1. Paṭhamabhāṇavāra

Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ Atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā → gijjhakūṭaṁ obhāsetvā (bj, sya-all, pts1ed) | mahārājā → mahārājāno (mr) | pabbataṁ → (bj, sya-all, pts) | gijjhakūṭaṁ → gijjhakūṭa pabbataṁ (bj: machasaṁ) | mahārājā → mahārājāno (cck: ka.) | obhāsetvā → gijjhakūṭaṁ obhāsetvā (cck: sī. syā. pī.) | Mahārājā → Bmr Gr rājāno; Gr (note) rājā. (pts note)ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ องค์วางยามรักษาการณ์ไว้ทั้ง ๔ ทิศ วางกองกำลังไว้ ทั้ง ๔ ทิศ วางหน่วยป้องกันไว้ทั้ง ๔ ทิศ ด้วยกองทัพยักษ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพ คนธรรพ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพกุมภัณฑ์หมู่ใหญ่ และด้วยกองทัพนาคหมู่ใหญ่ เมื่อราตรีผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไสวทั่วภูเขาคิชฌกูฏ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, pts) | sārāṇīyaṁ → Bm sāranīyaṁ; Br sāraṇiyaṁ. (pts note) | vītisāretvā → Bmr vitisāretvā. (pts note)ฝ่ายยักษ์เหล่านั้น บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร บางพวกสนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและตระกูลแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งเฉย ณ ที่สมควร

Ekamantaṁ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṁ etadavoca:
Vessavaṇo → SS Gr (note) Vessavaṇo and Vessavano; Br Gr Vessavaṇṇo; K -Vessavano. (pts note)ท้าวเวสวัณมหาราชประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระ ผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยักษ์ชั้นสูงที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค ก็มี Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā.ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā.ยักษ์ชั้นกลางที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā.ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā.ยักษ์ชั้นต่ำที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā.ที่เลื่อมใส พระผู้มีพระภาคก็มี Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โดยมาก ยักษ์ไม่เลื่อมใสพระผู้มี พระภาคเลย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti.เพราะพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้น จากการฆ่าสัตว์ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้น จากการพูดเท็จ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā.แต่โดยมาก พวกยักษ์ไม่งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ไม่งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ไม่งดเว้นจากการประพฤติผิด ในกาม ไม่งดเว้นจากการพูดเท็จ ไม่งดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ.การที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่อการงดเว้น นั้นจึงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของยักษ์เหล่านั้น

Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, sya-all, pts) | vanapatthāni → araññavanapatthāni (bj: machasaṁ) | manussarāhaseyyakāni → rārasseyyakāni (bj: sīmu); rāhasseyyakāni (bj: machasaṁ) | manussarāhasseyyakāni → manussarāhaseyyakāni (cck: sī. syā. pī.) | vanapatthāni → So St; Scd -panthāni; Bmr K -pattāni; Gr -pathāni. (pts note) | pantāni → Cp. D. xxv. 4; so Sdt Bm K; Sc Gr panthāni; Br santāni. (pts note) | paṭisevanti → Bmr sevanti. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสาวก ของพระผู้มีพระภาคที่อาศัยเสนาสนะเป็นป่าละเมาะ และป่าทึบ อันสงัด มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึกน้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นสถานที่ทำการลับ ของมนุษย์ ควรแก่การหลีกเร้น Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā.พวกยักษ์ชั้นสูงผู้อาศัยอยู่ในป่านั้นที่ไม่เลื่อมใสใน พระธรรมวินัยของพระผู้มีพระภาคนี้ก็มี Tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti.
bhikkhūnaṁ → Br omits. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาค ทรงเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อให้ยักษ์เหล่านั้นเลื่อมใส เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า” Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhibhāvena (pts)พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์ด้วยพระอาการดุษณี

Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi:ลำดับนั้น ท้าวเวสวัณมหาราช ทรงทราบพระอาการที่พระผู้มีพระภาคทรงรับ แล้วจึงได้กราบทูลมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ในเวลานั้นว่า

“Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato;
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts) | vipassissa → vipassissa ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note)“ขอนอบน้อมพระวิปัสสีพุทธเจ้า ผู้มีพระจักษุ มีพระสิริ Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.
sikhissapi ca → sikhissa pi (bj) | ca → (sya-all) | pi → sikhissapi ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note)ขอนอบน้อมพระสิขีพุทธเจ้า ผู้ทรงอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั่วหน้า

Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu nhātakassa → nam atthu nahātakassa (pts) | vessabhussa → vessabhussa ca (bj: machasaṁ) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note) nhātakassa → nahātakassa (bj)ขอนอบน้อมพระเวสสภูพุทธเจ้า ผู้ทรงชำระกิเลส มีความเพียร Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
mārasenāpamaddino koṇāgamanassa → mārasenappamaddino konāgamanassa (sya-all) | pamaddino → So SS Gr (note); Bmr K Sum senappamaddino. (pts note)ขอนอบน้อมพระกกุสันธพุทธเจ้า ผู้ทรงย่ำยีมารและกองทัพมาร

Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;
Konāgamanassa → St Br Gr Koṇāgamanassa. (pts note)ขอนอบน้อมพระโกนาคมนพุทธเจ้า ผู้มีบาปอันลอยแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์ Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.
ca → cakāro bj, sya-all, pts1ed potthakesu | ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts) | ca → ime cakārā porāṇapotthakesu natthi (cck note)ขอนอบน้อมพระกัสสปพุทธเจ้า ผู้หลุดพ้นในที่ทั้งปวง

Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;ขอนอบน้อมพระอังคีรสพุทธเจ้า ผู้ศากยบุตร ผู้มีพระสิริ Yo imaṁ dhammaṁ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṁ.
dhammaṁ desesi → dhammamadesesi (bj, sya-all, pts1ed); dhammaṁ deseti (?) | dhammaṁ desesi sabbadukkhāpanūdanaṁ → dhammamadesesi sabbadukkhā panūdanaṁ (sya-all); dhammam adesesi sabbadukkhāpanudanaṁ (pts) | dhammamadesesi → dhammaṁ desesi (bj: machasaṁ) | desesi → dhammamadesesi (cck: sī. syā. pī.); dhammaṁ deseti (cck: ?) | adesesi → Bmr desesi. (pts note) sabba-dukkhāpanudanaṁ → So Sc Bm; Sdt Br K Gr -panūdanaṁ. (pts note)ผู้ทรงแสดงธรรมนี้ อันเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวง

Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṁ vipassisuṁ;อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่าใดเป็นผู้ดับกิเลสแล้วในโลก ทรงเห็นแจ้งแล้วตามความเป็นจริง Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.
apisuṇātha → apisuṇā (bj, sya-all); apisunā (pts1ed) | apisuṇātha → apisunā (pts) | apisuṇātha → apisuṇā (cck: sī. syā. pī.) | apisunā → So SS; Bm K apisuṇā; Br Gr apisuṇātha; Gr (note) apisuṇā ca. (pts note) mahantā → Sum mahattā . . . mahantā ti pi pāṭho. (pts note)พระพุทธเจ้าเหล่านั้นเป็นผู้ไม่ส่อเสียด เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

Hitaṁ devamanussānaṁ, yaṁ namassanti gotamaṁ;เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายนอบน้อมพระพุทธเจ้า ผู้โคตมโคตรพระองค์ใด Vijjācaraṇasampannaṁ, mahantaṁ vītasāradaṁ.
vītasāradaṁ → vītasaradaṁ (pts)ทรงเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts1ed) | sūriyo → suriyo (pts) | suriyo → sūriyo (bj: machasaṁ) | sūriyo → suriyo (cck: sī. syā. pī.) | suriyo → Bmr sūriyo, and below. (pts note)พระสุริยะ คือพระอาทิตย์ มีมณฑลใหญ่ ขึ้นทางทิศใด Yassa cuggacchamānassa, saṁvarīpi nirujjhati;เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น กลางคืนก็หายไป Yassa cuggate sūriye, ‘divaso’ti pavuccati.
sūriye → suriye (bj, sya-all) | suriye → sūriye (bj: machasaṁ) | uggate → Sd coggacchate. (pts note)และเมื่อพระอาทิตย์ขึ้น เรียกกันว่ากลางวัน

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;ในที่ที่พระอาทิตย์ขึ้นนั้นมีห้วงน้ำลึก คือ มหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ Evaṁ taṁ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
taṁ → naṁ (bj)ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

Ito ‘sā purimā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
ācikkhatī → So SS K Gr (note); Bmr Gr ācikkhati; in subsequent passages the MSS. vary. (pts note)คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันออกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Gandhabbānaṁ adhipati, ‘dhataraṭṭho’ti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj, sya-all, pts1ed) | adhipati dhataraṭṭhoti → ādhipati dhataraṭṭho iti (sya-all) | adhipati → ādhipati (sī. syā. pī.) evamuparipi (cck note) | ādhipati → So SS K Gr (note); Bmr Gr adhipati, and below. (pts note) iti → Bmr ti. (pts note)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าธตรฐ ทรงเป็นหัวหน้าของพวกคนธรรพ์ มีคนธรรพ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.
Ramati → Scd K ramatī; St Bmr Gr ramati; SS vary below. (pts note) purakkhato → teṣāmayipati rajā dhṛtarāṣṭraini nāmataඃ gandharvādhipati rajā devehi sa ca rakṣitaඃ (bj note)ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าวธตรฐจะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) | Asīti → SS asītiṁ, and below. (pts note)คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าวธตรฐและพระโอรสเหล่านั้น เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากครามครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
vandanti → vadanti (pts)ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
vademase → vademhase (sya-all) | vademase → K vademhase. (pts note)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายเคยถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่าน ถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.
vandāma → vadāma (pts)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṁsikā;ชนทั้งหลายผู้ส่อเสียด ผู้นินทาคนลับหลัง เป็นผู้ฆ่าสัตว์ Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.
luddā → luddhā (pts1ed, mr) | luddā → ḷuddā (bj); luddhā (pts) | ḷuddā → luddhā (bj: PTS, kām) | luddā → luddhā (cck: pī. ka.)เป็นนายพราน เป็นโจร เป็นคนตลบตะแลง ตายแล้ว เขาบอกให้นำออกไปทางที่ใด

Ito ‘sā dakkhiṇā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศใต้จากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Kumbhaṇḍānaṁ adhipati, ‘virūḷho’ iti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj, pts) | adhipati virūḷho → ādhipati viruḷho (sya-all) nāmaso ramatī → nāma so ramati (pts)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรุฬหะ ทรงเป็นหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ มีกุมภัณฑ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.
ramatī → ramati (bj)ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าววิรุฬหะจะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj) mahabbalā → teṣāmayipati rajā virūḍhakoti nāmataඃ kumbhāṇḍādhipati raja yamena saha rakṣatu kumbhāṇḍehī surakṣita – (bj: mahāvastu); putrā pi tasya bahava - ekanāma vicakṣaṇā aśītirdaśa caikāśva - indranāmā mahābalā – (bj: lalitavistara)คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าววิรุฬหะและพระโอรสเหล่านั้น เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
mahantaṁ → mahataṁ (pts)พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ใหญ่ยิ่ง ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
vademase → vademhase (sya-all)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
vandatha → vadatha (pts)ข้าพระองค์ทั้งหลายถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj, sya-all)พระสุริยะ คือพระอาทิตย์ มีมณฑลใหญ่ ตกทางทิศใด Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;เมื่อพระอาทิตย์ตก กลางวันก็หายไป Yassa coggate sūriye, ‘saṁvarī’ti pavuccati.
sūriye → suriye (bj, sya-all)และเมื่อพระอาทิตย์ตก เรียกกันว่ากลางคืน

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;ในที่ที่พระอาทิตย์ตกนั้น มีห้วงน้ำลึก คือมหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ Evaṁ taṁ tattha jānanti, ‘samuddo saritodako’.
taṁ → naṁ (bj)ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

Ito ‘sā pacchimā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
ācikkhatī → acikkhatī (pts)คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันตกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Nāgānañca adhipati, ‘virūpakkho’ti nāmaso;
adhipati virūpakkhoti → ādhipati virūpakkhoiti (bj) | nāgānañca adhipati virūpakkhoti → nāgānaṁ ādhipati virūpakkho iti (sya-all) | nāgānañca → nāgānaṁ (bj: PTS) | Nāgānaṁ → Bmr Gr nāgānañ ca. (pts note) virūpakkho’iti → virūpakkho iti (bj: PTS)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรูปักษ์ ทรงเป็นหัวหน้าของพวกนาค มีนาคแวดล้อม Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.
purakkhato puttāpi → purekkhato puttā pi (bj) | nāgeheva → nāgehi (sya-all, pts) | purekkhato → teṣāmayipati rajā virūpākṣeiti nāmataඃ sa vo nāgādhipo rājā varuṇena saha rakṣatu sarvanāgehi rakṣītaඃ – mahāvastu (bj note) | Nāgehi → Bmr Gr nāgeh'; eva. (pts note)ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าววิรูปักษ์จะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าววิรูปักษ์ และโอรสเหล่านั้น ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
vademase → vademhase (sya-all)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano;
uttarakuruvho → uttarakurū rammā (bj, sya-all, pts1ed) | uttarakuruvho → uttarakuru rammā (bj); uttarakurū rammā (pts) | rammā → uttarakuruvho (bj: machasaṁ) | uttarakuruvho → uttarakurū rammā (cck: sī. syā. pī.) | rammā → So SS K Gr; Bmr kurumho; Gr (note) kurumhi. (pts note)อุตตรกุรุทวีปเป็นรมณียสถาน มีภูเขาหลวงชื่อสิเนรุ แลดูงดงาม ตั้งอยู่ทางทิศใด Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.พวกมนุษย์ซึ่งเกิดในอุตตรกุรุทวีปนั้น ไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นของตน ไม่ถือครอง

Na te bījaṁ pavapanti, napi nīyanti naṅgalā;
pavapanti → Bmr K pavappanti. (pts note) nīyanti → Bmr niyanti. (pts note)มนุษย์เหล่านั้น ไม่ต้องหว่านพืช ไม่ต้องนำไถออกไถ Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ, paribhuñjanti mānusā.หมู่มนุษย์บริโภคข้าวสาลี อันผลิผลในที่ที่ไม่ต้องไถ

Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ, sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ;พวกเขาหุงข้าวสาลีอันไม่มีรำ ไม่มีแกลบ บริสุทธิ์ มีกลิ่นหอม มีเมล็ดเป็นข้าวสาร Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṁ.
tuṇḍikīre → tuṇḍikire (sya-all) | Tuṇḍi-kīre → So Sdt (Sc re) Gr Sum; Bmr K kire. (pts note) bhuñjanti → bhuñjati (pts)บนเตาอันปราศจากควันและถ่าน แล้วบริโภคโภชนะจากที่นั้น

Gāviṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;พวกเขาใช้แม่โคแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Pasuṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
disodisaṁ itthiṁ vā vāhanaṁ → diso disaṁ itthīvāhanaṁ (pts)ใช้สัตว์เลี้ยงแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Itthiṁ vā vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
Itthiṁ vā vāhanaṁ → itthī-vāhanaṁ (bj, pts1ed); itthiṁ vāhanaṁ (sya-all) | itthiṁ vā vāhanaṁ → itthivāhanaṁ (bj) | vā → (sya-all) | itthivāhanaṁ → itthivāhanaṁ (bj: PTS); itthiṁ vā vāhanaṁ (bj: machasaṁ) | vāhanaṁ → itthī-vāhanaṁ (cck: sī. pī.); itthīṁ vāhanaṁ (cck: syā.) disodisaṁ purisaṁ vāhanaṁ → diso disaṁ purisavāhanaṁ (pts)ใช้หญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Purisaṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
purisaṁ vāhanaṁ → purisavāhanaṁ (bj) disodisaṁ kumāriṁ vāhanaṁ → diso disaṁ kumārivāhanaṁ (pts)ใช้ชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Kumāriṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
kumāriṁ vāhanaṁ → kumārivāhanaṁ (bj) disodisaṁ kumāraṁ vāhanaṁ → diso disaṁ kumāravāhanaṁ (pts)ใช้เด็กหญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Kumāraṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.
kumāraṁ vāhanaṁ → kumāravāhanaṁ (bj)ใช้เด็กชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Te yāne abhiruhitvā, sabbā disā anupariyāyanti;
anupariyāyanti → anupariyanti (bj, sya-all, pts1ed) | anupariyāyanti → anupariyanti (pts) | anupariyanti → anupariyāyanti (bj: machasaṁ) | anupariyāyanti → anupariyanti (cck: syā.)พระสนมทั้งหลายของท้าวมหาราชนั้น ก็ขึ้นสู่ยานเหล่านั้น Pacārā tassa rājino.ตามห้อมล้อมไปทุกทิศ

Hatthiyānaṁ assayānaṁ, dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ;
dibbaṁ → Br Gr dibba. (pts note)ยานช้าง ยานม้า ยานทิพย์ Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.ปราสาท และวอ บังเกิดแก่ท้าวมหาราชผู้มียศ

Tassa ca nagarā ahu, antalikkhe sumāpitā;ท้าวเธอทรงมีเมืองหลายเมือง ที่สร้างในอากาศ Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā, nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.
nāṭasuriyā → nāṭapuriyā (bj, pts1ed); nāṭapariyā (sya-all) | nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā → nāṭapuriyā parakusita nāṭā (bj, pts); nāṭapariyā parakusitanāṭā (sya-all) | nāṭapuriyā → nāṭasuriyā (bj: machasaṁ) | nāṭā → parakusiṭanāṭā (bj: machasaṁ) | Nāṭasuriyā → nāṭapuriyā (cck: sī. pī.); nāṭapariyā (cck: syā.) | Nāṭapuriyā → Bmr Nāṭasuriyā; K Nāṭapariyā. (pts note) | Parakusitanāṭā → Bmr Parakusiṭanāṭā. (pts note)คือ เมืองอาฏานาฏา เมืองกุสินาฏา เมืองปรกุสินาฏา เมืองนาฏปริยา เมืองปรกุสิฏนาฏา

Uttarena kasivanto, janoghamaparena ca;
kasivanto → kapivanto (bj); kapīvanto (sya-all, pts1ed) | kasivanto janoghamaparena → kapīvanto janogham aparena (pts) | kapivanto → kasivanto (bj: machasaṁ) | kasivanto → kapivanto (cck: sī. syā. pī) | Kapīvanto → So SS K Gr (note); Bmr Kasivanto; Gr Kupīvanto. (pts note)ทางทิศเหนือ มีเมืองกปีวันตะ และมีอีกเมืองหนึ่งชื่อชโนฆะ Navanavutiyo ambaraambaravatiyo, āḷakamandā nāma rājadhānī.
ambaraambaravatiyo → ambarambaravatiyo (bj) | navanavutiyo → navanavatiyo (sya-all); navanatiyo (pts) rājadhānī → rājadhāni (pts) | rāja-dhāni → So SS Gr; Bmr ṭhāni; K dhānī. (pts note)อีกเมืองหนึ่งชื่อนวนวติยะ และมีอีกเมืองหนึ่งชื่ออัมพรอัมพรวติยะ มีราชธานีชื่ออาฬกมันทา

Kuverassa kho pana mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
rājadhānī → rājadhāni (pts) | rāja-dhāni → Bmr ṭhānī. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ท้าวกุเวรมหาราช มีราชธานีชื่อวิสาณา Tasmā kuvero mahārājā, ‘Vessavaṇo’ti pavuccati.ฉะนั้น มหาชนจึงเรียกท้าวกุเวรมหาราชว่า ‘ท้าวเวสวัณ’

Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;ยักษ์ชื่อตโตลา ชื่อตัตตลา ชื่อตโตตลา Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
ojasi tejasi → ojasī tejasī (sya-all) | tatojasī → tatojasi (pts) sūro → suro (sya-all) | nemi → nemī (sya-all) | Sūro → Sc Bmr Gr Sūro; Sdt K Suro. (pts note)ชื่อโอชสี ชื่อเตชสี ชื่อตโตชสี ชื่อสุระ ชื่อราชา ชื่อสูโรราชา ชื่ออริฏฐะ ชื่อเนมิ ชื่ออริฏฐเนมิ ต่างทำหน้าที่หาข่าวและประกาศให้ทราบ

Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;
dharaṇī → dharanī (pts)ในวิสาณาราชธานีนั้น มีห้วงน้ำชื่อธรณี ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดเมฆ Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.
sālavatī → bhagalavatī (bj, sya-all); bhagalavati (pts1ed) | sālavatī → bhagalavati (pts) | bhagalavatī → sālavatī (bj: machasaṁ) | sālavatī → bhagalavatī (cck: sī. syā. pī.) | Bhagalavati → So SS K Gr; Bmr Sālavatī. (pts note)เกิดฝนตก ในวิสาณาราชธานีนั้น มีสภาชื่อภคลวดี

Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;
payirupāsanti → Bmr payirūpāsanti (pts note)เป็นที่ประชุมของพวกยักษ์ มีต้นไม้ทั้งหลาย ผลิผลเป็นนิจ Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
nānā dijagaṇā yutā mayūrakoñcābhirudā → nānādijagaṇāyutā mayūrakoñcābhirutā (bj) mayūrakoñcābhirutā → mayūrakoñcābhirudā (bj: machasaṁ) | Mayūra-koñcābhirudā → Bm -rūdā. (pts note)ดารดาษด้วยหมู่นกชนิดต่าง ๆ มีเสียงร้องของนกยูง นกกะเรียน Kokilādīhi vagguhi.
kokilādīhi vagguhi → kokilābhihi vaggubhi (sya-all) | kokilādīhi vagguhi jīvañjīvakasaddettha → jīvaṁ jīvakasadd ettha (pts)และเสียงขับกล่อมจากนกดุเหว่า เป็นต้น

Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
oṭṭhavacittakā kukkuṭakā → uṭṭhavacittakā kukutthakā (bj) | uṭṭhavacittakā → oṭṭhavacittakā (bj: machasaṁ)ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงร้องของนกชีวัญชีวกะ และนกโอฏฐวจิตตกะ Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.
Kukkuṭakā → kukutthakā (bj, pts1ed) | kukkuṭakā kuḷīrakā → kukutthakā kulīrakā (pts) | kukutthakā → kukkuṭakā (bj: machasaṁ) | Kukkuṭakā → kukutthakā (cck: sī. pī.) | Kukutthakā → So SS Gr (note); Bm K kukkuṭhakā; Br kukkuṭṭhakā; Gr Sum-Br kukkuṭakā. (pts note) | kulīrakā → So Scd Sum; St K Gr kuḷī-; Bm kuḷi-; Br kuli-. (pts note) pokkhara-sātakā → Bm sāṭakā. (pts note)มีไก่ป่า ในสระบัวมีปูทอง และนกชื่อโปกขรสาตกะ

Sukasāḷikasaddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
sukasāḷikasaddettha → sukasālikasaddettha (sya-all) | sukasāḷikasaddettha daṇḍamāṇavakāni → sukasāḷikasadd ettha daṇḍamānavakāni (pts)ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงนกแก้ว นกสาลิกา และหมู่นกทัณฑมาณวะ Sobhati sabbakālaṁ sā, kuveranaḷinī sadā.
kuveranaḷinī → kuveranalinī (pts) | Kuvera-nalinī → So Sct; Sd nalīnī; Bmr K Gr Sum naḷinī. (pts note)สระบัวของท้าวกุเวรนั้น จึงงามตลอดกาลทุกเมื่อ

Ito ‘sā uttarā disā’, iti naṁ ācikkhatī jano;
disā → disa (pts)คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศเหนือจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.
yasassi so yakkhānañca adhipati → yasassiso yakkhānaṁ ādhipati (bj) | mahārājā → magārājā (pts)ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้ทรงยศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Yakkhānañca adhipati, ‘kuvero’ iti nāmaso;
yakkhānañca adhipati → yakkhānaṁ ādhipati (sya-all, pts) nāmaso ramatī → nāma so ramati (pts) | nāmaso → nāṣāmadhipati rājā kuvera iti nāmataඃ sarvayakṣādhipo rājā rākṣasīhi saha rakṣatu yakṣa rākṣasa rakṣitaඃ ((mahāvastu)) (bj note)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าท้าวกุเวร ทรงเป็นหัวหน้าของพวกยักษ์ มียักษ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
yakkheheva → yakkhehi (bj, sya-all, pts) | yakkhehi → Bmr Gr yakkheh'; eva. (pts note)ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าวกุเวรจะมีมาก แต่มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าวกุเวรและโอรสเหล่านั้น ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.
vītasāradaṁ → vītāsāradaṁ (pts)พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;
vandanti → vadanti (pts)ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
vademase → vademhase (sya-all)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’, ‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotaman’ti.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj, sya-all); phāsuvihārayāti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนั้น เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย

Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā.
pariyāputā → pariyāpuṭā (mr) | vā → (pts) | samattāpariyāputā → pariyāpuṭā (bj: kām) | pariyāputā → pariyāpuṭā (cck: ka.) | suggahitā → Sd suggahītā; Bmr K sugahitā. (pts note) | pariyāputā → Bmr K pariyāpuṭā. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้ใดก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้เรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้จนจบครบบริบูรณ์แล้ว Tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj, sya-all) | nāginī → nāgī vā (bj: machasaṁ) | vā → -3 Scd Gr omit. (pts note) | nipannaṁ → Bmr nippaṇṇaṁ vā upanippajjeyya. (pts note)หากว่าอมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นคนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่า จะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินไป ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้นอนอยู่ Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์นั้นไม่พึงได้สักการะ หรือความเคารพ ในหมู่ บ้านหรือในนิคมของข้าพระพุทธเจ้า Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā.
nāma → (pts) | Āḷakamandāya → Bmr K Āḷakamandāya; Bmr K Gr add nāma. (pts note) | rāja-dhāniyā → Bmr ṭhāniyā. (pts note)ไม่พึงได้พื้นที่บ้าน หรือที่อยู่ในราชธานีชื่อว่า อาฬกมันทาของข้าพระพุทธเจ้า Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ.ไม่อาจเข้าสมาคมของพวกยักษ์ของข้าพระพุทธเจ้า Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ.
anāvayhampi → anavayhampi (bj) | anāvayhampi naṁ → anavayhampi (sya-all) | naṁ → K omits. (pts note)อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายไม่พึงทำอาวาหมงคลหรือวิวาหมงคลกับ อมนุษย์นั้น Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ.อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายด่าอมนุษย์นั้นด้วยคำด่าที่ตรงตัวเต็มปาก เต็มคำ Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ.
rittampissa → rittam pi (pts)อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงเอาบาตรเปล่าครอบศีรษะอมนุษย์นั้น Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงผ่าศีรษะอมนุษย์นั้นออกเป็น ๗ เสี่ยง

Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
ruddhā → ruddā (bj, pts1ed) | ruddhā → ruddā (pts) | ruddhā → ruddā (cck: sī. pī.)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้นไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟัง ผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā.
mahācorā → corā (sya-all)เหมือนมหาโจรทั้งหลายในแว่นแคว้นของพระราชาผู้ครอง แคว้นมคธ Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.มหาโจรเหล่านั้นไม่เชื่อฟังพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังเสนาบดี ของพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของพระราชาผู้ครองแคว้น มคธ Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มหาโจรเหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ ฉันใด

Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
santi → santi hi (sya-all) | ruddhā rabhasā → ruddā rubhasā (pts) | mahārājānaṁ → mahārānaṁ (pts)มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์ เหล่านั้น ไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังผู้ช่วย เสนาบดีของท้าวมหาราช Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็น ศัตรูของท้าวมหาราช ฉันนั้นเหมือนกัน Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj, sya-all)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์ผู้ใดผู้หนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็น คนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับ ใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินอยู่ ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นอนอยู่ Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียน ต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.
muñcatīti → muñcatīyi (pts)‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้ เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ ยอมปล่อย’

Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?ยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์ คือใคร

Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;คือ อินทะ ๑ โสมะ ๑ วรุณะ ๑ ภารทวาชะ ๑ ปชาบดี ๑ Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.จันทนะ ๑ กามเสฏฐะ ๑ กินนุฆัณฑุ ๑ นิฆัณฑุ ๑

Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;ปนาทะ ๑ โอปมัญญะ ๑ เทวสูตะ ๑ มาตลิ ๑ Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.
janesabho → janosabho (sya-all) | naḷo rājā janesabho → naḷorājā janosabho (sya-all) | janesabho → janosabho (cck: syā.)จิตตเสนะ ๑ คันธัพพะ ๑ นโฬราชา ๑ ชโนสภะ ๑

Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;
guḷo → gulo (sya-all) | guḷo sivako mucalindo → gulo sīvako mucalido (pts)สาตาคิระ ๑ เหมวตะ ๑ ปุณณกะ ๑ กรติยะ ๑ คุฬะ ๑ Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
sivako → sīvako (bj) | sīvako → sivako (bj: machasaṁ)สิวกะ ๑ มุจลินทะ ๑ เวสสามิตตะ ๑ ยุคันธระ ๑

Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;
supparodho ca → suppagedho ca (bj, sya-all, pts1ed) | supparodho → suppagedho (bj, sya-all, pts) | ca → supparodho ca (bj: machasaṁ) | ca → suppagedho ca (cck: sī. syā. pī.) hiri netti → hirī nettī (pts) | netti → hirī nettī (cck: sī. pī.)โคปาละ ๑ สุปปเคธะ ๑ หิริ ๑ เนตติ ๑ มันทิยะ ๑ Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
pañcālacaṇḍo āḷavako pajjunno sumano → pañcālacando ālavako pajuṇṇo (sya-all) | āḷavako → ālavako (pts) pajjunno → pajjanno (bj); pajuṇṇo (sya-all) | pajjunno → pajjanno (bj) | pajjanno → pajjunno (bj: machasaṁ)ปัญจาลจันทะ ๑ อาฬวกะ ๑ ปชุนนะ ๑ สุมนะ ๑ สุมุขะ ๑ Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.
maṇi māṇivaro → maṇi mānicaro (sya-all, pts1ed) | dadhimukho → dadhīmukho (bj) | māṇivaro → māṇi caro (bj); mānicaro (pts) | māṇivaro → maṇi mānicaro (cck: syā. pī.) serīsako → serissako (bj, pts1ed) | serīsako saha → serissako sahā (pts) | serissako → serīsako (bj: machasaṁ)ทธิมุขะ ๑ มณิ ๑ มานิจระ ๑ ทีฆะ ๑ รวมทั้งเสรีสกะด้วย

Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:พุทธบริษัท พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ยอมปล่อย’

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj, sya-all, pts)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อ คุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ บัดนี้ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายขอทูลลากลับ เพราะ มีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำมาก พระพุทธเจ้าข้า”

“Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā”ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาราชทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดเวลา ที่สมควร ณ บัดนี้เถิด”

Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj)ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ลุกจากที่ประทับถวายอภิวาทพระผู้มี พระภาค กระทำประทักษิณแล้วอันตรธาน(หายตัว)ไป ณ ที่นั้นเอง Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsūti.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all); sārāṇīyaṁ kathaṁ (pts)แม้พวกยักษ์ เหล่านั้นก็ลุกจากที่นั่ง บางพวกก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกสนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็น ที่ระลึกถึงกันกับพระผู้มีพระภาคแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประนมมือ ไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประกาศ ชื่อและโคตรแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกอันตรธานไปเสียเฉย ๆ ณ ที่ นั้นเอง

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.ภาณวารที่ ๑ จบ

2. Dutiyabhāṇavāraภาณวารที่ ๒

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi:เมื่อราตรีนั้นล่วงไป พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมา ตรัสว่า “imaṁ, bhikkhave, rattiṁ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj) | pabbataṁ → (sya-all)“ภิกษุทั้งหลาย ตลอดราตรีนี้ ท้าวมหาราชทั้ง ๔ องค์วางยามรักษาการณ์ไว้ ทั้ง ๔ ทิศ วางกองกำลังไว้ทั้ง ๔ ทิศ วางหน่วยป้องกันไว้ทั้ง ๔ ทิศ ด้วยกองทัพ ยักษ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพคนธรรพ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพกุมภัณฑ์หมู่ใหญ่ และด้วย กองทัพนาคหมู่ใหญ่ เมื่อราตรีนั้นผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้ สว่างไสวทั่วภูเขาคิชฌกูฏแล้ว เข้าไปหาเราถึงที่อยู่ ไหว้เราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
mayā → mama (bj) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all)ยักษ์เหล่านั้น บางพวกไหว้เราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกสนทนาปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับเราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวก ประนมมือมาทางที่เราอยู่ นั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งเฉย ณ ที่สมควร

Ekamantaṁ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṁ etadavoca:ภิกษุทั้งหลาย ท้าวเวสวัณมหาราชประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā …pe… santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā.‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยักษ์ชั้นสูงที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค ก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นกลางที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นต่ำที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใส พระผู้มีพระภาคก็มี Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โดยมาก ยักษ์ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค เลย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti … surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti.เพราะพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการ ฆ่าสัตว์ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ทรงแสดง ธรรมเพื่องดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการ พูดเท็จ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็น เหตุแห่งความประมาท Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā … appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā.แต่โดยมาก พวกยักษ์ไม่งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ไม่งดเว้น จากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ไม่งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ไม่งดเว้น จากการพูดเท็จ ไม่งดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่ง ความประมาท Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ.การที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่อการงดเว้นนั้นจึงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของยักษ์เหล่านั้น Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj, sya-all)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสาวกของพระผู้มีพระภาค ที่อาศัยเสนาสนะอันเป็นป่าละเมาะและป่าทึบ อันสงัด มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึก น้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นสถานที่ทำการลับของมนุษย์ ควรแก่การหลีกเร้น Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā’ti.พวกยักษ์ชั้นสูงผู้อาศัยอยู่ในป่านั้นที่ไม่เลื่อมใสในพระธรรม วินัยของพระผู้มีพระภาคนี้ก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคทรงเรียน มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อให้ยักษ์เหล่านั้นเลื่อมใส เพื่อคุ้มครอง เพื่อ รักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า’ Adhivāsesiṁ kho ahaṁ, bhikkhave, tuṇhībhāvena.ภิกษุทั้งหลาย เรารับนิมนต์ด้วยอาการดุษณี Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi:
me → maṁ (sya-all)ลำดับนั้น ท้าวเวสวัณมหาราช ทราบอาการที่เรารับแล้วจึงได้กล่าวมนต์เครื่อง รักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ในเวลานั้นว่า

‘Vipassissa ca namatthu, cakkhumantassa sirīmato;
ca → (bj, sya-all) | ca namatthu → nam atthu (pts)“ขอนอบน้อมพระวิปัสสีพุทธเจ้า ผู้มีพระจักษุ มีพระสิริ Sikhissapi ca namatthu, sabbabhūtānukampino.
ca → (bj, sya-all) | sikhissapi ca namatthu → sikhissa pi nam atthu (pts)ขอนอบน้อมพระสิขีพุทธเจ้า ผู้ทรงอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั่วหน้า

Vessabhussa ca namatthu, nhātakassa tapassino;
ca → (bj)ขอนอบน้อมพระเวสสภูพุทธเจ้า ผู้ทรงชำระกิเลส มีความเพียร Namatthu kakusandhassa, mārasenāpamaddino.
mārasenāpamaddino → mārasenappamaddino (bj)ขอนอบน้อมพระกกุสันธพุทธเจ้า ผู้ทรงย่ำยีมารและกองทัพมาร

Koṇāgamanassa namatthu, brāhmaṇassa vusīmato;ขอนอบน้อมพระโกนาคมนพุทธเจ้า ผู้มีบาปอันลอยแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์ Kassapassa ca namatthu, vippamuttassa sabbadhi.ขอนอบน้อมพระกัสสปพุทธเจ้า ผู้หลุดพ้นในที่ทั้งปวง

Aṅgīrasassa namatthu, sakyaputtassa sirīmato;ขอนอบน้อมพระอังคีรสพุทธเจ้า ผู้ศากยบุตร ผู้มีพระสิริ Yo imaṁ dhammaṁ desesi, sabbadukkhāpanūdanaṁ.
dhammaṁ desesi → dhammamadesesi (bj)ผู้ทรงแสดงธรรมนี้ อันเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวง

Ye cāpi nibbutā loke, yathābhūtaṁ vipassisuṁ;อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่าใดเป็นผู้ดับกิเลสแล้วในโลก ทรงเห็นแจ้งแล้วตามความเป็นจริง Te janā apisuṇātha, mahantā vītasāradā.พระพุทธเจ้าเหล่านั้นเป็นผู้ไม่ส่อเสียด เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

Hitaṁ devamanussānaṁ, yaṁ namassanti gotamaṁ;เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายนอบน้อมพระพุทธเจ้า ผู้โคตมโคตรพระองค์ใด Vijjācaraṇasampannaṁ, mahantaṁ vītasāradaṁ.ทรงเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

Yato uggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj)พระสุริยะ คือพระอาทิตย์ มีมณฑลใหญ่ ขึ้นทางทิศใด Yassa cuggacchamānassa, saṁvarīpi nirujjhati;เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น กลางคืนก็หายไป Yassa cuggate sūriye, “divaso”ti pavuccati.
sūriye divasoti → suriye divaso ti (bj)และเมื่อพระอาทิตย์ขึ้น เรียกกันว่ากลางวัน

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;ในที่ที่พระอาทิตย์ขึ้นนั้นมีห้วงน้ำลึก คือ มหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ Evaṁ taṁ tattha jānanti, “samuddo saritodako”.
taṁ → naṁ (bj)ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

Ito “sā purimā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano;คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันออกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Gandhabbānaṁ adhipati, “dhataraṭṭho”ti nāmaso;
adhipati dhataraṭṭhoti → ādhipati dhataraṭṭho iti (bj)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าธตรฐ ทรงเป็นหัวหน้าของพวกคนธรรพ์ มีคนธรรพ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, gandhabbehi purakkhato.ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าวธตรฐจะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าวธตรฐและพระโอรสเหล่านั้น เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.
tasmā → tassā (cck)ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายเคยถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yena petā pavuccanti, pisuṇā piṭṭhimaṁsikā;ชนทั้งหลายผู้ส่อเสียด ผู้นินทาคนลับหลัง เป็นผู้ฆ่าสัตว์ Pāṇātipātino luddā, corā nekatikā janā.
luddā → ḷuddā (bj)เป็นนายพราน เป็นโจร เป็นคนตลบตะแลง ตายแล้ว เขาบอกให้นำออกไปทางทิศใด

Ito “sā dakkhiṇā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano;คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศใต้จากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Kumbhaṇḍānaṁ adhipati, “virūḷho” iti nāmaso;
adhipati → ādhipati (bj)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรุฬหะ ทรงเป็นหัวหน้าพวกกุมภัณฑ์ มีกุมภัณฑ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, kumbhaṇḍehi purakkhato.ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าววิรุฬหะจะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าววิรุฬหะและพระโอรสเหล่านั้น เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ใหญ่ยิ่ง ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระองค์ทั้งหลายถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yattha coggacchati sūriyo, ādicco maṇḍalī mahā;
sūriyo → suriyo (bj)พระสุริยะ คือพระอาทิตย์ มีมณฑลใหญ่ ตกทางทิศใด Yassa coggacchamānassa, divasopi nirujjhati;เมื่อพระอาทิตย์ตก กลางวันก็หายไป Yassa coggate sūriye, “saṁvarī”ti pavuccati.
sūriye saṁvarīti → suriye saṁvarī ti (bj)และเมื่อพระอาทิตย์ตก เรียกกันว่ากลางคืน

Rahadopi tattha gambhīro, samuddo saritodako;ในที่ที่พระอาทิตย์ตกนั้น มีห้วงน้ำลึก คือมหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ Evaṁ taṁ tattha jānanti, samuddo saritodako.
taṁ → naṁ (bj) saritodako → sāritodako (bj)ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

Ito “sā pacchimā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano;คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันตกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Nāgānañca adhipati, “virūpakkho”ti nāmaso;
nāgānañca adhipati virūpakkhoti → nāgānaṁ ādhipati virūpakkho iti (bj)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรูปักษ์ ทรงเป็นหัวหน้าของพวกนาค มีนาคแวดล้อม Ramatī naccagītehi, nāgeheva purakkhato.ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าววิรูปักษ์จะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าววิรูปักษ์ และโอรสเหล่านั้น ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Yena uttarakuruvho, mahāneru sudassano;
uttarakuruvho → uttarakurū rammā (bj)อุตตรกุรุทวีปเป็นรมณียสถาน มีภูเขาหลวงชื่อสิเนรุ แลดูงดงาม ตั้งอยู่ทางทิศใด Manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā.พวกมนุษย์ซึ่งเกิดในอุตตรกุรุทวีปนั้น ไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นของตน ไม่ถือครอง

Na te bījaṁ pavapanti, nāpi nīyanti naṅgalā;มนุษย์เหล่านั้น ไม่ต้องหว่านพืช ไม่ต้องนำไถออกไถ Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ, paribhuñjanti mānusā.
akaṭṭhapākimaṁ → akaṭṭhāpākimaṁ (bj)หมู่มนุษย์บริโภคข้าวสาลี อันผลิผลในที่ที่ไม่ต้องไถ

Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ, sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ;พวกเขาหุงข้าวสาลีอันไม่มีรำ ไม่มีแกลบ บริสุทธิ์ มีกลิ่นหอม มีเมล็ดเป็นข้าวสาร Tuṇḍikīre pacitvāna, tato bhuñjanti bhojanaṁ.บนเตาอันปราศจากควันและถ่าน แล้วบริโภคโภชนะจากที่นั้น

Gāviṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;พวกเขาใช้แม่โคแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Pasuṁ ekakhuraṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.ใช้สัตว์เลี้ยงแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Itthiṁ vā vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;
itthiṁ vā → itthi (bj)ใช้หญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Purisaṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.ใช้ชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Kumāriṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ;ใช้เด็กหญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่ Kumāraṁ vāhanaṁ katvā, anuyanti disodisaṁ.ใช้เด็กชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

Te yāne abhiruhitvā, sabbā disā anupariyāyanti;
anupariyāyanti → anupariyanti (bj)พระสนมทั้งหลายของท้าวมหาราชนั้น ก็ขึ้นสู่ยานเหล่านั้น Pacārā tassa rājino.ตามห้อมล้อมไปทุกทิศ

Hatthiyānaṁ assayānaṁ, dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ;ยานช้าง ยานม้า ยานทิพย์ Pāsādā sivikā ceva, mahārājassa yasassino.ปราสาท และวอ บังเกิดแก่ท้าวมหาราชผู้มียศ

Tassa ca nagarā ahu, antalikkhe sumāpitā;ท้าวเธอทรงมีเมืองหลายเมือง ที่สร้างในอากาศ Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā, nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.
nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā → nāṭapuriyā parakusitanāṭā (bj)คือ เมืองอาฏานาฏา เมืองกุสินาฏา เมืองปรกุสินาฏา เมืองนาฏปริยา เมืองปรกุสิฏนาฏา

Uttarena kasivanto, janoghamaparena ca;
kasivanto → kapivanto (bj)ทางทิศเหนือ มีเมืองกปีวันตะ และมีอีกเมืองหนึ่งชื่อชโนฆะ Navanavutiyo ambaraambaravatiyo, āḷakamandā nāma rājadhānī.อีกเมืองหนึ่งชื่อนวนวติยะ และมีอีกเมืองหนึ่งชื่ออัมพรอัมพรวติยะ มีราชธานีชื่ออาฬกมันทา

Kuverassa kho pana mārisa, mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ท้าวกุเวรมหาราช มีราชธานีชื่อวิสาณา Tasmā kuvero mahārājā, “Vessavaṇo”ti pavuccati.ฉะนั้น มหาชนจึงเรียกท้าวกุเวรมหาราชว่า ‘ท้าวเวสวัณ’

Paccesanto pakāsenti, tatolā tattalā tatotalā;ยักษ์ชื่อตโตลา ชื่อตัตตลา ชื่อตโตตลา Ojasi tejasi tatojasī, sūro rājā ariṭṭho nemi.
tatojasī → tatojasi (bj)ชื่อโอชสี ชื่อเตชสี ชื่อตโตชสี ชื่อสุระ ชื่อราชา ชื่อสูโรราชา ชื่ออริฏฐะ ชื่อเนมิ ชื่ออริฏฐเนมิ ต่างทำหน้าที่หาข่าวและประกาศให้ทราบ

Rahadopi tattha dharaṇī nāma, yato meghā pavassanti;ในวิสาณาราชธานีนั้น มีห้วงน้ำชื่อธรณี ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดเมฆ Vassā yato patāyanti, sabhāpi tattha sālavatī nāma.
sālavatī → bhagalavatī (bj)เกิดฝนตก ในวิสาณาราชธานีนั้น มีสภาชื่อภคลวดี

Yattha yakkhā payirupāsanti, tattha niccaphalā rukkhā;เป็นที่ประชุมของพวกยักษ์ มีต้นไม้ทั้งหลาย ผลิผลเป็นนิจ Nānā dijagaṇā yutā, mayūrakoñcābhirudā;
nānā dijagaṇā yutā mayūrakoñcābhirudā → nānādijagaṇāyutā mayurakoñcābhirudā (bj)ดารดาษด้วยหมู่นกชนิดต่าง ๆ มีเสียงร้องของนกยูง นกกะเรียน Kokilādīhi vagguhi.และเสียงขับกล่อมจากนกดุเหว่า เป็นต้น

Jīvañjīvakasaddettha, atho oṭṭhavacittakā;
jīvañjīvakasaddettha → jīvajīvaka saddettha (bj) oṭṭhavacittakā kukkuṭakā → uṭṭhavacittakā kukutthakā (bj)ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงร้องของนกชีวัญชีวกะ และนกโอฏฐวจิตตกะ Kukkuṭakā kuḷīrakā, vane pokkharasātakā.มีไก่ป่า ในสระบัวมีปูทอง และนกชื่อโปกขรสาตกะ

Sukasāḷika saddettha, daṇḍamāṇavakāni ca;
sukasāḷika saddettha daṇḍamāṇavakāni → sukasālikasaddettha daṇḍamānavakāni (bj)ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงนกแก้ว นกสาลิกา และหมู่นกทัณฑมาณวะ Sobhati sabbakālaṁ sā, kuveranaḷinī sadā.
kuveranaḷinī → kuveranalinī (bj)สระบัวของท้าวกุเวรนั้น จึงงามตลอดกาลทุกเมื่อ

Ito “sā uttarā disā”, iti naṁ ācikkhatī jano;คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศเหนือจากภูเขาสิเนรุนี้ไป Yaṁ disaṁ abhipāleti, mahārājā yasassi so.ซึ่งเป็นทิศที่ ท้าวมหาราชผู้ทรงยศองค์นั้นอภิบาลอยู่

Yakkhānañca adhipati, “kuvero” iti nāmaso;
yakkhānañca adhipati → yakkhānaṁ ādhipati (bj)ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าท้าวกุเวร เป็นหัวหน้าของพวกยักษ์ มียักษ์แวดล้อม Ramatī naccagītehi, yakkheheva purakkhato.
ramatī → ramati (bj)ทรงโปรดปรานด้วยการร่ายรำและการขับร้อง ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

Puttāpi tassa bahavo, ekanāmāti me sutaṁ;‘แม้โอรสของท้าวกุเวรจะมีมาก แต่มีพระนามเดียวกัน Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā.
asīti → asītiṁ (bj)คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

Te cāpi buddhaṁ disvāna, buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;ท้าวกุเวรและโอรสเหล่านั้น ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ Dūratova namassanti, mahantaṁ vītasāradaṁ.พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

Namo te purisājañña, namo te purisuttama;ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด Kusalena samekkhasi, amanussāpi taṁ vandanti;ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์ Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso, tasmā evaṁ vademase.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

“Jinaṁ vandatha gotamaṁ, jinaṁ vandāma gotamaṁ;ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า ‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’ พวกอมนุษย์ตอบว่า ‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’ Vijjācaraṇasampannaṁ, buddhaṁ vandāma gotaman”ti.ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
phāsuvihārāya → phāsuvihārāyāti (bj)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏา- นาฏิยะนั้น เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj) | vā → vā paduṭṭhacitto (bj)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้ใดก็ตามไม่ว่าจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้เรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้จนจบครบบริบูรณ์แล้ว หากว่า อมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นคนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตร คนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของ คนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่า จะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินไป ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้นอนอยู่ Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์นั้นไม่พึงได้สักการะ หรือความเคารพ ในหมู่ บ้านหรือในนิคมของข้าพระพุทธเจ้า Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā.ไม่พึงได้พื้นที่บ้าน หรือที่อยู่ในราชธานีชื่อว่า อาฬกมันทาของข้าพระพุทธเจ้า Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ.ไม่อาจเข้าสมาคมของพวกยักษ์ของข้าพระพุทธเจ้า Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ.
anāvayhampi → anavayhampi (bj)อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายไม่พึงทำอาวาหมงคลและวิวาหมงคลกับ อมนุษย์นั้น Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ.
pi → Bmr Gr Sum-Br omit. (pts note)อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายด่าอมนุษย์นั้นด้วยคำด่าที่ตรงตัวเต็มปาก เต็มคำ Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ.
pi → So SS K Gr Sum; Bmr pi 'ssa; Gr (note) ādittham pi 'ssa for rittam pi. (pts note)อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงเอาบาตรเปล่าครอบศีรษะอมนุษย์นั้น Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงผ่าศีรษะอมนุษย์นั้นออกเป็น ๗ เสี่ยง

Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
ruddā → So SS Bm Gr Sum-Scd; Br K Gr (note) Sum-Br ruddhā. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้นไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā.
mahā-corā → So Sc Bmr; Sdt K Gr omit mahā. (pts note)เหมือนมหาโจรทั้งหลายในแว่นแคว้นของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.มหาโจรเหล่านั้นไม่เชื่อฟังพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟัง เสนาบดีของพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มหาโจรเหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของ พระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ฉันใด

Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti.
santi → santi hi (bj) | santi → So Bmr; SS K add hi. (pts note)มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้น ไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟัง ผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช ฉันนั้นเหมือนกัน Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā …pe… gandhabbo vā gandhabbī vā …pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā …pe… nāgo vā nāgī vā …pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā upagaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya.
nāgī → nāginī (bj) | upagaccheyya → anugaccheyya (bj)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์ผู้ใดผู้หนึ่งไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็น คนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินอยู่ ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นอนอยู่ Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า “ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.
gaṇhāti → Bmr gaṇhati, and below. (pts note)‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ ไม่ยอมปล่อย’

Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?ยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์ คือใคร

Indo somo varuṇo ca, bhāradvājo pajāpati;คือ อินทะ ๑ โสมะ ๑ วรุณะ ๑ ภารทวาชะ ๑ ปชาบดี ๑ Candano kāmaseṭṭho ca, kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.
kinnughaṇḍu → kinnighaṇḍu (bj) | kinnighaṇḍu → indraඃ somaඃ sūryaඃ varuṇaඃ prajāpatiඃ bhāradvājaඃ śrī śānaśca nandanaඃ kāmaśreṣṭhaඃ kunikaṇṭho .......... nikaṇṭhakaඃ trīśuli caiva mātaliඃ citrasenaśca gandharvaඃ nararājo jinarśabhaඃ hātāgirir haimavataඃ pūrṇakaඃ khadira kovidhaඃ gopāla yakṣo āṭavako paṁcālagaṇḍā sumukho diso yakṣaඃ saparijanaඃ ((lalinavistara)) (bj note)จันทนะ ๑ กามเสฏฐะ ๑ กินนุฆัณฑุ ๑ นิฆัณฑุ ๑

Panādo opamañño ca, devasūto ca mātali;ปนาทะ ๑ โอปมัญญะ ๑ เทวสูตะ ๑ มาตลิ ๑ Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho.
naḷo → So St Bm K Gr; Scd Gr (note) Nalo. (pts note)จิตตเสนะ ๑ คันธัพพะ ๑ นโฬราชา ๑ ชโนสภะ ๑

Sātāgiro hemavato, puṇṇako karatiyo guḷo;
gulo → Bmr Gr Guḷo. (pts note)สาตาคิระ ๑ เหมวตะ ๑ ปุณณกะ ๑ กรติยะ ๑ คุฬะ ๑ Sivako mucalindo ca, vessāmitto yugandharo.
sivako → sīvako (bj) | Sīvako → Br Gr (note) Sivako. (pts note)สิวกะ ๑ มุจลินทะ ๑ เวสสามิตตะ ๑ ยุคันธระ ๑

Gopālo supparodho ca, hiri netti ca mandiyo;
Suppagedho → So Scd K Gr (note); St Suppagodho; Bmr Gr (note) Suparodho; Gr (text) Suppagedo. (pts note) hirī → So St Gr; Scd Br K Hiri; Bm Hīri. (pts note) | Nettī → Bmr Netti. (pts note) | Mandiyo → Br Mandiyyo. (pts note)โคปาละ ๑ สุปปเคธะ ๑ หิริ ๑ เนตติ ๑ มันทิยะ ๑ Pañcālacaṇḍo āḷavako, pajjunno sumano sumukho;
Ālavako → Bmr Āḷavako. (pts note) pajjunno → pajjanno (bj) | Pajjunno → K Pajuṇṇo. (pts note) | Sumano → So SS Bmr Gr; K omits; Bmr divide after Sumukho (pts note)ปัญจาลจันทะ ๑ อาฬวกะ ๑ ปชุนนะ ๑ สุมนะ ๑ สุมุขะ ๑ Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako saha.
māṇivaro → mānī caro (bj) | Mānicaro → Bmr Gr (note) Sum-Br Māṇivaro. (pts note) serīsako → serissako (bj) | Serissako → So SS Gr Sum-Scd; Bmr K Serisako; Gr (note) Seriyako; Sum-Br Serīsako. (pts note) | sahā → So SS Gr: Bmr K saha. (pts note)ทธิมุขะ ๑ มณิ ๑ มานิจระ ๑ ทีฆะ ๑ รวมทั้งเสรีสกะด้วย

Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ:พุทธบริษัท พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า “ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ยอมปล่อย’

Ayaṁ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.
kho → kho sā (bj) | phāsuvihārāya → phāsuvihārāyā ti (bj)ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อ คุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā’ti.ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ บัดนี้ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายขอทูลลากลับ เพราะ มีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำมาก พระพุทธเจ้าข้า’ ‘Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā’ti.เราได้กล่าวว่า ‘มหาราช ทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด’

Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.
mahārājā → mahārājāno (bj) | Mahārājā → Bmr Mahārājāno. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ลุกจากที่ประทับ ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.แม้พวกยักษ์เหล่านั้นก็ลุกจากที่นั่ง บางพวกก็ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all)บางพวกสนทนา ปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับเราแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu.บางพวกประนมมือมาทางที่เราอยู่แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu.บางพวกประกาศ ชื่อและโคตรแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsu.
tatthevantaradhāyiṁsu → tatthevantaradhāyiṁsuti (bj) | antaradhāyiṁsu → So St K; Scd Bm Gr -sūti. Sd adds Paṭhamakabhāṇavāraṁ; Bmr Paṭhama-bhāṇavāraṁ. (pts note) | Yakkha-senāya → The whole introduction is here repeated. (pts note) | purima-peyyālena → So SS; K So yeva purimo peyyālo vitthāretabbo. (pts note) | rakkhā → 11 is here repeated. (pts note)บางพวกอันตรธานไปเสียเฉย ๆ ณ ที่ นั้นเอง

Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.
āṭānāṭiyaṁ → āṭānātiyaṁ (pts)จงเล่าเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ.จงทรงจำมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏา- นาฏิยะไว้ Atthasaṁhitā, bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti.
Atthasaṁhitā → atthasañhitāyaṁ (sya-all); atthasaṁhitāyaṁ (pts1ed) | atthasaṁhitā → atthasañhitāyaṁ (sya-all) | rakkhāya → rakkāya (pts) | atthasaṁhitā → atthasaṁhitāya (bj: syā) | Atthasaṁhitā → atthasaṁhitāyaṁ (cck: syā.) | yaṁ → So K; SS saṁhitāya; Bmr omit yam. (pts note) | rakkhā → Sc Ātānāṭiyaṁ rakkhaṁ. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ประกอบด้วยประโยชน์ เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้วแล

Āṭānāṭiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.อาฏานาฏิยสูตรที่ ๙ จบ