ → Sdt add Cunda. (pts note)จุนทะ เท่าที่มีศาสดาเกิดขึ้นแล้วในโลกในบัดนี้ เรายังไม่เห็นศาสดา อื่นแม้ผู้เดียวที่บรรลุถึงความเลิศด้วยลาภและความเลิศด้วยยศเหมือนเราเลย Yāvatā kho pana, cunda, etarahi saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno;
pana → pana me (sya-all); (pts) | saṅgho → saṁghā (pts) | gaṇo vā → gaṇā (pts) | uppanno → uppannā (pts) | kho → Bmr add pana; K pana me. (pts note) | uppannā → -4-4 So SS; Bmr K all singular, saṅgho, gaṇo, uppanno. (pts note)อนึ่ง เท่าที่มีสงฆ์หรือคณะเกิดขึ้นแล้วในโลกในบัดนี้ nāhaṁ, cunda, aññaṁ ekasaṅghampi samanupassāmi evaṁlābhaggayasaggappattaṁ yatharivāyaṁ, cunda, bhikkhusaṅgho.
ekasaṅghampi → ekaṁ saṁghampi (cck, sya-all, pts) | yatharivāyaṁ → yathariva (sya-all) | evaṁlābhaggayasaggappattaṁ yatharivāyaṁ → evaṁ lābhaggayasaggappattaṁ yathariva (pts) | yathariva → Bmr yatharivāhaṁ. (pts note)เรายังไม่เห็นสงฆ์ หรือ คณะอื่นแม้ หมู่เดียว ที่บรรลุถึงความเลิศด้วยลาภและความเลิศด้วยยศ เหมือนภิกษุสงฆ์เลย Yaṁ kho taṁ, cunda, sammā vadamāno vadeyya:
taṁ → Bmr omit. (pts note)บุคคลเมื่อกล่าวให้ถูกต้องพึงกล่าวถึงพรหมจรรย์นั้นใดว่า ‘sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitan’ti.
sabbākārasampannaṁ → (bj) | kevalaṁ paripūraṁ → kevalaparipūraṁ (bj, sya-all, pts) | sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ → sabbakāraparipūraṁ anūnaṁ anadhikaṁ (sya-all)‘พรหมจรรย์ สมบูรณ์ ด้วยอาการทุกอย่าง บริบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง ไม่หย่อน ไม่ยิ่ง ศาสดากล่าวไว้ดี บริบูรณ์ครบถ้วน ศาสดาประกาศไว้ดีแล้ว’ Idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:บุคคลเมื่อกล่าวให้ถูกต้องพึงกล่าวถึง พรหมจรรย์นี้นั่นแลว่า ‘sabbākārasampannaṁ …pe… suppakāsitan’ti.
sabbākārasampannaṁ → sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ (sya-all) | suppakāsitanti udako → brahmacariyaṁ suppakāsitan ti uddako (pts)‘พรหมจรรย์ สมบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง บริบูรณ์ด้วย อาการทุกอย่าง ไม่หย่อน ไม่ยิ่ง ศาสดากล่าวไว้ดี บริบูรณ์ครบถ้วน ศาสดา ประกาศไว้ดีแล้ว’

Udako sudaṁ, cunda, rāmaputto evaṁ vācaṁ bhāsati:
Udako → uddako (bj, sya-all, pts1ed) | sudaṁ → udako sudaṁ (bj: machasaṁ) | Udako → uddako (cck: sī. syā. pī.) | sudaṁ → So SS K Sum; Bmr udakāpuraṁ. (pts note)จุนทะ ทราบว่า อุทกดาบส รามบุตร กล่าวข้อความอย่างนี้ว่า ‘passaṁ na passatī’ti.
passatīti → Sdt passan na passāmīti: Sc passantapassaviti; Bmr K passaṁ na passatīti. (pts note)‘บุคคลเห็นอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Kiñca passaṁ na passatīti?
ca → So SS Bmr; K ci. (pts note) | passatīti → SS add ca (St cak). (pts note)ถามว่า ‘บุคคลเห็นอะไรอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Khurassa sādhunisitassa talamassa passati, dhārañca khvassa na passati.
na passati → na passatīti (sya-all, mr) | khvassa → khurassa (sya-all) | na → So Sct; Sd kotassanaṁ; Bmr khv assa na; K khurassa na. (pts note)ตอบว่า ‘บุคคลเห็นใบของ มีดโกนที่ลับดีแล้ว แต่ไม่เห็นคมของมีดโกนนั้น’ Idaṁ vuccati:
vuccati → vuccati cunda (bj, sya-all)จุนทะ อุทกดาบส รามบุตรจึง กล่าวข้อความนี้ว่า ‘passaṁ na passatī’ti.
passatīti → passati (bj)‘บุคคลเห็นอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Yaṁ kho panetaṁ, cunda, udakena rāmaputtena bhāsitaṁ hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ khurameva sandhāya.
yaṁ → taṁ (sya-all) | Taṁ → Sdt omit down to evaṁ; Sc K taṁ; Bmr yaṁ. (pts note) | sandhāya → -13 So Bmr K; Sc khuracundamevasandhā. (pts note)ข้อความที่อุทกดาบส รามบุตร กล่าวนั้น เป็นธรรมอันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่เป็นของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ เพราะหมายเอาเฉพาะมีดโกนเท่านั้น Yañca taṁ, cunda, sammā vadamāno vadeyya:
Yañca taṁ → yañcetaṁ (bj, sya-all, mr) | yañca taṁ → yañcetaṁ (bj, sya-all) | taṁ → yañcetaṁ (cck: syā. ka.) | taṁ → So Sc; Bmr K cetaṁ. (pts note)จุนทะ ถ้าบุคคลเมื่อกล่าวให้ถูกต้องพึงกล่าวถึงคำนั้นใดว่า ‘passaṁ na passatī’ti, idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:
idameva taṁ → idamevetaṁ (bj, mr) | taṁ → idamevetaṁ (cck: ka.)‘บุคคลเห็นอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ บุคคลเมื่อกล่าวให้ถูกต้องพึงกล่าวถึงคำนี้นั้นนั่นแลว่า ‘passaṁ na passatī’ti.‘บุคคลเห็นอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Kiñca passaṁ na passatīti?ถามว่า ‘บุคคลเห็นอะไรอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Evaṁ sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitanti, iti hetaṁ passati.
paripūraṁ → parisuddhataraṁ (bj, sya-all, mr); paripūrataraṁ (?) | hetaṁ passati → na passatīti (sya-all, mr) | kevalaṁ paripūraṁ → kevalaparipūraṁ (bj, sya-all) | passati → suppakāsitaṁ, iti hetaṁ na passatīti (cck: syā. ka.) | passati → So SS; Bmr K na passatīti. (pts note)ตอบว่า ‘พรหมจรรย์ สมบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง บริบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง ไม่หย่อน ไม่ยิ่ง ศาสดา กล่าวไว้ดี บริบูรณ์ครบถ้วน ศาสดาประกาศไว้ดีแล้ว’ ด้วยเหตุดังนี้แล บุคคลจึง ชื่อว่าเห็นพรหมจรรย์นั้น ในพรหมจรรย์นี้ Idamettha apakaḍḍheyya, evaṁ taṁ parisuddhataraṁ assāti, iti hetaṁ na passati.
passati → passatīti (sya-all) | passati → na passatīti (cck: syā. ka.) | passati → So SS; Bmr K passatīti. (pts note)ถ้าบุคคลถอนสิ่งนี้ออกไปด้วยคิดว่า ‘พรหมจรรย์นั้น จะพึงบริสุทธิ์กว่า ด้วยวิธีการนี้’ ด้วยเหตุดังนี้แล บุคคลจึงชื่อว่า ไม่เห็นพรหมจรรย์นั้น ในพรหมจรรย์นี้ Idamettha upakaḍḍheyya, evaṁ taṁ paripūraṁ assāti, iti hetaṁ na passati.
paripūraṁ → parisuddhataraṁ (bj) | evaṁ taṁ paripūraṁ → evantaṁ parisuddhataraṁ (sya-all) | paripūraṁ → parisuddhataraṁ (cck: syā. ka.); paripūrataraṁ (cck: ?) | paripūraṁ → So SS; Bmr K parisuddhataraṁ. (pts note)ถ้าบุคคลเพิ่มสิ่งนี้เข้าไป ด้วยคิดว่า ‘พรหมจรรย์นั้น จะพึงบริบูรณ์ขึ้นด้วยวิธีการนี้’ ด้วยเหตุดังนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าไม่ เห็นพรหมจรรย์นั้น Idaṁ vuccati, cunda:
cunda → (bj, sya-all)นี้เรียกว่า ‘passaṁ na passatī’ti.‘บุคคลเห็นอยู่ ชื่อว่าไม่เห็น’ Yaṁ kho taṁ, cunda, sammā vadamāno vadeyya:จุนทะ บุคคลเมื่อกล่าว ให้ถูกต้องพึงกล่าวถึงคำนั้นใดว่า ‘sabbākārasampannaṁ …pe…‘พรหมจรรย์ สมบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง ฯลฯ brahmacariyaṁ suppakāsitan’ti.ศาสดาประกาศไว้ดีแล้ว’ Idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:
idameva taṁ → idametaṁ (sya-all) | etaṁ → Bmr idam eva taṁ. (pts note)บุคคลเมื่อกล่าวให้ถูกต้องพึงกล่าวถึงคำนี้นั่นแลว่า ‘sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitan’ti.
kevalaṁ paripūraṁ → kevalaparipūraṁ (bj, sya-all, pts) | suppakāsitanti → suppakāsitanti saṅgāyitabbā dhammā (bj)‘พรหมจรรย์ สมบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง บริบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง ไม่หย่อน ไม่ยิ่ง ศาสดากล่าวไว้ดี บริบูรณ์ครบถ้วน ศาสดาประกาศไว้ดีแล้ว’

6. Saṅgāyitabbadhammaธรรมที่ควรสังคายนา

Tasmātiha, cunda, ye vo mayā dhammā abhiññā desitā, tattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
vo → te (sya-all) | na vivaditabbaṁ → vicaritabbaṁ (sya-all) | tadassa → tadasseva (sya-all) | vo → K te. (pts note) | dhammā → Bmr omit. (pts note) | vivaditabbaṁ → K viparitabbaṁ, and below. (pts note) | assa → K asseva. (pts note)จุนทะ เพราะเหตุนั้น ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงไว้แล้วเพื่อความรู้ยิ่ง บริษัททั้งหมดนั้นแหละ พึงพร้อมเพรียงกันประชุม สอบทานอรรถกับอรรถ พยัญชนะ กับพยัญชนะในธรรมนั้น แล้วพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกัน เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย Katame ca te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā, yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ?
te → vo (bj) | na vivaditabbaṁ → vicaritabbaṁ (sya-all) | tadassa → tadasseva (sya-all) | te → Bmr vo. (pts note) | dhammā → So SS; Bmr K dhammā mayā. (pts note)ธรรมทั้งหลายเราแสดงไว้เพื่อความรู้ยิ่ง บริษัททั้งหมดนั่นแหละพึง พร้อมเพรียงกัน ประชุมสอบทานอรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะแล้ว พึงสังคายนากัน ไม่พึงวิวาทกัน เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่อ อนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ ทั้งหลาย คืออะไร Seyyathidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
bojjhaṅgā → sambojjhaṅgā (sya-all) | bojjhaṅgā → K sambojjhaṅgā. (pts note)คือ ๑. สติปัฏฐาน ๔ ๒. สัมมัปปธาน ๔ ๓. อิทธิบาท ๔ ๔. อินทรีย์ ๕ ๕. พละ ๕ ๖. โพชฌงค์ ๗ ๗. อริยมรรคมีองค์ ๘ Ime kho te, cunda, dhammā mayā abhiññā desitā.จุนทะ ธรรมทั้งหลายนี้แล เราแสดงไว้แล้วเพื่อความรู้ยิ่ง Yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
na vivaditabbaṁ → vicaritabbaṁ (sya-all) | tadassa → tadasseva (sya-all)บริษัททั้งหมด นั่นแหละพึงพร้อมเพรียงกันประชุม สอบทานอรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะ พึงสังคายนากัน ไม่พึงวิวาทกัน เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

7. Saññāpetabbavidhiวิธีอธิบายให้เข้าใจ

Tesañca vo, cunda, samaggānaṁ sammodamānānaṁ avivadamānānaṁ sikkhataṁ aññataro sabrahmacārī saṅghe dhammaṁ bhāseyya.
sikkhataṁ → sikkhitabbaṁ (bahūsu) | tesañca → saññāpetabba vidhi tesaṁ ca (bj) | sikkhataṁ → sikkhitabbaṁ (bj, sya-all, pts) | vo → kho (sya-all) | saṅghe → saṅgho (sya-all) | sikkhataṁ → sikkhitabbaṁ (cck: bahūsu) | vo → K kho. (pts note) | sikkhitabbaṁ → So Bmr K; SS sikkhataṁ. (pts note)จุนทะ บรรดาเธอเหล่านั้นซึ่งพร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ เพื่อนพรหมจารีรูปหนึ่งพึงกล่าวธรรมในสงฆ์ Tatra ce tumhākaṁ evamassa:ในการกล่าวธรรมนั้น หาก เธอทั้งหลายมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho āyasmā atthañceva micchā gaṇhāti, byañjanāni ca micchā ropetī’ti.
ceva → yo ceva (sya-all, pts1ed); yañceva (mr) | kho → kho āvuso (sya-all) | kho → K inserts āvuso. (pts note) | ropetīti → K rocetīti, and below. (pts note)‘ท่านผู้นี้แล รับอรรถนั้นแหละมาผิด และยก พยัญชนะมาผิด’ Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo:เธอทั้งหลายยังไม่พึงชื่นชม ยังไม่พึงคัดค้านเพื่อนพรหมจารีนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงกล่าวกับเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarāni, imesañca byañjanānaṁ ayaṁ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro’ti?
imesañca → imesaṁ (sabbattha) | imesañca → imesaṁ vā (bj, sya-all) | vā → (sya-all) | imesañca byañjanānaṁ → imesaṁ vā vyañjanānaṁ (pts) | imesañca → imesaṁ vā (cck: syā. pī. ka.); imesaṁ (cck: sī.) | vā → K omits. (pts note) | vā → So Bmr K; Scdt omit. (pts note) | vā → So Sdt Bmr K; Sc omits. (pts note) | katamo → Br adds vā. (pts note)‘ท่านผู้มี อายุ ระหว่างพยัญชนะเหล่านี้กับพยัญชนะเหล่านั้น พยัญชนะเหล่าไหนสมควรแก่ อรรถนี้มากกว่า ระหว่างอรรถนี้กับอรรถนั้น อรรถไหนสมควรแก่พยัญชนะเหล่านี้ มากกว่า’ So ce evaṁ vadeyya:ถ้าเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opāyikatarāni, yā ceva etāni; imesañca byañjanānaṁ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti.
yā ceva → yāneva (bj) | imesañca → imesaṁ (bj, sya-all) | yā → yāni (sya-all); yo (sya-all) | imesañca byañjanānaṁ ayameva → imesaṁ vyañjanānaṁ ayam eva (pts) | ceva → yañceva (sī. ka.), ṭīkā oloketabbā (cck note) | imesañca → imedaṁ (cck: sabbattha) | ceva → yañceva (sī. ka.), ṭīkā oloketabbā (cck note) | eva → So Sd K; Sc yāni ce; Bm Sum-Bm yāceva; Br yañceva. (pts note) | yo → So K; SS Br yañ; Bm yā. (pts note)‘ท่านผู้มีอายุ พยัญชนะเหล่านี้ ที่ผมพูดแล้วเท่านั้น สมควรแก่อรรถนี้มากกว่า อรรถนี้ที่ผมพูดแล้วเท่านั้น สมควร แก่พยัญชนะเหล่านี้มากกว่า’ So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tassa ca atthassa tesañca byañjanānaṁ nisantiyā.
anapasādetvā sveva → na apasādetvā so va (pts) | ussādetabbo → So SS K Sum-Scd; Bmr Sum-Br ussāretabbo, and after. (pts note) | apasādetabbo → So SS K; Bmr apasāretabbo, and after. (pts note) | apasādetvā → -14 So SS; Bmr K anap-. (pts note) | va → So SS; Bmr K sveva. (pts note)เธอทั้งหลายไม่พึงชมเชย ไม่พึงต่อว่าเพื่อนพรหมจารี รูปนั้น ครั้นไม่ชมเชย ไม่ต่อว่าแล้ว พึงอธิบายให้เพื่อนพรหมจารีรูปนั้นเข้าใจอย่าง ถูกต้อง เพื่อใคร่ครวญอรรถนั้นและพยัญชนะเหล่านั้น

Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṁ bhāseyya.
saṅghe → saṅgho (sya-all)จุนทะ ถ้าเพื่อนพรหมจารีแม้รูปอื่นพึงกล่าวธรรมในสงฆ์ Tatra ce tumhākaṁ evamassa:
Tatra → So Bmr K; SS tattha. (pts note)ในการ กล่าวธรรมนั้น หากเธอทั้งหลายมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho āyasmā atthañhi kho micchā gaṇhāti byañjanāni sammā ropetī’ti.
kho → K omits. (pts note)‘ท่านผู้นี้แล รับอรรถมาผิด แต่ยกพยัญชนะมาถูก’ Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo:เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านเพื่อนพรหมจารีรูปนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงกล่าวกับเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘imesaṁ nu kho, āvuso, byañjanānaṁ ayaṁ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro’ti?‘ท่านผู้มี อายุ ระหว่างอรรถนี้กับอรรถนั้น อรรถไหนสมควรแก่พยัญชนะเหล่านี้มากกว่า’ So ce evaṁ vadeyya:ถ้า เพื่อนพรหมจารีรูปนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘imesaṁ kho, āvuso, byañjanānaṁ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso’ti.
yā → yo (sya-all) | Imesaṁ → Bmr tesaṁ; K adds nu. (pts note) | yo → Bm yā; Br yañ. (pts note)‘อรรถนี้ที่ผมพูดแล้วเท่านั้น สมควรแก่ พยัญชนะเหล่านี้มากกว่า’ So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tasseva atthassa nisantiyā.
tasseva → tassa ca (sya-all) | sveva → so yeva (pts) | yeva → Bmr K sveva, and below. (pts note) | ev → K tassa ca. (pts note) | atthassa → Sc adds tesañ ca vyañjanānaṁ. (pts note)เธอทั้งหลายไม่พึงชมเชย ไม่พึงต่อว่าเพื่อนพรหมจารี รูปนั้น ครั้นไม่ชมเชย ไม่ต่อว่าแล้ว พึงอธิบายให้เพื่อนพรหมจารีรูปนั้นเข้าใจอย่าง ถูกต้อง เพื่อใคร่ครวญอรรถนั้น

Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṁ bhāseyya.
aparopi ce → aparo pana (bj) | saṅghe → saṅgho (sya-all) | saṅghe → SS insert vā. (pts note)จุนทะ ถ้าเพื่อนพรหมจารีแม้รูปอื่น พึงกล่าวธรรมในสงฆ์ Tatra ce tumhākaṁ evamassa:ในการ กล่าวธรรมนั้น หากเธอทั้งหลายมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho āyasmā atthañhi kho sammā gaṇhāti byañjanāni micchā ropetī’ti.‘ท่านผู้นี้แล รับอรรถมาดี แต่ยกพยัญชนะมาผิด’ Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ; anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo:เธอทั้งหลายไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านเพื่อนพรหมจารีรูปนั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว พึงกล่าวกับเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘imassa nu kho, āvuso, atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarānī’ti?
imāni vā → imāneva (bj, sya-all) | vā byañjanāni → ca vyañjanāni (pts) | ca → Bmr K imān'; eva. (pts note) | vā → Bmr omit. (pts note)‘ท่านผู้มี อายุ ระหว่างพยัญชนะเหล่านี้กับพยัญชนะเหล่านั้น พยัญชนะเหล่าไหนสมควรแก่ อรรถนี้มากกว่า’ So ce evaṁ vadeyya:ถ้าเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘imassa kho, āvuso, atthassa imāneva byañjanāni opayikatarāni, yā ceva etānī’ti.
opayikatarāni yā → opāyikatarā va yāni (bj); opāyikatarāni yāni (sya-all) | yā → yāni (cck) | kho āvuso → nu khvāvuso (sya-all) | etānīti → yāceva otāni (bj: sīmu) | nu → Bmr omit. (pts note) | kho → K khv. (pts note) | yāni → Bmr yā. (pts note)‘พยัญชนะเหล่านี้ที่ผม พูดแล้วเท่านั้น สมควรแก่อรรถนี้มากกว่า’ So neva ussādetabbo na apasādetabbo; anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tesaññeva byañjanānaṁ nisantiyā.
sveva → so yeva (pts) | tesaññeva byañjanānaṁ → tesaṁ ñeva vyañjanānaṁ (pts)เธอทั้งหลายไม่พึงชมเชย ไม่พึงต่อว่า เพื่อนพรหมจารีรูปนั้น ครั้นไม่ชมเชย ไม่ต่อว่าแล้ว พึงอธิบายให้เพื่อนพรหมจารี รูปนั้นเข้าใจอย่างถูกต้อง เพื่อใคร่ครวญพยัญชนะเหล่านั้น

Aparopi ce, cunda, sabrahmacārī saṅghe dhammaṁ bhāseyya.
saṅghe → saṅgho (sya-all)จุนทะ ถ้าเพื่อนพรหมจารีแม้รูปอื่น พึงกล่าวธรรมในสงฆ์ Tatra ce tumhākaṁ evamassa:ในการ กล่าวธรรมนั้น หากเธอทั้งหลายมีความคิดเห็นอย่างนี้ว่า ‘ayaṁ kho āyasmā atthañceva sammā gaṇhāti byañjanāni ca sammā ropetī’ti.
atthañceva → atthaññeva (sya-all); atthaṁ ñeva (pts) | ca → (sya-all) | byañjanāni ca → vyañjanāni (pts)‘ท่านผู้นี้แล รับอรรถ มาถูก และยกพยัญชนะมาถูก’ Tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṁ abhinanditabbaṁ anumoditabbaṁ;เธอทั้งหลายพึงชื่นชม พึงอนุโมทนาภาษิตของ เพื่อนพรหมจารีรูปนั้นว่า ‘ดีแล้ว’ tassa ‘sādhū’ti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā so evamassa vacanīyo:
Tassa → SS omit. (pts note)ครั้นชื่นชม อนุโมทนาภาษิตของเพื่อนพรหมจารี รูปนั้นว่า ‘ดีแล้ว’ พึงกล่าวกับเพื่อนพรหมจารีรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,‘ท่านผู้มีอายุ เป็น ลาภของพวกเรา พวกเราได้ดีแล้ว ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma evaṁ atthupetaṁ byañjanupetan’ti.
sabrahmacāriṁ → brahmacāriṁ (bj) | byañjanupetanti → byañjanupetanti paccayānuññātakāraṇaṁ (bj, cck) | passāma → sarissāma (sya-all) | atthupetaṁ byañjanupetanti na vo → atthūpetaṁ vyañjanūpetan ti navaṁ (pts) | passāma → K sarissāma. (pts note)ที่พวกเราพบเพื่อนพรหมจารีเช่นท่าน ผู้มีอายุ ผู้เข้าถึงอรรถ ผู้เข้าถึงพยัญชนะอย่างนี้’

8. Paccayānuññātakāraṇaเหตุแห่งการอนุญาตปัจจัย

Na vo ahaṁ, cunda, diṭṭhadhammikānaṁyeva āsavānaṁ saṁvarāya dhammaṁ desemi.
Navaṁ → So Sct; Sd namo; Bmr K na vo. (pts note)จุนทะ เราแสดงธรรมเพื่อปิดกั้นอาสวะทั้งหลายอันจะบังเกิดในปัจจุบัน เท่านั้นก็หามิได้ Na panāhaṁ, cunda, samparāyikānaṁyeva āsavānaṁ paṭighātāya dhammaṁ desemi.และแสดงธรรมเพื่อกำจัดอาสวะทั้งหลายอันจะบังเกิดในอนาคต เท่านั้นก็หามิได้ Diṭṭhadhammikānaṁ cevāhaṁ, cunda, āsavānaṁ saṁvarāya dhammaṁ desemi;
evāhaṁ → So Sc Bmr K; Sdt cāhaṁ. (pts note)แต่เราแสดงธรรมเพื่อปิดกั้นอาสวะทั้งหลายอันจะบังเกิดในปัจจุบัน samparāyikānañca āsavānaṁ paṭighātāya.
ca → cāti (bahūsu) | paṭighātāya → Sc inserts dhammaṁ desemi. (pts note)และเพื่อกำจัดอาสวะทั้งหลายอันจะบังเกิดในอนาคต

Tasmātiha, cunda, yaṁ vo mayā cīvaraṁ anuññātaṁ, alaṁ vo taṁเพราะฉะนั้น เราอนุญาตจีวร แก่เธอทั้งหลาย ก็เพียง yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ → hirikopinapaṭicchādanatthaṁ (sya-all) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapa → siriṁsapa (cck: syā.)เพื่อป้องกันความหนาว ป้องกันความร้อน ป้องกันสัมผัส แห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานทั้งหลาย และเพียงเพื่อปกปิดอวัยวะ ที่น่าละอาย Yo vo mayā piṇḍapāto anuññāto, alaṁ vo so
vo so → veso (bj)เราอนุญาตบิณฑบาตแก่เธอทั้งหลาย ก็เพียง yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.
ca → cāti (bj, sya-all, pts) | vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all) | ca → cāti (cck: bahūsu) | yātrā → Bm yatrā. (pts note)เพื่อความดำรงอยู่ได้แห่ง กายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อกำจัดความเบียดเบียน เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำเนินไปแห่งกาย ความไม่มีโทษและความอยู่ผาสุกจักมีแก่เรา ด้วยประการฉะนี้’ Yaṁ vo mayā senāsanaṁ anuññātaṁ, alaṁ vo taṁเราอนุญาตเสนาสนะ สุขัลลิกานุโยค แก่เธอทั้งหลาย ก็เพียง yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all); daṁsamakasa vātātapa siriṁsapasamphassānaṁ (pts) | utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ → utuparissayavinodanaṁ paṭisallānārāmatthaṁ (bj, sya-all) | yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ → yāvad eva utuparissayavinodakaṁ paṭisallāṇārāmatthaṁ (pts)เพื่อป้องกันความหนาว ป้องกันความร้อน ป้องกันสัมผัส แห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานทั้งหลาย เพื่อบรรเทาอันตรายที่เกิด จากฤดู และเพื่อยินดีในการหลีกเร้น Yo vo mayā gilānapaccayabhesajjaparikkhāro anuññāto, alaṁ vo soเราอนุญาตคิลานปัจจัยเภสัชชบริขารแก่เธอ ทั้งหลาย ก็เพียง yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.
abyāpajjaparamatāya → abyāpajjhaparamatāyā ti (bj, sya-all, pts) | abyāpajjaparamatāya → abyāpajjhaparamatāyāti (cck: sī. syā. pī.); abyābajjhaparamatāya (cck: ?)เพื่อบรรเทาเวทนาอันเนื่องมาจากอาพาธต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นแล้ว เพื่อ ความไม่ลำบากเป็นอย่างยิ่ง

9. Sukhallikānuyogaสุขัลลิกานุโยค

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘sukhallikānuyogamanuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti.‘พวกสมณะ ศากยบุตรยึดถือสุขัลลิกานุโยคอยู่’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:
Evaṁvādino → … vadamānā (sya-all) | evaṁvādino → evaṁ vadamānā (sya-all) | Evaṁvādino → vadamānā (cck: syā.) | vādino → K vadamānā. (pts note)เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้กับ อัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนี้ว่า ‘katamo so, āvuso, sukhallikānuyogo?‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สุขัลลิกานุโยค เป็น อย่างไร Sukhallikānuyogā hi bahū anekavihitā nānappakārakā’ti.
sukhallikānuyogā → sukhallikānuyogāpi (sya-all, pts)เพราะสุขัลลิกานุโยค มีมากมายหลายอย่างต่าง ๆ กัน’

Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti.
sukhallikānuyogā → Cp. Vin. i., p. 10. (pts note)จุนทะ สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้ เป็นธรรมต่ำทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน มิใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความ เบื่อหน่าย ไม่เป็นไปเพื่อคลายกำหนัด ไม่เป็นไปเพื่อดับ ไม่เป็นไปเพื่อสงบระงับ ไม่เป็นไปเพื่อรู้ยิ่ง ไม่เป็นไปเพื่อตรัสรู้ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน Katame cattāro?สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

Idha, cunda, ekacco bālo pāṇe vadhitvā vadhitvā attānaṁ sukheti pīṇeti.
vadhitvā → (sya-all, pts) | pīṇeti → piṇeti (sya-all) | pāṇe → Bmr pāṇāni. (pts note)๑. คนพาลบางคนในโลกนี้ ฆ่าสัตว์ ครั้นฆ่าแล้ว บำรุงตนเองให้เป็นสุข ให้มีความเอิบอิ่ม Ayaṁ paṭhamo sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยคประการที่ ๑

Puna caparaṁ, cunda, idhekacco adinnaṁ ādiyitvā ādiyitvā attānaṁ sukheti pīṇeti.
ādiyitvā → ādisitvā (bj); (sya-all, pts) | pīṇeti → piṇeti (sya-all)๒. คนพาลบางคนในโลกนี้ ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ครั้นถือ เอาแล้วบำรุงตนเองให้เป็นสุข ให้มีความเอิบอิ่ม Ayaṁ dutiyo sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยค ประการที่ ๒

Puna caparaṁ, cunda, idhekacco musā bhaṇitvā bhaṇitvā attānaṁ sukheti pīṇeti.
bhaṇitvā → (sya-all) | pīṇeti → piṇeti (sya-all) | idhekacco musā bhaṇitvā bhaṇitvā → idh ekacco musābhaṇitvā (pts)๓. คนพาลบางคนในโลกนี้ พูดเท็จ ครั้นพูดเท็จแล้ว บำรุงตนเองให้ เป็นสุข ให้มีความเอิบอิ่ม Ayaṁ tatiyo sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยคประการที่ ๓

Puna caparaṁ, cunda, idhekacco pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
samaṅgībhūto → samaṅgibhūto (bj, sya-all) | samaṅgībhūto paricāreti → samaṅgibhūto parivāreti (pts) | parivāreti → So SS; Bmr K paricāreti; cp. D. i. 3.20 (vol. i., p. 36), xiv. 1. 20, 2.4 (vol. ii., pp. 13, 23). (pts note)๔. คนพาลบางคนในโลกนี้ เอิบอิ่ม พรั่งพร้อม ได้รับการบำเรออยู่ด้วย กามคุณ ๕ ประการ Ayaṁ catuttho sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยคประการที่ ๔

Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti.จุนทะ สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้ เป็นธรรมต่ำทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน มิใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความ เบื่อหน่าย ไม่เป็นไปเพื่อคลายกำหนัด ไม่เป็นไปเพื่อดับ ไม่เป็นไปเพื่อสงบระงับ ไม่เป็นไปเพื่อรู้ยิ่ง ไม่เป็นไปเพื่อตรัสรู้ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
paribbājakā → (pts) | vadeyyuṁ → puccheyyuṁ (pts) | puccheyyuṁ → So SS; Bmr K vadeyyum. (pts note)จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti.
sakyaputtiyā viharantīti → sakyaputtiyāti (bj)‘พวกสมณะ ศากยบุตร ยึดถือสุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้อยู่’ Te vo ‘mā hevaṁ’ tissu vacanīyā.
vo → te (pts1ed) | hevaṁ tissu vacanīyā → hevantissuvacanīyā (bj) | hevaṁ tissu → hevantissu (sya-all) | vo → (pts) | vo → te (cck: sī. pī.) | Te → Bmr K add vo. (pts note)เธอทั้งหลายพึงกล่าวกับอัญเดียรถีย์ ปริพาชกเหล่านั้นว่า ‘พวกท่านอย่ากล่าวอย่างนี้เลย’ Na te vo sammā vadamānā vadeyyuṁ, abbhācikkheyyuṁ asatā abhūtena.
vo → (bj) | vadeyyuṁ → vadeyyuṁ na (sya-all) | abbhācikkheyyuṁ → abbhācikkheyyuṁ te vo (sya-all); abbhācikkheyyuṁ vo te (pts) | te → So SS; Bmr K te vo, and onwards. (pts note) | vadeyyuṁ → So Sc Bmr; Sd K add na; Sd omits abbhāc-; St inserts na after abbhāc-. (pts note) | te → Bmr omit na and vo te. (pts note)อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น เมื่อกล่าวถึงเธอทั้งหลาย ก็ไม่กล่าวให้ถูกต้อง กลับกล่าวตู่ด้วยคำที่ไม่มีจริง ไม่เป็นจริง

Cattārome, cunda, sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti.
ekantanibbidāya → ekantaṁ nibbidāya (sya-all)จุนทะ สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้ เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดย ส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อ นิพพาน Katame cattāro?สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

Idha, cunda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
bhikkhu → (sya-all) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | bhikkhu → K omits. For the following passage cp. D. i. 3. 21-22; ii. 75-81; ix. 10-13; xvii. 2. 3. (pts note)๑. ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย บรรลุ ปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ Ayaṁ paṭhamo sukhallikānuyogo.นี้เป็น สุขัลลิกานุโยคประการที่ ๑

Puna caparaṁ, cunda, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.๒. เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่ Ayaṁ dutiyo sukhallikānuyogo.นี้เป็น สุขัลลิกานุโยคประการที่ ๒

Puna caparaṁ, cunda, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati → (pts)๓. เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุข ด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่ Ayaṁ tatiyo sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยค ประการที่ ๓

Puna caparaṁ, cunda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dukkhassa ca pahānā → (pts) | catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati → (pts)๔. เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว ภิกษุ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ Ayaṁ catuttho sukhallikānuyogo.นี้เป็นสุขัลลิกานุโยคประการที่ ๔

Ime kho, cunda, cattāro sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti.
ekantanibbidāya → ekantaṁ nibbidāya (sya-all)สุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้ เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลาย กำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti.
Ime → K adds kho. (pts note)‘พวก สมณะ ศากยบุตร ยึดถือสุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้อยู่’ Te vo ‘evaṁ’ tissu vacanīyā.
vo evaṁ tissu → evan ti ssu (pts) | Te → Bmr K add vo. (pts note)เธอทั้งหลายพึงกล่าวกับ อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นว่า ‘ท่านทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้’ Sammā te vo vadamānā vadeyyuṁ, na te vo abbhācikkheyyuṁ asatā abhūtena.อัญเดียรถีย์ปริพาชก เหล่านั้น เมื่อกล่าวถึงเธอทั้งหลายก็กล่าวได้ถูกต้อง มิใช่กล่าวตู่เธอทั้งหลาย ด้วยคำที่ไม่มีจริง ไม่เป็นจริง

10. Sukhallikānuyogānisaṁsaว่าด้วยอานิสงส์ของสุขัลลิกานุโยค

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ime panāvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ kati phalāni katānisaṁsā pāṭikaṅkhā’ti?
panāvuso → pana āvuso (bj, pts)‘ก็ท่านทั้งหลายยึดถือสุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้อยู่ พึงหวังผลได้เท่าไหร่ พึงหวัง อานิสงส์ได้เท่าไหร่’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายควรกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะ อย่างนั้นว่า ‘ime kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ cattāri phalāni cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā.‘พวกเรายึดถือสุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้อยู่ พึงหวังได้ผล ๔ ประการ พึงหวังได้อานิสงส์ ๔ ประการ Katame cattāro?ผล ๔ ประการ อานิสงส์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

Idhāvuso, bhikkhu tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
sambodhiparāyaṇo → sambodhiparāyano (bj, sya-all, pts) | sotāpanno → Cp. D. xvi. 2. 7, vol. ii., p. 92; xix. 62, ibid, p. 252. (pts note)๑. ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการ สิ้นไป ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า Idaṁ paṭhamaṁ phalaṁ, paṭhamo ānisaṁso.นี้เป็นผลประการที่ ๑ อานิสงส์ประการที่ ๑

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti.
sakadāgāmī → sakadāgāmi (bj) | sakadāgāmī → Ibid. (pts note)๒. ภิกษุเป็นพระสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะ ราคะ โทสะ โมหะ เบาบาง มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว ก็จะทำที่สุด แห่งทุกข์ได้ Idaṁ dutiyaṁ phalaṁ, dutiyo ānisaṁso.นี้เป็นผลประการที่ ๒ อานิสงส์ประการที่ ๒

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
lokā → lokāti (bj) | opapātiko → Ibid. (pts note) | lokā → SS Bmr (but not K) insert ti. (pts note)๓. ภิกษุเป็นโอปปาติกะ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ปรินิพพาน ในโลกนั้น ไม่หวนกลับมาจากโลกนั้นอีก Idaṁ tatiyaṁ phalaṁ, tatiyo ānisaṁso.นี้เป็นผลประการที่ ๓ อานิสงส์ ประการที่ ๓

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.๔. ภิกษุทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะ สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Idaṁ catutthaṁ phalaṁ catuttho ānisaṁso.นี้เป็นผลประการที่ ๔ อานิสงส์ประการที่ ๔

Ime kho, āvuso, cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ imāni cattāri phalāni, cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā’ti.
pāṭikaṅkhāti → pāṭikaṅkhāti khīṇāsavānaṁ abhabbaṭṭhānāni (bj)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พวกเรายึดถือสุขัลลิกานุโยค ๔ ประการนี้อยู่ พึงหวัง ได้ผล ๔ ประการ พึงหวังได้อานิสงส์ ๔ ประการนี้แล’

11. Khīṇāsavaabhabbaṭhānaฐานะที่ไม่อาจเป็นไปได้สำหรับพระขีณาสพ

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘aṭṭhitadhammā samaṇā sakyaputtiyā viharantī’ti.
sakyaputtiyā → sākyaputtiyā (pts)‘พวก สมณะ ศากยบุตร มีหลักการไม่แน่นอนอยู่’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายควรกล่าวอย่างนี้กับ อัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṁ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā.‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย หลักการที่พระผู้มี พระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงไว้ บัญญัติไว้แก่เหล่าสาวก เป็นหลักการที่เหล่าสาวกต้องไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิตมีอยู่ Seyyathāpi, āvuso, indakhīlo vā ayokhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampavedhī;
sunikhāto → sunikkhitto (sya-all) | inda-khīlo → Cp. S. v., p. 444. (pts note) | sunikhāto → So SS Bm; K sunikkhitto. (pts note)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เสาเขื่อน หรือเสาเหล็ก มีรากลึก ปักไว้ดีแล้ว ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะเทือน แม้ฉันใด evameva kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sāvakānaṁ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā.หลักการที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต- สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงไว้ บัญญัติไว้แก่เหล่าสาวก เป็นหลักการที่ เหล่าสาวกต้องไม่ล่วงละเมิดตลอดชีวิต ฉันนั้นเหมือนกัน

Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, abhabbo so nava ṭhānāni ajjhācarituṁ.
ajjhācarituṁ → The first five abhabbaṭṭhānas are enumerated in D. xxxiii. 2.1 (x), and recur in A. iv. 370, where these nine are also given. (pts note)ภิกษุใดเป็นพระอรหันต- ขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุ ประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบได้ ภิกษุนั้น ไม่อาจประพฤติละเมิดฐานะ ๙ ประการ คือ Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu chandāgatiṁ gantuṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dosāgatiṁ gantuṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu mohāgatiṁ gantuṁ; abhabbo khīṇāsavo bhikkhu bhayāgatiṁ gantuṁ.
sampajānamusā → sampajānamusāvādaṁ (sya-all) | sannidhikārakaṁ kāme → sannidhikārakakāme (sya-all) | ādiyituṁ → ādātuṁ (pts) | āgārikabhūto → agāriyabhūto (pts) | ādātuṁ → So SS; Bmr K ādiyituṁ. (pts note) | bhāsituṁ → K musāvādam bhāsituṁ. (pts note) | sannidhi-kārakaṁ → K -kāraka-. (pts note) | chandāgatiṁ → Cp. these four agatis in D. xxxi. 4, and xxxiii. 1.11 (xix). (pts note)๑. ภิกษุขีณาสพไม่อาจจงใจปลงชีวิตสัตว์ ๒. ภิกษุขีณาสพไม่อาจถือเอาสิ่งของที่ผู้อื่นไม่ได้ให้โดยอาการขโมย ๓. ภิกษุขีณาสพไม่อาจเสพเมถุนธรรม ๔. ภิกษุขีณาสพไม่อาจพูดเท็จทั้งที่รู้ ๕. ภิกษุขีณาสพไม่อาจสะสมบริโภคกามเหมือนเมื่อเป็นคฤหัสถ์ ๖. ภิกษุขีณาสพไม่อาจลำเอียงเพราะชอบ ๗. ภิกษุขีณาสพไม่อาจลำเอียงเพราะชัง ๘. ภิกษุขีณาสพไม่อาจลำเอียงเพราะหลง ๙. ภิกษุขีณาสพไม่อาจลำเอียงเพราะกลัว Yo so, āvuso, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, abhabbo so imāni nava ṭhānāni ajjhācaritun’ti.
ajjhācaritunti → ajjhācaritunti pañhabyākaraṇāni (bj) | so → So Bmr; SS āvuso; K kho so. (pts note) | ti → Bmr omit ti. (pts note)ภิกษุใดเป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จ แล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้น เพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นไม่อาจประพฤติละเมิดฐานะ ๙ ประการนี้แล

12. Pañhābyākaraṇaปัญหาพยากรณ์

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘atītaṁ kho addhānaṁ ārabbha samaṇo gotamo atīrakaṁ ñāṇadassanaṁ paññapeti, no ca kho anāgataṁ addhānaṁ ārabbha atīrakaṁ ñāṇadassanaṁ paññapeti, tayidaṁ kiṁsu tayidaṁ kathaṁsū’ti?
paññapeti → paññāpeti (pts) | kathaṁsūti te ca → kathaṁ sūti ten eva (pts) | atīrakaṁ → atirekaṁ (bj: sīmu) | paññāpeti → Bmr K paññapeti. (pts note) | sūti → -2 So Sct; Sd tidaṁkataṁsuti; Bmr omit tayidaṁ; K inserts tayidaṁ paññapeti, tayidaṁ kiṁsu. (pts note)‘พระสมณโคดม ปรารภอดีตกาลยาวนานแล้วบัญญัติญาณทัสสนะอันไม่มีขอบเขตไว้ แต่หาได้ปรารภอนาคตกาลยาวนานแล้วบัญญัติญาณทัสสนะอันไม่มีขอบเขตไว้ไม่ ทำไมจึงกล่าวอย่างนั้น กล่าวอย่างนั้นเพราะเหตุไร’ Te ca aññatitthiyā paribbājakā aññavihitakena ñāṇadassanena aññavihitakaṁ ñāṇadassanaṁ paññapetabbaṁ maññanti yathariva bālā abyattā.
paññapetabbaṁ → paññāpetabbaṁ (bj, pts) | aññavihitakena → aññāvihitakena (sya-all) | aññavihitakaṁ ñāṇadassanaṁ → aññāvihitaṁ añāṇadassanaṁ (sya-all) | yathariva → yatheriva (pts) | eva → So SS; Bmr K te ca. (pts note) | ñāṇadassanaṁ → K añāṇa-. (pts note)อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น เข้าใจญาณทัสสนะที่มีความหมายอย่างหนึ่งว่า ทรงบัญญัติรวมเข้ากับญาณทัสสนะ ที่มีความหมายอีกอย่างหนึ่งเหมือนคนโง่ ไม่เฉียบแหลมฉะนั้น

Atītaṁ kho, cunda, addhānaṁ ārabbha tathāgatassa satānusāriñāṇaṁ hoti;
satānusāriñāṇaṁ → satānusāriviññāṇaṁ (pts) | satānusāri-viññāṇaṁ → So SS; Bmr K ñāṇaṁ. (pts note)ตถาคตมีสตานุสาริ- ญาณ ปรารภอดีตกาลยาวนานได้ คือ so yāvatakaṁ ākaṅkhati tāvatakaṁ anussarati.ตถาคตระลึกได้ตลอดขอบเขตเท่าที่ประสงค์

Anāgatañca kho addhānaṁ ārabbha tathāgatassa bodhijaṁ ñāṇaṁ uppajjati:และตถาคตมีญาณที่เกิดจากการตรัสรู้ ปรารภอนาคตกาลยาวนานได้ว่า ‘ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti.‘ชาตินี้

Atītañcepi, cunda, hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, na taṁ tathāgato byākaroti.
pi → Bmr add kho. (pts note)แม้ถ้าเรื่องอดีต เป็นเรื่องไม่จริง ไม่แท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตไม่พยากรณ์เรื่องอดีตนั้น Atītañcepi, cunda, hoti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, tampi tathāgato na byākaroti.
pi → Bmr K add kho. (pts note) | tatra → Sc tattha. (pts note) | Tathāgato → So SS; Bmr K Tathāgato hoti. (pts note) | abhūtaṁ → K . . . pe . . . (pts note) | atacchaṁ → Bm . . . pa . . . (pts note)ถ้าแม้เรื่องอดีต เป็น เรื่องจริง แท้ แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตก็ไม่พยากรณ์เรื่องอดีตนั้น Atītañcepi, cunda, hoti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.
anattha-saṁhitaṁ → Br . . . pa . . . (pts note) | tatra → Scd tattha; St omits the whole clause. (pts note)ถ้าแม้เรื่องอดีต เป็นเรื่องจริง แท้ ทั้งประกอบด้วยประโยชน์ ในเรื่องนั้นตถาคต ก็รู้จักกาลที่จะพยากรณ์ปัญหานั้น Anāgatañcepi, cunda, hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, na taṁ tathāgato byākaroti …pe… tassa pañhassa veyyākaraṇāya.
na taṁ tathāgato byākaroti → (bj) | tassa pañhassa veyyākaraṇāya paccuppannañcepi → paccuppannaṁ cepi (bj) | Paccuppannaṁ → K inserts kho. (pts note)ถ้าแม้เรื่องอนาคต เป็นเรื่องไม่จริง ไม่แท้ ไม่ ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตก็ไม่พยากรณ์เรื่องอนาคตนั้น ถ้าแม้เรื่องอนาคต เป็นเรื่องจริง แท้ แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตก็ไม่พยากรณ์เรื่อง อนาคตนั้น ถ้าแม้เรื่องอนาคต เป็นเรื่องจริง แท้ ทั้งประกอบด้วยประโยชน์ ในเรื่อง นั้นตถาคตก็รู้จักกาลที่จะพยากรณ์ปัญหานั้น Paccuppannañcepi, cunda, hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, na taṁ tathāgato byākaroti.ถ้าแม้เรื่องปัจจุบัน เป็นเรื่องไม่จริง ไม่แท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตก็ไม่พยากรณ์เรื่องปัจจุบันนั้น Paccuppannañcepi, cunda, hoti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, tampi tathāgato na byākaroti.ถ้าแม้เรื่อง ปัจจุบัน เป็นเรื่องจริง แท้ แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตถาคตก็ไม่พยากรณ์เรื่อง ปัจจุบันนั้น Paccuppannañcepi, cunda, hoti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.ถ้าแม้เรื่องปัจจุบัน เป็นเรื่องจริง แท้ ทั้งประกอบด้วยประโยชน์ ในเรื่องนั้น ตถาคตก็รู้จักกาลที่จะพยากรณ์ปัญหานั้น

Iti kho, cunda, atītānāgatapaccuppannesu dhammesu tathāgato kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.
tathāgato kālavādī → kālavādī saccavādī (sya-all) | kālavādī → kālāvādī (bj) | bhūtavādī → kālavādi saccavādi (bj: syā) | kālavādī → kālavādī saccavādī (cck: syā.) | kāla-vādī → K inserts saccavādī. (pts note)จุนทะ ด้วยเหตุนี้ เพราะตถาคตเป็นกาลวาที ภูตวาที อัตถวาที ธัมมวาที วินยวาที ในธรรมทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ฉะนั้น ชาวโลก จึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

Yañca kho, cunda, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, sabbaṁ tathāgatena abhisambuddhaṁ,
sabbaṁ → sammā (sya-all) | yañca → yaṁ (pts) | kho → So Sc; Sd kheti; St kho ti; Bmr K yañ ca kho. (pts note) | sabbaṁ → So SS Bm; K sammā. (pts note)เพราะตถาคตตรัสรู้รูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อารมณ์ที่ได้ทราบ ธรรมารมณ์ ที่รู้แจ้งที่ชาวโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้ง เรื่องที่ไม่ทรงพยากรณ์ สมณพรามณ์ เทวดาและมนุษย์ บรรลุ แสวงหา ตรองตามด้วยใจทั้งหมด tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.
vuccati → See Sum. i. 65. (pts note)ฉะนั้น ชาว โลกจึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

Yañca, cunda, rattiṁ tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca rattiṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṁ etasmiṁ antare bhāsati lapati niddisati. Sabbaṁ taṁ tatheva hoti no aññathā,
parinibbāyati → parinibbāti (bj) | antare → anantare (sya-all) | tatheva → tatheva ca (sya-all) | aññathā → aññathāti (sya-all) | parinibbāyati → Bmr parinibbāti. (pts note) | eva → K adds ca. (pts note)เพราะตถาคตตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในราตรีใด ปรินิพพานด้วย อนุปาทิเสสนิพพานธาตุในราตรีใด ในระหว่างนี้ ย่อมภาษิต กล่าว แสดงคำใด คำนั้นทั้งหมดเป็นจริงอย่างนั้นแล ไม่เป็นอย่างอื่น tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.ฉะนั้น ชาวโลกจึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

Yathāvādī, cunda, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī.เพราะตถาคตกล่าวอย่างใดก็ทำอย่างนั้น ทำอย่างใดก็กล่าวอย่างนั้น Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.
tathāvādī → tathāvādī vā (sya-all) | tathā-vādī → K adds vā. (pts note) | vuccati → Quoted Sum. i. 66. (pts note) | vuccati → K inserts yaṁ. (pts note)ตถาคต กล่าวอย่างใดก็ทำอย่างนั้น ทำอย่างใดก็กล่าวอย่างนั้น ด้วยประการฉะนี้ ฉะนั้น ชาวโลกจึงเรียกว่า ‘ตถาคต’ Sadevake loke, cunda, samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā ‘tathāgato’ti vuccati.
vuccati → vuccati abyākataṭṭhānāni (bj) | cunda → (sya-all, pts) | aññadatthu-daso → So SS Bmr K (note) Sī; K (text) aññaphariso. (pts note)เพราะตถาคตเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครข่มเหงได้ เห็นถ่องแท้ เผยแผ่อำนาจไปใน โลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ฉะนั้น ชาวโลกจึงเรียกว่า ‘ตถาคต’

13. Abyākataṭṭhānaเรื่องที่ไม่ทรงพยากรณ์

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu kho, āvuso, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti?
nu kho → pan (pts) | āvuso → āvuso na (pts) | maraṇā → Cp. D. i. 2. 27, vol. i., p. 27, and T. W . Rhys Davids, Dialogues of the Buddha, pt. i., p. 187. (pts note)‘หลังจาก ตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง กระนั้นหรือ’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:
Evaṁ-vādino → K adds kho. (pts note)เธอทั้งหลาย พึงกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘abyākataṁ kho etaṁ, āvuso, bhagavatā:
etaṁ → (bj, cck, sya-all, pts) | abyākataṁ → etam pi (pts) | bhagavatā → bhagavatā avyākataṁ na (pts)‘พระผู้มีพระภาคมิได้ ทรงพยากรณ์ไว้แม้อย่างนี้ว่า “hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”’ti.‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panāvuso, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti?‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง กระนั้นหรือ’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าว อย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṁ:
etampi → evampi (bj)‘พระผู้มีพระภาคมิได้ทรง พยากรณ์ไว้แม้อย่างนี้ว่า “na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”’ti.‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panāvuso, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti?
kho → So SS; Bmr K kiṁ pan'; āvuso. (pts note) | ca → K ca hoti. (pts note)‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง กระนั้นหรือ’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลาย พึงกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘abyākataṁ kho etaṁ, āvuso, bhagavatā:
etaṁ → panetaṁ (bj, sya-all)‘พระผู้มีพระภาคมิได้ ทรงพยากรณ์ไว้แม้อย่างนี้ว่า “hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”’ti.
na ca hoti → (pts)‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตเกิดอีกและไม่เกิดอีก นี้ เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti?
pe → So SS; Bm K repeat in full. (pts note)‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง กระนั้น หรือ’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘etampi kho, āvuso, bhagavatā abyākataṁ:
etampi → evampi (bj)‘พระผู้มีพระภาคมิได้ทรงพยากรณ์ไว้แม้อย่างนี้ว่า “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”’ti.‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่า เกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kasmā panetaṁ, āvuso, samaṇena gotamena abyākatan’ti?‘เพราะเหตุไร พระ สมณโคดมจึงไม่ทรงพยากรณ์เรื่องนั้น’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘na hetaṁ, āvuso, atthasaṁhitaṁ na dhammasaṁhitaṁ na ādibrahmacariyakaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, tasmā taṁ bhagavatā abyākatan’ti.
abyākatanti → abyākatanti byākataṭṭhānāni (bj) | na → Bmr add ca. (pts note)‘เพราะเรื่องนั้นไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่ประกอบ ด้วยธรรม ไม่ใช่จุดเริ่มต้นของพรหมจรรย์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย ไม่เป็น ไปเพื่อคลายกำหนัด ไม่เป็นไปเพื่อดับ ไม่เป็นไปเพื่อสงบระงับ ไม่เป็นไปเพื่อรู้ยิ่ง ไม่เป็นไปเพื่อตรัสรู้ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคจึงมิได้ทรง พยากรณ์เรื่องนั้นไว้

14. Byākataṭṭhānaเรื่องที่ทรงพยากรณ์

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:จุนทะ เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kiṁ panāvuso, samaṇena gotamena byākatan’ti?‘ก็พระ สมณโคดมทรงพยากรณ์เรื่องอะไรเล่า’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้กับอัญเดียรถีย์ ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘idaṁ dukkhanti kho, āvuso, bhagavatā byākataṁ, ayaṁ dukkhasamudayoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṁ, ayaṁ dukkhanirodhoti kho, āvuso, bhagavatā byākataṁ, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho, āvuso, bhagavatā byākatan’ti.
dukkhanirodhoti → dukkhanirodha ti (pts) | dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhogāminī paṭipadā ti (pts)‘พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ‘นี้ทุกข์’ พระผู้มี พระภาคทรงพยากรณ์ว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, cunda, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘kasmā panetaṁ, āvuso, samaṇena gotamena byākatan’ti?‘เพราะเหตุไร พระ สมณโคดมจึงทรงพยากรณ์เรื่องนั้นไว้’ Evaṁvādino, cunda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้กับพวกอัญเดียรถีย์ ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้นว่า ‘etañhi, āvuso, atthasaṁhitaṁ, etaṁ dhammasaṁhitaṁ, etaṁ ādibrahmacariyakaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati. Tasmā taṁ bhagavatā byākatan’ti.
atthasaṁhitaṁ etaṁ dhammasaṁhitaṁ → atthasañhitaṁ dhammasañhitaṁ (sya-all) | ekantanibbidāya → ekantaṁ nibbidāya (sya-all)‘เพราะเรื่องนั้นประกอบด้วยประโยชน์ ประกอบด้วย ธรรม เป็นจุดเริ่มต้นของพรหมจรรย์ เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ฉะนั้น พระผู้มีพระภาค จึงทรงพยากรณ์เรื่องนั้นไว้’

15. Pubbantasahagatadiṭṭhinissayaทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีต

Yepi te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
vo → te (sya1ed, sya2ed) | yepi → pubbantasahagatā diṭṭhinissayā ye pi (bj) | vo → kho (sya-all) | byākātabbā → vyākattabbā (pts) | vyākattabbā → So Sct; Sd -katabbā; Bmr K -kātabbā, and below. (pts note)จุนทะ เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีตแก่เธอ ทั้งหลาย ทั้งที่ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
tathā → tattha (bj, sya-all, mr) | byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te → kiṁ te ahante aññatitthiye (sya1ed, sya2ed); kiṁ no ahaṁ (pts1ed) | Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi → etthantare pāṭho si potthake natthi | vo ahaṁ → (sya-all) | tathā → ahante aññatitthiye tattha (sya-all) | tathā → tattha (cck: syā. ka.) | kho → Bmr K omit. (pts note) | ahaṁ → Sd vo; K adds aññatitthiye. (pts note) | tathā → Bmr tattha. (pts note) | kho → Bmr K omit. (pts note) | te → Br K add na. (pts note)ในเรื่องนั้นยังมีอะไรอีกเล่าที่เรา ไม่ได้พยากรณ์แก่เธอทั้งหลาย Yepi te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
vo → te (sya-all)เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอนาคต แก่เธอทั้งหลาย ทั้งที่ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
tathā → tattha (bj); ahante na tattha (sya-all) | vo ahaṁ → (sya-all)ในเรื่องนั้นยังมีอะไรอีกเล่า ที่เราไม่ได้พยากรณ์แก่เธอทั้งหลาย

Katame ca te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
ca → (sya-all, pts) | vo → te (sya-all) | byākātabbā → vyākattabbā (pts) | te → Bmr insert ca; cp. 37. (pts note) | vo → Bmr te. (pts note) | yathā → SS insert ca. (pts note)เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีตแก่เธอทั้งหลาย ทั้งที่ ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ คืออะไร คือ Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
byākarissāmi → (yathā ca te na byākātabbā) sabbattha (cck note) | vyākattabbā → -12 SS omit. (pts note) Santi kho, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
kho → (sya-all, pts) | Santi → Bmr K add kho. (pts note)๑. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘อัตตา และโลกเที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:๒. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘asassato attā ca loko ca …pe…
pe → Bmr K saṁkhittaṁ. (pts note)‘อัตตา และโลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ sassato ca asassato ca attā ca loko ca …๓. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ neva sassato nāsassato attā ca loko ca …
neva sassato → nevasassato ca (sya-all) | nāsassato → nāsassato ca (sya-all) | nāsassato → -15 K adds ca, and below. (pts note)๔. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ sayaṅkato attā ca loko ca …๕. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกมีตนเองเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ paraṅkato attā ca loko ca …
paraṅkato → parakato (bj)๖. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกมีผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ sayaṅkato ca paraṅkato ca attā ca loko ca …
paraṅkato → para kato (bj)๗. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกมีทั้งตนเองเป็นตัวการและผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ asayaṅkāro aparaṅkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.
aparaṅkāro → aparakāro (bj); aparaṅkāro ca (sya-all) | asayaṅkāro → asayaṅkāro ca (sya-all, pts) | adhiccasamuppanno attā → (pts)๘. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา และโลกเกิดขึ้นได้เอง จะว่าตนเองเป็นตัวการก็มิใช่ จะว่าผู้อื่นเป็น ตัวการก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ‘Sassataṁ sukhadukkhaṁ …๙. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ asassataṁ sukhadukkhaṁ …๑๐. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์ไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ sassatañca asassatañca sukhadukkhaṁ …๑๑. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์ทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ nevasassataṁ nāsassataṁ sukhadukkhaṁ …๑๒. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์จะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่เที่ยงก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ …๑๓. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีตนเองเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ paraṅkataṁ sukhadukkhaṁ …
ca → K sayañ ca kataṁ, and below. (pts note)๑๔. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhaṁ …
sayaṅkatañca → sayañca kataṁ (sya-all)๑๕. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีทั้งตนเองเป็นตัวการและผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.๑๖. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์เกิดขึ้นเอง จะว่าตนเองเป็นตัวการก็มิใช่ จะว่าผู้อื่น เป็นตัวการก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’

Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
tatra → tattha (sya-all) | Tatra → K tattha. (pts note)๑. จุนทะ บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘อัตตาและโลกเที่ยง นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์เหล่านั้นแล้ว กล่าวอย่างนี้ว่า ‘atthi nu kho idaṁ, āvuso, vuccati:
nu → Sc Bmr omit. (pts note)‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านกล่าวคำว่า “sassato attā ca loko cā”’ti?‘อัตตา และโลกเที่ยง’ ใช่ไหม Yañca kho te evamāhaṁsu:และสมณพราหมณ์เหล่านั้นได้กล่าวคำใด อย่างนี้ว่า ‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Taṁ tesaṁ nānujānāmi.เราไม่ยอมรับคำนั้น ของสมณพราหมณ์เหล่านั้น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā.เพราะสัตว์ แต่ละพวก ๆ มีความเข้าใจในเรื่องนี้แตกต่างกัน Imāyapi kho ahaṁ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo.
attanā → attano (sya-all) | attano → Bmr attanā, and below. (pts note)เราไม่เห็นผู้ที่ เสมอกับเราในเรื่องบัญญัติแม้นี้ ผู้ที่เหนือกว่าเราจะมีแต่ที่ไหน Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.ความจริง เราเท่านั้นเป็นผู้เหนือกว่าใครในบัญญัติ คือ อธิบัญญัติ

Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
evaṁ-diṭṭhino → Bmr add sassato attā ca loko ca. (pts note)๒. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘asassato attā ca loko ca …
ca → K adds saṁkhittaṁ. (pts note)‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง ฯลฯ sassato ca asassato ca attā ca loko ca …๓. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ nevasassato nāsassato attā ca loko ca …
nevasassato → nevasassato ca (sya-all) | nāsassato → nāsassato ca (sya-all)๔. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่า ไม่เที่ยงก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sayaṅkato attā ca loko ca …๕. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกมีตนเองเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ paraṅkato attā ca loko ca …๖. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกมีผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sayaṅkato ca paraṅkato ca attā ca loko ca …
paraṅkato → parakato (bj)๗. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกมีทั้งตนเองเป็นตัวการและ ผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ asayaṅkāro aparaṅkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca …
aparaṅkāro → aparakāro (bj); aparaṅkāro ca (sya-all) | asayaṅkāro → asayaṅkāro ca (sya-all) | aparaṁ-kāro → -7 So Bmr K; SS kato. (pts note)๘. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเกิดขึ้นได้เอง จะว่าตน เองเป็นตัวการก็มิใช่ จะว่าผู้อื่นเป็นตัวการก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sassataṁ sukhadukkhaṁ …๙. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ฯลฯ asassataṁ sukhadukkhaṁ …๑๐. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์ไม่เที่ยง นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sassatañca asassatañca sukhadukkhaṁ …๑๑. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์ทั้งเที่ยงและไม่เที่ยง นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ nevasassataṁ nāsassataṁ sukhadukkhaṁ …
nevasassataṁ → nevasassataṁ ca (sya-all) | nāsassataṁ → nāsassataṁ ca (sya-all) | nāsassataṁ → -1 K inserts ca twice. (pts note)๑๒. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์จะว่าเที่ยงก็มิใช่ จะว่าไม่ เที่ยงก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ …๑๓. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีตนเองเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ paraṅkataṁ sukhadukkhaṁ …
paraṅkataṁ → parakataṁ (bj) | ca → K sayañ ca kataṁ. (pts note)๑๔. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhaṁ …
sayaṅkatañca paraṅkatañca → sayaṁkataṁ ca parakataṁ ca (bj) | sayaṅkatañca → sayañca kataṁ (sya-all)๑๕. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์มีทั้งตนเองเป็นตัวการและ ผู้อื่นเป็นตัวการ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.
aparaṅkāraṁ → aparakāraṁ (bj)๑๖. บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘สุขและทุกข์เกิดขึ้นได้เอง จะว่าตนเอง เป็นตัวการก็มิใช่ จะว่าผู้อื่นเป็นตัวการก็มิใช่ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์เหล่านั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘atthi nu kho idaṁ, āvuso, vuccati:
nu → (bj, pts) | Atthi → K inserts nu. (pts note)‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านกล่าวคำว่า “asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhan”’ti?
aparaṅkāraṁ → aparakāraṁ (bj)‘สุขและทุกข์เกิดขึ้นได้เอง จะว่าตนเองเป็นตัวการก็มิใช่ จะว่าผู้อื่นเป็นตัวการก็มิใช่’ ใช่ไหม Yañca kho te evamāhaṁsu:และสมณพราหมณ์เหล่านั้นได้กล่าวคำใดอย่างนี้ว่า ‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Taṁ tesaṁ nānujānāmi.เราไม่ยอมรับคำนั้นของสมณพราหมณ์เหล่านั้น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā.เพราะสัตว์แต่ละพวก ๆ มีความเข้าใจในเรื่องนี้ แตกต่างกัน Imāyapi kho ahaṁ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo.
attanā → attano (sya-all)เราไม่เห็นผู้ที่เสมอกับเราในเรื่องบัญญัติแม้นี้ ผู้ที่ เหนือกว่าเราจะมีแต่ที่ไหน Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.ความจริง เราเท่านั้นเป็นผู้เหนือกว่า ใครในบัญญัติ คือ อธิบัญญัติ

Ime kho te, cunda, pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
vo → te (bj, sya-all) | byākātabbā → vyākattabbā (pts)จุนทะ เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีตเหล่านี้แลแก่เธอ ทั้งหลาย ทั้งที่ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
tathā → tattha (bj, sya1ed, sya2ed, pts1ed) | byākarissāmi → byākarissāmīti (bj, csp1ed); vyākarissāmi (pts1ed) | tathā byākarissāmi → tattha byākarissāmīti aparantasahagatā diṭṭhinissayā (bj); tattha vyākarissāmi (pts) | byākarissāmi → byākarissāmīti (cck) | vo ahaṁ → (sya-all) | tathā → ahante tattha (sya-all) | byākātabbā → vyākattabbā (pts) | byākarissāmīti → byākarissāmīti (cck: sī. ka.) | ca → Scd insert kho, and below. (pts note) | tattha → K tatra. (pts note) | vyākarissāmi → Bmr add ti. (pts note)ในเรื่องนั้น ยังมีอะไรอีกเล่าที่เรา ไม่พยากรณ์แก่เธอทั้งหลาย

16. Aparantasahagatadiṭṭhinissayaทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอนาคต

Katame ca te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
te → (bj) | vo → te (bj, sya-all) | ca → (sya-all) | byākātabbā → byākatā (sya-all); vyākattabbā (pts) | ca → SS va; K omits. (pts note) | yathā → Sc adds ca; Sd ca ko; St ca kho. (pts note)เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอนาคตแก่เธอ ทั้งหลาย ทั้งที่ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ คืออะไร Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā → kiṁ vo ahaṁ te tattha (bj); kiṁ te ahaṁ te tattha (sya1ed, sya2ed) | tathā byākarissāmi → tattha byākarissāmīti (bj) | byākarissāmi → byākarissāmī (cck) | vo → te (sya-all) | tathā → tattha (sya-all) | byākarissāmī → ( ) etthantare pāṭho sabbatthapi paripuṇṇo dissati (cck note) | vyākattabbā → -9 So Bmr K; SS omit; Bmr add kiṁ vo ahaṁ te tattha byākarissāmīti; K kiṁ vo ahan te na tathā byākarissāmi. (pts note)ในเรื่องนั้น ยังมีอะไร อีกเล่า ที่เราไม่ได้พยากรณ์แก่เธอทั้งหลาย คือ Santi, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:๑. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘อัตตา ที่มีรูป ยั่งยืนหลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ Santi pana, cunda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
Santi → K adds kho. (pts note)๒. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘arūpī attā hoti …
arūpī → nārūpī (bj)‘อัตตา ที่ไม่มีรูป ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ rūpī ca arūpī ca attā hoti …๓. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา ทั้งที่มีรูปและไม่มีรูป ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ฯลฯ nevarūpī nārūpī attā hoti …
nevarūpī nārūpī → nevarūpinārūpī (sya-all)๔. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา จะว่ามีรูปก็มิใช่ จะว่าไม่มีรูปก็มิใช่ ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ saññī attā hoti …๕. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา ที่มีสัญญา ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ asaññī attā hoti …๖. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา ที่ไม่มีสัญญา ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่น ไม่จริง’ ฯลฯ nevasaññīnāsaññī attā hoti …๗. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา จะว่ามีสัญญาก็มิใช่ จะว่าไม่มีสัญญาก็มิใช่ ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.๘. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตา ย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ

Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:๑. จุนทะ บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘อัตตาที่มีรูป ยั่งยืน หลังจาก ตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:เราเข้าไปหาสมณ พราหมณ์เหล่านั้นแล้วถามว่า ‘atthi nu kho idaṁ, āvuso, vuccati:
nu → (bj, sya-all, pts)‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่าน กล่าวคำว่า “rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”’ti?
paraṁ maraṇāti yañca → parammaraṇāti yaṁ (bj)‘อัตตาที่มีรูป ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว’ ใช่ไหม Yañca kho te evamāhaṁsu:และ สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้กล่าวคำใดอย่างนี้ว่า ‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Taṁ tesaṁ nānujānāmi.เราไม่ยอมรับคำนั้นของสมณพราหมณ์เหล่านั้น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā.เพราะสัตว์แต่ละพวก ๆ มีความเข้าใจใน เรื่องนี้แตกต่างกัน Imāyapi kho ahaṁ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo.
attanā → attano (sya-all)เราไม่เห็นผู้ที่เสมอกับเราในเรื่องบัญญัติ แม้นี้ ผู้ที่เหนือกว่าเราจะมีแต่ที่ไหน Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.
ahameva → cunda aham eva (pts) | Cunda → So SS; Bmr K omit. (pts note)ความจริงเราเท่านั้นเป็นผู้ เหนือกว่าใครในบัญญัติ คือ อธิบัญญัติ

Tatra, cunda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:
tatra → tattha (sya-all)๒. จุนทะ บรรดาสมณพรหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘arūpī attā hoti …‘อัตตาที่ไม่มีรูป ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ rūpī ca arūpī ca attā hoti …๓. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาทั้งที่มีรูปและไม่มีรูป ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้น จริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ nevarūpīnārūpī attā hoti …
nevarūpīnārūpī → nevarūpinārūpī (sya-all)๔. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาจะว่ามีรูปก็มิใช่ จะว่าไม่มีรูปก็มิใช่ ยั่งยืน หลังจาก ตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ saññī attā hoti …๕. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่มีสัญญา ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ asaññī attā hoti …๖. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีสัญญา ยั่งยืน หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ nevasaññīnāsaññī attā hoti …๗. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาจะว่ามีสัญญาก็มิใช่ จะว่าไม่มีสัญญาก็มิใช่ ยั่งยืน หลัง จากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ ฯลฯ attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti.
hoti → SS insert Tathāgato. (pts note)๘. มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘อัตตาย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก หลังจากตายแล้ว นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์เหล่านั้น แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘atthi nu kho idaṁ, āvuso, vuccati:
nu → (bj, sya-all, pts)‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านกล่าวคำว่า “attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā”’ti?
paraṁ maraṇāti yañca → parammaraṇā ti mañca (bj)‘อัตตาย่อมขาดสูญ พินาศ ไม่เกิดอีก หลังจากตายแล้ว’ ใช่ไหม Yañca kho te, cunda, evamāhaṁsu:และสมณพราหมณ์เหล่านั้นได้กล่าวคำใดอย่างนี้ว่า ‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’ Taṁ tesaṁ nānujānāmi.เราไม่ยอมรับคำนั้นของสมณ- พราหมณ์เหล่านั้น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Aññathāsaññinopi hettha, cunda, santeke sattā.เพราะสัตว์แต่ละพวก ๆ มีความเข้าใจในเรื่องนี้แตกต่างกัน Imāyapi kho ahaṁ, cunda, paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
attanā → attano (sya-all)เราไม่เห็นผู้ที่เสมอกับเราในเรื่อง บัญญัติแม้นี้ ผู้ที่เหนือกว่าเราจะมีแต่ที่ไหน Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.ความจริง เราเท่านั้น เป็นผู้เหนือกว่าใครในบัญญัติ คือ อธิบัญญัติ

Ime kho te, cunda, aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā.
vo → te (bj, sya-all) | te → (sya-all, pts) | byākātabbā → vyākattabbā (pts) | vo → Bmr te, and in 36. (pts note)จุนทะ เราได้พยากรณ์ทิฏฐินิสัยที่สหรคตด้วยขันธ์ส่วนอนาคตเหล่านี้แล แก่เธอ ทั้งหลาย ทั้งที่ควรพยากรณ์และไม่ควรพยากรณ์ Yathā ca te na byākātabbā, kiṁ vo ahaṁ te tathā byākarissāmi?
byākarissāmi → byākarissāmīti (bj, csp1ed) | tathā byākarissāmi imesañca → tattha byākarissāmīti imesaṁ ca (bj) | byākarissāmi → byākarissāmīti (cck) | byākātabbā → byākātabbāti (sya-all); vyākattabbā (pts) | vo ahaṁ → (sya-all) | tathā → ahante tattha (sya-all) | byākarissāmīti → byākarissāmīti (cck: sī. ka.) | tathā → Bmr tattha. (pts note) | vyākarissāmi → Bmr byākarissāmīti; SS insert pe. (pts note)ในเรื่องนั้นยังมีอะไรอีกเล่า ที่เราไม่ ได้พยากรณ์แก่เธอทั้งหลาย

Imesañca, cunda, pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ pahānāya samatikkamāya evaṁ mayā cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā.จุนทะ เราแสดง บัญญัติสติปัฏฐาน ๔ ประการไว้ อย่างนี้ ก็เพื่อละ เพื่อก้าวล่วงทิฏฐินิสัยอันสหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีตเหล่านี้ และทิฏฐินิสัยอันสหรคต ด้วยขันธ์ส่วนอนาคตเหล่านี้ Katame cattāro?สติปัฏฐาน ๔ ประการ อะไรบ้าง Idha, cunda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัด อภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ Vedanāsu vedanānupassī …pe…
vedanānupassī → (bj)๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลายอยู่ ... citte cittānupassī …pe…
citte cittānupassī → cittesu (bj) | citte → So Bmr K; cp. D. xxii. 12; SS cittesu. (pts note)๓. พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ Imesañca, cunda, pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ pahānāya samatikkamāya. Evaṁ mayā ime cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā”ti.เราแสดง บัญญัติสติปัฏฐาน ๔ ประการไว้ อย่างนี้ ก็เพื่อละ เพื่อก้าวล่วง ทิฏฐินิสัยอันสหรคตด้วยขันธ์ส่วนอดีตเหล่านี้ และทิฏฐินิสัยอันสหรคตด้วยขันธ์ส่วน อนาคตเหล่านี้

Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.
ṭhito → (bj) | bījayamāno → vijayamāno (bj); vījayamāno (pts) | upavāṇo → upadāno (sya-all); upavāno (pts) | bījayamāno atha kho → vījayamāno athakho (sya-all) | Upavāno → Br Upavāṇo; K Upadāno. (pts note) | hoti → Scd piṭṭhito piṭṭhito hoti; Bmr piṭṭhito hoti, omitting ṭhito; K piṭṭhito ṭhito, omitting hoti. Cp. D. xvi. 5. 4, vol. ii., p. 138. (pts note)ในเวลานั้น ท่านพระอุปวาณะ ยืนถวายงานพัดอยู่เบื้องพระปฤษฎางค์ ของพระผู้มีพระภาค Atha kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṁ etadavoca:
upavāṇo bhagavantaṁ → upadāno bhagavantameva (sya-all) | upavāṇo → upavāno (pts) | Bhagavantaṁ → K adds eva. (pts note)ท่านพระอุปวาณะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → So SS Br; Bm K abbhūtaṁ. (pts note)“น่าอัศจรรย์ จริง ไม่เคยปรากฏ พระพุทธเจ้าข้า Pāsādiko vatāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo;ธรรมบรรยายนี้น่าเลื่อมใสนัก supāsādiko vatāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo, ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
supāsādiko → atipāsādiko (pts) | nāmāyaṁ → nāmo ayaṁ (pts) | atipāsādiko → So Scd; Bmr K supasādiko; St omits down to ti. (pts note) | ayaṁ → So Scd; Bmr K nāmāyaṁ. (pts note)ธรรมบรรยายนี้ น่าเลื่อมใสยิ่งนัก พระพุทธเจ้าข้า ธรรมบรรยายนี้ชื่ออะไร พระพุทธเจ้าข้า”

“Tasmātiha tvaṁ, upavāṇa, imaṁ dhammapariyāyaṁ ‘pāsādiko’ tveva naṁ dhārehī”ti.
upavāṇa → upadāna (sya-all); upavāna (pts) | pāsādiko tveva naṁ → pāsādikotveva (sya-all) | tveva → ti eva (pts) | naṁ → K omits. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุปวาณะ เธอจงจำธรรมบรรยายนี้ไว้เถิดว่า ‘ชื่อ ปาสาทิกะ’ ด้วยเหตุดังว่ามานี้”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว Attamano āyasmā upavāṇo bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
upavāṇo → upadāno (sya-all); upavāno (pts)ท่านพระอุปวาณะมีใจยินดีชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้วแล

Pāsādikasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.ปาสาทิกสูตรที่ ๖ จบ