LakkhaṇasuttaЛаккхана Сутта
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
anāthapiṇḍikassa ārāme → anāthapiṇḍikassārāme (sya-all)Однажды Благостный пребывал в Саваттхи в Джетаване, в [монашеской] роще Анатхапиндики.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:И здесь Благостный обратился к монахам:
“bhikkhavo”ti.
Bhadante → Bmr bhaddante. (pts note) | bhikkhavoti → bhikkhavo ti bhadante (pts)“Монахи!”
“Bhaddante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhaddante”ti → bhadanteti (bj, sya-all, pts1ed) | bhadante’ti → bhaddante ti (bj: machasaṁ) | Bhaddante’’ti → bhadanteti (cck: sī. syā. pī.)— “Да, господин!” — ответили те монахи Благостному.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Благостный сказал так:
“Dvattiṁsimāni, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
imāni → Cp. D. xiv. 1. 31, vol. ii., p. 16. (pts note) | dveva → dve va (th) | dvattiṁsimāni → dvattiṁs imāni (pts) | mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts) | dveva → dve (pts)“У великого человека, монахи, существует тридцать два знака великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | Cakkavatti → Cp. xxvi. 2, ante, p. 59. (pts note) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato → janapada-tthāvariya-ppatto satta-ratana-samannāgato (pts)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni satta ratanāni bhavanti;
bhavanti → Cp. xvii. 1. 7, vol. ii., p. 172. (pts note) | tassimāni → tass imāni (pts)Эти его семь сокровищ:
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)А именно: колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
bhavanti → honti (bj) | panassa puttā → pan assa putta (pts) | bhavanti → Bmr honti. (pts note) | parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | vīraṅgarūpā parasenappamaddanā → vīraṅga-rūpā parasena-ppamaddanā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | dhammena → dhammena samena (sya-all) | dhammena → Bmr K add samena, as in xxvi. 2. (pts note) | + → akhīlaṁ animittaṁ akaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ (th) | sāgarapariyantaṁ → sāgara-pariyantaṁ (pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj); vivaṭacchado (sya-all, mr); vivatta-cchaddo (pts1ed) | vivaṭṭacchado → vivattacchaddo (pts) | vivattacchado → vivaṭacchado (bj: syā, kām); vivaṭṭacchado (bj: machasaṁ) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (cck: syā. ka.); vivattacchado (cck: sī. pī.) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Katamāni ca tāni, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā?
ca → (bj, sya-all) | bhavanti → honti (pts) | ca → Bmr K omit. But cp. xiv. 1. 32. (pts note) | dve → Sd adds va. (pts note) | dveva → dve va (th) | + → mahāpurisassa (pts) | mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)Каковы же, монахи, у великого человека эти тридцать два знака великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более?
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (bj, pts) | cakkavattī → cakkavatti saṅkhittaṁ (th)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (th) | vivaṭṭacchado → vivatta-cchaddo (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Idha, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
pi → K adds kho. (pts note) | suppatiṭṭhitapādo → supatiṭṭhitapādo (th) | yampi → yaṁpi (th) | idampi → idaṁpi (th) | suppatiṭṭhitapādo → suppatiṭṭhita-pādo (pts) | yampi → yam pi (pts) | idampi → idam pi (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)Вот, монахи, у великого человека ноги имеют хорошую опору. То, что у великого человека, монахи, ноги имеют хорошую опору, является у великого человека, монахи, знаком великого человека.
Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
yampi → suvibhattantarāni yam pi (pts) | sabbākāraparipūrāni → sabbākāra paripūrāṇi suvibhattanatarāṇi (bj: PTS) | sabbākāraparipūrāni → sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni (cck: sī. pī.) | suvibhattantarāni → Sd suvibhattarantarāni; Bmr K omit; and so xiv. 1. 32. (pts note) | yampi → yaṁpi (th) | idampi → idaṁpi (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | heṭṭhāpādatalesu → heṭṭhā pāda-talesu (pts) | sabbākāraparipūrāni yampi → sabbākāra-paripūrāni suvibhattantarāni yam pi (pts) | heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni idampi → idam pi (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa lakkhaṇaṁ (pts)И далее, монахи, у великого человека внизу на ступнях видны [знаки в виде] колёс с тысячами спиц, с ободьями, со ступицами, завершёнными во всех частях, хорошо отделёнными друг от друга. То, что у великого человека, монахи, внизу на ступнях видны [знаки в виде] колёс с тысячами спиц, с ободьями, со ступицами, завершёнными во всех частях, хорошо отделёнными друг от друга, является у великого человека, монахи, знаком великого человека.
Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpuriso āyatapaṇhi hoti …pe…
āyatapaṇhi → āyatapaṇhī (bj, pts) | āyata-paṇhī → So Sc Br; Sdt Bm K paṇhi. Burnouf points paṇhi; Lotus, p. 573. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)И далее, монахи, у великого человека выступающие пятки …
dīghaṅguli hoti …
dīghaṅguli → dīghaṅgulī (bj, pts) | dīghaṅguli → dīgh-aṅgulī (pts)длинные пальцы …
mudutalunahatthapādo hoti …
mudutalunahatthapādo → mudutalanahatthapādo (sya-all) | pe → Here and onwards SS omit. (pts note) | mudutalunahatthapādo → mudutaḷunahatthapādo (bjt) | mudutalunahatthapādo → mudu-taluṇa-hattha-pādo (pts)нежные, мягкие руки и ноги …
jālahatthapādo hoti …
jālahatthapādo → jāla-hattha-pādo (pts)руки и ноги — словно с сетью [между пальцами] …
ussaṅkhapādo hoti …
ussaṅkhapādo → ussaṅkha-pādo (pts)высоко расположенные лодыжки …
eṇijaṅgho hoti …
eṇijaṅgho → eṇi-jaṅgho (pts)ноги, как у антилопы …
ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati …
jaṇṇukāni → jannukāni (sya-all, pts) | jannukāni → So SS; cp. xiv. 1. 32; Bmr jāṇukāni; K jānukāni. (pts note) | ṭhitakova → ṭhitako va (th, pts) | pāṇitalehi jaṇṇukāni → pāṇi-talehi jannukāni (pts)стоя и не наклоняясь, может коснуться и охватить колени обеими ладонями …
kosohitavatthaguyho hoti …
kosohitavatthaguyho → kosohita-vattha-guyho (pts)скрытый под одеждой [член] находится в углублении …
suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco …
hoti kañcanasannibhattaco sukhumacchavi → kāñcanasannibhataco sukhumacchavī (sya-all) | suvaṇṇavaṇṇo → suvaṇṇa-vaṇṇo (pts) | kañcanasannibhattaco → kañcana-sannibha-ttaco (pts)[тело] золотистого цвета, кожа — словно золото …
sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati …
upalimpati → upalippati (sya-all) | upalippati → So Sd K; Sct Bmr upalimpati. (pts note) | sukhumacchavi → sukhumacchavī (th) | sukhumacchavi → sukhuma-cchavī (pts)гладкая поверхность кожи, и из-за гладкой поверхности кожи к телу не пристаёт грязь …
ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni …
ekekalomo → ekeka-lomo (pts) | lomakūpesu → loma-kūpesu (pts)волоски [на теле таковы, что] из каждой поры растёт по волоску …
uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni …
kuṇḍalāvaṭṭāni → kuṇḍalāvattāni (bj, sya-all); kuṇḍalavattāni (pts1ed) | kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → kuṇḍalāvattāni dakkhiṇāvattakajātāni (sya-all) | kuṇḍalāvattāni → kuṇḍalāvaṭṭāni (bj: machasaṁ) | kuṇḍalāvaṭṭāni → kuṇḍalāvattāni (cck: bahūsu) | dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → dakkhiṇāvattakajātāni (cck: sī. syā. pī.) | kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → kuṇḍalāvattāni padakkhiṇāvattakajātāni (bjt) | uddhaggalomo → uddhagga-lomo (pts) | añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni → añjana-vaṇṇāni kuṇḍala-vattāni padakkhiṇāvattakajātāni brahmujju (pts)волоски [на теле] направлены вверх, и волоски, направленные вверх — темно-синие, цвета глазной мази, завиваются в кольца, растут, завиваясь, в правую сторону …
brahmujugatto hoti …
brahmujugatto → brahmujjugatto (bjt) | brahmujugatto → gatto (pts)превосходно стройное тело …
sattussado hoti …семь выпуклостей …
sīhapubbaddhakāyo hoti …передняя половина тела — как у льва …
citantaraṁso hoti …
citantaraṁso → pittantaraṁso (sya-all) | citantaraṁso → pitantaraṁso (cck: syā.) | citantaraṁso hoti → sīha (pts)заполнено [углубление] между плечами …
nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo …[пропорции подобны] окружности баньянового дерева, какова [высота] его тела, таков размах его рук; каков размах его рук, такова [высота] его тела …
samavaṭṭakkhandho hoti …
samavaṭṭakkhandho → samavattakkhandho (bjt)округлые плечи …
rasaggasaggī hoti …
rasaggasaggī → cit-antaraṁso (pts)в высшей степени тонкий вкус …
sīhahanu hoti …
sīhahanu → nigrodha-parimaṇḍalo (pts)челюсть — как у льва …
cattālīsadanto hoti …
cattālīsadanto → cattāḷīsadanto (sya-all) | pe → spelled out in full (pts)сорок зубов …
samadanto hoti …
samadanto → rasaggas-aggī (pts)ровные зубы …
aviraḷadanto hoti …
aviraḷadanto → sīha-hanu (pts)зубы не посажены редко …
susukkadāṭho hoti …
susukkadāṭho → cattārīsa-danto (pts)очень белые зубы …
pahūtajivho hoti …
pahūtajivho → sama-danto (pts)большой язык …
brahmassaro hoti karavīkabhāṇī …
karavīkabhāṇī → karavikabhāṇī hoti (sya-all) | hoti → Sct omit; Bmr K aviraḷa, cp. xiv. 1. 32. (pts note) | brahmassaro → avivara-danto (pts) | karavīkabhāṇī → susukka (pts)превосходно звучащий голос, как у каравики …
abhinīlanetto hoti …
abhinīlanetto → dāṭho (pts)темно-синие глаза …
gopakhumo hoti …
hoti → Bmr omit, cp. xiv. 1. 32. (pts note) | Go-pakhumo → Sc pamukho. (pts note) | pe → spelled out in full (pts)ресницы, как у коровы …
uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
uṇṇā bhamukantare → uṇṇābhamukantare (bjt) | mudutūlasannibhā yampi → mudu tūlasannibhā yaṁpi (th) | idampi → idaṁpi (th) | bhamukantare → bhamuk-antare (pts) | mudutūlasannibhā yampi → mudu-tūlasannibhā yam pi (pts) | mudutūlasannibhā idampi → mudu-tūla-sannibhā idam pi (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)между бровями растут белые волоски, подобные мягкой хлопковой ткани. То, что у великого человека, монахи, между бровями растут белые волоски, подобные мягкой хлопковой ткани, является у великого человека, монахи, знаком великого человека.
Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
yampi → yaṁpi (th) | idampi → idaṁpi (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | uṇhīsasīso → uṇhīsa-sīso (pts) | yampi → yam pi (pts) | idampi → idam pi (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)И далее, монахи, у великого человека на голове сверху выпуклость. То, что у великого человека, монахи, на голове сверху выпуклость, является у великого человека, монахи, знаком великого человека.
Imāni kho tāni, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
dveva → dve va (th) | mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts) | dveva → dve (pts)Таковы, монахи, у великого человека тридцать два знака великого человека, у наделённого которыми великого человека бывает два пути и не более.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
Sace → Sd adds va. (pts note) | Cakkavatti → Bmr K saṁkhittaṁ, down to ajjhāvasati. (pts note) | cakkavattī → cakkavatti saṅkhittaṁ (th) | pe → spelled out in full (pts)Если он обитает в доме, то становится царём …
sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | pana agārasmā → panāgārasmā (pts) | panāgārasmā → So SS; Bmr K pana ag-. (pts note) | vivatta-cchaddo → Bm vivaṭṭacchado; Br vivaṭacchado; K vivaṭṭhachado. (pts note)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Imāni kho, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti:
kho → kho te (pts) | te → Bmr K omit. (pts note) | bāhirakāpi → bāhirakā pi (bjt) | + → mahāpurisassa (pts) | mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi → mahāpurisa-lakkhaṇāni bāhirakā pi (pts)И вот, монахи, мудрецам из других [школ] известны эти тридцать два знака великого человека у великого человека, но они не знают:
‘imassa kammassa kaṭattā idaṁ lakkhaṇaṁ paṭilabhatī’ti.
kaṭattā → katattā (bj, pts) | paṭilabhatīti → paṭilabhantīti suppatiṭṭhitapādalakkhaṇaṁ (bj) | katattā → Bmr kaṭattā, and below; K inserts pe. (pts note) | idaṁ → Bmr K imaṁ. (pts note) | kaṭattā idaṁ → katattā imaṁ (th)„Благодаря свершению такого-то дела он приобретает такой-то знак“.
1. Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṁ1. Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṁ
Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu, avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu.
uposathupavāse → uposathūpavāse (pts) | brahmaññatāya → brāhmaññatāya (pts) | purimaṁ → Bm pūrimaṁ, and below. (pts note) | purimaṁ → -9 Later, Sdt have sometimes purima-bhavaṁ, and often purima-niketaṁ. (pts note) | kāya-sucarite → Sd sucaritena. (pts note) | matteyyatāya → Bmr metteyya-. (pts note) | ca → Br omits. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyitāya → kulejeṭṭhāpacāyitāya (bjt, th) | yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts) | daḷhasamādāno → daḷha-samādāno (pts) | avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite → avatthita-samādāno kāya-sucarite vacī-sucarite (pts) | dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse → dāna-saṁvibhāge sīla-samādāne uposathūpavāse (pts)Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата был всецело предан, неуклонно предан хорошим свойствам — доброму поведению тела, доброму поведению в речи, доброму поведению разума, раздаче подаяний, нравственному поведению, соблюдению упосатхи, уважению к матери, уважению к отцу, уважению к отшельникам, уважению к брахманам, почитанию старших в роду и всяческим другим весьма хорошим свойствам, —
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | vipulattā → St omits. (pts note) | uppajjati → Bmr upapajjati, and so often. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts)он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела, с распадом тела после смерти вновь рождается в благом небесном мире.
So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi.
ādhipateyyena → adhipateyyena (sya-all, pts) | aññe → Br añña. (pts note) | deve → Sc deva; Sd va. (pts note) | adhipateyyena → St ādhipatiyena. (pts note) | adhiggaṇhāti → adhigaṇhāti (bjt, th, pts)Там он превосходит других богов в десяти вещах: божественном сроке жизни, божественной красоте, божественном приятном, божественной славе, божественном владычестве, божественных видах, божественных звуках, божественных запахах, божественных вкусах, божественных осязаниях.
So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека —
Suppatiṭṭhitapādo hoti.
suppatiṭṭhitapādo → supatiṭṭhitapādo (th) | suppatiṭṭhitapādo → suppatiṭṭhita-pādo (pts)ноги [его] имеют хорошую опору,
Samaṁ pādaṁ bhūmiyaṁ nikkhipati, samaṁ uddharati, samaṁ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṁ phusati.
pādatalehi → pāda-talehi (pts)он ровно ставит ногу на землю, ровно поднимает, ровно касается земли всею поверхностью стопы.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato → janapada-tthāvariya-ppatto satta-ratanasamannāgato (pts)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni satta ratanāni bhavanti;
satta ratanāni → sattaratanāni (bjt) | tassimāni → tass imāni (pts)Эти его семь сокровищ:
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th)А Именно: колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā parasenappamaddanā → vīr-aṅga-rūpā parasena-ppamaddanā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | akhilamanimittamakaṇṭakaṁ → akhīlamanimittamakaṇṭakaṁ (bj, sya-all) | dhammena → dhammena samena (bj, sya-all) | akaṇṭakaṁ → Sd akaṇṭhakaṁ. (pts note) | phītaṁ → Sc phītaṁ corrected to pītaṁ; Sd titaṁ. (pts note) | dhammena → Bmr K add samena, cp. 1. (pts note) | pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ → paṭhaviṁ sāgara-pariyantaṁ akhilam animittam akaṇṭakaṁ (pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, — плодородную, безопасную, умиротворённую, богатую, преуспевающую, спокойную, удачливую, свободную от недугов, — покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Rājā samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи царём?
Akkhambhiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.
Akkhambhiyo → avikkhambhiyo (bj, pts1ed) | akkhambhiyo → avikkhambhiyo (bj, pts) | Akkhambhiyo → avikkhambhiyo (cck: sī. pī.) | Avikkhambhiyo → Sd avikkhamibhiyo; St avikkhamabhiyo; Bmr K akkhambhiyo, and below. (pts note) | manussabhūtena → manussa-bhūtena (pts) | paccāmittena → pacāmittena (pts)Ни одно человеческое существо, противник, недруг не может нанести [ему] ущерба.
Rājā samāno idaṁ labhati.Это он получает, будучи царём.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | pana agārasmā anagāriyaṁ → panāgārasmā anāgāriyaṁ (pts) | panāgārasmā → Cp. 3. (pts note) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (th) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | vivaṭṭacchado → vivattacchaddo (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.
akkhambhiyo → avikkhambhiyo (bj, pts) | bāhirehi → bāhirakehi (pts) | paccatthikehi → paccatthikehi vā (pts) | avikkhambhiyo → akkhambhiyo (bj: machasaṁ)Ни внутренние, ни внешние противники и недруги, ни страсть, ни ненависть, ни заблуждения, ни отшельник, ни брахман, ни бог, ни Мара, ни Брахма — ничто в мире не может нанести [ему] ущерба.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
etaṁ → Sd tattha taṁ. (pts note) | tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Sacce ca dhamme ca dame ca saṁyame, soceyyasīlālayuposathesu ca;
saṁyame → Sdt saṁyamo. (pts note) soceyyasīlālayuposathesu → soceyya-sīlālay-uposathesu (pts)“Приверженный правде, истине, самообузданию, сдержанности, чистоте, нравственному поведению, [соблюдению] упосатх, Dāne ahiṁsāya asāhase rato, daḷhaṁ samādāya samattamācari.
dāne → pāṇe (sya-all) | Dāne → K pāṇe. (pts note) samattamācari → samantamācari (bj, sya-all, mr) | samattamācari → samantamācari (bj: syā, kām) | samattamācari → samantamācari (cck: syā. ka.) | samattam → Bmr samantam. (pts note) | ācari → Sd ācāri; St acāri. (pts note) | samattamācari → samattam ācari (pts)Подаянию, непричинению вреда, ненасилию, всецело, полностью преданный достойному поведению,So tena kammena divaṁ samakkami, sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;
samakkami → apakkami (bj, sya-all, mr) | samakkami sukhañca → apakkami sukhaṁ ca (bj) | divaṁ samakkami → tidivaṁ apakkami (sya-all) | apakkami → samakkami (bj: machasaṁ) | samakkami → apakkami (cck: syā. ka.) | tena → Sdt satena. (pts note) | divaṁ → Br K tidivaṁ. (pts note) | samakkami → Bmr K apakkami. (pts note) anvabhi → anubhi (cck); annubhi (sya1ed, sya2ed); ānubhi (pts1ed); aṁnubhi (ṭīkā) | anvabhi → annubhi (sya-all); ānubhi (pts) | anvabhi → aṁnvabhi (cck: ṭīkā) | ānubhi → Bmr anvabhi; K anubhi. (pts note) | sukhañca → ca (bjt) | khiḍḍāratiyo → khiḍḍā ratiyo (th) | sukhañca khiḍḍāratiyo → sukhañ ca khiḍḍā-ratiyo (pts)Он благодаря этим делам достигает небес, счастливый, наслаждающийся приятным, великий; Tato cavitvā punarāgato idha, samehi pādehi phusī vasundharaṁ.
punarāgato → punar āgato (pts) vasundharaṁ → basundharaṁ (sya-all)Оставив существование там, придя сюда, он ровно касается ногами земли.Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā, samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā;
byākaṁsu → vyākaṁsu (pts)Прорицатели, собравшись, разъяснили: „У ровно опирающегося [на землю] не бывает препятствий — Gihissa vā pabbajitassa vā puna, taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakaṁ.
puna → pana (sya-all) | puna → bana (bj: syā) | puna → pana (cck: syā.) | puna → Sd pana. (pts note) tadatthajotakaṁ → tadattha-jotakaṁ (pts)И у домохозяина, и у странника — свидетельством тому является подобный знак.Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṁ, parābhibhū sattubhi nappamaddano;
Akkhambhiyo → Bmr akhambhiyo. (pts note) | agāramāvasaṁ → agāram āvasaṁ (pts) nappamaddano → sattumaddano (bj) | nappamaddano manussabhūtenidha → sattumaddano manussa bhūtena na (pts) | sattubhi → Sd omits; St sattūhi. (pts note) | sattu-maddano → Bmr K nappamaddano. (pts note) | nappamaddano → sattu-maddano manussa (pts)Живя в доме, он не знает ущерба и поражения от врагов, [но сам] повергает врага, Manussabhūtenidha hoti kenaci, akkhambhiyo tassa phalena kammuno.
na → Bmr K bhūten'; idha. (pts note) | manussabhūtenidha → bhūtena na (pts) akkhambhiyo → sukhambhiyo (pts) | sukhambhiyo → Sc sukhambhiso; Bmr akhambhiyo; K akkh-. (pts note)Ни одно человеческое существо не [препятствует] ему; он хорошо поддерживается плодом [своих] дел.Sace ca pabbajjamupeti tādiso, nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
ca → va (sya-all) | ca → K va. (pts note) | pabbajjamupeti → pabbajjam upeti (pts) nekkhammachandābhirato → nekkhamma-chandābhirato (pts)Если же подобный отправляется в странствование, наслаждающийся стремлением к отречению, внимательный, Aggo na so gacchati jātu khambhanaṁ, naruttamo esa hi tassa dhammatā”ti.
khambhanaṁ → khambhataṁ (bj); gabbhaṁ (pts) | gabbhaṁ → Bmr K khambhanaṁ. (pts note) dhammatāti → dhammatāti pādatalesu cakkalakkhaṇaṁ (bj) | esa → K esā. (pts note) | esa hi → esahi (bjt) | + → ba (th) | naruttamo → nar-uttamo (pts) | dhammatāti → dhammatā ti (pts)Превосходный он право же не идёт к [новому] рождению — высший из людей. Такова для него закономерность“”.
2. Pādatalacakkalakkhaṇaṁ2. Pādatalacakkalakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → ba yaṁpi (sya-all) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbegauttāsabhayaṁ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidhātā, saparivārañca dānaṁ adāsi.
ubbegauttāsabhayaṁ → ubbegaṁ uttāsaṁ bhayaṁ (bj, pts) | bahujanassa sukhāvaho → bahujanasukhāya (pts) | bahujana-sukhāya → Bmr K bahujanassa sukhāvaho. (pts note) | uttāsaṁ → Bmr K ubbega-uttāsa-. (pts note) | apanuditā → St apanutā; K appanūditā. (pts note) | dhammikañca → dhammikaṁ ca (bjt) | saparivārañca → saparivāraṁ ca (bjt) | dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṁ → dhammikañ ca rakkhāvaraṇa-guttiṁ (pts) | saparivārañca → saparivārañ ca (pts)служил приятному многих людей, рассеивая беспокойство, боязнь, страх, доставляя подобающую охрану, ограду и защиту и вместе с окружающими [его] раздавал подаяния —
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts) | upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | + → so tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti (th) | paraṁ → param (pts)он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела, с распадом тела после смерти вновь рождается в благом небесном мире …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека —
Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni.
heṭṭhāpādatalesu → heṭṭhā pādatalesu (bjt) | heṭṭhāpādatalesu → heṭṭhā pāda-talesu (pts)внизу на ступнях видны [знаки в виде] колёс с тысячами спиц, с ободьями, со ступицами, завершёнными во всех частях, хорошо отделёнными друг от друга.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all); cakkhavatti (pts)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём …
rājā samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи царём?
Mahāparivāro hoti;
mahāparivāro → mahā-parivāro (pts)У него великое окружение,
mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā → gaṇakā mahāmattā (bj) | negamajānapadā → negamā jānapadā (sya-all) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | ssa → Sdt yaso; K mahassa. (pts note) | hoti → Sc Bmr honti. (pts note) | parivāro → Sc Bmr parivārā. (pts note) | anīkaṭṭhā → Sd inserts vā; Bmr anik-. (pts note) | bhogiyā → K bhogikā. (pts note) | mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā → mahā ssa hoti parivāro brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā (pts)многие окружают его — брахманы-домохозяева, городские и деревенские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati.Это он получает, будучи царём.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
kho pana → (bj, sya-all) | vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | kho → (pts) | pana → Bmr K omit. (pts note) | vivatta-cchaddo → -10 Sdt omit. (pts note) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (th) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Mahāparivāro hoti;
mahāparivāro → mahā-parivāro (pts)У него великое окружение,
mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
ssa → Sd mahassa. (pts note) | hoti → Sc Bmr K honti. (pts note) | parivāro → Sc Bmr K parivārā. (pts note) | bhikkhū → SS bhikkhu. (pts note) | upāsakā → SS upāsaka. (pts note) | mahāssa honti parivārā → mahā ssa hoti parivāro (pts)многие окружают его — монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Pure puratthā purimāsu jātisu, manussabhūto bahunaṁ sukhāvaho;
Pure → Bm pūre. (pts note) bahunaṁ → bahunnaṁ (pts) | manussabhūto bahunaṁ → manussa-bhūto bahunnaṁ (pts)“Прежде, в прежних, предыдущих рождениях, будучи человеком, неся приятное многим, Ubbhegauttāsabhayāpanūdano, guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.
ubbhegauttāsabhayāpanūdano → ubbegauttāsabhayāpanūdano (bj); ubbegauttāsabhāyāpanūdano (sya-all); ubbegauttārabhayāpanūdano (pts) | ubbhegauttāsabhayāpanūdano → ubbega-uttāra-bhayāpanūdano (pts)Рассеивая беспокойство, болезнь, страх, стремясь [доставлять] защиту, охрану и ограду,So tena kammena divaṁ samakkami, sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;
divaṁ samakkami → tidivaṁ apakkami (sya-all) | tena → Sc satena; Sd sakena; St sakkena. (pts note) | divaṁ → K tidivaṁ. (pts note) | samakkami → So SS; Bmr apakkami; K samapakkami. (pts note) anvabhi → annubhi (sya-all); ānubhi (pts) | ānubhi → Bmr anvabhi; K anubhi. (pts note) | khiḍḍāratiyo → khiḍḍā ratiyo (bjt, th) | sukhañca khiḍḍāratiyo → sukhañ ca khiḍḍā-ratiyo (pts)Благодаря этим делам он достиг небес — счастливый, наслаждающийся приятным, великий, Tato cavitvā punarāgato idha, cakkāni pādesu duvesu vindati.
punarāgato → punar āgato (pts) pādesu → So Bmr K; SS pādāni. (pts note)Оставив существование там, придя сюда, он имеет на обеих ступнях [знаки в виде] колёсSamantanemīni sahassarāni ca, byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā;
sahassarāni → sahassārāni (pts) | samantanemīni sahassarāni → samanta-nemīni sahassārāni (pts) veyyañjanikā → St ceyyajātikā. (pts note) | byākaṁsu → vyākaṁsu (pts)С ободьями и всеми [принадлежностями] и тысячами спиц. прорицатели, собравшись, разъяснили, Disvā kumāraṁ satapuññalakkhaṇaṁ, parivāravā hessati sattumaddano.
satapuññalakkhaṇaṁ → sata-puñña-lakkhaṇaṁ (pts) sattumaddano → sattu-maddano (pts)Видя мальчика, наделённого сотней достойных признаков: „Он будет наделён окружением, повергать врага —Tathā hi cakkāni samantanemini, sace na pabbajjamupeti tādiso;
samantanemini → samantanemīni (bj, pts) | hi → hī (cck) | hi → Sd omits tathā hi. (pts note) | samantanemini → samanta-nemīni (pts) na → SS omit. (pts note) | pabbajjamupeti → pabbajam upeti (pts)Ведь об этом [говорят] колеса с ободьями и всеми [принадлежностями]. если подобный не отправляется в странствование, Vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati, tassānuyantādha bhavanti khattiyā.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) tassānuyantādha → tassānuyuttādha (bj); tassānuyantā idha (sya-all); tassānuyuttā idha (pts) | tassānuyuttā’dha → tassānu yattā ca (bj: machasaṁ) | Tassānuyantādha → tassānuyuttā idha (cck: sī. pī.); tassānuyantā idha (cck: syā. ka.) | tassānuyuttā → Bmr K tassānuyantā. (pts note)То приводит в движение колесо [владычества], правит землёй, И вот преданные ему повелителиMahāyasaṁ samparivārayanti naṁ, sace ca pabbajjamupeti tādiso;
mahāyasaṁ samparivārayanti → mahāyasā saparivārayanti (sya-all) | Mahā-yasaṁ → Bmr K -yasā. (pts note) | samparivārayanti → K sap-. (pts note) | samparivārayanti → saṁparivārayanti (my) ca → va (sya-all) | ca → K va. (pts note) | pabbajjamupeti → pabbajjam upeti (pts)Окружают его великой славой. если же подобный отправляется в странствование, Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo, devā manussāsurasakkarakkhasā.
nekkhammachandābhirato → nekkhamma-chandābhirato (pts) manussāsurasakkarakkhasā → manussā surayakkharakkhasā (bj) | devā manussāsurasakkarakkhasā → devamanussāsurasakkarakkhasā (pts) | surayakkharakkhasā → satta (bj: kām) | Devāmanussāsurasakkarakkhasā → sattarakkhasā (ka.) sī. syāaṭṭhakathā oloketabbā (cck note) | devā manussāsurasakkarakkhasā → deva-manussāsura-sakka-rakkhasā (pts)Наслаждающийся стремлением к отречению, внимательный, то боги, люди, асуры, Сакка, раккхасы,Gandhabbanāgā vihagā catuppadā, anuttaraṁ devamanussapūjitaṁ;
vihagā → vihaṅgā (sya-all) | vihagā → K vihaṅgā. (pts note) | gandhabbanāgā → gandhabba-nāgā (pts) | catuppadā → catu-ppadā (pts) devamanussapūjitaṁ → deva-manussa-pūjitaṁ (pts)Гандхаббы, наги, птицы, четвероногие окружают его великой славой, Mahāyasaṁ samparivārayanti nan”ti.
nanti → nanti āyatapaṇhitādīni tīṇi lakkhaṇāni (bj) | mahāyasaṁ samparivārayanti nanti yampi → mahāyasā saparivārayanti naṁ yaṁpi (sya-all) | Mahā-yasaṁ → Bmr yasā. (pts note) | nan → K naṁ, omitting ti. (pts note) | samparivārayanti → saṁparivārayanti (my, bjt) | nanti → nan ti (pts)Несравненным почитанием богов и людей“”.
3–5. Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṁ3–5. Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата,
pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi.
ahosi → hoti (sya-all) | ahosi → K hoti. (pts note) | nihitadaṇḍo nihitasattho → nihita-daṇḍo nihita-sattho (pts) | sabbapāṇabhūtahitānukampī → sabba-pāṇabhūta-hitānukampī (pts)оставив убийство, отказавшись от убийства, отказался от палки, отказался от оружия, пребывал скромным, сострадательным, в доброте и сочувствии ко всем живым существам, —
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, pts) | kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā → katattā (sya-all) | pe → spelled out in full (pts)он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
tīṇi → tīni (pts)Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти три знака великого человека —
Āyatapaṇhi ca hoti, dīghaṅguli ca brahmujugatto ca.
āyatapaṇhi → āyatapaṇhī (pts) | dīghaṅguli → dīghaṅgulī (pts) | āyata-paṇhī → So Sdt Br; Sc panhi; Bm K, see 2. (pts note) | dīgh-aṅgulī → So SS here. (pts note) | Brahmujju-gatto → Bmr brahmujuggatto; K brahmūjuggato. (pts note)у него вытянутые пятки, и длинные пальцы, и превосходное стройное тело.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (pts)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём …
rājā samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи царём?
Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.
dīghamāyuṁ pāleti → dīghamāyupāleti (sya-all) | dīghamāyuṁ pāleti → dīghamāyumpāleti (bjt) | dīghamāyuṁ → dīgham āyum (pts) | manussabhūtena → manussa-bhūtena (pts)Он долго живёт, долговечен, живёт долгую жизнь, и в течение этого времени ни одно человеческое существо, противник, недруг не может лишить его жизни.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.
dīghamāyuṁ pāleti → dīghamāyupāleti (sya-all) | āyum → K āyu. (pts note) | na → Sc omits. (pts note) | dīghamāyuṁ pāleti → dīghamāyumpāleti (bjt) | dīghamāyuṁ → dīgham āyum (pts)Он долго живёт, долговечен, живёт долгую жизнь, и в течение этого времени никакие противники и недруги — ни отшельник, ни брахман, ни бог, ни Мара, ни Брахма — никто в мире не может лишить его жизни.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Māraṇavadhabhayattano viditvā, paṭivirato paraṁ māraṇāyahosi;
māraṇavadhabhayattano → maraṇavadhabhayattano (bj, pts); maraṇavadhabhayamattano (sya-all) | maraṇavadhabhayattano → māraṇa (bj: machasaṁ) | Māraṇavadhabhayattano → maraṇavadhabhayattano (cck: sī. pī. ka.); maraṇavadhabhayamattano (cck: syā.) | Maraṇa-vadha-bhayattano → K bhayanattano. (pts note) māraṇāyahosi → maraṇāya ahosi (sya-all) | paṭivirato paraṁ māraṇāyahosi → pativirato param maraṇāy ahosi (pts) | paramāraṇāyahosi → paraṁ māraṇāyahosi (bj: machasaṁ) | ahosi → Sc ahosiṁ; Bmr maraṇāya hoti. (pts note)“Видя смерть и убийство, несущие страх, он отказался от [причинения] смерти другому [существу]. Tena sucaritena saggamagamā, sukataphalavipākamanubhosi.
Tena sucaritena saggamagamā → tena so sucaritena saggamagamāsi (sya-all) | tena → tena so (sya-all) | saggamagamā → tena so sucaritena saggamagamāsī (bj: syā) | saggamagamā → tena so sucaritena saggamagamāsi (cck: syā.) | Tena → K adds so. (pts note) | agamā → So SS Bmr; K agamāsi. (pts note) | saggamagamā → saggam agamā sukata-phala-vipākam (pts) sukataphalavipākamanubhosi → anubhosi (pts)Благодаря этому доброму делу достиг неба, наслаждаясь плодами добрых дел.Caviya punaridhāgato samāno, paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni;
punaridhāgato → punar idh āgato (pts)Оставив существование [там], снова придя в этот мир, он приобретает здесь три знака: Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko, brahmāva suju subho sujātagatto.
vipuladīghapāsaṇhiko → vipuladīghapāsuṇiko (sya-all) | Bhavati → Sdt bhavanti. (pts note) | vipuladīghapāsaṇhiko → vipula-dīgha (pts) ujju → Sd brahmavisujjā; Bmr brahmāvasuju; K brahmāva sujju. (pts note) | brahmāva suju → pāṇiko brahmā viy ujju (pts) | sujātagatto → sujāta-gatto (pts)У него большие, длинные пятки, превосходное и стройное, прекрасное, благородное тело —Subhujo susu susaṇṭhito sujāto, mudutalunaṅguliyassa honti;
susu → susū (sya-all) | susu → Br su; K susū. 14 St saṇṭhito. (pts note) mudutalunaṅguliyassa → mudutaḷuṇaṅguliyassa (bj); mudu taluṇaṅguliy assa (pts) | assa → So Bmr K; SS aṅgulīyassa. (pts note) | mudutalunaṅguliyassa → mudu taluṇ-aṅguliy assa (pts)Чистое, хорошо сложенное, благородное. у него нежные, мягкие пальцы. Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi, cirayapanāya kumāramādisanti.
tībhi → tīhi (bj, pts) | purisavaraggalakkhaṇehi cirayapanāya → purisalakkhaṇebhi cirayāpanāya (sya-all) | dīghā → St hoti. (pts note) | tībhi purisavaraggalakkhaṇehi → tīhi purisa-varagga-lakkhaṇehi (pts) cirayapanāya → cirayāpanāya (sya-all) | cirayapanāyakumāramādisanti → cirayāpatāya (bj: syā) | Cirayapanāya → cirayāpanāya (cck: syā.) | cira-yapanāya → Sd virayapānāya; St ciraṇayapanāya; K cirayāp-. Sum explains cira-yapanāya by ciram yāpanāya. (pts note) | cirayapanāya kumāramādisanti → cira-yapanāya kumāram ādisanti (pts)Благодаря трём знакам превосходного человека указывают, что мальчик наделён продолжительной, долгой жизнью.Bhavati yadi gihī ciraṁ yapeti, cirataraṁ pabbajati yadi tato hi;
gihī → Sc bhihi; Sd gihi. (pts note) | ciraṁ → St cīraṁ. (pts note) | yapeti → Sdt yapehi. (pts note) cirataraṁ → Sc rataraṁ; Sd ciraṁ. (pts note) | hi → Sd bhī; St bhi. (pts note)Он долго живёт, находясь в доме, и ещё дольше живёт, — если уходит оттуда в странствие. Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya, iti dīghāyukatāya taṁ nimittan”ti.
ca vasiddhibhāvanāya → vasiddhi bhāvanāya (bj) | ca → (sya-all, pts) | Yāpayati → St yapaṭhati. (pts note) | ca vasiddhibhāvanāya → vas-iddhi-bhāvanāya (pts) taṁ nimittanti → tannimittanti (bjt, th) | taṁ nimittanti → tan nimittan ti (pts)На осуществление власти, богатства, на достижение долгого срока жизни [указывает] этот знак”.
6. Sattussadatālakkhaṇaṁ6. Sattussadatālakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
dātā ahosi paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.
lehanīyānaṁ → St lobhaniyānaṁ. (pts note)был даятелем изысканной, лакомой, твёрдой пищи и мягкой пищи, вкусных и тонких напитков, —
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj) | pe → spelled out in full (th)он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, sattussado hoti, sattassa ussadā honti;
so → (bj) | sattussado hoti → (sya-all) | hoti → K omits sattussado hoti. (pts note) | ussadā → Sc sattu-ussadā; St omits; Bmr K satt'; assa ussadā. (pts note) | honti → St omits. (pts note) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека — имеет семь выпуклостей. У него есть семь выпуклостей —
ubhosu hatthesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṁsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti.
hoti → honti (bj) | ussado hoti → ussadā honti (sya-all) | hoti → K ussadā honti. (pts note) | aṁsakūṭesu → aṁsa kūṭesu (pts)есть выпуклости на обеих руках, есть выпуклости на обеих ногах, есть выпуклости на обоих плечах, есть выпуклость на спине.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | agāraṁ → agāram (pts)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели …
rājā samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи царём?
Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.Он получает изысканную, лакомую, твёрдую пищу и мягкую пищу, вкусные и тонкие напитки.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.Он получает изысканную, лакомую, твёрдую пищу и мягкую пищу, вкусные и тонкие напитки.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṁ, uttamaggarasadāyako ahu;
leyya sāyiyaṁ → lehasāyitaṁ (sya-all) | khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṁ → khajjabhojanaṁ atha leyyasāyiyaṁ (bj); khajjabhojanaṁ atha lehasāyitaṁ (sya-all) | Khajja-bhojjaṁ → Bm khejja-bhojanaṁ; Br K khajja-bhojanaṁ, and below. (pts note) | khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṁ → khajja-bhojjaṁ atha leyya-sāyiyaṁ (pts) ahu → St āhu. (pts note) | uttamaggarasadāyako → uttamagga-rasa-dāyako (pts)“Говорят, что он давал превосходную, лакомую твёрдую и мягкую пищу — тонкую, вкусную. Tena so sucaritena kammunā, nandane ciramabhippamodati.
nandane → nandavane (sya-all) | ciramabhippamodati satta cussade → ciram abhippamodati sattavussade (pts) | Nandane → Bmr K nanda-vane. (pts note)Благодаря этому совершенному доброму делу он долго наслаждается блаженством.Satta cussade idhādhigacchati, hatthapādamudutañca vindati;
satta cussade → sattacussado (bj) | Satta-v-ussade → Sc sattamussado; St sattavussado; Bmr K satta c'; ussade. (pts note) hatthapādamudutañca → hatthapādamudutalañca (bj, sya-all) | hattha-pāda-mudutañ → Sdt muduta; Bmr K mudutalañ. (pts note) | hatthapādamudutañca → hattha-pāda-mudutañ ca (pts)Он приходит сюда [на землю] с семью выпуклостями и имеет нежные руки и ноги. Āhu byañjananimittakovidā, khajjabhojjarasalābhitāya naṁ.
taṁ → Sc naṁ saṁ; Sd naṁ ta; St naṁ taṁ; Bm taṁ; Br yaṁ; K na taṁ. (pts note) | byañjananimittakovidā → vyañjana-nimitta-kovidā khajja-bhojja-rasa-lābhitāya na taṁ gihissa (pts) khajjabhojjarasalābhitāya naṁ yaṁ → khajjabhojanarasalābhitāya na taṁ (sya-all) | naṁ yaṁ gihissapi → na taṁ gihissa pi (pts) | pi → So K; SS hissapi; Bmr gihissāpi. (pts note) | pi → Bmr K add ca. (pts note) | adhigacchati → Bmr K tad ādhigacchati. (pts note) | Khajja-bhojja-rasa- → Bmr K bhojanassa. (pts note) | khajjabhojjarasalābhitāya → khajja bhojja rasalābhitāya (bjt) | khajjabhojjarasalābhitāya naṁ → pi tadattha-jotakaṁ pabbajjam pi tad adhigacchati khajja-bhojja-rasa lābhī-r-uttamaṁ āhu sabba-gihi-bandhana-cchidan ti (pts)Сведущие в приметах и предзнаменованиях говорят о получении [им] лакомой твёрдой пищи и мягкой пищи.Yaṁ gihissapi tadatthajotakaṁ, pabbajjampi ca tadādhigacchati;
Yaṁ gihissapi → na taṁ gihissapi (sya-all, pts1ed) | yaṁ → taṁ (bj) | gihissapi → na taṁ gihissāpi (cck: syā.) | yaṁ gihissapi tadatthajotakaṁ → yam pi (pts) pabbajjampi → pabbajjaṁpi (th)Но подобное разъяснение об этом не относится лишь к находящемуся в доме. оно касается и странствия. Khajjabhojjarasalābhiruttamaṁ, āhu sabbagihibandhanacchidan”ti.
khajjabhojjarasalābhiruttamaṁ → khajjabhojanassa lābhiruttamaṁ (bj, sya-all)Превосходную, лакомую твёрдую пищу и мягкую пищу получает — говорят они — и порвавший все связи с домом”.
7–8. Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni7–8. Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
catūhi saṅgahavatthūhi janaṁ saṅgāhako ahosi—
janaṁ saṅgāhako → janasaṅgahiko (sya-all) | saṅgāhako → saṅgahitā (pts) | saṅgaha-vatthūhi → Sd vatthuhi; St vatthahi. (pts note) | janaṁ → K jana-. (pts note) | saṅgahitā → Bmr saṅgāhako; K saṅgahiko. (pts note)был добр с людьми четырьмя путями доброго обхождения —
dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya.
peyyavajjena → piyavācena (sya-all, mr); peyyavācena (pts1ed) | peyyavajjena → peyyavācena (pts) | peyyavajjena → piyavācena (bj: syā, kām) | peyyavajjena → piyavācena (cck: syā. ka.) | peyya-vācena → So Sum; SS vajjena; Bmr K piya-vācena. (pts note) | peyyavajjena atthacariyāya → peyya-vācena attha-cariyāya (pts)подаянием, ласковой речью, оказыванием услуг, беспристрастностью,
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj) | pe → spelled out in full (th)он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает два знака великого человека.
Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca.
mudutalunahatthapādo → mudutaḷuṇahatthapādo (bj); mudutalahatthapādo (sya-all) | mudutalunahatthapādo ca → mudutaluṇahatthapādo (pts) | mudutalunahatthapādo ca → mudu-taluṇa-hatthapādo (pts) | jālahatthapādo → jāla-hattha-pādo (pts)у него нежные, мягкие руки и ноги; руки и ноги — словно с сетью [между пальцами].
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts)1.17. Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи царём?
Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā → gaṇakā mahāmattā anīkaṭhā (bj) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | ssa → K -gahitassa, and below. (pts note) | honti → Cp. ante, 8. (pts note) | bhogiyā → K bhogikā. (pts note) | susaṅgahitāssa → susaṅgahitassa (th) | negamajānapadā → negamā jānapadā (th) | susaṅgahitaparijano → susaṅgahita-parijano (pts) | susaṅgahitāssa → susaṅgahitā ssa (pts) | brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā → brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā gaṇaka-mahāmattā (pts)У него весьма доброе к нему окружение, к нему весьма добры — брахманы, домохозяева, городские и деревенские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati …
rājā → rāja (pts)Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
bhikkhuniyo → bhikkhuṇiyo (bj) | susaṅgahitāssa → susaṅgahitassa (sya-all) | hoti → -7 Sct omit. (pts note) | susaṅgahitāssa → susaṅgahitā ssa (pts)У него весьма доброе к нему окружение, к нему весьма добры — монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.
labhati → SS sometimes paṭilabhati. (pts note)Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Dānampi catthacariyatañca, piyavāditañca samānattatañca;
catthacariyatañca → dānampi ca atthacariyatampi ca (bj: PTS) | catthacariyatañca → dānampi ca atthacariyatampi ca (cck: sī. pī.) | attha-cariyatam → Sdt cariyaṁ; Bmr K -tañ, omit pi. (pts note) | piya-vadatañ → Bmr vāditañ. (pts note) | dānampi → dānaṁpi (th) | dānampi catthacariyatañca → dānam pi ca attha-cariyatam pi ca piya-vadatañ ca samāna (pts) piyavāditañca samānattatañca → piyavadatañca samānachandatañca (bj, pts1ed); piyavadatañca samānachandañca (sya-all) | samānachandataṁca → piyavāditaṁ ca samānāttataṁ ca (bj: machasaṁ) | samānattatañca → piyavadatañca samānachandatañca (cck: sī. pī.) | piyavāditañca samānattatañca → piyavadanaṁca samānachandataṁca (bjt) | piyavāditañca samānattatañca → chandatañ ca (pts)“Отличаясь и подаянием, и оказыванием услуг, и ласковой речью, и беспристрастным намерением, Kariyacariyasusaṅgahaṁ bahūnaṁ, anavamatena guṇena yāti saggaṁ.
bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ) | cariya → So Bmr K Sum; SS omit. (pts note) | susaṅgahaṁ → So Bmr K; Sc saṅgataṁ; Sd saggatabbannaṁ; St saṅgahatabbahunnaṁ. (pts note) | kariyacariyasusaṅgahaṁ bahūnaṁ → kariya cariya susaṅgahaṁ bahunnaṁ (bjt, th, pts) anavamatena → So Scd K Sum; St -mattena; Bm anumatena; Br anamatena. (pts note)Будучи весьма добрым ко многим, он благодаря безупречному достоинству достигает неба.Caviya punaridhāgato samāno, karacaraṇamudutañca jālino ca;
Caviya → Sd capiya. (pts note) | punaridhāgato → punar idhāgato (pts) karacaraṇamudutañca → karacaraṇamudutalañca (bj); karacaraṇamudukañca (sya-all) | kara-caraṇa-mudutañ → Sdt mudukañ; Bmr mudutalañ. (pts note) | karacaraṇamudutañca → kara-caraṇa-mudutañ ca (pts)Оставив существование [там], снова придя в этот мир, руки и ноги, нежные и словно с сетью [между пальцами]; Atirucirasuvaggudassaneyyaṁ, paṭilabhati daharo susu kumāro.
atirucirasuvaggudassaneyyaṁ → atirucirasuvaggadassaneyyaṁ (sya-all) | atirucirasuvaggudassaneyyaṁ → atirucira-suvaggu-dassaneyyaṁ (pts) susu → Sd K sukumāro. (pts note) | susu kumāro → susukumāro (th)Весьма блестящую, прекрасную, приятную на вид [внешность], этот маленький ребёнок, мальчик, обретает.Bhavati parijanassavo vidheyyo, mahimaṁ āvasito susaṅgahito;
parijanassavo → parijanassa vo (th, pts) mahimaṁ āvasito → mahimima māvasate (bj) | āvasito → āvasiko (pts) | māvasate → mahimaṁ āvayate (bj: sīmu, machasaṁ) | āvasiko → So Bmr; Scd āvasate; St āvasato; K āvasito. (pts note)Он живёт среди вас, наделённый окружением на земле, — весьма добрым [к нему]; Piyavadū hitasukhataṁ jigīsamāno, abhirucitāni guṇāni ācarati.
jigīsamāno → jigiṁsamāno (bj, sya-all, pts1ed) | piyavadū → piyavadu (pts) | jigīsamāno → jigiṁsamāno (pts) | jigiṁsamāno → jigīsamāno (bj: machasaṁ) | jigīsamāno → jigiṁ samāno (cck: sī. syā. pī.) | Piya-vadu → Bmr vadaṁ. (pts note) | jigiṁsamāno → So K Sum; SS pihiṁsamāno; Bmr jigisamāno. (pts note) | piyavadū hitasukhataṁ jigīsamāno → piya-vadu hita-sukhataṁ jigiṁsamāno (pts) ācarati → ācaranto (bj) | ācaranto → ācarati (bj: sīmu, machasaṁ) | ācarati → Sdt avacarati. (pts note)Сладкоречивым, стремящимся к благополучию и приятному, и отличается приятными достоинствами.Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ, kathayati dhammakathaṁ jino janassa;
ca jahati → pajahati (sya-all) | sabbakāmabhogaṁ → sabbakāmaguṇabhogaṁ (pts) | jahati → So Sc Bmr; Sdt yadicchati; K yadivajjahati. (pts note) | sabbakāmabhogaṁ → sabba-kāma-guṇa-bhogaṁ (pts) dhammakathaṁ → dhamma-kathaṁ (pts)Если же он оставляет наслаждение всем чувственным, то — победитель — он ведёт с людьми беседы о добродетели; Vacanapaṭikarassābhippasannā, sutvāna dhammānudhammamācarantī”ti.
vacanapaṭikarassābhippasannā → vacana-ppaṭikarassābhippasannā (pts) sutvāna dhammānudhammamācarantīti → sutvā dhammanudhammamācarantīti (bj) | dhammanudhammamācarantīti → sutvāna dhammānudhamma mācaranti (bj: machasaṁ) | sutvā → Bm K sutvāna. (pts note) | sutvāna dhammānudhammamācarantīti → sutvā dhammānudhammaṁ ācarantīti (pts)[И те], слыша [его] речь и уверовав, следуют истине во всей [её] последовательности”.
9–10. Ussaṅkhapāda-uddhaggalomatālakkhaṇāni9–10. Ussaṅkhapāda-uddhaggalomatālakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
pubbe manussabhūto samāno → samāno bahuno janassa (bj, pts1ed) | samāno → samāno bahuno janassa (pts) | samāno → samāno bahuno janassa (cck: sī. pī.) | janassa → -9 Bmr K omit. (pts note) | yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ vācaṁ bhāsitā ahosi, bahujanaṁ nidaṁsesi, pāṇīnaṁ hitasukhāvaho dhammayāgī.
nidaṁsesi → nidasseti (sya-all); nidaṁseti (pts) | nidaṁseti → K nidasseti. (pts note) | pāṇīnaṁ → Sc sipānīnaṁ; Sd sīpānīnānaṁ; St hidamse sipānaṁ. (pts note) | ahu → Bmr K omit. (pts note) | vācaṁ bhāsitā → vācambhāsitā (bjt) | atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ → atthūpasañhitaṁ dhammūpasañhitaṁ (th) | hitasukhāvaho dhammayāgī → hita-sukhāvaho ahu dhamma-yāgī (pts)говорил речи, связанные с пользой многих людей, связанные с истиной, разъясняя [истину] многим людям, нёс благополучие и приятное существам, совершал жертвы ради истины.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā upacitattā (bj, pts); katattā upacitattā vipulattā (sya-all)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa lakkhaṇāni (bjt) | mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Ussaṅkhapādo ca hoti, uddhaggalomo ca.
ussaṅkhapādo → ussaṅkha-pādo (pts) | uddhaggalomo → uddhagga-lomo (pts)У него высоко расположенные лодыжки и волоски [на теле] направлены вверх.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём…
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṁ.
pāmokkho → Sd mokkho; St mocakkho. (pts note) | kāmabhogīnaṁ → kāma-bhogīnaṁ (pts)Он становится и главным, и лучшим, и первым, и высшим, и превосходнейшим среди вкушающих желания.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?
samāno → samano (pts)что он получает, будучи Буддой?
Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṁ.
pāmokkho → Sdt mokkho. (pts note) | ca → -15 Sd aparo. (pts note) | sabbasattānaṁ → sabba-sattānaṁ (pts)Он становится и главным, и лучшим, и первым, и высшим, и превосходнейшим среди всех существ.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Atthadhammasahitaṁ pure giraṁ, erayaṁ bahujanaṁ nidaṁsayi;
atthadhammasahitaṁ → atthadhammasaṁhitaṁ (bj); atthadhammaṁ saṅgahitaṁ (sya-all) | giraṁ erayaṁ → tiraṁ eriyaṁ (sya-all) | atthadhammasaṁhitaṁ → atthadhammasaṁhitaṁ (bj: kām, PTS) | Atthadhammasahitaṁ → atthadhammasaṁhitaṁ (cck: ka. sī. pī.); atthadhammupasaṁhitaṁ (cck: ka.) | Attha-dhamma-sahitaṁ → St saṁhita; Bmr -dhammūpasaṁhitaṁ; K -dhammaṁ saṅgahitaṁ. (pts note) | giraṁ → K tiraṁ. (pts note) nidaṁsayi pāṇinaṁ → nidaṁsayī pāṇīnaṁ (bj) | erayaṁ → So Sc Bmr Sum; Sd carayam; St carayā; K eriyaṁ. (pts note) | bahujanaṁ → Sd bahunaṁ; St bahunā. (pts note) | nidaṁsayi → Sc ṇidaṁsahi; St nidasayi. (pts note)“Прежде, ведя речь, связанную с пользой и истиной, он разъяснял [истину] многим людям; Pāṇinaṁ hitasukhāvaho ahu, dhammayāgamayajī amaccharī.
pāṇinaṁ → pāṇīnaṁ (pts) | ahu → So Bmr K; SS omit. (pts note) | pāṇinaṁ hitasukhāvaho → pāṇīnaṁ hita-sukhāvaho (pts) dhammayāgamayajī → dhammayāgaṁ assajji (sya-all, pts) | dhammayāgamayajī → dhammayāgaṁ assaji (bj: kām) | Dhammayāgamayajī → dhammayāgaṁ assaji (cck: ka.) | assaji → So Bmr; Sc ayajī; Sdt ayati; K assajji. (pts note) | amaccharī → Scd amaccarī; St avaccarī. (pts note) | dhammayāgamayajī → dhamma-yāgam assaji (pts)Нёс благополучие и приятное существам, жил, совершая жертвы ради истины.Tena so sucaritena kammunā, suggatiṁ vajati tattha modati;
suggatiṁ → sugatiṁ (bjt, th, pts)Благодаря этому совершенному доброму делу он идёт благим путём и радуется там [на небе]; Lakkhaṇāni ca duve idhāgato, uttamappamukhatāya vindati.
dve → St omits; Bmr K duve. (pts note) | duve idhāgato → dve idh āgato uttama (pts) vindati → saṁvindati (pts1ed) | uttamappamukhatāya → uttamasukhatāya (sya-all) | uttamappamukhatāya → uttama sukhatāya (bj: syā); uttama pamukkhatāya (bj: kām); uttamapamukhatāya sukhāni (bj: sīmu) | Uttamappamukhatāya → uttamasukhatāya (cck: syā.); uttamapamukkhatāya (cck: ka.) | uttamappamukhatāya vindati → sukhāni saṁvindati (pts)А придя сюда, имеет два знака — в высшей степени превосходных.Ubbhamuppatitalomavā saso, pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā;
ubbhamuppatitalomavā saso → ubbhamuppatitalomavāsaso (bjt) | ubbhamuppatitalomavā saso → ubbham uppatita (pts) pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā → pādagaṇṭhirahū sādhu saṇṭhitā (bjt) | sādhusaṇṭhitā → sādhu saṇṭhitā (th) | pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā → loma-vāsaso (pts)Волоски [на теле] растут направленные вверх, сочленения ног хорошо сложенные; Maṁsalohitācitā tacotthatā, uparicaraṇasobhanā ahu.
tacotthatā uparicaraṇasobhanā → tacotthaṭā uparijānu sobhanā (sya-all) | pāda-gaṇṭhi- → Sdt gaṇṭhī. (pts note) | maṁsalohitācitā tacotthatā → maṁsalohitā citā tacotthaṭā (bjt) sobhanā → uparijānu sobanā (bj: syā); upari ca pana sobhanā (bj: PTS) | Uparicaraṇasobhanā → uparijānusobhanā (cck: syā.); upari ca pana sobhanā (cck: sī. pī.) | uparicaraṇasobhanā → uparicaraṇā ca sobhanā (bjt) | uparicaraṇasobhanā → uparijānu sobhanā (th) | uparicaraṇasobhanā ahu → r-ahu (pts)Наделённые мясом и кровью, обтянутые кожей прекрасны сверху.Gehamāvasati ce tathāvidho, aggataṁ vajati kāmabhoginaṁ;
Maṁsa-lohitācitā → So Bmr K; SS Sum lohita-; but Sum explains lohitena ācitā. (pts note) | tacotatā → So Sdt Sum; Sc tacotathā; Bmr K tacotthatā. (pts note) | upari → Sdt uparim, omitting ca. (pts note) | pana → -17 Bmr caraṇa; K jānu. 18 Bmr sobhaṇo. (pts note) | ce → So Bmr K; SS me. (pts note) | gehamāvasati → sādhu saṇṭhitā maṁsa-lohitācitā tacotatā upari ca pana sobhanā ahu geham āvasati (pts) | tathāvidho → tathā-vidho (pts) kāmabhoginaṁ → kāmabhogīnaṁ (pts) | aggataṁ → St agge taṁ. (pts note) | kāma-bhogīnaṁ → Sc K bhoginaṁ. (pts note)И он, если живёт в доме, выглядя таким образом, то становится главным среди вкушающих желания; Tena uttaritaro na vijjati, jambudīpamabhibhuyya iriyati.
uttaritaro → uttaritarañca (sya-all) | uttaritaro → K uttaritarañ ca. (pts note) iriyati → irīyati (bj) | irīyati → St Bmr K iriyati. (pts note) | jambudīpamabhibhuyya → jambudīpaṁ abhibhuyya (th) | jambudīpamabhibhuyya iriyati → jambudīpaṁ abhibhuyya irīyati (pts)Нет [человека] превосходнее его он двигается по Джамбудипе, покорив [её].Pabbajampi ca anomanikkamo, aggataṁ vajati sabbapāṇinaṁ;
pabbajampi → pabbajjāpi (sya-all) | pi → So Sc Bmr; Sd pabbajjampa; St pabbajjamipi; K pabbajjāpi. (pts note) | anoma-nikkamo → Bm anokkamanikkamo; Br anomaniggamo. (pts note) | pabbajampi → pabbajam pi (pts) sabbapāṇinaṁ → sabba-pāṇinaṁ (pts)Будучи же отшельником, совершенный, свободный от желаний, он становится главным среди всех живущих; Tena uttaritaro na vijjati, sabbalokamabhibhuyya viharatī”ti.
na → Sd omits. (pts note) sabbalokamabhibhuyya → sabbaṁ lokaṁ abhibhuyya (pts) | sabbaṁ → K sabba-. (pts note) | sabbalokamabhibhuyya → sabbalokaṁ abhibhuyya (th)Нет [человека] превосходнее его, он обитает во всем мире, покорив [его]”.
11. Eṇijaṅghalakkhaṇaṁ11. Eṇijaṅghalakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
sakkaccaṁ vācetā ahosi sippaṁ vā vijjaṁ vā caraṇaṁ vā kammaṁ vā:
vā → Br omits. (pts note)был усердным наставником в ремесле, или науке, или поведении, или [других] делах:
‘kintime khippaṁ vijāneyyuṁ, khippaṁ paṭipajjeyyuṁ, na ciraṁ kilisseyyun’”ti.
vijāneyyuṁ → vijāneyyuṁ kintime (bj) | kintime → kintīme (sya-all); kinti me khippaṁ ājāneyyuṁ (pts) | paṭipajjeyyuṁ → sampaṭipajjeyyuṁ (sya-all, pts) | ājāneyyuṁ → -6 St Bmr K omit. (pts note) | sampaṭipajjeyyuṁ → Sd saṁpaṭivajjeyyuṁ; Bmr paṭipajjeyyuṁ. (pts note) | kilisseyyun → So SS; Bmr kilameyyuṇ; K kiliseyyun. (pts note) | kintime → kiṁ time (my) | kilisseyyunti → kiliseyyunti (th) | kilisseyyunti → kilisseyyun ti (pts)[говоря]: „Пусть же меня быстро узнают, быстро поймут, быстро последуют [за мной] и не будут долго нечистыми“.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj); katattā upacitattā (sya-all, pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.
imaṁ → idaṁ (bj, sya-all) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека.
Eṇijaṅgho hoti.
eṇijaṅgho → eṇi-jaṅgho (pts)Ноги, как у антилопы.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni tāni khippaṁ paṭilabhati.
tāni → etāni (pts) | etāni → Bmr K tāni. (pts note) | tāni → Sc omits. (pts note) | paṭilabhati → Br labhati. (pts note) | rājaṅgāni → rāj-aṅgāni (pts)Он быстро приобретает [все] подобающее царю, свойственное царю, радующее царя, подходящее для царя.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Yāni tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṁ paṭilabhati.Он быстро приобретает [всё] подобающее отшельнику, свойственное отшельнику, радующее отшельника, подходящее для отшельника.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Sippesu vijjācaraṇesu kammesu, kathaṁ vijāneyyuṁ lahunti icchati;
kammesu → kammasu (bj, pts1ed) | kammesu → kammasu (pts) | kammasu → kammesu (bj: machasaṁ) | kammesu → kammasu (cck: sī. pī.) | kammasu → So Scd; St omits; Bmr K kammesu. (pts note) | vijjācaraṇesu kammesu → vijjā-caraṇesu kammasu (pts) vijāneyyuṁ → vijāneyya (bj, pts1ed); vijāneyyu (sya-all) | vijāneyyuṁ lahunti → vijāneyya lahūti (pts) | vijāneyyu → vijāneyyuṁ (bj: machasaṁ) | vijāneyyuṁ → vijāneyya (cck: sī. pī.); vijāneyyu (cck: syā.) | vijāneyya → Bmr -eyyuṁ; K -eyyu. (pts note) | lahūti → Bmr lahunti; K lahuti. (pts note)“[Наставляя] в ремесла, науках, поведении и [других] делах, он желает: „Как бы [человеку], распознав, постичь [это]?“; Yadūpaghātāya na hoti kassaci, vāceti khippaṁ na ciraṁ kilissati.
yadūpaghātāya → yatūpaghātāya (sya-all, pts) | Yatūpaghātāya → So Sc; St K Sum yatupo; Sd yatupasātāya; Bm yadūpaghātāya; Br yaṁdūpaghātāya. (pts note) ciraṁ → Br cīraṁ. (pts note)Ни у какого [человека от него] нет ущерба — быстро получив наставления, [тот] не бывает долго нечистым.Taṁ kammaṁ katvā kusalaṁ sukhudrayaṁ, jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā;
sukhudrayaṁ → sukhindriyaṁ (mr) | sukhudrayaṁ → sukhindriyaṁ (bj: kām) | sukhudrayaṁ → sukhindriyaṁ (cck: ka.) | sukhudrayaṁ → So K; Sc sukhaduyaṁ; Sd subuddhayaṁ; St khuddayasaṁ; Bm sukhudriyaṁ; Br sukhindriyaṁ. Sum gives no help. Cp. dukkhudrayaṁ, M. i. 415; Jāt. iv. 391; v. 389; Tel. 89. (pts note)Совершив это хорошее дело, приносящее приятное, он получает прекрасные, хорошо сложенные ноги —; Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā, uddhaggalomā sukhumattacotthatā.
vaṭṭā → vattā (sya-all) | Vaṭṭā → So Sc Bmr; Sdt vaddhā; K vattā. (pts note) | anupubbamuggatā → anupubbam uggatā (pts) sukhumattacotthatā → sukhumattacotthaṭā (bj, sya-all) | uddhagga-lomā → SS lomo. (pts note) | otthatā → Scd -ttacotatā; St sukhumattacottā; Bmr K -otthatā. (pts note) | uddhaggalomā sukhumattacotthatā → uddhagga-lomā sukhuma-ttac otthatā (pts)Округлые, благородные, должным образом высокие волоски, направленные вверх, и также — гладкую кожу.Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṁ, sampattiyā khippamidhāhu lakkhaṇaṁ;
eṇeyyajaṅghoti tamāhu → eṇeyya-jaṅgho ti tam āhu (pts) khippamidhāhu → khippamidāhu (bj) | khippamidhāhu → khippamidāhu (cck: ?) | khippamidhāhu → khippam idh āhu (pts)У такого человека ноги — как у антилопы говорят — это знак быстрого успеха; Gehānulomāni yadābhikaṅkhati, apabbajaṁ khippamidhādhigacchati.
gehānulomāni → ekekalomāni (sya-all, pts) | gehānulomāni → ekeka-lomāni (pts) khippamidhādhigacchati → khippamidādhigacchati (cck: ?) | khippamidhādhigacchati → khippam idhādhigacchati (pts)Когда каждый волосок [его таков], то чего [он] желает, не становясь отшельником, того быстро достигает здесь.Sace ca pabbajjamupeti tādiso, nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
ca → va (sya-all) | ca → K va. (pts note) | pabbajjamupeti → pabbajjam upeti (pts) nekkhammachandābhirato → nekkhamma-chandābhirato (pts)Если же подобный отправляется в странствование, наслаждающийся стремлением к отречению, внимательный; Anucchavikassa yadānulomikaṁ, taṁ vindati khippamanomavikkamo”ti.
yadānulomikaṁ → yadānulomiyaṁ (sya-all) | Anucchavikassa → SS anucchavitassa. (pts note) khippamanomavikkamoti yampi → khippamanomanikkamoti yaṁpi (sya-all) | khippamanomavikkamo’ti → khippamanomanikkamo (bj: syā, PTS) | khippamanomavikkamo → nikkamo (cck: sī. syā. pī.) | anoma-nikkamo → Bmr vikkamo. (pts note) | khippamanomavikkamoti → khippamanomavikkamo ti (my) | khippamanomavikkamoti → khippam anoma-nikkamo ti (pts)То все подходящее и соответствующее [ему] он быстро обретает — совершенный, свободный от желаний”.
12. Sukhumacchavilakkhaṇaṁ12. Sukhumacchavilakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi:
upasaṅkamitvā → upasaṁkamitvā (pts)приближался к отшельнику и брахману и спрашивал:
‘kiṁ, bhante, kusalaṁ, kiṁ akusalaṁ, kiṁ sāvajjaṁ, kiṁ anavajjaṁ, kiṁ sevitabbaṁ, kiṁ na sevitabbaṁ, kiṁ me karīyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya assa, kiṁ vā pana me karīyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya assā’ti.
karīyamānaṁ → kariyamānaṁ (sya-all); kayiramānaṁ (pts) | kayiramānaṁ → So SS; Bmr K kariyamānaṁ, and below. (pts note) | assa → Sc adds vā. (pts note) | na sevitabbaṁ kiṁ me → nasevitabbaṁ kimme (bjt) | assāti → assā ti (bjt) | kiṁ → kim (pts) | karīyamānaṁ dīgharattaṁ → kayiramānaṁ dīgha-rattaṁ (pts)„Что, господин, хорошо, что нехорошо? Что следует порицать, чего не следует порицать? Что уместно, что неуместно? От каких дел у меня долгое время будет неблагополучие и боль? И от каких дел у меня долгое время будет благополучие и приятное?“.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā upacitattā (bj, pts); katattā upacitattā ussannattā (sya-all)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.
imaṁ → idaṁ (bj, pts) | idaṁ → Sd imaṁ. (pts note) | imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ → idaṁ mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека.
Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati.
upalimpati → upalippati (bj, sya-all, pts) | sukhumacchavi → sukhumacchavī (pts) | sukhumacchavi → sukhuma-cchavī (pts)У него гладкая поверхность кожи, и из-за гладкой поверхности кожи к телу не пристаёт грязь.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṁ.
hoti → (sya-all) | seṭṭho → visiṭṭho (pts) | hoti → K omits. (pts note) | visiṭṭho → Bmr K seṭṭho, and below. (pts note) | kāma-bhogīnaṁ → St bhogātitaṁ. (pts note) | mahāpañño → mahā-pañño (pts)Он велик постижением, и нет никого из вкушающих желания, кто был бы равен ему или выше постижением.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṁ.
hāsapañño → hāsupañño (pts1ed) | hāsapañño → hāsupañño (pts) | seṭṭho → visiṭṭho (pts) | hāsapañño → hāsupañño (cck: sī. pī.) | mahāpañño → mahā-pañño (pts) | puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño → puthu-pañño hāsu-pañño javana-pañño tikkha-pañño nibbedhika-pañño (pts) | sabbasattānaṁ → sabba-sattānaṁ (pts)Он велик постижением, широк постижением, получает радость от постижения, быстр постижением, остёр постижением, отказывается постижением [от зла], и нет никого из всех существ, кто был бы равен ему или выше постижением.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Pure puratthā purimāsu jātisu, aññātukāmo paripucchitā ahu;
Pure → Bm pūre, and so onwards. (pts note) | jātisu → Bm jātīsu. (pts note) aññātukāmo → aññātu kāmo (pts)“Прежде, раньше, в прежних рождениях, стремясь к знанию, он спрашивал; Sussūsitā pabbajitaṁ upāsitā, atthantaro atthakathaṁ nisāmayi.
sussūsitā → sussusitā (sya-all)Желая учиться, чтя отшельничество, внимая разъяснениям ради пользы.Paññāpaṭilābhagatena kammunā, manussabhūto sukhumacchavī ahu;
paññāpaṭilābhagatena → paññāpaṭilābhakatena (pts) | paññāpaṭilābhagatena → paññāpaṭilābhakatena (bj: PTS) | Paññāpaṭilābhagatena → paññāpaṭilābhakatena (sī. pī.) ṭīkā oloketabbā (cck note) | Paññā-paṭilābha-katena → Bmr K Sum-Scd gatena; Sum-Br katena. (pts note) manussa-bhūto → St bhūtena. (pts note) | manussabhūto sukhumacchavī → manussa-bhūto sukhuma-cchavī (pts)Благодаря этим делам, ведущим к приобретению постижения, он, будучи человеком, наделён гладкой поверхностью кожи; Byākaṁsu uppādanimittakovidā, sukhumāni atthāni avecca dakkhiti.
uppādanimittakovidā → uppāṭanimittakovidā (sya-all) | Vyākaṁsu → Sd vyakaṁ; St vyākāsuṁ; Br byāsukaṁ. (pts note) | byākaṁsu uppādanimittakovidā → vyākaṁsu uppāda-nimitta-kovidā (pts) dakkhiti → dakkhati (sya-all, pts) | dakkhati → St Bmr dakkhiti. (pts note)Сведущие в приметах и знамениях разъяснили „Он в совершенстве будет видеть возвышенные предметы“.Sace na pabbajjamupeti tādiso, vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati;
na → Sc corrected from pana; Sd na (erased) pana; St pana. (pts note) | pabbajjamupeti → pabbajjam upeti (pts) pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | vatteti → St vattati. (pts note)Если подобный не отправляется в странствование, он приводит в движение колесо [власти], правит землёй; Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca, na tena seyyo sadiso ca vijjati.
atthānusiṭṭhīsu → atthānusatthisu (bj) | Atthānusiṭṭhīsu → So Sum-Br; Scd -satthisu; St -satthīsu; Bm -siṭṭhisu; Br -saṭṭhisu; K -saṭṭhīsu: Sum-Scd atthānāsattīsu. (pts note) | ca → Sc omits; St ma. (pts note) ca → va (bj, pts); na (sya-all) | va → Br ca. (pts note)И среди наставленных в полезном и постигающих [полезное] нет никого, кто был бы лучше или равен [ему].Sace ca pabbajjamupeti tādiso, nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
ca → va (sya-all) | ca pabbajjamupeti → pabbajjam upeti (pts) | Sace → Bmr add ca; K adds va. (pts note) nekkhammachandābhirato → nekkhamma-chandābhirato (pts)Ели же подобный отправляется в странствование, наслаждающийся стремлением к отречению, внимательный; Paññāvisiṭṭhaṁ labhate anuttaraṁ, pappoti bodhiṁ varabhūrimedhaso”ti.
paññāvisiṭṭhaṁ → paññā-visiṭṭhaṁ (pts) varabhūrimedhasoti → varabhūrimedhasoti suvaṇṇavaṇṇatālakkhaṇaṁ (bj) | bodhiṁ varabhūrimedhasoti → bodhim vara-bhūri-medhaso ti (pts)Он обретает несравненное, высшее постижение наделённым превосходным, наилучшим разумением он достигает пробуждения”.
13. Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṁ13. Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
akkodhano ahosi anupāyāsabahulo,
akkodhano → Bmr akodhano. (pts note) | anupāyāsabahulo → anupāyāsa-bahulo (pts)был лишён гнева, полон умиротворённости,
bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.
na patitthīyi → nappatitthiyi (bj) | bahumpi → bahunnaṁpi (sya-all) | patitthīyi → patiṭṭhayi (sya-all, pts) | bahum → K bahunnaṁ. (pts note) | patiṭṭhayi → SS patiṭṭhiyi and patiṭṭhīyi. (pts note) | bahumpi → bahum pi (pts) | byāpajji → vyāpajji (pts) | kopañca dosañca appaccayañca → kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca (pts)и даже когда ему говорили много [дурного], не бранился, не гневался, не делал зла, не упирался, не выказывал ни гнева, ни ненависти, ни недовольства.
Dātā ca ahosi sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.
pāvuraṇānaṁ → pāpuraṇānaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | pāvuraṇānaṁ → pāpuraṇānaṁ (pts) | pāpuraṇānaṁ → pāravuṇānaṁ (bj: machasaṁ) | pāvuraṇānaṁ → pāpuraṇānaṁ (cck: sī. syā. pī.) | dātā → Sc dātvā. (pts note) | pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ → pāpuraṇānaṁ khoma-sukhumānaṁ kappāsika-sukhumānaṁ (pts) | kambalasukhumānaṁ → kambala-sukhumānaṁ (pts)И раздавал тонкие, мягкие покрывала и одежды тонкого льна, тонкого хлопка, тонкого шелка, тонкой шерсти.
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all) | kaṭattā upacitattā → (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.
imaṁ → So SS Bmr K. (pts note) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека.
Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco.
kañcanasannibhattaco → kañcanasannibhattavo (bj); kāñcanasannibhataco (sya-all); kañcanasannibhattaco hoti (pts) | suvaṇṇavaṇṇo → suvaṇṇa-vaṇṇo hoti kañcana-sannibha-ttaco (pts)[тело его] золотистого цвета, кожа — словно золото.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.
pāvuraṇānaṁ → pāpuraṇānaṁ (bj, sya-all, pts) | Lābhī → Scd lābhi. (pts note) | pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ → pāpuraṇānaṁ khoma-sukhumānaṁ kappāsika-sukhumānaṁ koseyya-sukhumānaṁ kambala sukhumānaṁ (pts)Он получает тонкие, мягкие покрывала и одежды тонкого льна, тонкого хлопка, тонкого шелка, тонкой шерсти.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.
pāvuraṇānaṁ → pāpuraṇānaṁ (bj, sya-all) | pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ → pāpuraṇānaṁ khomasukhumānam (pts) | pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ → pāpuraṇānaṁ khoma-sukhumānam (pts) | koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ → koseyya-sukhumānaṁ kambala-sukhumānaṁ (pts)Он получает тонкие, мягкие покрывала и одежды тонкого льна, тонкого хлопка, тонкого шелка, тонкой шерсти.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Akkodhañca adhiṭṭhahi adāsi, dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni;
adāsi → adāsi ca (pts1ed) | adāsi → adasī ca (bj: PTS) | adāsi → adāsi ca (cck: sī. pī.) | akkodhañca → akkodhañ ca (pts) dānañca → ca dānaṁ (pts) | vatthāni → vatthāni ca (pts) | dānaṁ → Bmr K dānañ ca. (pts note) | ca → Bmr K omit. (pts note)“Он был лишён гнева и охотно раздавал в дар тонкие, приятные для кожи одежды; Purimatarabhave ṭhito abhivissaji, mahimiva suro abhivassaṁ.
ṭhito abhivissaji → ṭhitobhivissaji (bj) | ṭhito’bhivissaji → abhivissaji (bj: machasaṁ) | abhivissajji → St abhivisajji; Bmr K abhivissaji. (pts note) | purimatarabhave → purimatara-bhave (pts) suro → Bmr sūro. (pts note) | abhivassaṁ → St abhivasaṁ. (pts note) | mahimiva → mahim iva (pts)Находясь в прежнем существовании, он расточал [это], как бог посылает дождь на землю.Taṁ katvāna ito cuto dibbaṁ, upapajji sukataphalavipākamanubhutvā;
dibbaṁ upapajji → divaṁ upapajja (bj) | dibbaṁ upapajji sukataphalavipākamanubhutvā kanakatanusannibho → dibbamupapajji sukataṁ phalavipākamanubhutvā kanakatanupaṭiko (sya-all) upapajji → upapajja (bj, pts1ed); dibbamupapajji (sya-all) | upapajji sukataphalavipākamanubhutvā → upapajja sukataphalavipākam anubhotvā (pts) | upapajja → upapajji (bj: machasaṁ) | Upapajji → upapajja (cck: sī. pī.) | upapajja → Bmr K upapajji. (pts note) | Anubhotvā → Bmr K anubhutvā. (pts note) | upapajji sukataphalavipākamanubhutvā → phalavipākamanubhutvā (th) | upapajji sukataphalavipākamanubhutvā → upapajja sukata-phala-vipākam anubhotvā (pts)Совершая это и оставив существование здесь, он достиг неба — как созревшего плода добрых дел; Kanakatanusannibho idhābhibhavati, suravarataroriva indo.
kanakatanusannibho → kaṇakatanusannibho (bj) | idhābhibhavati suravarataroriva → idha bhavati suravarataror iva (pts) | kanaka-tanu-sannibho → So Bmr; Sct katakatanunibho; Sd katanuniho; K paṭibho. (pts note) | bhavati → Bmr K idhābhibhavati. (pts note) | kanakatanusannibho → kanakatanupaṭiko (th) | kanakatanusannibho idhābhibhavati → kanaka-tanu-sannibho idha bhavati sura-varataro-r (pts) suravarataroriva → iva (pts)Насладившись [там], он, с телом, подобным золоту, существует здесь — прекраснее богов, словно Инда.Gehañcāvasati naro apabbajjam’, icchaṁ mahatimahiṁ anusāsati;
gehañcāvasati → gehamāvasati (bj, pts) | apabbajjam icchaṁ mahatimahiṁ anusāsati → apabbajja micchāmahatimahiṁ anusāsatī (bj); apabbajjamicchaṁ mahatiṁ mahiṁ pasāsati (sya-all) | āvasati → Bmr K gehañ c'; āvasati. (pts note) | gehañcāvasati → geham āvasati (pts) anusāsati → anusāsatī (bj); pasāsati (sya-all) | anusāsati → pasāsati (cck: syā.) | anusāsati → K pasāsati. (pts note) | icchaṁ → micchaṁ (my, ms2005) | icchaṁ mahatimahiṁ anusāsati → micchāmahatimahiṁ anusāsatī (bjt) | icchaṁ mahatimahiṁ anusāsati → mahiṁ pasāsati (th) | icchaṁ mahatimahiṁ → micchaṁ mahati-mahiṁ (pts)Живя в доме мужем, не желающим быть отшельником, он правит великой землёй; Pasayha sahidha sattaratanaṁ, paṭilabhati vimalasukhumacchaviṁ suciñca.
Pasayha sahidha sattaratanaṁ → pasayha sa hi ca sattaratanaṁ (bj); pasayha abhivasana-varataraṁ (pts1ed) | sahidha → sa hī ca (bj) | sahidha sattaratanaṁ → abhivasanavarataraṁ (pts) | sattaratanaṁ → pasayha abhivasana-varataraṁ (cck: sī. pī.) | Pasayha → Br paseyha. (pts note) | abhivasana-varataraṁ → So SS; Bmr K sahidha (Br sahiva) satta-ratanaṁ. (pts note) vimalasukhumacchaviṁ suciñca → vipulasukhumacchavisuciñca (sya-all) | vimala → vipula (bj: syā); vipulaṁ (bj: PTS) | vimala → vipula (cck: syā.); vipulaṁ (cck: sī. pī.) | ca → Bmr vimala-sukhuma-cchaviṁ suciñ ca; K vipulasukhuma-cchavi-suciñ ca. (pts note) | vimalasukhumacchaviṁ → vimala sukhumacchaviṁ (my, bjt) | vimalasukhumacchaviṁ suciñca → vipulaṁ sukhumañ ca succhaviñ ca (pts)В силу [прежних заслуг] он одновременно обретает семь сокровищ и множество тонких приятных для кожи [одежд].Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṁ, bhavati yadi anāgāriyataṁ upeti;
acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṁ → acchādanavatthamokkhapāpuraṇānaṁ (bj, sya-all, pts) | acchādanavatthamokkhapāpuraṇānaṁ → pāvuraṇānaṁ (bj: machasaṁ) | acchādana-vattha-mokkha-pāpuraṇānaṁ → Bmr pāvuraṇānaṁ. (pts note) yadi → sadi (bj) | anāgāriyataṁ upeti sahito purimakataphalaṁ → anagāriyatamupeti suhitapurimakataphalaṁ (sya-all) | anāgāriyataṁ → anagāriyatam (pts) | anagāriyatam → Bmr anāgāriyataṁ. (pts note)Он также получает накидки, облачения, превосходные одежды, если и странствует бездомным; Sahito purimakataphalaṁ anubhavati, na bhavati katassa panāso”ti.
Sahito → sa hi (bj); suhita (sya-all); sahī (pts1ed) | sahito → sa hi (bj); sahī (pts) | hi → sāhito (bj: machasaṁ) | Sahito → suhita (cck: syā.); sa hi (cck: sī. pī.) | Sahī → Sc sahī; Sdt sahi; Bmr sahito; K sahita. (pts note) | sahito purimakataphalaṁ → suhitapurimakataphalaṁ (th) | sahito purimakataphalaṁ → sahī purima-kata-phalaṁ (pts) panāsoti → panāsoti kosohitavatthaguyhatālakkhaṇaṁ (bj) | panāsoti → panāso ti (pts)Так он одновременно наслаждается плодом прежних дел — ведь совершенное [дело] не пропадает”.
14. Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṁ14. Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
+ → purimaṁbhavaṁ (bjt) | yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi.
ñātimitte → ñātī mitte (bj) | sucirappavāsino → sucirappavāsine (sya-all) | sucira-ppavāsino → K -vāsine. (pts note) | sakhino → St saṁkhito. (pts note) | cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte → cira-ppanaṭṭhe sucira-ppavāsino ñāti-mitte (pts)соединял вместе давно расставшихся с давно отсутствовавшими родными, друзьями, близкими, спутниками.
Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā ca abbhanumoditā ahosi.
samaṅgīkatvā → samaggiṁ katvā (sya-all, pts1ed) | bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi → (bj) | bhātarampi → pitaraṁpi (sya-all) | samaṅgīkatvā → samaggiṁ katvā (cck: sī. syā. pī.) | bhātaram → K pitaram. (pts note) | ahosi → -2 Sd omits. (pts note) | bhaginim → Bm bhagīnī; Br bhagini. (pts note) | samaggiṁ → So K; SS samaṅgī; Bmr samaggaṁ. (pts note) | mātarampi → mātaraṁpi (th) | puttampi → puttaṁpi (th) | bhātarampi → bhātaraṁpi (th) | bhaginimpi → bhaginiṁpi (th) | mātarampi → mātaram pi (pts) | puttampi → puttam pi (pts) | pitarampi → pitaram pi (pts) | bhātarampi → bhātaram pi (pts) | bhaginimpi → bhaginim pi (pts)Соединял вместе мать с сыном, соединял вместе сына с матерью, соединял вместе отца с сыном, соединял вместе сына с отцом, соединял вместе брата с братом, соединял вместе брата с сестрой, соединял вместе сестру с братом, собирая и радуя [их].
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati—
imaṁ → idaṁ (bj) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека
kosohitavatthaguyho hoti.
kosohitavatthaguyho → kosohita-vattha-guyho (pts)скрытый под одеждой [член] находится [у него] в углублении.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | agāraṁ → agāram (pts)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Pahūtaputto hoti, parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
hoti → ahosi (sya-all) | pahūtaputto → pahūta-putto (pts) | parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā parasenappamaddanā → vīr-aṅga-rūpā parasena-ppamaddanā (pts)Он имеет много сыновей, у него больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Pahūtaputto hoti, anekasahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
hoti → ahosi (sya-all) | pahūtaputto → pahūta putto (bjt) | vīraṅgarūpā → vīraṅga rūpā (bjt) | pahūtaputto → pahūta-putto (pts) | anekasahassaṁ → aneka-sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā parasenappamaddanā → vīr-aṅga-rūpā parasena-ppamaddanā (pts)Он имеет много сыновей, у него больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Pure puratthā purimāsu jātisu, cirappanaṭṭhe sucirappavāsino;
puratthā → Bmr purattā. (pts note) cira-ppanaṭṭhe → St ciratthānappanaṭṭhe. (pts note) | sucira-ppavāsino → Sc pavāsidine; Sd pavādite; St vāsine. (pts note) | cirappanaṭṭhe sucirappavāsino → cira-ppanaṭṭhe sucira-ppavāsino (pts)“Прежде, раньше, в прежних рождениях он соединял вместе давно расставшихся с давно отсутствовавшими; Ñātī suhajje sakhino samānayi, samaṅgikatvā anumoditā ahu.
samānayi → samānayī (bj) | ñātī suhajje → ñātisuhajje (pts) | ñātī suhajje → ñātīsuhajje (th) | ñātī suhajje → ñāti-suhajje (pts) samaṅgikatvā → samaggi katvā ca (sya-all); samaggiṁ katvā (pts1ed) | samaṅgikatvā → samaggi katvā ca (sya-all) | samaṅgikatvā → samaggiṁ katvā (bj: syā, PTS) | samaṅgikatvā → samaggi-katvā (pts)Родными, близкими, спутниками, собирая и радуя [их].So tena kammena divaṁ samakkami, sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;
tena → sa tena (mr) | samakkami → apakkami (bj) | divaṁ samakkami → tidivaṁ apakkami (sya-all) | tena → sa tena (bj: kām) | apakkami → samakkami (bj: machasaṁ) | tena → sa tena (cck: ka.) | tena → SS satena; cp. ante, p. 49. (pts note) | samakkami → Sd divasam akkami; St divasaṁ makkami; Bmr divaṁ apakkami; K tidivaṁ samapakkami. (pts note) anvabhi → annubhi (sya-all); ānubhi (pts) | ānubhi → Sd āhi; St ānuhi; Bmr anvabhi; K anubhi. (pts note) | khiḍḍāratiyo → khiḍḍā ratiyo (bjt, th) | sukhañca khiḍḍāratiyo → sukhañ ca khiḍḍā-ratiyo (pts)Благодаря этому делу он достиг небес — счастливый, наслаждающийся приятным, великий; Tato cavitvā punarāgato idha, kosohitaṁ vindati vatthachādiyaṁ.
punarāgato → puna-r-āgato (pts) vattha-chādiyaṁ → Sdt jāditaṁ. (pts note) | kosohitaṁ → kosohitam (pts)Оставив существование там, придя сюда, он имеет скрытое под одеждой — в углублении.Pahūtaputto bhavatī tathāvidho, parosahassañca bhavanti atrajā;
bhavatī → bhavati (sya-all, pts) | pahūtaputto bhavatī tathāvidho → pahūta-putto bhavati tathā-vidho paro (pts) parosahassañca → parosahassassa (pts1ed) | parosahassañca → paro sahassassa (pts) | atrajā → atujā (pts) | Parosahassañca → parosahassassa (cck: sī. pī.) | atujā → So SS; Bmr K atrajā. (pts note) | parosahassañca → parosahassaṁ ca (bjt)Подобным же образом у него много сыновей — больше тысячи, рождённых здесь; Sūrā ca vīrā ca amittatāpanā, gihissa pītiṁ jananā piyaṁvadā.
ca vīrā ca → vīraṅgarūpā (mr) | ca → viraṅgarūpā (bj: kām) | ca → sūrā ca vīraṅgarūpā (cck: ka.) | ca → Bm viraṅgarūpā; Br vīraṅgarūpā. (pts note) | amittatāpanā → amitta-tāpanā (pts) pītiṁ jananā piyaṁvadā bahūtarā → pītījananā piyaṁ vadā pahutarā (sya-all); pītijananā piyaṁ vadā bahuttarā (pts) | pītiṁ jananā → pītiṁjananā (my)Героев, мужей, испепеляющих недругов, доставляющих радость в доме хозяина, — говорящих приятное.Bahūtarā pabbajitassa iriyato, bhavanti puttā vacanānusārino;
bahūtarā → bahutarā (bj) | iriyato → irīyato (bj); iriyato puttā (pts) | Bahuttarā → Bmr bahutarā; K pahutarā. (pts note) | iriyato → Sc irīyato; Bmr ariyato. (pts note) puttā vacanānusārino → vacanānucārino (pts) | vacanānucārino → Bmr K vacanānusārino. (pts note)И ещё больше у отправившегося в странствование бывает сыновей, послушных [его] словам; Gihissa vā pabbajitassa vā puna, taṁ lakkhaṇaṁ jāyati tadatthajotakan”ti.
puna → pana (sya-all) | puna → Sd K pana. (pts note) jāyati → bhavati (bj, sya-all) | bhavati → jāyati (bj: machasaṁ) | bhavati → Bmr jāyati. (pts note) | jāyati tadatthajotakanti → bhavati tadattha-jotakan ti (pts)И у домохозяина, и у странника свидетельством тому является подобный знак”.
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.[Окончен] первый раздел поучения.
15–16. Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni15–16. Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
mahājanasaṅgahaṁ samekkhamāno samaṁ jānāti sāmaṁ jānāti, purisaṁ jānāti purisavisesaṁ jānāti:
samekkhamāno → samapekkhamāno (mr) | mahājanasaṅgahaṁ → mahājanasaṅgāhakaṁ (sya-all) | samaṁ jānāti → saṁjānāti (pts) | samekkhamāno → mahāṇasaṅgāhataṁ samapekkhamāno (bj: kām) | mahājanasaṅgahaṁ → mahājanasaṅgāhakaṁ (cck: ka.) | samekkhamāno → samapekkhamāno (cck: ka.) | mahājana-saṅgahaṁ → Bmr mahājanānaṁ saṅgāhakaṁ; K mahājana-saṅgāhakaṁ. (pts note) | samekkhamāno → Bmr K samapekkhamāno. (pts note) | saṁjānāti → Bmr samaṁ jānāti. (pts note) | sāmaṁ → Br visamaṁ. (pts note) | purisaṁ → purisam (pts) | purisavisesaṁ → purisa-visesaṁ (pts)взирая на собрание многих людей, познавал [их], знал в равной мере, знал [каждого] человека, знал разницу между людьми [и, говоря]:
‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi.
purisavisesakaro → purisavisesakaro pure (bj); visesatthakaro pure (sya-all) | arahati → -16 St omits. (pts note) | ayamidamarahati ayamidamarahatīti → ayam idam arahati ayam idam arahatīti (pts) | purisavisesakaro → purisa-visesa-karo (pts)„Этот заслуживает того-то, этот заслуживает того-то“ — таким образом проводил разницу между людьми.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Nigrodhaparimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.
ṭhitakoyeva ca → ṭhitakova (bj); ṭhitoyeva (sya-all) | pāṇitalehi → pāṇītalehi (bj) | jaṇṇukāni → jannukāni (sya-all, pts) | ca → Bmr ṭhito yeva ca; K ṭhito yeva. (pts note) | jannukāni → Bmr K as in 1. 2, and below. (pts note) | nigrodhaparimaṇḍalo → nigrodha parimaṇḍalo (my) | ṭhitakoyeva → ṭhitako (pts) | pāṇitalehi jaṇṇukāni → pāṇi-talehi jannukāni (pts)У него [пропорции подобны] окружности баньянового дерева, и, стоя, не наклоняясь, он может коснуться и охватить колени обеими руками.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro.
paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro → paripuṇṇakoṭṭhāgāro (sya-all) | pahūtavittūpakaraṇo → pahūtavittupakaraṇo (pts) | paripuṇṇako → K paripuṇṇa- (pts note)Он богат, обладает большим имуществом, большим достатком; много золота и серебра, много добра, много денег и зерна наполняет [его] сокровищницу.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo.
mahābhogo → mahā-bhogo (pts)Он богат, обладает большим имуществом, большим достатком.
Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | tassimāni → tass imāni (pts)Богатство же его таково
saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ.
hiridhanaṁ → Sc omits. (pts note) | saddhādhanaṁ sīladhanaṁ → saddhā-dhanaṁ sīla-dhanaṁ (pts) | ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ → ottappa-dhanaṁ suta-dhanaṁ cāga-dhanaṁ paññā-dhanaṁ (pts)богатство веры, богатство нравственности, богатство скромности, богатство самообуздания, богатство учёности, богатство отречения, богатство постижения.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Tuliya paṭivicaya cintayitvā, mahājanasaṅgahanaṁ samekkhamāno;
paṭivicaya → pavicaya (sya-all) | tuliya paṭivicaya → tulaya paviceyya (pts) | paṭivicaya → paṭivicaya (bj: machasaṁ) | Tulaya → Sc Bmr K Sum-Br tuliya; Sum-SS tuleyya. (pts note) | paviceyya → Sd paciceyya; St pañciceyya: Bm Sum-Br paṭiviciya; Br paṭivicaya; K pavicaya; Sum-SS paviciyya. (pts note) mahājanasaṅgahanaṁ → mahājanasaṅgāhakaṁ (sya-all); mahājanasaṅgahataṁ (pts) | mahājanasaṅgahanaṁ → mahājanaṁ saṅgāhataṁ (bj: kām) | Mahājanasaṅgahanaṁ → mahājanaṁ saṅgāhakaṁ (cck: ka.) | mahājana-saṅgahataṁ → So SS and Sum-Sd; Bm saṁgahakaṁ; Br K saṁgāhakaṁ; Sum-Sc saṁgataṁ; Sum-Br saṁgāhataṁ. (pts note)“Взвешивая, исследуя, размышляя, взирая на собрание многих людей; Ayamidamarahati tattha tattha, purisavisesakaro pure ahosi.
ayamidamarahati → ayamidamarahatīti (bj, sya-all, pts) | arahatīti → Bmr arahati. (pts note) | tattha → Sdt omit. (pts note) | ayamidamarahati → ayam idam arahatīti (pts) purisavisesakaro → purisavisesaṅkaro (sya-all) | purisavisesakaro → purisa-visesa-karo (pts)[Говоря]: „Этот заслуживает того-то“, — он таким образом проводил прежде разницу между людьми.Mahiñca pana ṭhito anonamanto, phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni;
Mahiñca pana ṭhito → sa hi ca pana ṭhito (bj, pts1ed); samā ca panaṭṭhito (sya-all) | mahiñca → sa hi ca (bj, pts) | mahiñca pana ṭhito → samā ca panaṭṭhito (sya-all) | sa → mahiṁca (bj: machasaṁ); samā ca pana (bj: syā) | pana → samā ca pana (cck: syā.); sa hi ca pana (cck: sī. pī.) | hi → So SS; Bmr mahiṁ; K samā. (pts note) | pana → Bm omits. (pts note) jaṇṇukāni mahiruhaparimaṇḍalo → jannukāni mahiruhapparimaṇḍalo (sya-all) | jaṇṇukāni → jannukāni (pts)И вот, стоя, не наклоняясь, он касается обеими руками колен; Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi, sucaritakammavipākasesakena.
mahiruhaparimaṇḍalo → mahiruhapparimaṇḍalo (th) | mahiruhaparimaṇḍalo → mahiruha-parimaṇḍalo (pts) sucaritakammavipākasesakena → sucarita-kamma-vipāka (pts)И [его пропорции подобны] окружности дерева — [Таков] оставшийся результат добрых дел.Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū, atinipuṇā manujā byākariṁsu;
bahuvividhanimittalakkhaṇaññū → sesakena bahu-vividha (pts) atinipuṇā → abhinipuṇā (sya-all) | byākariṁsu bahuvividhā gihīnaṁ arahāni → vyākariṁsu bahuvividhagihīnaṁ ārahāni (pts) | abhinipuṇā → Sd -nipuna; St nipuṇā. (pts note) | atinipuṇā → nimitta-lakkhaṇaññū abhinipuṇā (pts)Знатоки множества различных предзнаменований и знаков, весьма разумные люди разъяснили; Bahuvividhā gihīnaṁ arahāni, paṭilabhati daharo susu kumāro.
bahuvividhā gihīnaṁ → bahuvividhagihīnaṁ (sya-all) | Bahu-vividha-gihīnaṁ → So Br; SS Sum-SS gihītad; Bm gihinaṁ; K gihina. (pts note) | ārahāni → So SS Sum; Bmr K arahāni. (pts note) | bahuvividhā gihīnaṁ arahāni → bahuvividha nimitta lakkhaṇaññū abhinipuṇā manujāviyā kariṁsu bahuvividhāni gihīnamarahāni (bjt) | bahuvividhā gihīnaṁ arahāni → bahu-vividha-gihīnaṁ ārahāni (pts) susu → susū (sya-all) | daharo → Sd dahāro; St daro. (pts note) | susu → K susū. (pts note)Множество различных [вещей], приличествующих домохозяевам этот маленький ребёнок, мальчик, получает.Idha ca mahīpatissa kāmabhogī, gihipatirūpakā bahū bhavanti;
ca → (bj) | mahīpatissa kāmabhogī gihipatirūpakā → mahipatissa kāmabhogā gihīpatirūpakā (sya-all) | ca mahīpatissa kāmabhogī gihipatirūpakā → mahipatissa kāmabhogā gihī patirūpakā (pts) | Idha → K adds ca. (pts note) | kāma-bhogā → Bmr bhogī; Sd adds gihi-patirūpa-bhogā. (pts note) gihipatirūpakā → gihipaṭirūpakā (bj) | patirūpakā → So Bmr K; Scd patirūpakarā; St patirūpakaṁrā. (pts note) | bahū → SS bahu. (pts note) | bhavanti → St bhagavanti. (pts note) | gihipatirūpakā → gihīpatirūpakā (th) | gihipatirūpakā → gihī patirūpakā (pts)Здесь у [него —] владыки земли — чувственные наслаждения, и есть многое, подобающее домохозяину; Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ, labhati anuttaraṁ uttamadhanaggan”ti.
ca jahati → pajahati (sya-all) | sabbakāmabhogaṁ → sabbaṁ kāmabhogaṁ (pts) | jahati → -6 Sd jagati; St jagaditi; K pajahati. (pts note) | sabbaṁ → Bmr K sabba. (pts note) | kāma-bhogaṁ → Sdt bhogā. (pts note) | sabbakāmabhogaṁ → sabbaṁ kāma-bhogaṁ (pts) uttamadhanagganti yampi → uttamaṁ dhanagganti yaṁpi (sya-all) | anuttaram → Sc anuttara; Sdt anuttamaṁ. (pts note) | uttamaṁ → Sd Bmr uttama. (pts note) | anuttaraṁ uttamadhanagganti → anuttaramuttamaṁ dhanagganti sīhapubbaddhakāyādīni tīṇi lakkhaṇāni (bjt) | anuttaraṁ uttamadhanagganti → anuttaram uttamaṁ dhanaggan ti (pts)Если же он оставляет чувственные наслаждения, то обретает несравненное, превосходное, высшее богатство“”.
17–19. Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṁ17–19. Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo:
bahujanassa → bahuno janassa (bj, pts) | bahuno → Sc bahujano, corrected to bahuno; Sdt bahujano; Bmr K bahu-. (pts note) | bahujanassa atthakāmo → bahuno janassa attha-kāmo (pts) | hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo → hita-kāmo phāsu-kāmo yogakkhema-kāmo (pts)желал пользы, желал добра, желал благополучия, желал свободы от уз многим людям, [думая]:
‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṁ, sīlena vaḍḍheyyuṁ, sutena vaḍḍheyyuṁ, cāgena vaḍḍheyyuṁ, dhammena vaḍḍheyyuṁ, paññāya vaḍḍheyyuṁ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṁ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṁ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṁ, puttadārehi vaḍḍheyyuṁ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṁ, ñātīhi vaḍḍheyyuṁ, mittehi vaḍḍheyyuṁ, bandhavehi vaḍḍheyyun’ti.
sutena vaḍḍheyyuṁ → buddhiyā vaḍḍheyyuṁ (sya-all) | ñātīhi → ñātihi (bj) | kintime → kintīme (sya-all) | sutena → sutena vaḍḍheyyuṁ buddhiyā (sya-all) | dvipadacatuppadehi → dipadacatuppadehi (pts) | vaḍḍheyyuṁ → sutena vaḍṭheyyuṁ (bj: syā) | vaḍḍheyyuṁ → sutena vaḍḍheyyuṁ, buddhiyā vaḍḍheyyuṁ (cck: syā.) | vaḍḍheyyuṁ → K adds buddhiyā vaḍḍheyyuṁ, but not below. (pts note) | khetta-vatthunā → Sc inserts pi. (pts note) | kintime → kinti me (bjt, pts) | vaḍḍheyyuṁ → vaḍḍheyyum (pts) | dhanadhaññena → dhana-dhaññena (pts) | dvipadacatuppadehi → dipada-catuppadehi (pts) | puttadārehi → putta-dārehi (pts) | dāsakammakaraporisehi → dāsa-kammakara porisehi (pts) | vaḍḍheyyunti → vaḍḍheyyun ti (pts)„Пусть они процветают у меня в вере, процветают в нравственности, процветают в учёности, процветают в самообуздании, процветают в истине, процветают в постижении, процветают с деньгами и зерном, процветают с полями и землями, процветают с двуногими и четвероногими, процветают с детьми и жёнами, процветают с рабами и слугами, процветают с родственниками, процветают с друзьями, процветают с близкими!“.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj); katattā upacitattā (sya-all) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти три знака великого человека.
Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṁso ca samavaṭṭakkhandho ca.
samavaṭṭakkhandho → samavattakkhandho (bj); samavattakkhando (pts) | citantaraṁso → pittantaraṁso (sya-all) | citantaraṁso → St cittantaro; K pittantaraṁso, and below. (pts note) | ca → St omits. (pts note) | sīhapubbaddhakāyo → sīha-pubbaddha-kāyo (pts) | samavaṭṭakkhandho → samavatta-kkhando (pts)У него передняя половина тела, как у льва, и заполнено [углубление] между плечами, и округлые плечи.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā.
dvipadacatuppadehi → dipadacatuppadehi (pts) | ñātīhi mittehi → ñātimittehi (pts) | dipada-catuppadehi → Bm catūpadehi. (pts note) | aparihānadhammo → aparihāna-dhammo (pts) | dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi → dhana-dhaññena khetta-vatthunā dipada-catuppadehi putta-dārehi dāsakammakara-porisehi ñāti-mittehi (pts) | sabbasampattiyā → sabba-sampattiyā (pts)Он не подвержен ущербу, не знает ущерба в деньгах и зерне, в полях и землях, в двуногих и четвероногих, в детях и жёнах, в рабах и слугах, в родственниках, друзьях и близких, не знает ущерба ни в каких достижениях.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā.
sabba-sampattiyā → Sd sampatti; St sampattīhi. (pts note) | aparihānadhammo → aparihāna-dhammo (pts)Он не подвержен ущербу, не знает ущерба в вере, нравственности, учёности, самообуздании, постижении, не знает ущерба ни в каких достижениях.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Saddhāya sīlena sutena buddhiyā, cāgena dhammena bahūhi sādhuhi;
sādhuhi → sādhubhi (sya-all) | sādhūhi → Br K sādhuhi. (pts note)“В вере, нравственности, учёности, пробуждении, самообуздании, истине и многих добрых [свойствах]; Dhanena dhaññena ca khettavatthunā, puttehi dārehi catuppadehi ca.
khettavatthunā → khetta-vatthunā (pts)В деньгах и зерне, полях и землях, детях, жёнах и четвероногих.Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca, balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṁ;
ca → (sya-all, pts) | Ñātīhi → Bm ñātihi. (pts note) | bandhavehi → Sd dhandhe; Bmr add ca. (pts note) vaṇṇena → St adds ca. 8 Sdt cubhayaṁ. (pts note)В родственниках, друзьях и близких, в силе, красоте и приятном; Kathaṁ na hāyeyyuṁ pareti icchati, atthassa middhī ca panābhikaṅkhati.
hāyeyyuṁ pareti → hāyeyyunti parehi (sya-all) | hāyeyyuṁ → Sd bhāseyyuṁ; St hāseyyuṁ; K hāyeyyun ti. (pts note) | ti → K parehi. (pts note) | pareti → pare ti (pts) atthassa middhī ca → idaṁ samiddhañca (bj, mr); addhaṁ samiddhañca (sya-all) | atthassa middhī → idaṁ samiddhaṁ (bj) | ca → atthassa middhi ca (bj: machasaṁ); addhaṁ samiddhaṁ ca (bj: syā) | ca → idaṁ samiddhañca (cck: ka.); addhaṁ samiddhañca (cck: syā.) | atthassa middhī → attha ssamiddhī (pts)Он желал пользы и успеха и стремился [к этому, думая] „Как бы другие не терпели ущерба“.Sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu, samavaṭṭakhandho ca citantaraṁso;
sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito → sasīhapubbaddhasusaṇṭhito (th) | sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito → sasīha-pubbaddha-susaṇṭhito (pts) samavaṭṭakhandho → samavattakkhandho (bj, pts) | cit-antaraṁso → Sd vitaṁtarasaṁvā; St citantaraṁsavā. (pts note) | samavaṭṭakhandho → samavaṭṭakkhandho (my, th) | citantaraṁso → pittantaraṁso (th) | samavaṭṭakhandho → samavatta-kkhandho (pts)[И вот у него] передняя половина [тела], как у льва, хорошо сложена, округлые плечи и заполнено [углубление] между плечами; Pubbe suciṇṇena katena kammunā, ahāniyaṁ pubbanimittamassa taṁ.
ahāniyaṁ pubbanimittamassa taṁ gihīpi → ahāniyā pubbanimittamassataṁ gihī pi (pts) | ahāniyā → Sd āniyā; Bmr K ahāniyaṁ. (pts note) | pubba-nimittamassataṁ → St -assitaṁ. (pts note) | ahāniyaṁ pubbanimittamassa taṁ → ahāniyā pubba-nimittamassataṁ (pts)Благодаря непропадающим, хорошо исполненным делам, совершенным прежде это предзнаменование у него.Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati, puttehi dārehi catuppadehi ca;
Gihī → Sd Bmr gihi. (pts note) | gihīpi → gihī pi (pts)Домохозяином он процветает, [наделённый] зерном и деньгами, детьми, жёнами и четвероногими; Akiñcano pabbajito anuttaraṁ, pappoti bodhiṁ asahānadhammatan”ti.
p → Bmr K omit. (pts note) bodhiṁ asahānadhammatanti → sambodhimahānadhammatanti (bj) | bodhiṁ asahānadhammatanti yampi → sambodhimahānadhammatanti yaṁpi (sya-all) | sambodhimahānadhammatanti → pappoti bodhiṁ asahānadhammatanti (bj: machasaṁ) | asahānadhammata’’nti → sambodhimahānadhammatanti (syā. ka.) ṭīkā oloketabbā (cck note) | bodhiṁ → Bmr K sambodhiṁ. (pts note) | asahānadhammatanti → asahāna-dhammatan ti (pts)Отшельником же, даже ничего не имея, он достигает несравненного пробуждения, не подверженного ущербу”.
20. Rasaggasaggitālakkhaṇaṁ20. Rasaggasaggitālakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | pubbe manussabhūto → pubbe-manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
sattānaṁ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā.
aviheṭhakajātiko → avihesakajātiko (sya-all) | pāṇinā → Scd pāninā; St pāniṇā. (pts note) | vā → Sd omits. (pts note) | aviheṭhakajātiko → aviheṭhaka-jātiko (pts)не причинял зла существам — ни рукой, ни камнем, ни палкой, ни мечом.
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo.
rasaharaṇīyo → rasaharaṇiyo (bj) | samābhivāhiniyo → samāvāhiniyo (bj); samavāharasaharaṇiyo (sya-all); samabhivāhiniyo (pts) | uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya → uddhaggassa rasaharaṇiyo gīvāyaṁ (sya-all) | uddhaggāssa rasaharaṇīyo → uddhaggassa rasaharaṇiyo (pts) | samāvāhiniyo → samābhivāhiniyo (bj: machasaṁ) | samābhivāhiniyo → samavāharasaharaṇiyo (cck: syā.) | gīvāya → K gīvāyaṁ. (pts note) | samabhivāhiniyo → So SS; Bm sammābhivāhiniyo; Br samābhi-; K samavāharasaharaṇiyo; Sum-SS point to samabhivāhaniyo; Sum-Br samābhivāhaniyo. (pts note) | rasaggasaggī → rasaggas-aggī (pts) | uddhaggāssa rasaharaṇīyo → uddhaggassa rasa-haraṇiyo (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека — у него в высшей степени тонкий вкус; ощущение вкуса, родившись в горле от [всего], находящегося на кончике языка, распространяется [в нем].
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya.
gahaṇiyā → Sd gahāniya; St gahapatiyā. (pts note) | samavepākiniyā → sama-vepākiniyā (pts)Он испытывает мало недугов, мало болезней, наделён хорошим пищеварением — не слишком холодным, не слишком горячим.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya.
samavepākiniyā → sama-vepākiniyā (pts) | padhānakkhamāya → padhāna-kkhamāya (pts)Он испытывает мало недугов, мало болезней, наделён хорошим пищеварением — не слишком холодным, не слишком горячим, [наделён] умеренностью и терпением в усилиях.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā, satthena vā maraṇavadhena vā pana;
na → Sd omits. (pts note) | daṇḍa-leḍḍunā → Bmr read na pāṇi-daṇḍehi panātha leḍḍunā. (pts note) maraṇavadhena → māraṇavadhena (mr) | pana → puna (bj, pts) | maraṇavadhena → māraṇavadhena (cck: ka.) | puna → Bmr insert || after vā; K reads puna at the end of the line. (pts note) | maraṇavadhena → maraṇa-vadhena (pts)“Ни рукою, ни палкой и камнем, ни мечом, ни смертоубийством, Ни удушением; Ubbādhanāya paritajjanāya vā, na heṭhayī janatamaheṭhako ahu.
heṭhayī → viheṭhayī (sya-all) | janatamaheṭhako → jantum aheṭhako (pts) | heṭhayī → So Sc Bm; Sd Br heṭṭhayi; St heṭṭhayī; K viheṭhayī. (pts note) | jantum → Bmr K janatam. (pts note) | aheṭhako → Bmr aheṭṭhako. (pts note)Ни испугом он не причинял зла [ни одному] существу, был не причиняющим зла.Teneva so sugatimupecca modati, sukhapphalaṁ kariya sukhāni vindati;
sugatimupecca → sugatisu pecca (bj, sya-all) | upecca → Bm K sugatisu pacca; Br sugatīsu pecca. (pts note) | teneva → ten eva (pts) | sugatimupecca → sugatim upecca (pts) kariya → kiriya (sya-all) | sukhapphalaṁ kariya sukhāni → sukha-pphalaṁ kariyasukhāni (pts)Следуя этому благому пути, он радуется плодам добрых дел и обретает приятное; Samojasā rasaharaṇī susaṇṭhitā, idhāgato labhati rasaggasaggitaṁ.
Samojasā → pāmuñjasā (sya-all); sampajjasā (pts1ed); sāmañca sā (mr) | samojasā → pāmuñjasā (sya-all); sampajjasā (pts) | samojasā → sampajjasā (bj: PTS); pā muñjasā (bj: syā); sāmañcasā (bj: kām) | Samojasā → sampajjasā (cck: sī. pī.); pāmuñjasā (cck: syā.); sāmañca sā (cck: ka.) | pāmuñjasā → syāmapotthake samojasātipi pāṭho sīhalapotthake pana sampajjasāti pāṭho dissati (sya-all note) | Sampajjasā → Bm sāmañcassa; Br sāmañcasā; K pānuñjasā (text); the note reads syāmapoṭṭhake "sanojasātipi pāṭho; sīhaḷapoṭṭhake pana "sampajjasāti pāṭho dissati. (pts note) | rasa-haraṇī → Sc Bm -haraṇi; Sd harati; Br māraṇi. (pts note) | samojasā rasaharaṇī → sampajjasā rasa-haraṇī (pts) rasaggasaggitaṁ → rasaggisaggitaṁ (sya-all) | idhāgato → idh āgato (pts) | rasaggasaggitaṁ → rasaggas-aggitaṁ (pts)Он получает в высшей степени тонкий вкус, придя сюда [в мир]; свойства его вкуса превосходно сотворены.Tenāhu naṁ atinipuṇā vicakkhaṇā, ayaṁ naro sukhabahulo bhavissati;
atinipuṇā → abhinipuṇā (sya-all, pts) | tenāhu → ten āhu (pts) ayaṁ → ayan (pts)Поэтому говорят о нем разумные и внимательные „Этот человек будет иметь много приятного”; Gihissa vā pabbajitassa vā puna, taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakan”ti.
puna → pana (sya-all) | puna → pana (bj: syā) | puna → pana (cck: syā.) | puna → K pana. (pts note) tadatthajotakanti → tadatthajotakanti abhinīlanetta gopakhumalakkhaṇāni (bj) | tadatthajotakanti → tadattha-jotakan ti (pts)И у домохозяина, и у странника свидетельством тому является подобный знак”.
21–22. Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni21–22. Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
na ca visaṭaṁ, na ca visāci, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṁ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā ahosi.
na ca visāci → na ca visācitaṁ (bj, pts1ed); na ca visāvi (sya-all) | visāci → visācī (bj); visācitaṁ (pts) | viceyya pekkhitā ujuṁ → vidheyyapekkhitā uju (sya-all); viceyyapekkhitā uju (pts) | pasaṭamujumano → pasaṭamujumano hutvā ujupekkhitā ahosi (sya-all); pasaṭam udumano (pts) | udikkhitā → udakkhitā (sya-all) | ca visaṭaṁ → visaṭam (pts) | ca → (pts) | visācī → na ca visācitaṁ (bj: PTS); na ca visāvi (bj: syā) | visāci → na ca visācitaṁ (cck: sī. pī.); na ca visāvi (cck: syā.) | ca → -5 St omits. (pts note) | visācitaṁ → So Sc; Sd visāvitaṁ; St visīcitaṁ corrected to visādvaṁ citaṁ (writing very obscure); Bmr visāci; K visāvi; Sum-SS visācikhitaṁ; Sum-Br visākhi. (pts note) | uju → So St Br K Sum; Scd Bm ujuṁ (see 12). (pts note) | pasaṭam → So Sc Bmr K; Sdt pasavam. (pts note) | udu-mano → Bmr K ujumano; K adds hutvā ujupekkhitā ahosi; Sum udu-mano ti ujju (or uju)-mano hutvā ujjum pekkhitā ahosi. (pts note) | viceyya pekkhitā ujuṁ → viceyya-pekkhitā uju (pts) | pasaṭamujumano piyacakkhunā → pasaṭam udu-mano piya-cakkhunā (pts)глядел на многих людей не рассеянно, и не бездумно, и не неразличающим взглядом, но прямо и открыто, прямодушно, любящими глазами.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj); katattā upacittatā (sya-all) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.
go-pakhumo → Scd pamukho corrected to pakhumo; St pamuko corrected to pamukho. (pts note) | abhinīlanetto → abhinīla-netto (pts)У него темно-синие глаза и ресницы как у коровы.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём…
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṁ negamajānapadānaṁ gaṇakamahāmattānaṁ anīkaṭṭhānaṁ dovārikānaṁ amaccānaṁ pārisajjānaṁ rājūnaṁ bhogiyānaṁ kumārānaṁ.
gaṇakamahāmattānaṁ → gaṇakānaṁ mahāmattānaṁ (bj) | bhogiyānaṁ → bhogikānaṁ (sya-all) | anīkaṭṭhānaṁ dovārikānaṁ → anīkaṭṭhadovārikānaṁ (pts) | bahuno → St bahujano. (pts note) | bhogiyānaṁ → K bhogikānaṁ (and so in 14, 17, 20, 23, 29). (pts note) | piyadassano → piya-dassano (pts) | brāhmaṇagahapatikānaṁ negamajānapadānaṁ gaṇakamahāmattānaṁ anīkaṭṭhānaṁ dovārikānaṁ → brāhmaṇa-gahapatikānaṁ negama-jānapadānaṁ gaṇaka-mahāmattānaṁ anīkaṭṭha-dovārikānaṁ (pts)Он приятен на вид для многих людей, он приятен и дорог брахманам-домохозяевам, городским и деревенским жителям, заведующим казной, стражникам, привратникам, приближенным, придворным, царской знати, царевичам.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ devānaṁ manussānaṁ asurānaṁ nāgānaṁ gandhabbānaṁ.
manāpo → manāpo ca (sya-all) | upāsakānaṁ → upāsakanaṁ (pts) | piyadassano → piya-dassano (pts)Он приятен на вид для многих людей, он приятен и дорог монахам, монахиням, преданным мирянам, преданным мирянкам, богам, людям, асурам, нагам, гандхаббам.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Na ca visaṭaṁ na ca visāci, na ca pana viceyyapekkhitā;
visāci → visāvi (sya-all); visācitaṁ (pts1ed) | visāci → visācī (bj); visācitaṁ (pts) | visācī → na ca visācitaṁ (bj: PTS); na ca visāvi (bj: syā) | visāci → visācitaṁ (cck: sī. pī.); visāvi (cck: syā.) | visācitaṁ → Sd visācisācitaṁ; Bmr visāci; K visāvi. (pts note) viceyyapekkhitā ujuṁ → vidheyyapekkhitā uju (sya-all) | pana → SS omit pana. (pts note) | viceyyapekkhitā → viceyya pekkhitā (bjt) | viceyyapekkhitā → viceyya-pekkhitā (pts)“Не рассеянно, и не бездумно, и не неразличающим взглядом; Ujuṁ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā.
pasaṭamujumano → pasaṭam udumano (pts) | ujuṁ → uju (th, pts) | pasaṭamujumano → pasaṭam udu-mano (pts) udikkhitā sugatīsu → udakkhitā sugatisu (sya-all) | piyacakkhunā → piya-cakkhunā (pts)Но прямо и открыто, прямодушно, любящими глазами он глядел на многих людей.Sugatīsu so phalavipākaṁ, anubhavati tattha modati;
sugatīsu → sugatisu (pts) | Sugatisu → So Sct Bmr. (pts note) | so → SS yo. (pts note) | phalavipākaṁ → phala-vipākaṁ (pts)Созревший плод благих путей он вкушает и радуется в том [мире]; Idha ca pana bhavati gopakhumo, abhinīlanettanayano sudassano.
pana → (sya-all) | pana → K omits. (pts note) | go-pakhumo → Sc pamukho; Sdt pamukho corrected to pamukhumo. (pts note) abhinīlanettanayano → abhinīlanetta-nayano (pts)Здесь же он наделён ресницами как у коровы и темно-синими глазами — он прекрасен.Abhiyogino ca nipuṇā, bahū pana nimittakovidā;
bahū pana nimittakovidā sukhumanayanakusalā → bahupadanimittakovidā gopakhumanayanakusalā (sya-all) | pana → So Bmr; Sc K bahupada; Sd bahujana; St -jaṇa. (pts note) | nimittakovidā → nimitta-kovidā (pts)Искусные в предсказаниях и разумные, знатоки множества предзнаменований; Sukhumanayanakusalā manujā, piyadassanoti abhiniddisanti naṁ.
sukhumanayanakusalā → sukhumanayanakusala (bj) | manujā → Sc manajā. (pts note) | sukhumanayanakusalā → sukhuma-nayana-kusalā (pts) abhiniddisanti → abhinandasanti (sya-all) | ti → SS ca. (pts note) | abhiniddisanti → K abhinandasanti. (pts note) | piyadassanoti → piya-dassano ti (pts)Говорят: „Приятен на вид“ — о человеке с красивыми, хорошими глазами.Piyadassano gihīpi santo ca, bhavati bahujanapiyāyito;
ca → (pts) | gihī → Sd omits; Bm gīhi. (pts note) | pi → Sdt K omit. (pts note) | santo → Bm K add ca. (pts note) | gihīpi → gihī pi (bjt) | piyadassano gihīpi → piya-dassano gihī pi (pts) bahujanapiyāyito → bahujanapiyāyako (sya-all); bahunnaṁ piyāyito (pts) | bahunnaṁ → Bmr K bahujana-. (pts note) | piyāyito → St piyāpitā; K piyāyago. (pts note)Домохозяином он приятен на вид для многих и любим; Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti, piyo bahūnaṁ sokanāsano”ti.
ca na → pana (sya-all) | gihī → gihi (sya-all) | na → -1 K pana. (pts note) | Samaṇo → Sc samano; Sd samāno; St samāṇo. (pts note) bahunnaṁ → Bmr K bahūnaṁ. (pts note) | bahūnaṁ sokanāsanoti → bahunnaṁ soka-nāsano ti (pts)Если же он не бывает домохозяином, а становится отшельником, то любим многими и устраняет [их] горе”.
23. Uṇhīsasīsalakkhaṇaṁ23. Uṇhīsasīsalakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu.
bahujanapāmokkho → bahujanānaṁ pāmokkho (bj) | uposathupavāse → uposathūpavāse (bj, sya-all) | kāyasucarite vacīsucarite manosucarite → kāyasucaritena vacīsucaritena manosucaritena (sya-all) | uposathupavāse matteyyatāya → uposathūpavāse metteyyatāya (pts) | ca → (pts) | mano-sucarite → K sucaritena. (pts note) | metteyyatāya → St matteyyatāya. The assorance with the following word has obviously affected the spelling. (pts note) | aññatar-aññataresu → Bm K add ca. (pts note) | kule jeṭṭhāpacāyitāya → kulejeṭṭhāpacāyitāya (th) | bahujanapubbaṅgamo → bahujana-pubbaṅgamo (pts) | bahujanapāmokkho kāyasucarite → bahujana-pāmokkho kāya-sucarite (pts) | manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya → mano-sucarite dāna-saṁvibhāge sīla-samādāne uposathūpavāse metteyyatāya (pts) | kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca → kule-jeṭṭhāpacāyitāya aññatar-aññataresu (pts)был первым среди многих людей в хороших свойствах, лучшим среди многих людей в добром поведении тела, добром поведении в речи, добром поведении разума, в раздаче подаяний, в приверженности нравственному поведению, в соблюдении упосатхи, в уважении к матери, уважении к отцу, уважении к отшельникам, в уважении к брахманам, почитании старших в роду и во всевозможных других весьма добрых свойствах.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati—
imaṁ → idaṁ (sya-all) | cuto → cute (pts) | mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека
uṇhīsasīso hoti.
uṇhīsasīso → uṇhīsa sīso (pts)на голове сверху выпуклость.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?
labhati → labbhati (pts)что он получает, будучи царём?
Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā → gaṇakā mahāmattā (bj) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | mahāssa → mahā ssa (pts) | brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā → brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā gaṇaka-mahāmattā (pts)За ним следует много существ — брахманы-домохозяева, городские и деревенские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
bhikkhū → SS bhikkhu- (and in 17, 20, 23). (pts note) | mahāssa → mahā ssa (pts)За ним следует много существ — монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Pubbaṅgamo sucaritesu ahu, dhammesu dhammacariyābhirato;
sucaritesu → So Bmr K ; SS sucarite. (pts note) dhammacariyābhirato → dhammacariyāya abhirato (bj) | dhammacariyāya → dhammacariyābhirato (bj: machasaṁ)“Он был первым в добрых, праведных делах и наслаждался праведным поведением; Anvāyiko bahujanassa ahu, saggesu vedayittha puññaphalaṁ.
vedayittha → Sc nivedayittha; Sdt nivedayatha; K vedayitha. Cp. p. 17411. (pts note) | puññaphalaṁ → puñña-phalaṁ (pts)Следуя [нуждам] многих существ, и испытал на небесах плод заслуг.Veditvā so sucaritassa phalaṁ, uṇhīsasīsattamidhajjhagamā;
veditvā → vediyitvā (bj); vedayitvā (sya-all) | Veditvā → Bmr K vedayitvā. (pts note) | so → Br adds ca. (pts note) uṇhīsasīsattamidhajjhagamā → uṇhīsa sīsattamidhajjhagamā (bjt) | uṇhīsasīsattamidhajjhagamā → uṇhīsa-sīsattaṁ idh (pts)И испытав плод добрых дел, он пришёл сюда [в мир] с головой, сверху на которой выпуклость; Byākaṁsu byañjananimittadharā, pubbaṅgamo bahujanaṁ hessati.
ajjhagamā → -3 Sd idajjhagāmā; St idhajjhāgāmā; Bm īdh-. (pts note) | byañjananimittadharā → byañjana nimittadharā (bjt) | byākaṁsu byañjananimittadharā → ajjhagamā vyākaṁsu vyañjana-nimitta-dharā (pts) bahujanaṁ → bahujanassa (bj) | bahujanaṁ hessati paṭibhogiyā → bahunnaṁ hessatāyaṁ paṭibhogiyāni (pts) | bahujanassa → pubbaṅgamo bahujanaṁ (bj: machasaṁ) | bahunnaṁ → So SS Sum; Bm K bahujanaṁ; Br bahujanassa. (pts note)Знающие приметы и предзнаменования разъяснили, „Он будет первым среди многих“.Paṭibhogiyā manujesu idha, pubbeva tassa abhiharanti tadā;
paṭibhogiyā → paṭibhogiyāni (sya-all) | Paṭibhogiyāni → So Sc Bmr K Sum; Sdt paṭibhoginiyā. (pts note) va → K pi. (pts note) | pubbeva → pubbepi (th) | pubbeva → pubbe va (pts)И полезное для людей здесь, ему приносят — как и прежде; Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, paṭihārakaṁ bahujane labhati.
bhūmi-pati → So Bmr K; SS bhūmiyaṁ. (pts note) | yadi khattiyo → yadikhattiyo (bjt) paṭihārakaṁ bahujane → paṭihārakabahujane (bj) | paṭihārakabahujane → paṭahārakaṁ bahujano (bj: machasaṁ) | paṭihārakaṁ → So SS K Sum; Bmr paṭihāraka. (pts note)Если он кшатрий, повелитель земли, то получает подношения от многих людей.Atha cepi pabbajati so manujo, dhammesu hoti paguṇo visavī;
pi → So Sdt Bmr; Sc ve; K ceva. (pts note) | manujo → Sdt manujesu. (pts note) | cepi → ce pi (pts) visavī → visāvī (bj)Если же этот человек странствует, всецело исполненный добродетелей; Tassānusāsaniguṇābhirato, anvāyiko bahujano bhavatī”ti.
tassānusāsaniguṇābhirato → tassānusāsanaguṇābhirato (sya-all); tassānusāsanī guṇābhirato (pts) | Tassānusāsanī → So Sc; Bmr -sāsani; K -sāsana. As a specimen of the corruptions of the Sinhalese manuscripts the following are not without interest: Sd viyavissosātiguṇāhirato; St vīsativītassāsāsatigutābhirato. (pts note) bhavatīti → bhavatī ti ekekalomatāuṇṇālakkhaṇādīni (bj)То восхищённые достоинствами его наставлений, за ним следуют множество людей”.
24–25. Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni24–25. Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
musā-vādaṁ → Cp. D. i., 1. 9. (pts note) | sacca-sandho → K sando. (pts note) | paccayiko → K paccāyiko. (pts note) | musāvādā → musā-vādā (pts) | saccavādī saccasandho → sacca-vādī sacca-sandho (pts)отказываясь от лживой речи, избегая лживой речи, говорил правду, был связан с правдой, надёжен, достоин доверия, не обманывал людей.
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, pts) | kaṭattā upacitattā → katattā (sya-all) | upacitattā → upacitattā ussannattā vipulattā (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.
ca → So Bmr K; SS omit. (pts note) | mudutūlasannibhā → mudu tūlasannibhā (th) | ekekalomo → ekeka-lomo (pts) | bhamukantare → bhamuk-antare (pts) | mudutūlasannibhā → mudutūla-sannibhā (pts)[у него из каждой поры растёт] по одному волоску, и между бровями растут белые волоски, подобные мягкой хлопковой ткани.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | agāraṁ → āgāraṁ (pts)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём…
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā → gaṇakā mahāmattā (bj) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | mahāssa → mahā ssa (pts) | brāhmaṇagahapatikā → brāhmaṇa-gahapatikā (pts) | gaṇakamahāmattā → gaṇaka-mahāmattā (pts)Ему служит много существ — брахманы-домохозяева, городские и сельские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
mahāssa → mahā ssa (pts)Ему служит много существ — монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Saccappaṭiñño purimāsu jātisu, advejjhavāco alikaṁ vivajjayi;
saccappaṭiñño → sacca-ppaṭiñño (pts) vivajjayi → avajjayi (bj) | advejjhavāco → advejjha-vāco (pts)“В предыдущих рождениях он был привержен правде, искренен в речах, отвергал ложь; Na so visaṁvādayitāpi kassaci, bhūtena tacchena tathena bhāsayi.
pi → So Bmr K; Sc ci; Sdt si. (pts note) | visaṁvādayitāpi → visaṁvādayitā pi (bjt, pts) bhāsayi → tosayi (pts) | bhāsayi → tosayi (bj: PTS) | bhāsayi → tosayi (cck: sī. pī.) | tosayi → Bmr K bhāsayi. (pts note)Никого не обманывал, радовался тому, что соответствует правде, истине.Setā susukkā mudutūlasannibhā, uṇṇā sujātā bhamukantare ahu;
mudutūlasannibhā → sumudu tūlasannibhā (sya-all) | mudutūlasannibhā → mudu-tūla-sannibhā (pts) sujātā → uṇṇāssa jātā (si) | uṇṇāsujātā → uṇṇā sujātā (bj: machasaṁ) | sujātā → uṇṇāssa jātā (cck: ka. sī.) | sujātā → So Bmr K; SS unnassajātā. (pts note) | bhamukantare → bhamuk-antare (pts)Белые, очень светлые, подобные мягкой хлопковой ткани волоски хорошо выросли у него между бровями; Na lomakūpesu duve ajāyisuṁ, ekekalomūpacitaṅgavā ahu.
lomakūpesu → loma-kūpesu (pts) ekeka-lomūpacit-aṅgavā → Sd -citaṁhavā; St -citaṁbhagavā; Sum-Br -citaṅgataṁ. (pts note)И из [каждой] поры выросло по одному волоску — так сотворены [его] черты.Taṁ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā, byākaṁsu uppādanimittakovidā;
uppādanimittakovidā → uppāṭanimittakovidā (sya-all) | byākaṁsu uppādanimittakovidā → vyākaṁsu uppāda-nimitta-kovidā (pts)Сошлись многие знатоки знаков, сведущие в знамениях и предзнаменованиях, и разъяснили о нем; Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā, upavattatī īdisakaṁ bahujjano.
yathā → yatha (pts) upavattatī → upavattati (sya-all) | bahujjano gihimpi → bahujano gihīpi (sya-all) | upavattatī īdisakaṁ → upavattati edisakaṁ (pts)„Когда хорошо выросли волоски и волосы, то подобному [человеку] служит много людей.Gihimpi santaṁ upavattatī jano, bahu puratthāpakatena kammunā;
upavattatī → upavattati (sya-all, pts) | Gihim → SS Bmr K gihi and gihī. (pts note) | santaṁ → Sd pasannaṁ; St pasantaṁ. (pts note) | gihimpi → gihīpi (th) | gihimpi → gihim pi (pts) bahu puratthāpakatena → bahū puratthā pakatena (bj) | puratthā → Sdt paratthā; Br purattā. (pts note)Когда он домохозяин, ему служат многие люди за совершенные прежде дела; Akiñcanaṁ pabbajitaṁ anuttaraṁ, buddhampi santaṁ upavattati jano”ti.
upavattati → upavattatī (bj) | janoti → janoti cattāḷīsadanta aviraladanta lakkhaṇādīni (bj) | buddhampi → buddhaṁpi (th) | buddhampi → buddham pi (pts) | janoti → jano ti (pts)Но и когда он — не имеющий ничего странник, непревзойдённый будда — ему служат люди“”.
26–27. Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni26–27. Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi.
sahitānaṁ → saṁhitānaṁ (bj) | samagganandī → samagganandi (bj) | pisuṇaṁ vācaṁ → pisuṇā vācam (pts) | na imesaṁ → nayimesaṁ (pts) | anuppadātā → anuppādātā (pts) | vā → -12 Sc omits. (pts note) | anuppādātā → Bmr K anuppadātā. (pts note) | samagga-karaṇiṁ → K karaṇī. (pts note) | imesaṁ bhedāya → imesambhedāya (bjt) | amūsaṁ bhedāya → amūsambhedāya (bjt) | imesaṁ → imesam (pts) | na imesaṁ → na-y-imesaṁ (pts) | amūsaṁ → amūsam (pts) | samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ → samagga-rato samagga-nandī samagga-karaṇiṁ vācam (pts)отказывался от клеветнической речи, избегал клеветнической речи; не рассказывал в другом месте услышанного здесь, чтобы не вызвать раздора со здешними, и не рассказывал здесь услышанного в другом месте, чтобы не вызвать раздора с тамошними; соединяя разобщённых, поощряя соединённых, был удовлетворён согласием, доволен согласием, наслаждался согласием, вёл речь, родящую согласие.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.
cattālīsadanto → cattāḷīsadanto (bj, sya-all) | cattālīsadanto ca → cattārīsadanto (pts) | aviraḷadanto → avivaradanto (pts) | cattārīsadanto → Bmr K add ca. (pts note)У него сорок зубов, и зубы не посажены редко.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā → gaṇakā mahāmattā (bj) | abhejjāssa → abhejjassa (sya-all) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | parisā → (pts) | Abhejja-pariso → St omits; Bm abhajja, and below. (pts note) | hoti → St omits. (pts note) | ssa → Bm abhajjassa; K abhejjassa, and below. (pts note) | honti → Bmr K add parisā, and below. (pts note) | abhejjāssa → abhejjā ssa (pts) | parisā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā → brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā gaṇaka-mahāmattā (pts)Окружающие его не разделены [между собой] — не разделены у него брахманы-домохозяева, городские и сельские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati …Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
abhejjāssa → abhesajjassa (sya-all) | parisā → (pts) | abhejjapariso → abhejja-pariso (pts) | abhejjāssa → abhejjā ssa (pts)Окружающие его не разделены [между собой] — не разделены у него монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etaṁ atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Vebhūtiyaṁ sahitabhedakāriṁ, bhedappavaḍḍhanavivādakāriṁ;
sahitabhedakāriṁ → saṁhitabhedakāriṁ (bj) | vebhūtiyaṁ → savebhutiyaṁ (sya-all) | saṁhitabhedakāriṁ → sahitabhedakāriṁ (bj: machasaṁ) | Vebhūtiyaṁ → K savebhutiyaṁ. (pts note) | sahitabhedakāriṁ → sahita-bheda-kāriṁ bheda-ppavaḍḍhana-vivāda-kāriṁ kalaha-pavaḍḍhana (pts) bhedappavaḍḍhanavivādakāriṁ → akicca (pts)“Он не говорил связанного клеветой, причиняющего разделение, причиняющего распрю, вырастающую из разделения; Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṁ, sahitānaṁ bhedajananiṁ na bhaṇi.
kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṁ sahitānaṁ → kalahappavaḍḍhanaakiccakāriṁ saṁhitānaṁ (bj) | kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṁ → kalahappavaḍḍhanaakiccakāriṁ (sya-all, pts) | kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṁ → kāriṁ (pts) bheda-jananiṁ → St nanī; Br jananaṁ. (pts note) | abhaṇī → Sc abhanī; St abhaṇī; Bm bhanati. (pts note) | sahitānaṁ → saṁhitānaṁ (bjt) | na bhaṇi → nabhaṇi (th)Причиняющего недолжное, вырастающее из ссоры, рождающего разделение соединённых.Avivādavaḍḍhanakariṁ sugiraṁ, bhinnānusandhijananiṁ abhaṇi;
avivādavaḍḍhanakariṁ → avivādavaḍḍhanakāriṁ (bj) | avivādavaḍḍhanakariṁ sugiraṁ → avivāda-vaḍḍhana-kāriṁ ciraṁ (pts) bhinnānusandhijananiṁ → bhinnānaṁ sandhijananiṁ (bj); bhinnāna sandhijananiṁ (sya-all) | bhinnānusandhijananiṁ → bhinnānusandhi-jananiṁ (pts)Он говорил надолго причиняющее возрастание согласия, рождающее соединение разделённых; Kalahaṁ janassa panudī samaṅgī, sahitehi nandati pamodati ca.
panudī samaṅgī sahitehi → panudi samaṅgi saṁhitehi (bj) | panudī → panudi (sya-all, pts) | Kalahaṁ → Sc kalaṁ; St kala, corrected to kalaha. (pts note) | panudi → Sc panadī. (pts note) | samaṅgī → Sd yamādi; St samādhi. (pts note) sahitehi → sattehi (sya-all) | pamodati → modati (pts) | sahitehi → Br sattehi. (pts note) | modati → Bmr K pamodati. (pts note) | sahitehi → saṁhitehi (bjt)Устраняя ссоры между людьми и, наделённый сопутствующими [ему], наслаждается и радуется.Sugatīsu so phalavipākaṁ, anubhavati tattha modati;
sugatīsu → sugatisu (sya-all) | Sugatīsu → So Sd Bm; Sct Br K sugatisu. (pts note) | phalavipākaṁ → phala-vipākaṁ (pts)Созревший плод благих путей он вкушает и радуется в том [мире]; Dantā idha honti aviraḷā sahitā, caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā.
aviraḷā → avivarā (pts) dasa → Sdt dāṭhā. Sum caturo dasāti cattāro dasa cattārīsaṁ. (pts note) | dasassa → dasa ssa (pts)Здесь [его] зубы не посажены редко, и всего их у него сорок, растущих во рту, хорошо расположенных.Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, avibhediyāssa parisā bhavati;
aviheṭhiyā → SS aviheṭhiya; Bm avibhediyā; Br avibhediya; K avibhedaya. (pts note) | bhūmipati → bhūmi-pati aviheṭhiyā (pts) bhavati → bhavanti (bj, pts) | avibhediyāssa → avibhedayassa (sya-all); aviheṭhiyā ssa (pts) | bhavanti → Bm K bhavati. (pts note)Если он кшатрий, повелитель земли, то окружающие его не бывают враждебны; Samaṇo ca hoti virajo vimalo, parisāssa hoti anugatā acalā”ti.
vimalo → vītamalo (bj) | vimalo → Bmr vitamalo. (pts note) acalāti → acalāti pahūtajivhā brahmassara lakkhaṇāni (bj) | anugatā → So Bmr K; SS anuggatā. (pts note) | parisāssa → parisā ssa (pts) | acalāti → acalā ti (pts)Когда же он — отшельник — непорочный, незапятнанный, то окружающие преданы ему и непоколебимы”.
28–29. Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni28–29. Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
samāno → Cp. D. 1. 1, 9. (pts note) | yampi → yaṁpi (th)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi.
tathārūpiṁ → tathārūpaṁ (pts) | bhāsitā → bhasitā (pts) | nelā → So SS Bmr K. (pts note) | pemanīyā → Bmr pemaniyā. (pts note) | kaṇṇasukhā → kaṇṇa-sukhā (pts) | hadayaṅgamā → hadayaṁ-gamā (pts) | bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ → bahujana-kantā bahujana-manāpā tathā-rūpaṁ (pts)отказывался от грубой речи, избегал грубой речи, вёл лишь такую речь, которая непорочна, радует слух, добра, доходит до сердца, вежлива, дорога многим людям, приятна многим людям.
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa lakkhaṇāni (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека.
Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.
karavīkabhāṇī → karavikabhāṇī (sya-all) | karavīka- → Bmr K karavika. (pts note) | pahūtajivho → pahūta jivho (bjt, pts) | karavīkabhāṇī → karavīka bhāṇī (pts)У него большой язык и превосходно звучащий голос, как у каравики.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all)Наделённый этими знаками, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṁ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā → gaṇakā mahāmattā akaniṭṭhā (bj) | ādiyantissa → ādiyantassa (sya-all) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | ssa → K adiyantassa, and below. (pts note) | ādeyyavāco → ādeyya-vāco (pts) | ādiyantissa → ādiyanti ssa (pts) | brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā → brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā gaṇaka-mahāmattā (pts)У него захватывающая речь; его речью захвачены брахманы-домохозяева, городские и сельские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṁ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
ādiyantissa → ādiyantassa (sya-all) | ādeyyavāco → ādeyya-vāco (pts) | ādiyantissa → ādiyanti ssa (pts)У него захватывающая речь; его речью захвачены монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Akkosabhaṇḍanavihesakāriṁ, ubbādhikaṁ bahujanappamaddanaṁ;
akkosabhaṇḍanavihesakāriṁ ubbādhikaṁ bahujanappamaddanaṁ → akkosabhaṇḍanavihesa kāriṁ ubbāyikaṁ bahujanapamaddanam (pts) | akkosabhaṇḍanavihesakāriṁ → akkosa-bhaṇḍana-vihesa (pts) ubbādhikaṁ → ubbādhakaṁ (bj); ubbādhakaraṁ (sya-all); ubbāyikaṁ (pts1ed) | ubbādhikaṁ bahujanappamaddanaṁ abāḷhaṁ → ubbādhakaṁ bahujanamaddanaṁ bāḷhaṁ (bj) | ubbādhikaṁ → ubbādhakaraṁ (sya-all) | ubbādhakaṁ → ubbādhikaṁ (bj: machasaṁ) | Ubbādhikaṁ → ubbādhakaraṁ (cck: syā.) | ubbāyikaṁ → {Bmt} ubbādhikaṁ; K ubbādhakaraṁ. (pts note) | bahujana-pamaddanam → SS pamadaṁ and pamādaṁ; Bm K pamaddanaṁ; Br maddanaṁ; Sum-Scd pamadaṁ; Sum-Br bahujanānaṁ pamaddaniṁ. (pts note) | ubbādhikaṁ bahujanappamaddanaṁ → kāriṁ ubbāyikaṁ bahujana-pamaddanam (pts)“Он не поднимал голоса, не говорил грубого, причиняющего оскорбление, ссоры, тягость; Abāḷhaṁ giraṁ so na bhaṇi pharusaṁ, madhuraṁ bhaṇi susaṁhitaṁ sakhilaṁ.
abāḷhaṁ giraṁ → abāḷhagiraṁ (sya-all) | bāḷhaṁ → abāḷhaṁ (bj: machasaṁ) | Abāḷhaṁ → Bm K abāḷha-. (pts note) | giraṁ → Bm gīraṁ. (pts note) | na → Br omits. (pts note) | na bhaṇi → nabhaṇi (th) susaṁhitaṁ → susahitaṁ (sya-all) | susaṁhitaṁ → susahitaṁ (cck: syā.) | susaṁhitaṁ → susañhitaṁ (bjt)Разрушающего, сокрушающего многих людей, вёл сладкозвучные [речи], хорошо составленные, добрые.Manaso piyā hadayagāminiyo, vācā so erayati kaṇṇasukhā;
hadayagāminiyo → hadayaṁgāminiyo (pts) | hadayagāminiyo → hadayaṁ-gāminiyo (pts) so → SS omit. The Sinhalese text which follows seems again hopelessly corrupt. (pts note) | kaṇṇa-sukhā → Sum kaṇṇa-sukhan ti pi pāṭho. (pts note) | kaṇṇasukhā → kaṇṇa-sukhā vācā suciṇṇa-phalam (pts)Были приятны для разума и доходили до сердца [Его] слова он говорил, радуя слух; Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi, saggesu vedayatha puññaphalaṁ.
vācāsuciṇṇaphalamanubhavi → vācā suciṇṇaphalam ānubhavi (pts) | ānubhavi → So Bmr K; SS anubhavaṁ and anubhāvaṁ. (pts note) | vācāsuciṇṇaphalamanubhavi → vācā suciṇṇaphalamanubhavi (bjt, th) vedayatha → vedaya (bj); vedayitha (sya-all); vedayati (?) | vedayatha → vedayati (?) ṭīkā oloketabbā (cck note) | vedayatha → So Sc; Sd vedatta; St vedatthaṁ; Bmr vedayittha; K vedayitha; Sum vedayathāti vedayittha. (pts note) | puññaphalaṁ → puñña-phalaṁ (pts)И вкушает плод хорошо произнесённых слов испытал на небесах плод заслуг.Veditvā so sucaritassa phalaṁ, brahmassarattamidhamajjhagamā;
veditvā → viditvā (sya-all) | Veditvā → Bm vedayitvā; K viditvā. (pts note) | phalaṁ → Sd omits. (pts note) brahmassarattamidhamajjhagamā → brahmassarattamidhajjhagamā (bj, sya-all) | idha-m-ajjhagamā → Bm idhajjhāgamā; Br K idhajjhagamā. (pts note) | brahmassarattamidhamajjhagamā → brahma-ssarattam idha-m-ajjhagamā (pts)Испытав плод добрых дел, он пришёл сюда [в мир] с превосходно звучащим голосом; Jivhāssa hoti vipulā puthulā, ādeyyavākyavacano bhavati.
puthulā → thūlā (pts) | thūlā → Bmr K puthulā. (pts note) | jivhāssa → jivhā ssa (pts) ādeyya-vākya-vacano → St adds va. (pts note)И язык его — большой величины он говорит речь, которая захватывает.Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato, atha ce pabbajati so manujo;
Gihino → So Br K; SS Bm gihīno. (pts note) | gihinopi → gihino pi (pts) ce → ce pi (pts) | pi → Bmr K omit. (pts note)Будучи домохозяином, он процветает, говоря но и когда этот человек отправился в странствие; Ādiyantissa vacanaṁ janatā, bahuno bahuṁ subhaṇitaṁ bhaṇato”ti.
ādiyantissa → ādiyantassa (sya-all) | janatā → janakā (sya-all) | ssa → K ādiyantassa. (pts note) | janatā → K janakā. (pts note) | ādiyantissa → ādiyanti ssa (pts) subhaṇitaṁ → susahitaṁ (bj: syā) | bahuno → Sdt bahunnaṁ. (pts note) | bahuṁ → Sdt bahu. (pts note) | bhaṇitaṁ → St bhaṇītaṁ; Bmr K subhaṇitaṁ. (pts note) | subhaṇitaṁ bhaṇatoti → bhaṇitaṁ bhaṇato ti (pts)То людей захватывает его речь, когда, говоря, он говорит многое многим”.
30. Sīhahanulakkhaṇaṁ30. Sīhahanulakkhaṇaṁ
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
samāno → Cp. D. i. 1. 9. (pts note) | yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
ahosi → (bj, sya-all) | ahosi → Bmr K omit. (pts note) | + → dhammavādī (th) | atthasaṁhitaṁ → atthasañhitaṁ (th) | kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ → kāla-vādī bhūta-vādī attha-vādī dhamma-vādī vinaya-vādī nidhāna-vatiṁ (pts) | atthasaṁhitaṁ → attha-saṁhitaṁ (pts)отказывался от легкомысленной болтовни, избегал легкомысленной болтовни, говорил вовремя, говорил о действительно происшедшем, говорил с пользой, говорил об истине, говорил о должном поведении, своевременно вёл достопамятную речь, обоснованную, соразмерную, несущую пользу.
So tassa kammassa kaṭattā …pe…
kaṭattā → katattā (bj); katattā upacitattā (sya-all) | pe → spelled out in full (pts)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела …
so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati,
mahāpurisalakkhaṇaṁ → mahāpurisa-lakkhaṇaṁ (pts)оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает этот знак великого человека,
sīhahanu hoti.
sīhahanu → sīha-hanu (pts)у него челюсть, как у льва.
So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…
cakkavattī → cakkavatti (sya-all) | sace agāraṁ → saceagāraṁ (bjt)Наделённый этим знаком, он если обитает в доме, то становится царём, владыкой мира …
rājā samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи царём?
Appadhaṁsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.
appadhaṁsiyo → appadhaṁsiko (sya-all, pts) | paccatthikena → paccattatthikena (pts) | Appadhaṁsiko → So SS K Sum-Scd; Bmr apadhaṁsiyo, but appadhaṁsiyo below; Sum-Br appadhaṁsiyo. (pts note) | manussabhūtena paccatthikena → manussa-bhūtena paccattatthikena (pts)Ни одно человеческое существо, противник, недруг не может нанести [ему] поражения.
Rājā samāno idaṁ labhati …pe…Это он получает, будучи царём …
buddho samāno kiṁ labhati?что он получает, будучи Буддой?
Appadhaṁsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.
appadhaṁsiyo → appadhaṁsiko (sya-all, pts)Ни внутренние, ни внешние противники, ни страсть, ни ненависть, ни заблуждение, ни отшельник, ни брахман, ни бог, ни Мара, ни Брахма — ничто в мире не может нанести ему поражение.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Na samphappalāpaṁ na muddhataṁ, avikiṇṇavacanabyappatho ahosi;
samphappalāpaṁ na muddhataṁ → na samphappalāpaṁ na vuccaddhatanti (sya-all); samphappalāpaṁ na abuddhatanti (mr) | na → (bj) | muddhataṁ → abuddhatantiṁ (bj) | muddhataṁ avikiṇṇavacanabyappatho → vuccaddhatanti avikiṇṇavacanabyapatho ca (sya-all) | abuddhatantiṁ → na samphappalāpaṁ na muddhataṁ (bj: machasaṁ) | muddhataṁ → buddhatanti (cck: ka.) | muddhataṁ → Bmr buddhatanti; K vuccaddhatanti. (pts note) avikiṇṇavacanabyappatho → avikiṇṇavacanavyappatho va (pts) | va → Bmr omit; K ca. (pts note) | avikiṇṇavacanabyappatho → avikiṇṇa-vacana-vyappatho va (pts)“Он не произносил ни легкомысленной болтовни, ни глупостей, не был занят рассеянными речами; Ahitamapi ca apanudi, hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi.
ahitamapi → ahitam pi (pts) | Ahitam → St asim. (pts note) | apanudi → Sc anupadi; Bmr appanudi. (pts note) hitamapi → hitam pi (pts) | pi → Bmr K api. (pts note) | hitamapi → hitam pi ca bahujana-sukhañ (pts)И отвергал бесполезное, и говорил лишь о полезном и приятным для многих людей.Taṁ katvā ito cuto divamupapajji, sukataphalavipākamanubhosi;
katvā → katvāna (sya-all, pts) | katvāna → Bmr katvā. (pts note) | dibbaṁ → Bmr K divam. (pts note) | upapajji → Sdt uppajja; Bmr K upapajji. (pts note) | divamupapajji → dibbaṁ upapajji sukata (pts) sukataphalavipākamanubhosi → sukataphalavipākamanobhosi (sya-all) | anubhosi → K anobhosi. (pts note) | sukataphalavipākamanubhosi → phala-vipākam anubhosi (pts)Совершая это и оставив существование здесь, он достиг неба, наслаждаясь плодами добрых дел; Caviya punaridhāgato samāno, dvidugamavaratarahanuttamalattha.
punaridhāgato samāno → punar idh āgato samano (pts) alattha → Sdt atthe; Br alattaṁ. (pts note) | dvidugamavaratarahanuttamalattha → dviduggamavaratarahanuttamalattha (bjt, th) | dvidugamavaratarahanuttamalattha → dvidu-gama-varatara-hanuttam alattha (pts)Оставив существование [там], снова придя в этот мир, он приобрёл челюсть, подобную [челюсти] превосходнейшего из четвероногих.Rājā hoti suduppadhaṁsiyo, manujindo manujādhipati mahānubhāvo;
suduppadhaṁsiyo → sudduppadhaṁsiyo (th) manujādhipati → manujānādhipati (pts) | manujānādhipati → Bmr K Sum-Br manujādhipati; Sum-Scd manujanādhipatīti manujānam adhipati. (pts note) | manujindo manujādhipati → manuj-indo manujānādhipati (pts)Царь, владыка людей, он непобедим — повелитель человеческого рода, великий могуществом; Tidivapuravarasamo bhavati, suravarataroriva indo.
Tidiva-pura-vara-samo → So Sc K; Sd tidipuravarasakho; St tidivipurasakho; Bmr tidivasura-. (pts note) suravarataroriva → suravarataro riva (bjt) | suravarataroriva → sura-varataro-r-iva (pts)Подобный лучшему в граде трёх небес, словно превосходнейший владыка богов.Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi, surehi na hi bhavati suppadhaṁsiyo;
gandhabbāsurayakkharakkhasebhi → gandhabbāsurayakkharakkhasehi (bj); gandhabbāsurasakkarakkhasehi (pts) | gandhabbāsurayakkharakkhasebhi surehi → gandhabbāsurasakkarakkhasebhi surebhi (sya-all) | Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi → surasakkarakkhasebhi (cck: syā.) | gandhabbāsurayakkharakkhasebhi → gandhabbāsura-sakka-rakkhasehi (pts) suppadhaṁsiyo → So Bmr K; Sc sukhappadhamsiyo; Sd sukhaṁsaye; St sudhaṁsayo. (pts note) | surehi → surebhi (th)Гандхаббам, асурам, Сакке, раккхасам, богам — нелегко победить его; Tathatto yadi bhavati tathāvidho, idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā”ti.
bhavati → bhavati gihī (pts) | Tathatto → So Sdt Bm K Sum; Sc tathattā; Br tatattho. (pts note) | gihī → Sd gihi; Bmr K omit. (pts note) | tathāvidho → gihī tathā-vidho (pts) vidisā cāti → vidisācāti samadanta susukkadāṭhā lakkhaṇāni (bj) | paṭidisā → pati disā (sya-all) | disā → So Bmr K. Once more the text seems corrupt. SS read va (ca) tapeti vidisā va disā (St omits va disā). (pts note)Таким же образом он бывает подобным домохозяином во [всех] сторонах света, и противоположных сторонах, и промежуточных сторонах”.
31–32. Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni31–32. Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni
“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno
yampi → yaṁpi (th) | yampi → yam pi (pts) | manussabhūto → manussa-bhūto (pts)“Поскольку, монахи, в прежнем рождении, прежнем существовании, прежнем местопребывании наделённый тогда человеческим обликом Татхагата
micchājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvikaṁ kappesi, tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato ahosi.
micchājīvaṁ → micchāājīvaṁ (bj, sya-all) | tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāviyogā chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasāhasākārā (sya-all); tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogā chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasāhasākārā (pts) | sahasākārā → sāhasākārā (cck: sī. syā. pī.) | micchājīvam → Sd micchā-ājīvakaṁ; St K micchā-ājīvam. (pts note) | sammā-ājīvena → St ājīvikaṁ, omitting following jīvikaṁ. (pts note) | jīvikaṁ → Bmr jivitaṁ. (pts note) | kappesi → Cp. D. i. 1. 10. (pts note) | tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → tulākūṭa kaṁsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā (my) | tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → tulākūṭa-kaṁsakūṭa-mānakūṭa-ukkoṭana-vañcananikati-sāciyoga-chedana-vadhabandhana viparāmosa-ālopa-sahasākārā (bjt) | tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā → tulākūṭa-kaṁsakūṭa-mānakūṭa-ukkoṭana-vañcana-nikati-sāci-yogā chedana-vadha-bandhana-viparāmosa-ālopa-sāhasākārā (pts)отказался от неправедного образа жизни, добывал средства к существованию праведной жизнью, избегая обмана на весах, обмана в монете, обмана в мере, криводушия, нечестности, обмана, изворотливости, [избегая] ранить, убивать, заключать в оковы, разбойничать, грабить, применять насилие.
So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
kaṭattā → katattā (bj, sya-all, pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt)Он, совершив, накопив, в изобилии умножив подобные дела, с распадом тела после смерти вновь рождается в благом небесном мире.
So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi.
tattha → tassa (sya-all) | dibbena → dibbena yasena dibbena (sya-all) | yasena dibbena ādhipateyyena → adhipateyyena (sya-all)Там он превосходит других богов в десяти вещах: божественном сроке жизни, божественной красоте, божественном приятном, божественной славе, божественном владычестве, божественных видах, божественных звуках, божественных запахах, божественных вкусах, божественных осязаниях.
So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.
mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts) | samadanto → sama-danto (pts) | susukkadāṭho → susukka-dāṭho (pts)Оставив существование там и придя в этот мир, он приобретает эти два знака великого человека — у него ровные зубы и очень белые зубы.
So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato → janapada-tthāvariya-ppatto satta-ratanasamannāgato (pts)Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th, pts) | tassimāni → tass imāni (pts)Эти его семь сокровищ
cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva → cakka-ratanaṁ hatthi-ratanaṁ assa-ratanaṁ maṇi ratanaṁ itthi-ratanaṁ gahapati-ratanaṁ pariṇāyakaratanam eva (pts)колесо-сокровище, слон-сокровище, конь-сокровище, драгоценность-сокровище, женщина-сокровище, домоправитель-сокровище и наставник-сокровище — в седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā parasenappamaddanā → vīr-aṅga-rūpā parasena-ppamaddanā (pts)И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | akhilamanimittamakaṇṭakaṁ → akhīlamanimittamakaṇṭakaṁ (bj, sya-all) | dhammena → dhammena samena (bj, sya-all) | sāgara-pariyantaṁ → Sc inserts adaṇḍena, omitting it below. (pts note) | akhilam → Sd acalam; St amalam. (pts note) | akaṇṭakam → Sd akaṇṭhakaṁ; Bmr akaṇḍakaṁ. (pts note) | sivaṁ → Sd sīvaṁ. (pts note) | nirabbudaṁ → St nirābbudaṁ; Bmr nirabbūdaṁ. (pts note) | akhilamanimittamakaṇṭakaṁ → akhīlaṁ animittaṁ akaṇṭakaṁ (th) | pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ → paṭhaviṁ sāgara-pariyantaṁ akhilam animittam akaṇṭakam (pts)Он занимает эту землю, ограниченную океаном, — плодородную, безопасную, умиротворённую, богатую, преуспевающую, спокойную, удачливую, свободную от недугов, — покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Rājā samāno kiṁ labhati?Это он получает, будучи царём?
Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.
sucissa → sucīssa (bj) | negamajānapadā gaṇakamahāmattā → negamā jānapadā gaṇakā mahāmattā (bj) | bhogiyā → bhogikā (sya-all) | ssa → St sucāssa, and below. (pts note) | parivārā → Sdt omit, and below. (pts note) | suciparivāro → suci-parivāro (pts) | sucissa → suci ssa (pts) | brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā → brāhmaṇa-gahapatikā negama-jānapadā gaṇaka-mahāmattā (pts)У него чистое окружение, чистые окружают его — брахманы, домохозяева, городские и деревенские жители, заведующие казной, стражники, привратники, приближенные, придворные, царская знать, царевичи.
Rājā samāno idaṁ labhati.Это он получает, будучи царём.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | anagāriyaṁ → anāgāriyaṁ (sya-all) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (th) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | vivaṭṭacchado → vivatta-cchaddo (pts)Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Buddho samāno kiṁ labhati?Что он получает, будучи Буддой?
Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.
suciparivāro → suci-parivāro (pts) | sucissa → suci ssa (pts)У него чистое окружение, чистые окружают его — монахи, монахини, преданные миряне, преданные мирянки, боги, люди, асуры, наги, гандхаббы.
Buddho samāno idaṁ labhati”.Это он получает, будучи Буддой”.
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)Вот что сказал Благостный.
Tatthetaṁ vuccati:
tatthetaṁ → tatth etaṁ (pts)Об этом сказано так:
“Micchājīvañca avassaji samena vuttiṁ, sucinā so janayittha dhammikena;
avassaji → Sdt avassajī. (pts note) | vuttiṁ → SS vutti. (pts note) | micchājīvañca → micchājīvañ ca (pts) dhammikena → Sdt dhammiko na. (pts note)“Он должным образом отбросил неправедный образ жизни, и вёл себя чисто, праведно; Ahitamapi ca apanudi, hitamapi ca bahujanasukhañca acari.
apanudi → apānudi (bj) | ahitamapi → ahitam pi (pts) | apānudi → apanudi (bj: machasaṁ) acari → ācari (bj, pts1ed) | hitamapi → hitam pi (pts) | ācari → acari (bj: machasaṁ) | hitam → Sc apanuditahitaṁ; Sd apanudīhītaṁ; St apanuduhitaṁ. (pts note) | pi → -1 Bmr K api. (pts note) | ācari → Bmr K acari. (pts note)И отвергал бесполезное, и делал лишь полезное и приятное для многих людей.Sagge vedayati naro sukhapphalāni, karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi;
sukhapphalāni → suphalāni (sya-all) | sukha-pphalāni → So Sc; Sd ppamānaṁ; St pamā; Bmr sukhaphalāni; K suphalāni. (pts note) nipuṇebhi → nipuṇehi (bj) | vidūhi → vidūbhi (sya-all) | nipuṇebhi vidūhi sabbhi → nipuṇehi viduhi samabhi (pts) | nipuṇehi → Sdt nipunohi; Bmr K nipuṇebhi. (pts note) | viduhi → Bm K vidūbhi; Br vidūhi. (pts note)На небе [этот] человек познал приятные плоды совершив превозносимое мудрыми и сведущими; Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo, abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī.
tidivapuravarasamo → tidiva-pura-vara-samo (pts) ratikhiḍḍāsamaṅgī → rati-khiḍḍā-samaṅgī (pts)Подобный лучшему в граде трёх небес он наслаждается, наделённый сладостными удовольствиями.Laddhāna mānusakaṁ bhavaṁ tato, cavitvāna sukataphalavipākaṁ;
Laddhāna → laddhā (bj) | laddhāna → laddhānaṁ (cck) | laddhāna mānusakaṁ → aladdhā na manussakaṁ (sya-all) | laddhā → laddhānaṁ (bj: machasaṁ) | Laddhā → K aladdhā; Bmr K add na. (pts note) | mānusakaṁ → Sd mānusaka; St manusakaṁ; Bmr mānuss-; K manuss-. (pts note) | bhavaṁ → Sc bhāvaṁ. (pts note) cavitvāna sukataphalavipākaṁ sesakena → caviya puna sukataphalavipākasesakena (sya-all) | cavitvāna sukataphalavipākaṁ → caviya na sukataphalavipāka (pts) | cavitvā → vacitvāna (bj: machasaṁ) | caviya → So K; Sc caviyā; Sdt viya; Bmr cavitvā. (pts note) | na → K puna. (pts note) | sukata-phala-vipāka- → Bmr vipākaṁ. (pts note) | cavitvāna sukataphalavipākaṁ → caviya na sukata-phala-vipāka (pts)Обретя человеческую природу, оставив существование там, благодаря оставшимся плодам добрых дел; Sesakena paṭilabhati lapanajaṁ, samamapi sucisusukkaṁ.
sesakena → sukataphalavipākasesakena (th) samamapi sucisusukkaṁ → suci ca suvisuddhasusukkaṁ. (sya-all); suvisuddhaṁ suvisukkaṁ. (pts1ed) | sucisusukkaṁ → suci ca suvisuddhasusukkaṁ (sya-all) | samamapi sucisusukkaṁ → samam api suvisuddhaṁ suvisukkaṁ (pts) | susukkaṁ → laddhāna manusasakaṁ bhavaṁ tato caviya puna, sukata, phalavipāka, ye sakena paṭilabhati lapanajaṁ sammapi suci ca suvisuddha susukakaṁ (bj: syā) | sucisusukkaṁ → laddhāna manussakaṁ bhavaṁ tato caviya, puna sukataphalavipākasesakena; paṭilabhati lapanajaṁ samamapi, suci ca suvisuddhasusukkaṁ (cck: syā.) | suvisukkaṁ → -16 So Sc; Sdt suvisuddha-; Bmr sucisusukkaṁ; K sucimasuci ca sucisuddhasusukkaṁ. (pts note) | sucisusukkaṁ → suci susukkaṁ (bjt)Он получает ровные зубы — очень чистые, очень белые.Taṁ veyyañjanikā samāgatā bahavo, byākaṁsu nipuṇasammatā manujā;
nipuṇasammatā → nipuṇā sammatā (sya-all) | byākaṁsu nipuṇasammatā manujā → vyākaṁsu nipuṇa sammatā manuj-indā suci-jana-parivāra (pts)Собравшись, многие прорицатели, почитаемые искусными, первые среди людей, разъяснили о нем; Sucijanaparivāragaṇo bhavati, dijasamasukkasucisobhanadanto.
sucijanaparivāragaṇo → gano (pts) dijasamasukkasucisobhanadanto → dijāsamasukkasucisobhanadanto (pts) | dijasamasukkasucisobhanadanto → dijā-sama-sukka-suci-sobhana-danto (pts)„Толпа чистых людей окружает наделённого ровными зубами и белыми, чистыми, прекрасными зубами.Rañño hoti bahujano, suciparivāro mahatiṁ mahiṁ anusāsato;
anusāsato → anusāsako (bj) | mahatiṁ mahiṁ anusāsato → mahatimaṁ mahimanusāsato ca (sya-all) | anusāsato → So Sc K; Sdt anusāsatā; Bmr anusāsako; K adds ca. (pts note)Царь — он наделён чистым окружением из многих людей, правит великой землёй; Pasayha na ca janapadatudanaṁ, hitamapi ca bahujanasukhañca caranti.
janapada-tudanaṁ → So Bmr Sum-Br; Sc janapadatunā; Sd napadatudanā; St Sum-Scd jaṇapadatudanā. (pts note) | janapadatudanaṁ → janapada-tudanaṁ hitam (pts) bahujanasukhañca → bahujanasukhaṁ (sya-all, pts) | hitamapi → hitam pi (pts) | pi → Bmr K api. (pts note) | bahujana-sukhaṁ → Bmr add ca. (pts note)Народ не побуждают насилием и делают лишь полезное и приятное для многих людей.Atha ce pabbajati bhavati vipāpo, samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado;
ce → Br kho ca. Sdt add pi. (pts note) | bhavati → Br omits. (pts note) | vipāpo → So Bmr K Sum; Sc ca; Sd ca pāpo samāno; St ca pāpo samano. (pts note) vivaṭṭacchado → vivattachaddo (bj, pts) | samita-rajo → So Bmr K; Sc saṭarajo; Sd samīkajarājo; St samitarājo. (pts note) | vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (th) | samitarajo vivaṭṭacchado → samita-rajo vivatta-cchaddo (pts)Когда же он отправляется в странствие — непорочный отшельник, Успокоивший страсть; Vigatadarathakilamatho, imamapi ca paramapi ca passati lokaṁ.
vigatadarathakilamatho → vigata-daratha-kilamatho imam (pts) imamapi ca paramapi ca → paraṁpi paramaṁpi ca (sya-all); imampi ca parampi ca (pts1ed) | imamapi → imampi (bj, sya-all, pts) | paramapi → paraṁpi paramaṁpi (sya-all); param pi (pts) | ca → imamaji ca paramathi ca (bj: PTS); parampi parampi ca (bj: syā) | ca → imampi ca parampi ca (cck: pī.); paraṁpi paramaṁpi ca (cck: syā.) | imamapi → imaṁpi (th)Снимающий покров [с мира], Лишённый беспокойства и мучений, то зрит и этот, и тот мир.Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca, asuciṁ garahitaṁ dhunanti pāpaṁ;
bahugihī → bahū gihī (bj) | tassovādakarā bahugihī → tass ovāda-karā bahu-gihī (pts) ti → tassovādakarā bahugihī ca, | asuciṁ garahitaṁ → asucigarahitaṁ (bj) | garahitaṁ → vigarahitaṁ (pts) | asucigarahitaṁ → asuciṁ garahitaṁ (bj: machasaṁ) | vigarahitaṁ → So SS; Bmr asucigarahitaṁ; K asuci vigarahita. (pts note) | dhunanti → Sd dhutanti; K puna. (pts note)Увещеваемые им многие домохозяева и странники отбрасывают нечистое и порицаемое зло; Sa hi sucibhi parivuto bhavati, malakhilakalikilese panudehī”ti.
sucibhi → sucībhi (sya-all) | sucibhi parivuto → suciparivuto (pts) | sucibhi parivuto → suci-parivuto (pts) malakhilakalikilese panudehīti → malakhilakalikilesepanudebhīti (sya-all) | panudehī’’ti → tassovādakarā bahugihī ca, pabbajitā ca asucivigarahita; panudipāpassa hi sucibhiparivuto, bhavati malakhilakakilese panudeti (cck: syā.) | malakhilakalikilese panudehīti → malakhīlakalikilese panudetī (bjt) | malakhilakalikilese panudehīti → mala-khila (pts)Ибо он, окружённый чистыми, изгоняет нечистоту, преграды, проступки, пороки“”.
Idamavoca bhagavā.
idamavoca bhagavā → kali (pts)Так сказал Благостный.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
ti → tassovādakarā bahugihī ca, pabbajito ca asucivigarahita (bj: panudi pāpassa hi sucihi parivuto, bhavati malakhilaka kilese panudeti – syā) | panudetīti → So Bmr; SS Sum-Scd nudehīti; K panudebhīti. K inserts Idam avoca Bhagavā. Attamanā te bhikkhū Bhagavato bhāsitaṁ abhinandun ti. (pts note)Обрадованные, монахи восхитились словами Благословенного.
Lakkhaṇasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
sattamaṁ → (pts) | Niṭṭhitaṁ → So SS; Bmr Lakkhaṇa-Suttantaṁ Sattamaṁ; K Lakkhaṇa-Vibhāgi nāma Suttantaṁ Sattamaṁ Samattaṁ. (pts note)“Лаккхана-сутта” Окончена. Седьмая.