Dīgha Nikāya 8ทีฆนิกาย

Mahāsīhanādasutta๘ มหาสีหนาทสูตร

Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā uruññāyaṁ viharati kaṇṇakatthale migadāye.
uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (pts) | ujuññāyaṁ → uruññāyaṁ (bj: sīmu) | kaṇṇakatthale → kaṇṇathale (bj: sīmu) | uruññāyaṁ → ujuññāyaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Ujuññāyaṁ → Sc Ujukāyā; Sm Ujuṁñāyam; St Ujañāyaṁ; BB Ujuñāyaṁ. (pts note) | Kaṇṇakatthale → Sct Gr Kannakatthale. (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กัณณกถล มฤคทายวัน เขตเมือง อุชุญญา

Atha kho acelo kassapo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.ครั้งนั้น อเจลกัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค สนทนากับพระองค์พอคุ้น เคยแล้ว Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | aṭṭhāsi → atthāsi (pts) | sammodanīyaṁ → sammodaniyaṁ (bj: machasaṁ) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ)ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ทูลถามว่า

“sutaṁ metaṁ, bho gotama:
sutammetaṁ → sutametaṁ (bj: sīmu)“ท่านพระโคดม ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti.
lūkhājīviṁ → Sd adds taṁ. (pts note)‘พระสมณโคดมทรงตำหนิตบะทุกชนิด ทรงคัดค้านและชี้โทษผู้บำเพ็ญตบะทั้งปวงว่า เป็นผู้มีอาชีวะเศร้าหมองโดยส่วนเดียว’ Ye te, bho gotama, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti, kacci te bhoto gotamassa vuttavādino, na ca bhavantaṁ gotamaṁ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṁ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati?
cānudhammaṁ → ca anudhammaṁ (sya-all) | bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | bho → BB bhoto. (pts note)สมณพราหมณ์ที่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระ สมณโคดมทรงตำหนิตบะทุกชนิด ทรงคัดค้านและชี้โทษผู้บำเพ็ญตบะทั้งปวงว่าเป็น ผู้มีอาชีวะเศร้าหมองโดยส่วนเดียว’ ชื่อว่าพูดตรงตามที่ท่านพระโคดมตรัสไว้ ไม่ ชื่อว่ากล่าวตู่ท่านพระโคดมด้วยคำเท็จหรือ ชื่อว่าเป็นผู้พูดอย่างสมเหตุสมผลหรือ ไม่มีบ้างหรือที่คำเล่าลืออันชอบธรรมนั้นจะเป็นเหตุที่ควรตำหนิได้ Anabbhakkhātukāmā hi mayaṁ bhavantaṁ gotaman”ti.
ti → Comp. A. iii. 57; M. i. 368, 482. (pts note)เพราะพวก ข้าพระองค์ไม่ประสงค์จะกล่าวตู่ท่านพระโคดมเลย”

“Ye te, kassapa, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo sabbaṁ tapaṁ garahati, sabbaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosati upavadatī’ti, na me te vuttavādino, abbhācikkhanti ca pana maṁ te asatā abhūtena.
abbhācikkhanti → abbhācikkhanti na (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “กัสสปะ สมณพราหมณ์ที่กล่าวว่า ‘พระสมณโคดมทรงตำหนิตบะทุกชนิด ทรงคัดค้านและชี้โทษผู้บำเพ็ญตบะทั้งปวงว่า เป็นผู้มีอาชีวะเศร้าหมองโดยส่วนเดียว’ ไม่ถือว่าพูดตรงตามที่เราพูด ทั้งไม่ถือว่า กล่าวตู่เราด้วยคำเท็จ Idhāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | atikkanta-mānusakena → BB mānussakena, and below. (pts note) | pe → All MSS. omit. (pts note) | uppannaṁ → BB upapannaṁ, and below. (pts note)ด้วยอาศัยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ เราจึงเห็นบุคคลผู้ บำเพ็ญตบะบางคนในโลกนี้มีอาชีวะเศร้าหมอง หลังจากตายแล้ว ไปบังเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรกก็มี Idha panāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ lūkhājīviṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ.
upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | pe → BB omit thrice. (pts note)ไปบังเกิดในสุคติโลกสวรรค์ก็มี

Idhāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ appadukkhavihāriṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ.
idhāhaṁ → idāhaṁ (bj) | upapannaṁ → uppannaṁ (pts) | idāhaṁ → idhapanāhaṁ (bj: syā)ด้วยอาศัยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ เราเห็นบุคคลผู้บำเพ็ญ ตบะบางคนในโลกนี้อยู่เป็นทุกข์เพราะบุญน้อย หลังจากตายแล้วไปบังเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรกก็มี Idha panāhaṁ, kassapa, ekaccaṁ tapassiṁ appadukkhavihāriṁ passāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ.
upapannaṁ yohaṁ → uppannaṁ yo haṁ (pts)ไปบังเกิดในสุคติโลกสวรรค์ก็มี Yohaṁ, kassapa, imesaṁ tapassīnaṁ evaṁ āgatiñca gatiñca cutiñca upapattiñca yathābhūtaṁ pajānāmi, sohaṁ kiṁ sabbaṁ tapaṁ garahissāmi, sabbaṁ vā tapassiṁ lūkhājīviṁ ekaṁsena upakkosissāmi upavadissāmi?
yohaṁ → sohaṁ (sya-all) | sabbaṁ vā tapassiṁ → sabbantapassiṁ (sya-all) | vā → (pts) | āgatiñ → SS agatiñ. (pts note) | uppattiñ → BB upapattiñ. (pts note) | sabbaṁ → BB add vā. Sd BB te bhindantā. See i. 2. 26. (pts note)เรารู้การมา การไป การจุติ และการบังเกิดของคนเหล่านั้นตามความเป็นจริงอย่างนี้ ไฉนเราจักตำหนิตบะ ทุกชนิด หรือคัดค้านและชี้โทษผู้บำเพ็ญตบะทั้งปวงว่า เป็นผู้มีอาชีวะเศร้าหมองโดย ส่วนเดียวเล่า

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā paṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā. Te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni.
vālavedhirūpā te bhindantā → vāḷavedhirūpā vobhindantā (bj) | paṇḍitā → paṇḍita (pts) | te bhindantā → vobhindantā (pts) | vobhindantā → te bhindantā (bj: machasaṁ)กัสสปะ มีสมณพราหมณ์บางพวกเป็นบัณฑิต ทรงภูมิปัญญา มักโต้ แย้ง มีท่าทางดังขมังธนู พวกเขาดูเหมือนจะกำจัดทิฏฐิได้ด้วยปัญญา Tehipi me saddhiṁ ekaccesu ṭhānesu sameti, ekaccesu ṭhānesu na sameti.
sameti → samenti (sya-all) | sameti yaṁ te → samenti yante (sya-all) | sameti → samenti (bj: syā) | sameti → samenti (bj: syā)สมณพราหมณ์ เหล่านั้นมีทรรศนะตรงกับเราในบางเรื่อง ไม่ตรงกันกับเราในบางเรื่อง Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti, mayampi taṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts) | ekaccaṁ → yantekacce (sya-all: sī.) | vadenti → BB vadanti eight times; SS here a, then seven times e. (pts note)บางประเด็นที่ พวกเขาว่าดี แม้เราก็ว่าดี Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti, mayampi taṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts)บางประเด็นที่พวกเขาว่าไม่ดี แม้เราก็ว่าไม่ดี Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti, mayaṁ taṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts)บางประเด็น ที่พวกเขาว่าดี แต่เราว่าไม่ดี Yaṁ te ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti, mayaṁ taṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts)บางประเด็นที่พวกเขาว่าไม่ดี แต่เราว่าดี

Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti, parepi taṁ ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj, sya-all, pts)บางประเด็นที่เราว่าดี สมณพราหมณ์พวกอื่นก็ว่าดี Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti, parepi taṁ ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti.
vadanti → vadenti (bj)บางประเด็นที่เราว่าไม่ดี สมณพราหมณ์พวกอื่นก็ว่าไม่ดี Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘na sādhū’ti, pare taṁ ekaccaṁ vadanti ‘sādhū’ti.
pare → parepi (bj, sya-all, pts) | vadanti → vadenti (bj)บางประเด็นที่เราว่าดี สมณพราหมณ์พวกอื่นกลับ ว่าไม่ดี Yaṁ mayaṁ ekaccaṁ vadema ‘sādhū’ti, pare taṁ ekaccaṁ vadanti ‘na sādhū’ti.
pare → parepi (bj) | vadanti → vadenti (bj) | sādhūti → BB invert these clauses. (pts note)บางประเด็นที่เราว่าไม่ดี สมณพราหมณ์พวกอื่นกลับว่าดี

1. Samanuyuñjāpanakathāว่าด้วยการไล่เลียงสอบสวน

Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi:กัสสปะ เราเข้าไปหาสมณพราหมณ์เหล่านั้นแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘yesu no, āvuso, ṭhānesu na sameti, tiṭṭhantu tāni ṭhānāni.
sameti → samenti (sya-all) | āvuso → avuso (pts)‘ผู้มีอายุ เรื่องที่ทำให้พวกเรามีวัตรปฏิบัติไม่ตรงกันจงงดไว้ Yesu ṭhānesu sameti, tattha viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:
sameti → samenti (sya-all)แต่ในเรื่องที่ตรงกัน วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวน เปรียบเทียบศาสดากับศาสดา หมู่สาวกกับหมู่สาวก ว่า

“ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
imesaṁ → Sm always imesam. (pts note) | nālam-ariyā → BB na alam, four times. (pts note) | kiṇhā → BB kaṇh-, four times. (pts note)ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็นอกุศลก็จัดว่าเป็นอกุศล ที่มีโทษก็จัดว่ามีโทษ ที่ไม่ควรเสพก็จัดว่าไม่ควรเสพ ที่ไม่ประเสริฐก็จัดว่าไม่ประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายชั่วก็ จัดว่าเป็นฝ่ายชั่ว Ko ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, samaṇo vā gotamo, pare vā pana bhonto gaṇācariyā”ti?
vā → (sya-all) | Gotamo → SS insert vā. (pts note)ใครเล่าที่ละธรรมเหล่านี้ได้เด็ดขาด พระสมณโคดมหรือว่า คณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:กัสสปะ เป็นไปได้ที่วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนจะพึงกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็นอกุศลก็จัดว่าเป็นอกุศล ที่มีโทษก็จัดว่า มีโทษ ที่ไม่ควรเสพก็จัดว่าไม่ควรเสพ ที่ไม่ประเสริฐก็จัดว่าไม่ประเสริฐ และที่เป็น ฝ่ายชั่วก็จัดว่าเป็นฝ่ายชั่ว Samaṇo gotamo ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyā’ti.พระสมณโคดมละธรรมเหล่านี้ได้เด็ดขาด หรือว่า คณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’ Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.ในเรื่องนั้นวิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวน อย่างนี้ โดยมากจะสรรเสริญพวกเราฝ่ายเดียวเท่านั้น

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:ยังมีอีก กัสสปะ วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนพวกเรา เปรียบ เทียบศาสดากับศาสดา หมู่สาวกกับหมู่สาวกว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็น กุศลก็จัดว่าเป็นกุศล ที่ไม่มีโทษก็จัดว่าไม่มีโทษ ที่ควรเสพก็จัดว่าควรเสพ ที่ ประเสริฐก็จัดว่าประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายดีก็จัดว่าเป็นฝ่ายดี Ko ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, samaṇo vā gotamo, pare vā pana bhonto gaṇācariyā’ti?
vā → (sya-all)ใครเล่าที่สมาทาน ประพฤติธรรมเหล่านี้ได้ครบถ้วน พระสมณโคดมหรือว่าคณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่น กันแน่’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:กัสสปะ เป็นไปได้ที่วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนจะพึงกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็นกุศลก็จัดว่าเป็นกุศล ที่ไม่มีโทษก็จัดว่า ไม่มีโทษ ที่ควรเสพก็จัดว่าควรเสพ ที่ประเสริฐก็จัดว่าประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายดีก็จัด ว่าเป็นฝ่ายดี Samaṇo gotamo ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyā’ti.พระสมณโคดมสมาทานประพฤติธรรมเหล่านี้ได้ครบถ้วน หรือว่า คณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’ Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
va → -1 Scdmt aham eva. (pts note)ในเรื่องนั้น วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวน อย่างนี้ โดยมากจะสรรเสริญพวกเราฝ่ายเดียวเท่านั้น

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ:ยังมีอีก กัสสปะ วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนพวกเรา เปรียบ เทียบศาสดากับศาสดา หมู่สาวกกับหมู่สาวกว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.
akusalā akusalasaṅkhātā → kusalā kusalasaṅkhātā (sya-all)‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็น อกุศลก็จัดว่าเป็นอกุศล ที่มีโทษก็จัดว่ามีโทษ ที่ไม่ควรเสพก็จัดว่าไม่ควรเสพ ที่ไม่ ประเสริฐ ก็จัดว่าไม่ประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายชั่วก็จัดว่าเป็นฝ่ายชั่ว Ko ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, gotamasāvakasaṅgho vā, pare vā pana bhonto gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti?
dhamme → dhammā (pts) | pare → BB apare. (pts note) | ti → Sd saṁgho. (pts note)ใครเล่าที่ละธรรม เหล่านี้ได้เด็ดขาด หมู่สาวกของพระสมณโคดมหรือว่าหมู่สาวกของคณาจารย์ผู้ เจริญเหล่าอื่นกันแน่’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:กัสสปะ เป็นไปได้ที่วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนจะพึงกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā akusalā akusalasaṅkhātā, sāvajjā sāvajjasaṅkhātā, asevitabbā asevitabbasaṅkhātā, na alamariyā na alamariyasaṅkhātā, kaṇhā kaṇhasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็นอกุศลก็จัดว่าเป็นอกุศล ที่มีโทษก็จัดว่า มีโทษ ที่ไม่ควรเสพก็จัดว่าไม่ควรเสพ ที่ไม่ประเสริฐก็จัดว่าไม่ประเสริฐ และที่เป็น ฝ่ายชั่วก็จัดว่าเป็นฝ่ายชั่ว Gotamasāvakasaṅgho ime dhamme anavasesaṁ pahāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti.หมู่สาวกของพระสมณโคดมละธรรมเหล่านี้ได้เด็ดขาด หรือว่าหมู่สาวกของคณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’ Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.
ha → SS vā. (pts note)ในเรื่องนั้น วิญญูชนเมื่อซักไซ้ ไล่เลียงสอบสวนอย่างนี้ โดยมากจะสรรเสริญพวกเราฝ่ายเดียวเท่านั้น

Aparampi no, kassapa, viññū samanuyuñjantaṁ samanugāhantaṁ samanubhāsantaṁ satthārā vā satthāraṁ saṅghena vā saṅghaṁ.ยังมีอีก กัสสปะ วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนพวกเรา เปรียบ เทียบศาสดากับศาสดา หมู่สาวกกับหมู่สาวกว่า ‘Ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็น กุศลก็จัดว่าเป็นกุศล ที่ไม่มีโทษก็จัดว่าไม่มีโทษ ที่ควรเสพก็จัดว่าควรเสพ ที่ ประเสริฐก็จัดว่าประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายดีก็จัดว่าเป็นฝ่ายดี Ko ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, gotamasāvakasaṅgho vā, pare vā pana bhonto gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti?
ti → SS saṁgho. (pts note)ใครเล่าที่สมาทาน ประพฤติธรรมเหล่านี้ได้ครบถ้วน หมู่สาวกของพระสมณโคดมหรือว่าหมู่สาวกของ คณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā evaṁ vadeyyuṁ:กัสสปะ เป็นไปได้ที่วิญญูชนเมื่อซักไซ้ไล่เลียงสอบสวนจะพึงกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ye imesaṁ bhavataṁ dhammā kusalā kusalasaṅkhātā, anavajjā anavajjasaṅkhātā, sevitabbā sevitabbasaṅkhātā, alamariyā alamariyasaṅkhātā, sukkā sukkasaṅkhātā.‘ธรรมของท่านเหล่านี้ส่วนใดที่เป็นกุศลก็จัดว่าเป็นกุศล ที่ไม่มีโทษก็จัดว่า ไม่มีโทษ ที่ควรเสพก็จัดว่าควรเสพ ที่ประเสริฐก็จัดว่าประเสริฐ และที่เป็นฝ่ายดีก็จัด ว่าเป็นฝ่ายดี Gotamasāvakasaṅgho ime dhamme anavasesaṁ samādāya vattati, yaṁ vā pana bhonto pare gaṇācariyasāvakasaṅghā’ti.
pare → All MSS insert vā. 3 SS saṁgho. (pts note)หมู่สาวกของพระสมณโคดมสมาทานประพฤติธรรมเหล่านี้ได้ครบถ้วน หรือว่าหมู่สาวกของคณาจารย์ผู้เจริญเหล่าอื่นกันแน่’ Itiha, kassapa, viññū samanuyuñjantā samanugāhantā samanubhāsantā amheva tattha yebhuyyena pasaṁseyyuṁ.ในเรื่องนั้น วิญญูชนเมื่อซักไซ้ ไล่เลียงสอบสวนอย่างนี้ โดยมากจะสรรเสริญพวกเราฝ่ายเดียวเท่านั้น

2. Ariyaaṭṭhaṅgikamaggaอริยมรรคมีองค์ ๘

Atthi, kassapa, maggo atthi paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati:
dakkhati → dakkhiti (bj); dākkhīti (pts1ed) | dakkhati → dakkhiti (cck: sī.) | yathā → SS insert vā. (pts note) | dakkhiti → Scmt dakkhīti; Sd dakkhiti here, below -īti; BB dakkhati (see M. i.566). (pts note)กัสสปะ มีทาง มีข้อปฏิบัติ ที่ผู้ปฏิบัติตามจะรู้เองเห็นเองว่า ‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’ti.‘พระ สมณโคดมตรัสถูกเวลา ตรัสคำจริง ตรัสอิงประโยชน์ ตรัสอิงธรรม ตรัสอิงวินัย’ Katamo ca, kassapa, maggo, katamā ca paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati:
ca → (bj) | dakkhati → dakkhiti (bj)กัสสปะ อะไรคือทาง อะไรคือข้อปฏิบัติ ที่ผู้ปฏิบัติตามจะรู้เองเห็นเองว่า ‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’ti?‘พระ สมณโคดมตรัสถูกเวลา ตรัสคำจริง ตรัสอิงประโยชน์ ตรัสอิงธรรม ตรัสอิงวินัย’ Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.มรรคมีองค์ ๘ อันประเสริฐเหล่านี้คือ Seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.สัมมาทิฏฐิ(เห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ(ดำริ ชอบ), สัมมาวาจา(เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ(กระทำชอบ), สัมมาอาชีวะ(เลี้ยงชีพ ชอบ), สัมมาวายามะ(พยายามชอบ), สัมมาสติ(ระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ(ตั้งจิต มั่นชอบ) Ayaṁ kho, kassapa, maggo, ayaṁ paṭipadā, yathāpaṭipanno sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhati ‘samaṇova gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī’”ti.
dakkhati → dakkhiti (bj) | dakkhati samaṇova → dakkhiti samaṇo va (pts)กัสสปะ นี้แลคือทาง คือข้อปฏิบัติที่ผู้ปฏิบัติตามจะรู้เองเห็นเองว่า พระ สมณโคดมตรัสถูกเวลา ตรัสคำจริง ตรัสอิงประโยชน์ ตรัสอิงธรรม ตรัสอิงวินัย”

3. Tapopakkamakathāว่าด้วยการหลีกบาปด้วยตบะ

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca imepi → etad avoca ime (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ อเจลกัสสปะกราบทูลว่า

“imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj, pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts) | Ime → BB add pi. (pts note) | ekesaṁ → BB etesaṁ thrice. (pts note)“ท่านพระ โคดม การบำเพ็ญตบะที่นับว่าเป็นสามัญคุณ และเป็นพรหมัญคุณ ของ สมณพราหมณ์แม้เหล่านี้ คือ Acelako hoti, muttācāro, hatthāpalekhano, naehibhaddantiko, natiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṁ, na uddissakataṁ, na nimantanaṁ sādiyati.
uddissakataṁ → uddissakaṭaṁ (bj, pts) | acelako → acelako ca (sya-all) | hatthāpalekhano naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṁ → hatthāvalekhano (sya-all) | Acelako → For this description of the Acelako, comp. M. i. 77, PP. iv. 24 etc. (pts note) | na-ehibhadantiko → BB bhaddantiko always. (pts note) | nimantanaṁ → So all seven MSS. Faus. at J. i. 116, etc., and Tr. loc. cit. ṇ. Old. C. vi. 21, etc., and Morris have n. (pts note)เป็นอเจลก(ประพฤติเปลือยกาย) ไม่มีมารยาท เลียมือ เขาเชิญให้ไปรับอาหารก็ไม่ไป เขาเชิญให้หยุดรับอาหารก็ไม่หยุด ไม่รับ อาหารที่เขาแบ่งไว้ ไม่รับอาหารที่เขาทำเจาะจง ไม่ยินดีอาหารที่เขาเชิญ So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṁ, na maṁsaṁ, na suraṁ, na merayaṁ, na thusodakaṁ pivati.
kaḷopimukhā → kalopimukhā (sya-all) | daṇḍamantaraṁ → daṇḍakamantaraṁ (sya-all) | paṭiggaṇhāti → patigaṇhāti (pts) | saṅkittīsu → saṁkittisu (pts) | suraṁ → sūram (pts) | patigaṇhāti → SS omit n. k. p. Child. spells khalopi. Tr. at Mil. 107 has khaḷopi, at M. i. 77 kaḷopi (as BB here. See his "Pāli Misc.," p. 60). Morris has khaḷopi. (pts note) | saṁkittisu → Sm BB samkittīsu. (pts note) | saṇḍa-saṇḍa-cārinī → Sm cārīni; Sc cāriti; BB carinī. (pts note) | pivati → Scmt pipati. (pts note)ไม่รับ อาหารจากปากหม้อ ไม่รับอาหารจากปากภาชนะ ไม่รับอาหารคร่อมธรณีประตู ไม่ รับอาหารคร่อมท่อนไม้ ไม่รับอาหารคร่อมสาก ไม่รับอาหารของคน ๒ คนที่กำลัง บริโภค ไม่รับอาหารของหญิงมีครรภ์ ไม่รับอาหารของหญิงผู้กำลังให้บุตรดื่มนม ไม่ รับอาหารของหญิงที่คลอเคลียชาย ไม่รับอาหารที่นัดแนะกันทำไว้ ไม่รับอาหารในที่ เลี้ยงสุนัข ไม่รับอาหารในที่มีแมลงวันไต่ตอมเป็นกลุ่ม ๆ ไม่กินปลา ไม่กินเนื้อ ไม่ ดื่มสุรา ไม่ดื่มเมรัย ไม่ดื่มยาดอง So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko … sattāgāriko vā hoti sattālopiko;
vā → va (pts)รับอาหารในเรือนหลังเดียว ยังชีพด้วยข้าวคำเดียว รับอาหารในเรือน ๒ หลัง ยังชีพด้วยข้าว ๒ คำ รับอาหารในเรือน ๗ หลัง ยัง ชีพด้วยข้าว ๗ คำ ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti … sattahipi dattīhi yāpeti;ยังชีพด้วยอาหารในถาดน้อย ๑ ใบ ยังชีพด้วยอาหารในถาด น้อย ๒ ใบ ยังชีพด้วยอาหารในถาดน้อย ๗ ใบ ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi āhāraṁ āhāreti … sattāhikampi āhāraṁ āhāreti. Iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
dvīhikampi → dvāhikampi (bj)กินอาหารที่เก็บไว้ค้างคืน ๑ วัน กินอาหารที่เก็บไว้ค้างคืน ๒ วัน กินอาหารที่เก็บไว้ค้างคืน ๗ วัน ถือการบริโภค อาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อ

Imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj, pts) | imepi → ime hi (pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts)การบำเพ็ญตบะที่นับว่าเป็นสามัญคุณและพรหมัญคุณของสมณพราหมณ์เหล่านั้น คือ Sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
nīvārabhakkho → nivārabhakkho (sya-all) | haṭabhakkho → niyāsabhakkho (sya-all) | kaṇabhakkho → hatabhakkho vā hoti kaṇṇabhakkho (sya-all)กินผักดองเป็นอาหาร กินข้าวฟ่างเป็นอาหาร กินลูกเดือย เป็นอาหาร กินกากข้าวเป็นอาหาร กินยางเป็นอาหาร กินสาหร่ายเป็นอาหาร กิน รำเป็นอาหาร กินข้าวตังเป็นอาหาร กินกำยานเป็นอาหาร กินหญ้าเป็นอาหาร กิน โคมัยเป็นอาหาร กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร บริโภคผลไม้หล่นยังชีพ

Imepi kho, āvuso gotama, tapopakkamā etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ sāmaññasaṅkhātā ca brahmaññasaṅkhātā ca.
etesaṁ → ekesaṁ (bj) | imepi → ime hi (pts) | etesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ → ekesaṁ samaṇabrāhmaṇānam (pts) | brahmaññasaṅkhātā → brāhmaññasaṁkhātā (pts)การบำเพ็ญตบะที่นับว่าเป็นสามัญคุณและพรหมัญคุณของสมณพราหมณ์เหล่านั้น คือ Sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṁsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhikampi dhāreti,
vāḷakambalampi → vālakambalampi (bj, sya-all, pts) | tirīṭānipi → tiriṭānipi (sya-all) | ajinampi → ajinānipi (sya-all, pts) | ulūkapakkhikampi → ulūkapakkhaṁpi (sya-all, pts) | paṁsukūlānipi → paṅsukūlāni pi (pts) | vākacīrampi → vākācīram pi (pts) | tirīṭāni → BB tiriṭāni. (pts note) | ajināni → So all MSS; Sum. ajinaṁ. (pts note) | ajinakkhipam → SS ajinakkhisaṁ. (pts note)นุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้าแกมกัน นุ่งห่มผ้าห่อศพ นุ่งห่ม ผ้าบังสุกุล นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้ นุ่งห่มหนังเสือ นุ่งห่มหนังเสือมีเล็บ นุ่งห่มผ้า คากรอง นุ่งห่มผ้าเปลือกปอกรอง นุ่งห่มผ้าผลไม้กรอง นุ่งห่มผ้ากัมพลผมมนุษย์ นุ่งห่มผ้ากัมพลขนสัตว์ นุ่งห่มผ้าขนปีกนกเค้า kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto,ถอนผมและหนวด คือ ถือการถอน ผมและหนวด ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto,
ubbhaṭṭhakopi → ubbhaṭṭhikopi (mr) | ubbhaṭṭhakopi → ubbhaṭṭhikopi (cck: ka.)ยืนอย่างเดียวไม่ยอมนั่ง ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto,เดินกระโหย่ง คือ ถือการเดินกระโหย่ง (เหยียบพื้นไม่เต็มเท้า) kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti,
kaṇṭakāpassayikopi → kaṇṭakapassayikopi (sya-all) | kaṇṭakāpassaye → kaṇṭakapassaye (sya-all) | kappeti → M. and PP. omit down to sāyatatiyakaṁ. (pts note)นอนบนหนาม phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti,
thaṇḍilaseyyampi → taṇḍilaseyyaṁpi (sya-all) | kappeti → Sct omit down to āpānako. (pts note)นอนบนแผ่นกระดาน นอนบนเนินดิน ekapassayikopi hotiนอน ตะแคงข้างเดียว rajojalladharo,
rajojalladharo abbhokāsikopi → rajojalladhare abbhokāsiko pi (pts)เอาฝุ่นคลุกตัว abbhokāsikopi hotiอยู่กลางแจ้ง yathāsanthatiko,นั่งบนอาสนะตามที่ปูไว้ vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto,
vikaṭabhojanānuyogamanuyutto apānakopi → vikaṭabhojanānuyogam anuyutto āpānako pi (pts)บริโภคคูถ คือ ถือการบริโภคคูถ apānakopi hoti apānakattamanuyutto,
apānakopi → āpānakopi (sya-all) | apānakattamanuyutto sāyatatiyakampi → āpānakamanuyutto sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all)ไม่ดื่มน้ำเย็น คือถือการไม่ดื่มน้ำเย็น sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharatī”ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakanti pi pāṭho (bj note)อาบน้ำวันละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ”

4. Tapopakkamaniratthakathāว่าด้วยการหลีกบาปด้วยตบะที่ไร้ประโยชน์

“Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
hatthāpalekhano → hatthāvalekhano (sya-all)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นอเจลก ไม่มีมารยาท เลียมือ ฯลฯ ถือการบริโภคอาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อเช่นนี้ Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā. Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all) | ārakāva → ārakā ca (sya-all) | va → Scmt ca . . . ca (thrice). (pts note)สีลสัมปทา จิตสัมปทา หรือปัญญาสัมปทาก็ยังไม่เป็นอันสมณพราหมณ์นั้นอบรมทำ ให้แจ้ง ที่แท้ เขายังห่างไกลจากสามัญคุณและพรหมัญคุณ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | avyāpajjhaṁ → BB abyāpajjaṁ (thrice). (pts note) | ca → SS omit ca, thrice. (pts note)ต่อเมื่อภิกษุเจริญเมตตา จิตอันไม่มีเวรไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.ภิกษุนี้เราเรียกว่า สมณะบ้าง ว่าพราหมณ์ บ้าง

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti, sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho cepi kassapa hoti (bj)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้กินผักดองเป็นอาหาร กินข้าวฟ่างเป็นอาหาร ฯลฯ กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร กินผลไม้หล่นยังชีพ Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all)สีลสัมปทา จิตสัมปทา หรือปัญญาสัมปทาก็ยังไม่เป็นอันสมณพราหมณ์นั้นอบรมทำให้แจ้ง Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
ārakāva → ārakā ca (sya-all)ที่แท้ เขายัง ห่างไกลจากสามัญคุณและพรหมัญคุณ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts)ต่อเมื่อภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวรไม่มี ความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้น ไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.ภิกษุนี้เราเรียกว่าสมณะบ้าง ว่า พราหมณ์บ้าง

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe…แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้าแกมกัน ฯลฯ sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all)อาบน้ำวัน ละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ Tassa cāyaṁ sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā.
cāyaṁ → vāyaṁ (sya-all)สีลสัมปทา จิตสัมปทา หรือปัญญาสัมปทาก็ยังไม่ เป็นอันสมณพราหมณ์นั้นอบรมทำให้แจ้ง Atha kho so ārakāva sāmaññā ārakāva brahmaññā.
ārakāva → ārakā ca (sya-all)ที่แท้ เขายังห่างไกลจากสามัญคุณและ พรหมัญคุณ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all) | abyāpajjaṁ mettacittaṁ → avyāpajjhaṁ mettacittam (pts)ต่อเมื่อภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวรไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.ภิกษุนี้เราเรียกว่าสมณะบ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง”

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ อเจลกัสสปะกราบทูลว่า “dukkaraṁ, bho gotama, sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan”ti.“ท่าน พระโคดม สามัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก”

“Pakati kho esā, kassapa, lokasmiṁ ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.
Pakati → Sd pakatikā; Scmt kacci nu (see 17). (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ข้อที่สามัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็น กิจที่ทำได้ยากเป็นเรื่องปกติในโลก Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นอเจลก ไม่มีมารยาท เลียมือ ฯลฯ ถือการบริโภคอาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อเช่นนี้ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (bj, sya-all, pts)ถ้าสามัญคุณหรือ พรหมัญคุณ ซึ่งถือว่าเป็นกิจที่ทำได้ยากแสนยากจักมีได้ด้วยการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการบำเพ็ญตบะดังกล่าวนี้แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.‘สามัญคุณเป็น กิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก’

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
vā → va (pts)เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดีแม้กระทั่งนางกุมภทาสีก็อาจจะทำสามัญคุณ และพรหมัญคุณนั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘handāhaṁ acelako homi, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmī’ti.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all)‘เอาเถอะ เราจะเป็นอเจลก ไม่มีมารยาท เลีย มือ ฯลฯ ถือการบริโภคอาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อเช่นนี้’

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā hoti brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all)เพราะสามัญคุณหรือพรหมัญคุณจักได้ชื่อว่าเป็นกิจที่ทำได้ยากแสนยาก ก็ต่อ เมื่อได้เว้นจากการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และจากการบำเพ็ญตบะเช่นนี้ ฉะนั้นจึง ควรกล่าวว่า ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.‘สามัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก’ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts)หาก ภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวรไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญา วิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.ภิกษุนี้เราเรียกว่าสมณะบ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti, sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → (bj)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้กินผักดองเป็นอาหาร กินข้าวฟ่างเป็นอาหาร ฯลฯ กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร กินผลไม้หล่นยังชีพ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all, pts)ถ้าสามัญคุณหรือ พรหมัญคุณ ซึ่งถือว่าเป็นกิจที่ทำได้ยากแสนยาก จักมีได้ด้วยการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการบำเพ็ญตบะดังกล่าวนี้แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.‘สามัญคุณเป็น กิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก’

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดี แม้กระทั่งนางกุมภทาสีก็อาจจะทำสามัญคุณ และพรหมัญคุณนั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘handāhaṁ sākabhakkho vā homi, sāmākabhakkho vā …pe… vanamūlaphalāhāro yāpemi pavattaphalabhojī’ti.
sāmākabhakkho vā → (bj) | pavattaphalabhojīti → pavittaphalabhojīti (bj) | vā → (sya-all, pts)‘เอาเถอะ เราจะกินผักดองเป็นอาหาร กิน ข้าวฟ่างเป็นอาหาร ฯลฯ กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร กินผลไม้หล่นยังชีพ’

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้าแกมกัน ฯลฯ อาบน้ำวัน ละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā abhavissa brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all)ถ้าสามัญคุณหรือพรหมัญคุณซึ่งถือว่าเป็นกิจที่ทำ ได้ยากแสนยาก จักมีได้ด้วยการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการบำเพ็ญตบะ ดังกล่าวนี้แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.‘สามัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็น กิจที่ทำได้ยาก’

Sakkā ca panetaṁ abhavissa kātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดี แม้กระทั่งนางกุมภทาสี ก็อาจจะทำสามัญคุณ และพรหมัญคุณนั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘handāhaṁ sāṇānipi dhāremi, masāṇānipi dhāremi …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmī’ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all) | sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto → sāyatatiyakam pi udakorohanānuyogam anuyogo (pts)‘เอาเถอะ เราจะนุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้า แกมกัน ฯลฯ อาบน้ำวันละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ’

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena sāmaññaṁ vā hoti brahmaññaṁ vā dukkaraṁ sudukkaraṁ, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all)เพราะสามัญคุณหรือพรหมัญคุณจักได้ชื่อว่าเป็นกิจที่ทำได้ยากแสนยาก ก็ต่อ เมื่อได้เว้นจากการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และจากการบำเพ็ญตบะเช่นนี้ ฉะนั้นจึง ควรกล่าวว่า ‘dukkaraṁ sāmaññaṁ dukkaraṁ brahmaññan’ti.‘สามัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก พรหมัญคุณเป็นกิจที่ทำได้ยาก’ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts)หาก ภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญา วิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.ภิกษุนี้เราเรียกว่าสมณะบ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง”

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ อเจลกัสสปะกราบทูลว่า “dujjāno, bho gotama, samaṇo, dujjāno brāhmaṇo”ti.“ท่าน พระโคดม สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก”

“Pakati kho esā, kassapa, lokasmiṁ ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ข้อที่สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ ยากเป็นเรื่องปกติในโลก Acelako cepi, kassapa, hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
muttācāro hatthāpalekhano → (bj) | hatthāpalekhano → hatthāvalekhano (sya-all)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นอเจลก ไม่มีมารยาท เลียมือ ฯลฯ ถือการบริโภคอาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อเช่นนี้ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
ca → (bj) | iminā → iminā ca (sya-all)ถ้าสมณะหรือพราหมณ์ซึ่งถือ ว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยากแสนยากจักมีได้ด้วยการปฏิบัติเพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการ บำเพ็ญตบะดังกล่าวนี้แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์ เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
paneso → panetaṁ (sya-all) | ñātuṁ → SS kātuṁ. (pts note)เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดีแม้กระทั่งนางกุมภทาสีก็อาจรู้จักสมณะและ พราหมณ์นั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘ayaṁ acelako hoti, muttācāro, hatthāpalekhano …pe… iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharatī’ti.
hatthāpalekhano → (bj); hatthāvalekhano (sya-all) | ayaṁ acelako hoti → ayaṁpi acelo (sya-all) | hoti → (pts) | acelako → BB add hoti. (pts note)‘ผู้นี้เป็นอเจลก ไม่มีมารยาท เลียมือ ฯลฯ ถือการ บริโภคอาหาร ๑๕ วันต่อ ๑ มื้อเช่นนี้’

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all)เพราะสมณะหรือพราหมณ์จักได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยากแสนยาก ก็ต่อเมื่อได้เว้น จากการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และจากการบำเพ็ญตบะเช่นนี้ ฉะนั้นจึงควรกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
Yato kho → yato ca kho (bj, mr) | yato → yato ca (bj) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts) | kho → yato ca kho (cck: ka.)หากภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่ มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะ อาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.
itipi → itipīti (bj)ภิกษุนี้เราเรียกว่า สมณะ บ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง

Sākabhakkho cepi, kassapa, hoti sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho cepi kassapa hoti (bj)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้กินผักดองเป็นอาหาร กินข้าวฟ่างเป็นอาหาร ฯลฯ กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร กินผลไม้หล่นยังชีพ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all)ถ้าสมณะหรือพราหมณ์ ซึ่งถือว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยากแสนยากจักมีได้ด้วยการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการ บำเพ็ญตบะดังกล่าวนี้แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์ เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
kumbhadāsiyāpi → kumbhadasiyā pi (pts)เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดีแม้กระทั่งนางกุมภทาสีก็อาจรู้จักสมณะและ พราหมณ์นั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘ayaṁ sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho …pe… vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī’ti.
sāmākabhakkho → sāmākabhakkho vā (bj) | vā hoti sāmākabhakkho → sāmāka bhakkho (pts)‘ผู้นี้กินผักดองเป็นอาหาร กินข้าวฟ่างเป็นอาหาร ฯลฯ กินเหง้าและผลไม้ป่าเป็นอาหาร กินผลไม้หล่นยังชีพ’

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all)เพราะสมณะหรือพราหมณ์จักได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยากแสนยาก ก็ต่อเมื่อได้เว้น จากการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และจากการบำเพ็ญตบะเช่นนี้ ฉะนั้นจึงควรกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
yato → yato ca (sya-all) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts)หากภิกษุเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะ อาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipi.ภิกษุนี้เราเรียกว่าสมณะ บ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง

Sāṇāni cepi, kassapa, dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all)แม้ถ้าสมณพราหมณ์เป็นผู้นุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้าแกมกัน ฯลฯ อาบน้ำ วันละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ Imāya ca, kassapa, mattāya iminā tapopakkamena samaṇo vā abhavissa brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, netaṁ abhavissa kallaṁ vacanāya:
iminā → iminā ca (sya-all) | abhavissa → BB Samaṇo vā abhavissa Brahmaṇo vā. (pts note)ถ้าสมณะหรือพราหมณ์ซึ่งถือว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก แสนยาก จักมีได้ด้วยการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และด้วยการบำเพ็ญตบะดังกล่าวนี้ แล้ว ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’

Sakkā ca paneso abhavissa ñātuṁ gahapatinā vā gahapatiputtena vā antamaso kumbhadāsiyāpi:
ca → All MSS. omit here. (pts note)เพราะคหบดีหรือบุตรคหบดีแม้กระทั่งนางกุมภทาสีก็อาจรู้จักสมณะและ พราหมณ์นั้นได้ด้วยกล่าวว่า ‘ayaṁ sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti …pe… sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharatī’ti.
sāyatatiyakampi → sāyaṁtatiyakaṁpi (sya-all)‘ผู้นี้นุ่งห่มผ้าป่าน นุ่งห่มผ้าแกมกัน ฯลฯ อาบน้ำ วันละ ๓ ครั้ง คือถือการลงอาบน้ำ’

Yasmā ca kho, kassapa, aññatreva imāya mattāya aññatra iminā tapopakkamena samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā dujjāno sudujjāno, tasmā etaṁ kallaṁ vacanāya:
imāya → imāya ca (sya-all) | iminā → iminā ca (sya-all)เพราะสมณะหรือพราหมณ์จักได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่รู้ได้ยากแสนยาก ก็ต่อเมื่อได้เว้น จากการปฏิบัติเล็ก ๆ น้อย ๆ และจากการบำเพ็ญตบะเช่นนี้ ฉะนั้นจึงควรกล่าวว่า ‘dujjāno samaṇo dujjāno brāhmaṇo’ti.‘สมณะเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก พราหมณ์เป็นผู้ที่รู้ได้ยาก’ Yato kho, kassapa, bhikkhu averaṁ abyāpajjaṁ mettacittaṁ bhāveti, āsavānañca khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
yato → yato ca (sya-all) | abyāpajjaṁ → abyāpajjhaṁ (sya-all, pts)หากภิกษุเจริญเมตตาจิตอัน ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ทำให้รู้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน Ayaṁ vuccati, kassapa, bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo itipī”ti.ภิกษุนี้เราเรียกว่า สมณะบ้าง ว่าพราหมณ์บ้าง”

5. Sīlasamādhipaññāsampadāความสมบูรณ์ด้วยศีลเป็นต้น

Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca:เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ อเจลกัสสปะทูลถามว่า “katamā pana sā, bho gotama, sīlasampadā, katamā cittasampadā, katamā paññāsampadā”ti?“ท่านพระ โคดม สีลสัมปทานั้นเป็นอย่างไร จิตสัมปทานั้นเป็นอย่างไร ปัญญาสัมปทานั้นเป็น อย่างไร”

“Idha, kassapa, tathāgato loke uppajjati arahaṁ, sammāsambuddho …pe…
sammāsambuddho → (bj) | pe → D. ii. 40-42. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “กัสสปะ ตถาคตอุบัติขึ้นมาในโลกนี้ เป็น พระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ ฯลฯ bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo sīlasampanno indriyesu guttadvāro satisampajaññena samannāgato santuṭṭho.เห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบท ประกอบด้วยกายกรรมและวจีกรรมอันเป็นกุศล มี อาชีวะบริสุทธิ์ สมบูรณ์ด้วยศีล คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย สมบูรณ์ด้วย สติสัมปชัญญะ(และ)เป็นผู้สันโดษ

Kathañca, kassapa, bhikkhu sīlasampanno hoti?ภิกษุชื่อว่าสมบูรณ์ด้วยศีลเป็นอย่างไร คือ Idha, kassapa, bhikkhu pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ละ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ วางทัณฑาวุธและศัสตราวุธ มีความละอาย มีความเอ็นดู มุ่งประโยชน์เกื้อกูลต่อสรรพสัตว์อยู่ Idampissa hoti sīlasampadāya …pe…
Sāmañña-phale → D. ii. 43-61 inclusive. (pts note)ข้อนี้จัดเป็นสีลสัมปทาของภิกษุอย่างหนึ่ง

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṁ kappenti.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, pts) | yathā → yathā yāva anucchedesu yathā (cck) Seyyathidaṁ—santikammaṁ paṇidhikammaṁ …pe… osadhīnaṁ patimokkho
paṇidhikammaṁ → (bj) | patimokkho → paṭimokkho (bj, pts) | pe → D. ii. 62. (pts note)ฯลฯ iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti. Idampissa hoti sīlasampadāya.
idampissa → idamassa (bj, pts)

Sa kho so, kassapa, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.
Sa kho so → ayaṁ kho (mr) | so → ayaṁ kho (cck: ka.)ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีลอย่างนี้ ย่อมไม่ประสบภัยอันตรายจากการสำรวมในศีล เลย Seyyathāpi, kassapa, rājā khattiyo muddhāvasitto nihatapaccāmitto na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ paccatthikato;
nihatapaccāmitto → nihitapaccāmitto (pts) | paccatthikato → BB paccattikato (and so at D. ii. 63). (pts note)เปรียบเหมือนกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกเป็นพระราชา กำจัดข้าศึกได้แล้ว ย่อม ไม่ประสบภัยอันตรายจากข้าศึกเลย evameva kho, kassapa, bhikkhu evaṁ sīlasampanno na kutoci bhayaṁ samanupassati, yadidaṁ sīlasaṁvarato.ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยอริยสีลขันธ์อย่างนี้ So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.ย่อม เสวยสุขอันไม่มีโทษในภายใน Evaṁ kho, kassapa, bhikkhu sīlasampanno hoti.
kho → (sya-all)กัสสปะ ภิกษุชื่อว่าสมบูรณ์ด้วยศีลเป็นอย่างนี้แล Ayaṁ kho, kassapa, sīlasampadā …pe…
kho → kho sā (sya-all, pts) | sā → BB omit. (pts note) | pe → D. ii. 64. (pts note)นี้ แลเป็นสีลสัมปทา ฯลฯ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → D. ii. 64-75. (pts note)บรรลุปฐมฌานอยู่ Idampissa hoti cittasampadāya …pe…
idampissa hoti cittasampadāya → (bj) | pe → D. ii. 77-79. (pts note) dutiyaṁ jhānaṁ …บรรลุทุติยฌานอยู่ tatiyaṁ jhānaṁ …
pe → D. ii. 79-81. (pts note)บรรลุตติยฌานอยู่ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.บรรลุ จตุตถฌานอยู่ Idampissa hoti cittasampadāya.
pe → D. ii. 81,82. (pts note) Ayaṁ kho, kassapa, cittasampadā.
kho → kho sā (bj, pts)นี้แลเป็นจิตสัมปทา

So evaṁ samāhite citte …pe…
so evaṁ samāhite citte → (sya-all) | citte → BB . . . pa . . . abhinīharati abhininnāmeti . . . pa . . . idam assa hoti paññā-sampadāya. (pts note)เมื่อมีจิตเป็นสมาธิอย่างนี้ ฯลฯ ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti …ภิกษุน้อมจิตไปเพื่อญาณทัสสนะ idampissa hoti paññāsampadāya …pe…
pe → D. ii. 85-98. (pts note)ฯลฯ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.รู้ชัด ว่า ... ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป Idampissa hoti paññāsampadāya. Ayaṁ kho, kassapa, paññāsampadā.
kho → kho sā (bj, pts) | paññāsampadā → pañañāsampadā (sya-all)นี้แลเป็นปัญญาสัมปทา

Imāya ca, kassapa, sīlasampadāya cittasampadāya paññāsampadāya aññā sīlasampadā cittasampadā paññāsampadā uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
sīlasampadāya → sīlasampadāya imāya ca (bj) | cittasampadāya → cittasampadāya imāya ca (bj)กัสสปะ สีลสัมปทา จิตสัมปทา และปัญญาสัมปทาอย่างอื่นที่ยอดเยี่ยม กว่าและประณีตกว่าสีลสัมปทา จิตสัมปทา และปัญญาสัมปทานี้ไม่มีอีกแล้ว

6. Sīhanādakathāว่าด้วยทรงบันลืออย่างองอาจดังพญาราชสีห์

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā sīlavādā.กัสสปะ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งพูดเรื่องศีล Te anekapariyāyena sīlassa vaṇṇaṁ bhāsanti.
sīlassa vaṇṇaṁ → sīlavaṇṇaṁ (sya-all)กล่าวสรรเสริญศีล มากมาย Yāvatā, kassapa, ariyaṁ paramaṁ sīlaṁ, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | bhīyyo → BB bhiyyo, and below. (pts note)ศีลอันยอดเยี่ยมมีเท่าไร เรายังไม่เห็นผู้จะทัดเทียมเราได้ในเรื่องนั้น จะไป หาผู้ที่ยิ่งกว่าเราจากไหนเล่า Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhisīlaṁ.
bhiyyo → bhīyyo (pts) | kho → SS omit atha kho, but all give it below. (pts note)ที่แท้ เราผู้เดียวเป็นผู้ล้ำเลิศในศีลอันยอดเยี่ยม คือ อธิศีล

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā.
tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all)กัสสปะ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งพูดเรื่องตบะที่กีดกันกิเลส Te anekapariyāyena tapojigucchāya vaṇṇaṁ bhāsanti.กล่าวสรรเสริญ ตบะที่กีดกันกิเลสมากมาย Yāvatā, kassapa, ariyā paramā tapojigucchā, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts)ตบะที่กีดกันกิเลสอย่างยอดเยี่ยมมีเท่าไร เรายังไม่เห็น ผู้จะทัดเทียมเราได้ในเรื่องนั้น จะไปหาผู้ที่ยิ่งกว่าเราจากไหนเล่า Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhijegucchaṁ.
bhiyyo → bhīyyo (pts)ที่แท้ เราผู้เดียว เป็นผู้ล้ำเลิศในตบะที่กีดกันกิเลสอันยอดเยี่ยม คืออธิเชคุจฉะ

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā paññāvādā.กัสสปะ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งพูดเรื่องปัญญา Te anekapariyāyena paññāya vaṇṇaṁ bhāsanti.กล่าวสรรเสริญปัญญาไว้ มากมาย Yāvatā, kassapa, ariyā paramā paññā, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts)ปัญญาอันยอดเยี่ยมมีเท่าไร เรายังไม่เห็นผู้จะทัดเทียมเราได้ในเรื่องนั้น จะไปหาผู้ที่ยิ่งกว่าเราจากไหนเล่า Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhipaññaṁ.
adhipaññaṁ → adhipaññā (bj, sya-all) | bhiyyo yadidaṁ adhipaññaṁ → bhīyyo yadidam adhipaññā (pts) | adhipaññā → SS paññāya; BB paññaṁ. (pts note)ที่แท้ เราผู้เดียวเป็นผู้ล้ำเลิศในปัญญาอันยอด เยี่ยม คืออธิปัญญา

Santi, kassapa, eke samaṇabrāhmaṇā vimuttivādā.กัสสปะ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งพูดเรื่องความหลุดพ้น Te anekapariyāyena vimuttiyā vaṇṇaṁ bhāsanti.กล่าวสรรเสริญ ความหลุดพ้นไว้มากมาย Yāvatā, kassapa, ariyā paramā vimutti, nāhaṁ tattha attano samasamaṁ samanupassāmi, kuto bhiyyo.
bhiyyo → bhīyyo (pts)ความหลุดพ้นอันยอดเยี่ยมมีเท่าไร เรายังไม่เห็นผู้จะ ทัดเทียมเราได้ในเรื่องนั้น จะไปหาผู้ที่ยิ่งกว่าเราจากไหนเล่า Atha kho ahameva tattha bhiyyo, yadidaṁ adhivimutti.
adhivimutti → adhimutti (bj) | bhiyyo yadidaṁ adhivimutti → bhīyyo yadidam adhimutti (pts)ที่แท้ เราผู้เดียวเป็นผู้ ล้ำเลิศในเรื่องความหลุดพ้น คืออธิวิมุตติ

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
aññatitthiyā → St adds riyo. (pts note)กัสสปะ เป็นไปได้ที่พวกปริพาชกอัญเดียรถีย์จะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘sīhanādaṁ kho samaṇo gotamo nadati, tañca kho suññāgāre nadati, no parisāsū’ti.
no → no ca (sya-all)‘พระ สมณโคดมทรงบันลือสีหนาท แต่ทรงบันลือในเรือนว่างเท่านั้น ไม่ทรงบันลือใน บริษัทเลย’ Te: ‘mā hevan’tissu vacanīyā.
assu → BB 'ssu. (pts note)ท่านพึงบอกพวกเขาว่า ‘Sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadatī’ti evamassu, kassapa, vacanīyā.
ca → ca nadati no ca suññāgāre (sya-all)‘พวกท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น พระสมณโคดม ทรงบันลือสีหนาทและทรงบันลือในบริษัทด้วย’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, kassapa, vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:กัสสปะ เป็นไปได้ที่พวกปริพาชกอัญเดียรถีย์จะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, visārado ca nadati, no ca kho naṁ pañhaṁ pucchanti …pe…‘พระสมณโคดมทรงบันลือสีหนาทและทรงบันลือในบริษัท พร้อมทั้งทรงบันลืออย่างองอาจ แต่เทวดาและมนุษย์ไม่ได้ทูลถามปัญหา ฯลฯ pañhañca naṁ pucchanti; no ca kho nesaṁ pañhaṁ puṭṭho byākaroti …pe…และเทวดาและมนุษย์ทูลถามปัญหา แต่พระองค์ก็ทรงตอบไม่ได้ ฯลฯ pañhañca nesaṁ puṭṭho byākaroti; no ca kho pañhassa veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti …pe…
veyyākaraṇena → byākaraṇena (sya-all) | byākaroti no ca kho → vyākaroti (pts)และพระองค์ทรงตอบได้ แต่ก็ทำให้ผู้ถามพอใจไม่ได้ ฯลฯ pañhassa ca veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti; no ca kho sotabbaṁ maññanti …pe…
veyyākaraṇena → byākaraṇena (sya-all)และพระองค์ทรงทำให้ผู้ถามพอใจได้ แต่พวกเขาก็ไม่สนใจฟัง ฯลฯ sotabbañcassa maññanti; no ca kho sutvā pasīdanti …pe…และพวก เขาสนใจฟัง แต่ก็ไม่เลื่อมใส ฯลฯ sutvā cassa pasīdanti; no ca kho pasannākāraṁ karonti …pe…
kho → kho pasannā (bj, sya-all)และพวกเขาเลื่อมใสแต่ก็ไม่แสดงออก ฯลฯ pasannākārañca karonti; no ca kho tathattāya paṭipajjanti …pe…และ พวกเขาแสดงออก แต่ก็ไม่ปฏิบัติตาม ฯลฯ tathattāya ca paṭipajjanti; no ca kho paṭipannā ārādhentī’ti.
ārādhentīti → All the MSS. are very confused throughout this intricate passage in which they omit all the spaces and pe's. (pts note)และพวกเขาปฏิบัติตาม แต่ก็ไม่ชื่นชม ยินดี’ Te: ‘mā hevan’tissu vacanīyā.ท่านพึงบอกพวกเขาว่า ‘Sīhanādañca samaṇo gotamo nadati, parisāsu ca nadati, visārado ca nadati, pañhañca naṁ pucchanti, pañhañca nesaṁ puṭṭho byākaroti, pañhassa ca veyyākaraṇena cittaṁ ārādheti, sotabbañcassa maññanti, sutvā cassa pasīdanti, pasannākārañca karonti, tathattāya ca paṭipajjanti, paṭipannā ca ārādhentī’ti evamassu, kassapa, vacanīyā.
pasannākārañca → pasannā ca pasannākāraṁ (bj, sya-all, pts) | ca → (sya-all) | assa → BB ca (omitting assa), both here and above. (pts note) | pasannākāraṁ → BB for p. c. p. k. have (here and above) pasannākārañ ca karonti. (pts note)‘พวกท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น พระสมณโคดมทรง บันลือสีหนาท ทรงบันลือในบริษัทและทรงบันลืออย่างองอาจ เทวดาและมนุษย์พา กันทูลถามปัญหา พระองค์ทรงตอบได้ พระองค์ทรงทำให้ผู้ถามพอใจได้ พวกเขาก็ สนใจฟัง ฟังแล้วก็เลื่อมใส เลื่อมใสแล้วก็แสดงออก แสดงออกแล้วก็ปฏิบัติตาม เมื่อปฏิบัติตามต่างก็ชื่นชมยินดี’

7. Titthiyaparivāsakathāว่าด้วยการอยู่ปริวาสของเดียรถีย์

Ekamidāhaṁ, kassapa, samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate.กัสสปะ ครั้งหนึ่งเราอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ Tatra maṁ aññataro tapabrahmacārī nigrodho nāma adhijegucche pañhaṁ apucchi.
apucchi → pucchi (bj, sya-all, pts) | tapabrahmacārī → te sabrahmacārī (sya-all); tapasabrahmacārī (pts) | nāma → nāma paribbājako (sya-all) | pucchi → BB apucchi. (The whole dialogue is given in D. xxv. See also Sum. 45). (pts note)เพื่อน พรหมจารีคนหนึ่งของท่านในกรุงราชคฤห์ชื่อนิโครธปริพาชก ได้ถามปัญหาเรื่อง ตบะที่กีดกันกิเลสอย่างยอดเยี่ยม Tassāhaṁ adhijegucche pañhaṁ puṭṭho byākāsiṁ.เมื่อเราตอบคำถาม Byākate ca pana me attamano ahosi paraṁ viya mattāyā”ti.
byākate → byākato (bj)เขาก็ปลื้มใจเป็นอย่างมาก”

“Ko hi, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā na attamano assa paraṁ viya mattāya?
paraṁ → SS na attamano aparam. (pts note)อเจลกัสสปะทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีใครเล่าที่ฟังธรรมของพระผู้มี พระภาคแล้วจะไม่ปลื้มใจ Ahampi hi, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā attamano paraṁ viya mattāya.
hi → (bj) | ahampi hi → ahaṁpi (sya-all, pts) | pi → BB add hi. (pts note)แม้ข้าพระองค์ได้ฟังธรรมของพระผู้มีพระภาคเองแล้วก็ยัง ปลื้มใจเป็นอย่างมาก Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคชัดเจน ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคชัดเจนไพเราะยิ่งนัก พระผู้มีพระภาคทรงประกาศธรรมแจ่มแจ้งโดยประการต่าง ๆ Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
pakāsito → desito (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam evaṁ (pts) | dakkhintīti → BB dakkhanti. (pts note) | evaṁ → BB eva. (pts note)เปรียบเหมือนบุคคล หงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่ผู้หลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดโดย ตั้งใจว่า ผู้มีตาดีจักเห็นรูปได้ Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca bhikkhusaṅghañca.ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พร้อมทั้งพระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะ Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชา พึงได้ อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาค”

“Yo kho, kassapa, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya.
āraddhacittā → āraddhacitta (pts) | Yo → SS Ye. (pts note) | añña-titthiya-pubbo → Sct pubbe. (pts note) | pabbajjaṁ → -8 Scd omit. (pts note) | āraddha-citta → S. xii. 17.17 adds parivuṭṭha-parivāsaṁ (read -vāsā). M.PṢ. p. 59 and M. i. 391 as here. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ ผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ประสงค์จะ บรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือน ล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จะให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุ Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.อนึ่ง ในเรื่องนี้เรา คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลด้วย”

“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhanti pabbajjaṁ, ākaṅkhanti upasampadaṁ, cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu, upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.
ākaṅkhanti → ākaṅkhantā (bj, pts); ākaṅkhati (sya-all) | aññatitthiyapubbā → aññatitthiyapubbo (sya-all) | parivasanti → parivasati (sya-all) | pabbājentu upasampādentu → pabbājenti upasampādenti (sya-all) | pabbajjaṁ → -10 SS omit. (pts note) | ākaṅkhantā → BB ākaṅkhanti twice. (pts note)เขากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ประสงค์จะ บรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ จะต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน หลังจาก ๔ เดือน ล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จะให้บรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุ ข้าพระองค์จักขออยู่ ปริวาส ๔ ปี หลังจาก ๔ ปีล่วงไปแล้ว เมื่อภิกษุพอใจก็จะให้บรรพชาอุปสมบทเป็น ภิกษุ”

Alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.
alattha upasampadaṁ → alatthūpasampadaṁ (bj, pts) | alatthūpasampadaṁ → BB alatth'; upa- . . . acir'; upa- (Childers, Trenckner, and Feer alattha). (pts note)อเจลกัสสปะได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาค Acirūpasampanno kho panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto na cirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
vihāsi → viharati (sya-all)เมื่อบวชแล้ว ไม่นาน จากไปอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มุ่งมั่นพระนิพพานอยู่ ไม่นาน นักก็ทำให้แจ้งที่สุดแห่งพรหมจรรย์ อันยอดเยี่ยม ที่เหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือน ไปบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความ เป็นอย่างนี้อีกต่อไป’ Aññataro kho panāyasmā kassapo arahataṁ ahosīti.
aññataro → aññataro ca (bj, pts)จึงเป็นอันว่า ท่านพระกัสสปะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระ อรหันต์ทั้งหลาย

Mahāsīhanādasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.มหาสีหนาทสูตรที่ ๘ จบ

Найдите Истину

{{results.variantsForLabel}}