Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → sataṁ (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี

Atha kho sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:ครั้งนั้นแล ภิกษุมากด้วยกันกลับจากบิณฑบาต ภายหลังเวลาอาหารแล้ว นั่งประชุมกันในอุปัฏฐานศาลาเกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า

“acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่น่าเป็นไปได้เลย Yāvañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṁsā”ti.
kāyagatāsati → kāyagatā sati (bj, sya-all, km, pts1ed) | sammāsambuddhena kāyagatāsati → sammāsambuddhen kāyagatā sati (sya-all) | kāyagatāsati → kāyagatā sati (cck: syā. kaṁ. pī.)เท่าที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธ ตรัสกายคตาสติที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มากนี้

Ayañca hidaṁ tesaṁ bhikkhūnaṁ antarākathā vippakatā hoti, atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → bhabavā sāyaṇhasamayaṁ patisallāṇā (pts) | hidaṁ → ayañca kho hidaṁ (bj: syā) | idaṁ → Si ayañ ca kho idaṁ Sky ayañcarahidaṁ. (pts note) | patisallāṇā → So Sky; Si paṭis-. (pts note)ข้อสนทนากันในระหว่างของภิกษุเหล่านั้น ค้างอยู่ เพียงเท่านี้แล ฯ ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสถานที่ทรงหลีกเร้นอยู่ในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลานั้น Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ครั้นแล้วจึงประทับนั่ง ณ อาสนะที่เขาแต่งตั้งไว้ แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเธอนั่งประชุมสนทนาเรื่องอะไรกัน และพวกเธอสนทนาเรื่องอะไรค้างอยู่ในระหว่าง ฯ

“Idha, bhante, amhākaṁ pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantānaṁ upaṭṭhānasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:ภิกษุเหล่านั้นทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ณ โอกาสนี้ พวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาต ภายหลังเวลาอาหารแล้ว นั่งประชุมกันในอุปัฏฐานศาลาเกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า ‘acchariyaṁ, āvuso, abbhutaṁ, āvuso.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริงไม่น่าเป็นไปได้เลย Yāvañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṁsā’ti.
bahulīkatā → bahulikatā (pts)เท่าที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธ ตรัสกายคตาสติที่ภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มากนี้ Ayaṁ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto”ti.
kho → (bj, sya-all, pts) | no → ayaṁ kho no (bj: sīmu, machasaṁ) | no → So Si; Sky kho. (pts note)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อสนทนากันในระหว่างของพวกข้าพระองค์ ได้ค้างอยู่เพียงเท่านี้ พอดีพระผู้มีพระภาคก็เสด็จมาถึง ฯ

“Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, kāyagatāsati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?
hoti → ekodibhoti (sya-all, km) | bahulīkatā → Sky add: sati kathaṁ bahulīkatā. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็กายคตาสติอันภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติมั่นเฉพาะหน้า So satova assasati satova passasati;
sato → satova (bj: sīmu, machasaṁ)เธอย่อมมีสติหายใจออกมีสติหายใจเข้า dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า หายใจออกยาว หรือเมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า หายใจเข้ายาว rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่า หายใจออกสั้น หรือเมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่า หายใจเข้าสั้น ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกอยู่ ว่าเราจักเป็นผู้กำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจออก ว่าเราจักเป็นผู้กำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจเข้า ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.สำเหนียกอยู่ ว่าเราจักระงับกายสังขาร หายใจออก ว่าเราจักระงับกายสังขาร หายใจเข้า Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
gehasitā → ye te gehasitā (pts1ed); ye gehassitā (ṭīkā) | ye → ye te (pts) | gehasitā → gehassitā (cck: ṭīkā)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | hoti → ekodī hoti (cck: sī.); ekodibhoti (cck: syā. kaṁ.) | ekodihoti → So Sky; Si ekodibhoti. Cf ekoḍikaroti infra at p. 111. (pts note)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evaṁ, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | evaṁ → evampi (bj, sya-all, pts) | kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (pts) | satiṁ → kāyagatā satiṁ (bj: machasaṁ) | kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (cck: syā. kaṁ. pī.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā ‘gacchāmī’ti pajānāti, ṭhito vā ‘ṭhitomhī’ti pajānāti, nisinno vā ‘nisinnomhī’ti pajānāti, sayāno vā ‘sayānomhī’ti pajānāti.
ṭhitomhīti → thito mhīti (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังเดิน หรือยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังยืน หรือนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังนั่ง หรือนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังนอน Yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānāti.หรือเธอทรงกายโดยอาการใดๆ อยู่ ก็รู้ชัดว่า กำลังทรงกายโดยอาการนั้นๆ Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | te → Si omits. (pts note)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all) | ajjhattameva → ajjhattam evā (pts)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในเวลาก้าวไปและถอยกลับ ในเวลาแลดูและเหลียวดู ในเวลางอแขนและเหยียดแขน ในเวลาทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในเวลาฉัน ดื่ม เคี้ยว และลิ้ม ในเวลาถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในเวลาเดิน ยืน นั่งนอนหลับ ตื่น พูด และนิ่ง Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts) | te → Si omits. (pts note)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียรส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุย่อมพิจารณากายนี้ แลข้างบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป ข้างล่างแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มด้วยของไม่สะอาดมีประการต่างๆ ว่า ‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāru (bj); nahārū (sya-all, km, pts1ed) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | nhāru → nahāru (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ti → Sky muttaṁ. (pts note)มีอยู่ในกายนี้ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอดไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด น้ำเหลือง เลือด เหงื่อมันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร

Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi pūrā nānāvihitassa dhaññassa, seyyathidaṁ—
putoḷi → mūtoḷi (bj); mūtolī (sya-all, km); mūtoḷī (pts1ed) | ubhatomukhā putoḷi → ubhato mukhā mūtoḷi (bj); ubhato mukhā mūtoḷī (pts) | mūtoḷi → putoḷi (bj: machasaṁ) | putoḷi → mūtoḷī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไถ้มีปากทั้ง ๒ ข้าง เต็มด้วยธัญญชาติต่างๆ sālīnaṁ vīhīnaṁ muggānaṁ māsānaṁ tilānaṁ taṇḍulānaṁ,ชนิด คือ ข้าวสาลี ข้าวเปลือก ถั่วเขียว ถั่วทอง งา และข้าวสาร tamenaṁ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya:บุรุษผู้มีตาดีแก้ไถ้นั้นออกแล้วพึงเห็นได้ว่า ‘ime sālī ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulā’ti;นี้ข้าวสาลี นี้ข้าวเปลือก นี้ถั่วเขียว นี้ถั่วทอง นี้งา นี้ข้าวสารฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
bhikkhu imameva → imam eva (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แล ข้างบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป ข้างล่างแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มด้วยของไม่สะอาด มีประการต่างๆ ว่า ‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.
nhāru → nahāru (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | aṭṭhimiñjā → Si aṭṭhimiñjaṁ. (pts note)มีอยู่ในกายนี้ ผม ขน เล็บ ฟัน หนังเนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด น้ำเหลือง เลือด เหงื่อ มันข้นน้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่งเป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่า เจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุย่อมพิจารณากายนี้ แลตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่โดยธาตุว่า ‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (sya-all, pts) | vāyodhātūti → vāyodhātu (pts)มีอยู่ในกายนี้ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม

Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṁ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa;
vibhajitvā → paṭivibhajitvā (sya1ed, sya2ed, km); paṭibhajitvā (pts1ed) | catumahāpathe → cātummahāpathe (bj, sya-all, km, pts1ed) | catumahāpathe bilaso vibhajitvā → cātummahāpathe vilaso paṭivibhajitvā (sya-all) | catumahāpathe → cātummahāpathe (pts) | vibhajitvā → paṭibhajitvā (pts) | cātummahāpathe → catumahāpathe (bj: machasaṁ) | bilaso → palaso (bj: syā) | vibhajitvā → paṭivibhajitvā (bj: syā, PTS) | catumahāpathe → cātummahāpathe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vibhajitvā → paṭivibhajitvā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bilaso → So Sk; Sy biḷaso; Si vilaso. (pts note) | paṭibhajitvā → So Sky; Si vibhajitvā. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนฆ่าโค หรือลูกมือของคนฆ่าโค ผู้ฉลาดฆ่าโคแล้วนั่งแบ่งเป็นส่วนๆ ใกล้ทาง ใหญ่ ๔ แยก ฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แล ตามที่ตั้งอยู่ ตามที่ดำรงอยู่ โดยธาตุว่า ‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (sya-all, pts)มีอยู่ในกายนี้ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียรส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all) | kāyagatāsatiṁ bhāveti → kāyagataṁ satiṁ bhaveti (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ ekāhamataṁ vā dvīhamataṁ vā tīhamataṁ vā uddhumātakaṁ vinīlakaṁ vipubbakajātaṁ.
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all, km); sīvathikāyaṁ (pts1ed) | sivathikāya → sīvathikāyaṁ (pts) | sivathikāya → sīvathikāya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้าอันตายได้วันหนึ่ง หรือสองวัน หรือสามวัน ที่ขึ้นพอง เขียวช้ำ มีน้ำเหลืองเยิ้ม So imameva kāyaṁ upasaṁharati:จึงนำเข้ามาเปรียบเทียบ กายนี้ว่า ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatīto’ti → etaṁ anatītoti (bj) | evaṁanatītoti tassa evaṁ → evamanatīto ti tessa eva (pts) | anatīto’ti → evaṁ anatītoti (bj: sīmu, machasaṁ) | evaṁanatīto’ti → etaṁ anatītoti (cck: sī.)แม้กายนี้แล ก็เหมือนอย่างนี้เป็นธรรมดา มีความเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงอย่างนี้ไปได้ Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.
ye → ye te (pts)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียรส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all); kāyagataṁ sataṁ (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ kākehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā khajjamānaṁ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṁ.
kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā → gijjhehi vā khajjamānaṁ suvānehi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā (si), gijjhehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ suvāṇehi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā (sya-all, km), gijjhehi vā khajjamānaṁ suvāṇehi vā khajjamānaṁ sigālehi vā (pts1ed) | sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts) | kākehi → kākehi vā khajjamānaṁ gijjhehi (sya-all) | kaṅkehi → suvaṇehi (pts) | suvāṇehi → sunakhehi (bj: sīmu, machasaṁ) | sigālehi → siṅgālehi (bj: machasaṁ, syā) | vā → gijjhehi vā khajjamānaṁ suvānehi vā khajjamānaṁ sigālehi vā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | suvaṇehi → So Si; Sky supāṇehi. (pts note) | sigālehi → Si singālehi. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า อันฝูงกาจิกกินอยู่บ้าง ฝูงแร้งจิกกินอยู่บ้าง ฝูงนกตะกรุมจิกกินอยู่บ้าง หมู่สุนัขบ้านกัดกินอยู่บ้าง หมู่สุนัขป่ากัดกินอยู่บ้าง สัตว์เล็กสัตว์น้อยต่างๆ ชนิดฟอนกินอยู่บ้าง So imameva kāyaṁ upasaṁharati:จึงนำเข้ามาเปรียบเทียบกายนี้ว่า ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.แม้กายนี้แล ก็เหมือนอย่างนี้ เป็นธรรมดา มีความเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงอย่างนี้ไปได้ Tassa evaṁ appamattassa …pe…
evaṁ → Here and subsequently, Si after appamattassa inserts pe, resuming at evam pi. (pts note)เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikasaṅkhalikaṁ samaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts) | aṭṭhikasaṅkhalikaṁ → aṭṭhisaṅkhalikaṁ (sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า ยังคุมเป็นรูปร่างอยู่ด้วยกระดูก มีทั้งเนื้อและเลือด เส้นเอ็นผูกรัดไว้... aṭṭhikasaṅkhalikaṁ nimmaṁsalohitamakkhitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…เห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า ยังคุมเป็นรูปร่างด้วยกระดูก ไม่มีเนื้อ มีแต่เลือดเปรอะเปื้อนอยู่ เส้นเอ็นยังผูกรัดไว้... aṭṭhikasaṅkhalikaṁ apagatamaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…เห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า ยังคุมเป็นรูปร่างด้วยกระดูก ปราศจากเนื้อ และเลือดแล้ว แต่เส้นเอ็นยังผูกรัดอยู่... aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni aññena hatthaṭṭhikaṁ aññena pādaṭṭhikaṁ aññena gopphakaṭṭhikaṁ aññena jaṅghaṭṭhikaṁ aññena ūruṭṭhikaṁ aññena kaṭiṭṭhikaṁ aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ.
aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ → aññena piṭṭhikaṇṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (si), aññena piṭṭhikaṇṭakaṭṭhikaṁ … aññena sīsakaṭāhaṁ (sya-all), aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇṭakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (pts1ed) | apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni → apagatanahārusambandhāni disā vidisā vikkhittāni (sya-all) | aññena gopphakaṭṭhikaṁ → (sya-all) | disāvidisāvikkhittāni → disāvidisāsu vikkhittāni (pts) | gopphakaṭṭhikaṁ aññena → (pts) | ūruṭṭhikaṁ → ūraṭṭhikaṁ (pts) | vikkhittāni → disā vidisā vikkhitoti (bj: syā) | ūraṭṭhikaṁ → ūruṭṭhikaṁ (bj: machasaṁ, syā) | piṭṭhikaṇṭhakaṁ → piṭaṭhiṭṭhikaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | sīsakaṭāhaṁ → visadisapadāni machasaṁ potthake dissante (bj note) | apagatasambandhāni → apagatanahārūsambandhāni (cck: syā. kaṁ.) | disāvidisāvikkhittāni → disāvidisāsu vikkhitāni (cck: sī. pī.) | gopphakaṭṭhikaṁ → aññena gopphakaṭṭhikanti idaṁ sī. syā. kaṁ. pī. potthakesu natthi (cck note) | kaṭiṭṭhikaṁ → aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇḍakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sīsakaṭāhaṁ → aññena kaṭaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhikaṇḍakaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vikkhittāni → Si vikkhitāni. (pts note) | kaṭiṭṭhikaṁ → Sky kaṭaṭṭhikaṁ. (pts note)เห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า เป็นท่อนกระดูก ปราศจากเส้นเอ็นเครื่องผูกรัดแล้ว กระจัดกระจายไปทั่วทิศต่างๆ คือ กระดูกมืออยู่ทางหนึ่ง กระดูกเท้าอยู่ทางหนึ่ง กระดูกแข้งอยู่ทางหนึ่ง กระดูกหน้าขาอยู่ทางหนึ่ง กระดูกสะเอวอยู่ทางหนึ่ง กระดูกสันหลังอยู่ทางหนึ่ง กระดูกซี่โครงอยู่ทางหนึ่ง กระดูกหน้าอกอยู่ทางหนึ่ง กระดูกแขนอยู่ทางหนึ่ง กระดูกไหล่อยู่ทางหนึ่ง กระดูกคออยู่ทางหนึ่ง กระดูกคางอยู่ทางหนึ่ง กระดูกฟันอยู่ทางหนึ่ง กะโหลกศีรษะอยู่ทางหนึ่ง So imameva kāyaṁ upasaṁharati:จึงนำเข้ามาเปรียบเทียบกายนี้ว่า ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.แม้กายนี้แล ก็เหมือนอย่างนี้เป็นธรรมดา มีความเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงอย่างนี้ไปได้ Tassa evaṁ appamattassa …pe…เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ—
sivathikāya → sīvathikāya (sya-all); sīvathikāyaṁ (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni …pe…
saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni → saṅkhavaṇṇūpanibhāni (bj) | saṅkhavaṇṇūpanibhāni → saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni (bj: machasaṁ) | saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni → saṅkhavaṇṇūpanibhāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เป็นแต่กระดูกสีขาวเปรียบดังสีสังข์... aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe…
puñjakitāni → puñjakajātāni aṭṭhikāni (pts) | puñjakitāni → puñjakajātāni (bj: syā) | puñjakajātāni → So Sy; Si puñjakitāni; Sk puñjānikāni. (pts note)เห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า เป็นท่อนกระดูก เรี่ยราดเป็นกองๆ มีอายุเกินปีหนึ่ง... aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni.เห็นศพที่เขาทิ้งในป่าช้า เป็นแต่กระดูก ผุเป็นจุณ So imameva kāyaṁ upasaṁharati:จึงนำเข้ามาเปรียบเทียบกายนี้ว่า ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
evaṁanatītoti → etaṁ anatītoti (bj)แม้กายนี้แล ก็เหมือนอย่างนี้เป็นธรรมดา มีความเป็นอย่างนี้ ไม่ล่วงอย่างนี้ไปได้ Tassa evaṁ appamattassa …เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... pe…... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)เธอยังกายนี้แล ให้คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยปีติและสุขเกิดแต่วิเวก ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ปีติ และสุขเกิดแต่วิเวกจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya, sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena na ca pagghariṇī;
sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍi (bj, sya-all, km); sāsassa nahāniyapiṇḍī (pts1ed) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (bj, sya-all, km); nahāniyacuṇṇāni (pts1ed) | nhāpako → nahāpako (bj, sya-all, km, pts1ed) | nhāpakantevāsī → nahāpakantevāsī (bj, sya-all) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (bj, pts) | phuṭā → phuṭṭhā (bj, sya-all); phutā (pts) | nhānīyacuṇṇāni ākiritvā → nahānīyacuṇṇāni ākīritvā (sya-all) | sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā → sāssa nahānīyapiṇḍi senhānuggatā senhaparetā (sya-all) | na → (sya-all) | pagghariṇī → paggharanī (sya-all) | nhāpako vā nhāpakantevāsī → nahāpako vānahāpakantevāsī (pts) | nhānīyacuṇṇāni → nahāniyacuṇṇāni (pts) | pagghariṇī evameva → paggharinī evam eva (pts) | nahāpako → nhāpako (bj: machasaṁ) | sāssa → sāyaṁ (bj: machasaṁ) | nhāpako → nahāpako (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nhānīyacuṇṇāni → nahānīyacuṇṇāni (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nhānīyapiṇḍi → sāssa nahānīyapiṇḍī (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paggharinī → Cf. Vol. II. p. 15. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพนักงานสรงสนาน หรือ ลูกมือของพนักงานสรงสนานผู้ฉลาด โรยจุณสำหรับสรงสนานลงในภาชนะสำริดแล้ว เคล้า ด้วยน้ำให้เป็นก้อนๆ ก้อนจุณสำหรับสรงสนานนั้น มียางซึม เคลือบ จึงจับกันทั้งข้างใน ข้างนอก และกลายเป็นผลึกด้วยยางฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุย่อมยังกายนี้แล ให้คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยปีติและสุขเกิดแต่วิเวก ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ปีติและสุขเกิดแต่วิเวกจะไม่ถูกต้อง Tassa evaṁ appamattassa …เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... pe…... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเข้าทุติยฌาน มีความผ่องใสแห่งใจภายใน มีความเป็นธรรมเอกผุดขึ้น เพราะสงบวิตกและวิจารไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติ และสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ So imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all)เธอยังกายนี้แล ให้คลุกเคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยปีติและสุขเกิด แต่สมาธิไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ปีติและสุขเกิดแต่สมาธิจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, udakarahado gambhīro ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ; devo ca na kālena kālaṁ sammā dhāraṁ anuppaveccheyya; atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
ubbhidodako → ubbhitodako (mr) | udakassa āyamukhaṁ → udakassāyamukhaṁ (bj, sya-all) | gambhīro → (sya-all) | tassa → (sya-all) | na → (sya-all) | tamhāva → tasmā (sya-all) | abhisandeyya parisandeyya → abhisanneyya parisanneyya (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all) | udakassāyamukhaṁ → udakassāyumukhaṁ (bj: PTS) | ubbhijjitvā → ubbhijitvā (bj: sīmu) | ubbhidodako → ubbhitodako (cck: syā. kaṁ. ka.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนห้วงน้ำพุ ไม่มีทางระบายน้ำทั้งในทิศตะวันออก ทั้งในทิศตะวันตก ทั้งในทิศเหนือ ทั้งในทิศใต้เลย และฝนก็ยังไม่หลั่งสายน้ำโดยชอบตามฤดูกาล ขณะนั้นแล ธารน้ำเย็นจะพุขึ้นจากห้วงน้ำนั้น แล้วทำห้วงน้ำนั้นเอง ให้คลุกเคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยน้ำเย็น ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งห้วงน้ำทุกส่วนนั้นที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง ฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุย่อมยังกายนี้แล ให้คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยปีติและสุข เกิดแต่สมาธิไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ปีติและสุขเกิดแต่สมาธิจะไม่ถูกต้อง Tassa evaṁ appamattassa …pe…เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลายแม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ti → Si omits words after vūpasamā, inserting pe. 2 Si omits words after virāgā, inserting pe. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเป็นผู้วางเฉยเพราะหน่ายปีติ มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย ย่อมเข้าตติยฌานที่พระอริยะเรียกเธอได้ว่า ผู้วางเฉย มีสติ อยู่เป็นสุขอยู่ So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → na nesaṁ (?) | abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | nippītikena sukhena → nippītisukhena (pts)เธอยังกายนี้แล ให้คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยสุข ปราศจากปีติ ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่สุขปราศจากปีติจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa;
abhisannāni parisannāni → abhisandāni parisandāni (mr) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj); sambandhāni (sya-all) | caggā → ca aggā (bj, sya-all) | antonimuggaposīni tāni → antonimmuggapositāni (sya-all) | paripphuṭāni → paripphutāni (sya-all, pts) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni → samvaddhāni udakā nuggatāni (pts) | sītena → (pts) | parisannāni → abhisandāni parisandāni (cck: ka.) | nāssa → na nesaṁ (cck: ?)ดูกร ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดอกบัวขาบ หรือดอกบัวหลวง หรือดอกบัวขาว แต่ละชนิด ในกอบัวขาบหรือในกอบัวหลวง หรือในกอบัวขาว เกิดแล้วในน้ำ เนื่องอยู่ในน้ำ ขึ้นตามน้ำ จมอยู่ในน้ำ อันน้ำเลี้ยงไว้ คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซึมซาบด้วยน้ำเย็นจนถึงยอดและเง่า ไม่มี เอกเทศไรๆ แห่งดอกบัวขาบ หรือดอกบัวหลวง หรือดอกบัวขาวทุกส่วนที่น้ำเย็นจะไม่ถูกต้อง ฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti.
abhisandeti parisandeti → abhisanneti parisanneti (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแลภิกษุย่อมยังกายนี้แล ให้คลุก เคล้า บริบูรณ์ ซาบซ่านด้วยสุขปราศจากปีติ ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่สุขปราศจากปีติจะไม่ถูกต้อง Tassa evaṁ appamattassa …pe…เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท ... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก ภิกษุเข้าจตุตถฌาน อันไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข เพราะละสุขละทุกข์ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆ ได้มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ So imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
nāssa → tassa (sya-all) | apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)เธอย่อมเป็นผู้นั่งเอาใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องแผ่ไปทั่วกายนี้แล ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง Seyyathāpi, bhikkhave, puriso odātena vatthena sasīsaṁ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṁ assa;
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts) | kāyassa → (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษนั่งเอาผ้าขาวคลุมตลอดทั้งศีรษะไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของบุรุษนั้นที่ผ้าขาวจะไม่ถูกต้อง ฉันใด evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ hoti.
apphuṭaṁ → apphutaṁ (sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุย่อมเป็นผู้นั่งเอาใจอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง แผ่ไปทั่วกายนี้แล ไม่มีเอกเทศไรๆ แห่งกายทุกส่วนของเธอที่ใจอันบริสุทธิ์ ผุดผ่องจะไม่ถูกต้อง Tassa evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ye gehasitā sarasaṅkappā te pahīyanti.เมื่อภิกษุนั้นไม่ประมาท มีความเพียร ส่งตนไปในธรรมอยู่อย่างนี้ ย่อมละความดำริพล่านที่อาศัยเรือนเสียได้ Tesaṁ pahānā ajjhattameva cittaṁ santiṭṭhati, sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
ekodi hoti → ekodibhoti (sya-all)เพราะละความดำริพล่านนั้นได้ จิตอันเป็นไปภายในเท่านั้น ย่อมคงที่ แน่นิ่ง เป็นธรรมเอก ผุดขึ้น ตั้งมั่น Evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṁ bhāveti.
kāyagatāsatiṁ → kāyagataṁ satiṁ (bj, sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ ภิกษุก็ชื่อว่าเจริญกายคตาสติ ฯ

Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, antogadhāvāssa kusalā dhammā ye keci vijjābhāgiyā.
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all, pts1ed) | antogadhāvāssa → antogadhātassa (bj, pts) | antogadhātassa → antogadhāvassa (bj: machasaṁ) | antogadhāvāssa → antogadhā tassa (cck: sī. pī.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว ชื่อว่าเจริญและทำให้มากซึ่งกุศลธรรมส่วนวิชชาอย่างใดอย่างหนึ่งอันรวมอยู่ในภายในด้วย Seyyathāpi, bhikkhave, yassa kassaci mahāsamuddo cetasā phuṭo, antogadhāvāssa kunnadiyo yā kāci samuddaṅgamā;
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all) | phuṭo antogadhāvāssa → phuto antogadhā tassa (pts) | tassa → antogadhāvassa (bj: machasaṁ)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลไรๆ ก็ตามนึกถึงมหาสมุทรด้วยใจแล้ว ชื่อว่านึกถึงแม่น้ำน้อย ที่ไหลมาสู่สมุทรสายใดสายหนึ่งอันรวมอยู่ในภายในด้วย ฉันใด evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, antogadhāvāssa kusalā dhammā ye keci vijjābhāgiyā.
antogadhāvāssa → antogadhā tassa (bj, sya-all, pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว ชื่อว่าเจริญและทำให้มาก ซึ่งกุศลธรรมส่วนวิชชาอย่างใดอย่างหนึ่งอันรวมอยู่ในภายในด้วย ฯ

Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.
ārammaṇaṁ → āramaṇaṁ (?) | kāyagatāsati → bhikkhuno kāyagatā sati (bj, pts) | ārammaṇaṁ → āramaṇaṁ (cck: ?)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไรๆ ก็ตาม ไม่เจริญ ไม่ทำให้มากซึ่งกายคตาสติแล้ว มารย่อมได้ช่อง ย่อมได้อารมณ์ Seyyathāpi, bhikkhave, puriso garukaṁ silāguḷaṁ allamattikāpuñje pakkhipeyya.
silāguḷaṁ → silāgulaṁ (bj)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษเหวี่ยงก้อนศิลาหนัก ไปที่กองดินเปียก

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน api nu taṁ garukaṁ silāguḷaṁ allamattikāpuñje labhetha otāran”ti?
silāguḷaṁ → silāgulaṁ (bj)ก้อนศิลาหนักนั้นจะพึงได้ช่องในกองดินเปียกหรือหนอ ฯ

“Evaṁ, bhante”.ภิกษุเหล่านั้นทูลว่า ได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม ไม่เจริญ ไม่ทำให้มาก ซึ่งกายคตาสติแล้ว มารย่อมได้ช่อง ย่อมได้อารมณ์ ฯ

Seyyathāpi, bhikkhave, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ;
bhikkhave, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ → koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (mr) | koḷāpaṁ → kolāpaṁ (sya-all) | koḷāpaṁ → koḷāpaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (cck: ka.) | koḷāpaṁ → So Sky; Si kolāpaṁ. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไม้แห้งเกราะ atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:ทันใดนั้น มีบุรุษมาถือเอาเป็นไม้สีไฟด้วยตั้งใจว่า ‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.
tejo pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (sya-all) | abhinibbattessāmi → abhinibbattissāmi (bj: syā) | pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (bj: syā) | abhinibbattessāmi → So Si; Sky abhinibbattissāmi. (pts note) | pātukarissāmīti → So Sky; Si tejodhātuṁ karissāmīti. (pts note)จักก่อไฟทำเตโชธาตุ

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้น เป็นไฉน api nu so puriso amuṁ sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthento (sya-all, km, pts1ed, mr) | ādāya → adāya (bj) | koḷāpaṁ → kolāpaṁ (sya-all) | tejo pātukareyyāti → tejodhātuṁ kareyyāti (sya-all) | abhimanthento → abhimatthento (pts) | abhimanthento → abhimanthento (cck: syā. kaṁ. pī. ka.)บุรุษนั้นถือเอาไม้แห้งเกราะโน้นเป็นไม้สีไฟแล้วสีกันไป จะพึงก่อไฟ ทำเตโชธาตุได้ หรือหนอ ฯ

“Evaṁ, bhante”.ภิ. ได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม ไม่เจริญ ไม่ทำให้มาก ซึ่งกายคตาสติแล้ว มารย่อมได้ช่อง ย่อมได้อารมณ์ ฯ

Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko ritto tuccho ādhāre ṭhapito;
ṭhapito → ṭhito (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อกรองน้ำว่างเปล่า อันเขาตั้งไว้บนเครื่องรอง atha puriso āgaccheyya udakabhāraṁ ādāya.
udakabhāraṁ → So Si; Sy udakagāraṁ; Sk udagāram. (pts note)ทันใดนั้น มีบุรุษมาถือเอาเป็นเครื่องตักน้ำ

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน api nu so puriso labhetha udakassa nikkhepanan”ti?
nikkhepanan → Sy bhikkhavepanan. (pts note)บุรุษนั้นจะพึงได้น้ำเก็บไว้หรือหนอ ฯ

“Evaṁ, bhante”.ภิ. ได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, labhati tassa māro otāraṁ, labhati tassa māro ārammaṇaṁ.พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม ไม่เจริญ ไม่ทำให้มาก ซึ่งกายคตาสติแล้ว มารย่อมได้ช่อง ย่อมได้อารมณ์ ฯ

Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
tassa → (sya-all)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้วทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso lahukaṁ suttaguḷaṁ sabbasāramaye aggaḷaphalake pakkhipeyya.
aggaḷaphalake → aggalaphalake (bj)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษโยนกลุ่มด้ายเบาๆ ลงบนแผ่นกระดานเรียบอันสำเร็จด้วยไม้แก่นล้วน

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน api nu so puriso taṁ lahukaṁ suttaguḷaṁ sabbasāramaye aggaḷaphalake labhetha otāran”ti?
aggaḷaphalake → aggalaphalake (bj) | so puriso → (sya-all, pts)กลุ่มด้ายเบาๆ นั้นจะพึงได้ช่องบนแผ่นกระดานเรียบอันสำเร็จด้วยไม้แก่นล้วนหรือหนอ ฯ

“No hetaṁ, bhante”.ภิ. ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.
bahulīkatā → bahulīkata (pts)พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ ฯ

Seyyathāpi, bhikkhave, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ;
Seyyathāpi, bhikkhave, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ → sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (mr) | sasnehaṁ → sasnehaṁ ārakā udakā thale nikkhittaṁ (cck: ka.)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไม้สดมียาง atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:ทันใดนั้น มีบุรุษมาถือเอาเป็นไม้สีไฟด้วยตั้งใจว่า ‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.
tejo pātukarissāmīti → tejodhātuṁ karissāmīti (sya-all)จักก่อไฟ ทำเตโชธาตุ

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้น เป็นไฉน api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?
abhimanthento → abhimatthento (sya-all, pts) | tejo pātukareyyāti → tejodhātuṁ kareyyāti (sya-all)บุรุษนั้นถือเอาไม้สดมียางโน้นเป็นไม้สีไฟแล้วสีกันไป จะพึงก่อไฟทำเตโชธาตุได้ หรือหนอ ฯ

“No hetaṁ, bhante”.ภิ. ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่องไม่ได้อารมณ์ ฯ Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko pūro udakassa samatittiko kākapeyyo ādhāre ṭhapito;ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อกรองน้ำ มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มกินได้ อันเขาตั้งไว้บนเครื่องรอง atha puriso āgaccheyya udakabhāraṁ ādāya.ทันใดนั้น มีบุรุษมาถือเอาเป็นเครื่องตักน้ำ

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ maññatha → kim māññatha (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน api nu so puriso labhetha udakassa nikkhepanan”ti?บุรุษนั้นจะพึงได้น้ำเก็บไว้หรือหนอ ฯ

“No hetaṁ, bhante”.ภิ. ไม่ได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, na tassa labhati māro otāraṁ, na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตามเจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว มารย่อมไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์ ฯ

Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti → tatr eva sakkhibhavyataṁ pānuṇāti (pts) | sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (bj: syā); sakkhivyataṁ (bj: PTS) | sakkhibhavyataṁ → So Sky; Si sakkhibyataṁ; Bu: Sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti paccakkhabhāvaṁ pāpuṇāti. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว เธอย่อมถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งอันเป็นแดนที่ตนน้อมจิตไป โดยการทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งนั้นๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ

Seyyathāpi, bhikkhave, udakamaṇiko pūro udakassa samatittiko kākapeyyo ādhāre ṭhapito.ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหม้อกรองน้ำ มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มกินได้ อันเขาตั้งไว้บนเครื่องรอง Tamenaṁ balavā puriso yato yato āviñcheyya, āgaccheyya udakan”ti?
āviñcheyya → āvajjeyya (bj, pts); āpajjeyya (sya-all) | āvajjeyya → āpajjeyya (bj: syā); āvijjheyya (bj: PTS) | yato → Sky omit. (pts note) | āvajjeyya → Si āpajjeyya. (pts note)บุรุษมีกำลังมายังหม้อกรองน้ำนั้นโดยทางใดๆ จะพึงถึงน้ำได้โดยทางนั้นๆ หรือ ฯ

“Evaṁ, bhante”.ภิ. ได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā so, yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts)พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว เธอย่อมถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่ง อันเป็นแดนที่ตนน้อมจิตไปโดยการทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่ง นั้นๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ ฯ

Seyyathāpi, bhikkhave, same bhūmibhāge caturassā pokkharaṇī assa āḷibandhā pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
pokkharaṇī → pokkhariṇī (si) | āḷibandhā → āḷibaddhā (bj) | assa āḷibandhā → āḷibaddhā (sya-all); aḷībaddhā (pts) | bhikkhave → (pts) | pokkharaṇī → pokkarini (bj: sīmu) | āḷibaddhā → āḷibandhā (bj: machasaṁ) | pokkharaṇī → pokkhariṇī (cck: sī.) | caturassā → Sky bhūmibhāve caturassara. (pts note) | aḷībaddhā → So Sk Si; Sy Bu ālibaddhā. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณีสี่เหลี่ยม ในภูมิภาคที่ราบเขาพูนคันไว้ มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบปาก พอที่กาจะดื่มกินได้ Tamenaṁ balavā puriso yato yato āḷiṁ muñceyya āgaccheyya udakan”ti?
muñceyya → paccheyya (sya-all) | muñceyya → āḷiṁ paccheyya (bj: syā) | paccheyya → muñceyya (sya-all: sī.) | muñceyya → Si paccheyya, with note that the Siṇhalese reading is muñceyya. (pts note)บุรุษมีกำลังเจาะคันสระโบก ขรณีนั้นทางด้านใดๆ จะพึงถึงน้ำทางด้านนั้นๆ ได้หรือ ฯ

“Evaṁ, bhante”.
bhante → Sky omit these two words. (pts note)ภิ. ได้ พระพุทธเจ้าข้า ฯ

“Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts)พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว เธอย่อมถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่ง อันเป็นแดนที่ตนน้อมจิตไปโดยการกระทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งนั้นๆ ได้ ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ ฯ Seyyathāpi, bhikkhave, subhūmiyaṁ catumahāpathe ājaññaratho yutto assa ṭhito odhastapatodo;
odhastapatodo → ubhantarapaṭodo (sya-all, km); obhastapatodo (mr) | catumahāpathe → cātummahāpathe (sya-all, pts) | odhastapatodo → ubhantarapaṭhodo (bj: syā) | odhastapatodo → obhastapatodo (ka.), ubhantarapaṭodo (syā. kaṁ.) ava + dhaṁsu + ta = odhasta-itipadavibhāgo (cck note) | ubhantarapaṭodo → odhastapaṭodo (sya-all: sī.) | odhastapatodo → So Sky; Si ubhantarapaṭodo, with note that the Siṇhalese reading is odhastapaṭodo. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนรถม้าอาชาไนยเขาเทียมม้าแล้ว มีแส้เสียบ ไว้ในที่ระหว่างม้าทั้ง ๒ จอดอยู่บนพื้นที่เรียบตรงทางใหญ่ ๔ แยก tamenaṁ dakkho yoggācariyo assadammasārathi abhiruhitvā vāmena hatthena rasmiyo gahetvā dakkhiṇena hatthena patodaṁ gahetvā yenicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyyāpi paccāsāreyyāpi;
hatthena patodaṁ → hatkena paṭodaṁ (sya-all) | yenicchakaṁ → (sya-all) | sāreyyāpi paccāsāreyyāpi → yadicchakaṁ sāreyya (sya-all) | yadicchakaṁ sāreyyāpi paccāsāreyyāpi evameva → sāreyya evam eva (pts) | patodaṁ → paṭodaṁ (bj: syā) | paccāsāreyyāpi → yadicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyya (bj: syā) | sāreyya → Sky yenicchakaṁ sāreyyāpi; Si yadicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyya. (pts note)นายสารถีผู้ฝึกม้าเป็นอาจารย์ขับขี่ผู้ฉลาด ขึ้นรถนั้นแล้ว มือซ้ายจับสายบังเหียน มือขวาจับแส้ ขับรถไปยังที่ปรารถนาได้ ฉันใด evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya, tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati satiāyatane.
sakkhibhabbataṁ → sakkhibyataṁ (sya-all) | tatreva sakkhibhabbataṁ → tatr eva sakkhibhavyataṁ (pts)ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุไรๆ ก็ตาม เจริญกายคตาสติแล้ว ทำให้มากแล้ว เธอย่อมถึงความเป็นผู้สามารถในธรรมที่ควรทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่ง อันเป็นแดนที่น้อมจิต ไปโดยการกระทำให้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งนั้นๆ ได้ในเมื่อมีสติเป็นเหตุ ฯ

Kāyagatāya, bhikkhave, satiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya dasānisaṁsā pāṭikaṅkhā.
pāṭikaṅkhā → pāṭikaṅkhā katame dasa (bj, pts) | yānīkatāya → yānikatāya (pts) | dasānisaṁsā → ime das ānisaṁsā (pts) | yānikatāya → So Sky Bu; Si yānīkatāya. (pts note) | ime → Sky omit ime. (pts note) | das → So all MSS. here; infra. Sky read ekādasā, as at 2 Jāt. 61. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุเสพแล้วโดยมาก เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นยานแล้ว ทำให้เป็นพื้นที่ตั้งแล้ว ให้ดำรงอยู่เนืองๆ แล้ว อบรมแล้ว ปรารภสม่ำเสมอดีแล้ว พึงหวังอานิสงส์ ๑๐ ประการนี้ คือ

Aratiratisaho hoti, na ca taṁ arati sahati, uppannaṁ aratiṁ abhibhuyya viharati.
aratiṁ → aratiṁ abhibhuyya (bj, pts) | dasa → Si omits these two words. (pts note) | abhibhuyya → Si does not repeat this word. (pts note)(๑) อดกลั้นต่อความไม่ยินดีและความยินดีได้ ไม่ถูกความไม่ยินดีครอบงำ ย่อมครอบงำ ความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ด้วย ฯ

Bhayabheravasaho hoti, na ca taṁ bhayabheravaṁ sahati, uppannaṁ bhayabheravaṁ abhibhuyya viharati.
abhibhuyya → abhibhuyya abhibhuyya (bj, pts)(๒) อดกลั้นต่อภัยและความหวาดกลัวได้ ไม่ถูกภัยและความหวาดกลัวครอบงำ ย่อมครอบงำภัยและความหวาดกลัว ที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ด้วย ฯ

Khamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | tibbānaṁ → tippānaṁ (bj) | tibbānaṁ kharānaṁ → tippānaṁ (sya-all) | adhivāsakajātiko → adhivāsikajātiko (sya-all) | dukkhānaṁ tibbānaṁ → dukkhānan tippānaṁ (pts) | jighacchāya → Sky digh-; Si khigh-. (pts note) | kharānaṁ → Si omits. (pts note)(๓) อดทน คือเป็นผู้มีปรกติอดกลั้นต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย ต่อสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และ สัตว์เสือกคลาน ต่อทำนองคำพูดที่กล่าวร้าย ใส่ร้าย ต่อเวทนาประจำสรีระที่เกิดขึ้นแล้ว อันเป็นทุกข์กล้า เจ็บแสบ ไม่ใช่ความสำราญ ไม่เป็นที่ชอบใจ พอจะสังหารชีวิตได้ ฯ

Catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
akicchalābhī → akicchalābhī hoti (sya-all) | akasiralābhī → akasiralābhī hoti (sya-all) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | akasiralābhī → Si inserts hoti before and after this word, and inserts so at the beginning of the next sentence. (pts note)(๔) เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเกิดมีในมหัคคตจิต เครื่องอยู่สบายในปัจจุบันตามความปรารถนา ไม่ยาก ไม่ลำบาก ฯ

So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccānubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti, āvibhāvaṁ …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
paccānubhoti → paccanubhoti (bj, sya-all) | vasaṁ vatteti → saṁvatteti (sya-all) | so → (pts) | paccānubhoti ekopi → paccanubhoti eko pi (pts) | iddhividhaṁ → iddhividhiṁ (bj: syā) | abhijjamāne → abhijjamāno (bj: sīmu) | iddhividhaṁ → Si iddhividhiṁ here. (pts note) | āvibhāvaṁ → Si inserts pe and omits the following down to yāva b. 4 Sy caṅkamati. (pts note) | vatteti → Cf. Vol. II. p. 18. Sky here ca saṁvatteti; Si kāyena saṁvatteti. (pts note)(๕) ย่อมแสดงฤทธิ์ได้เป็นอเนกประการ คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้หลายคนเป็น คนเดียวก็ได้ ปรากฏตัวหรือหายตัวไปนอกฝา นอกกำแพง นอกภูเขาได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ทำการผุดขึ้นและดำลงในแผ่นดิน เหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือน เดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศ โดยบัลลังก์เหมือนนกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์และพระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์ มีอานุภาพมากปานฉะนี้ ด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก ก็ได้ ฯ

Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca …pe….
dūre → dūre ca (pts) | atikkantamānusikāya → So even Si here. (pts note)(๖) ย่อมฟังเสียงทั้งสอง คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่ไกลและที่ใกล้ได้ด้วย ทิพยโสตธาตุ อันบริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์ ฯ

Parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti.
cetasā → cetaso (sya-all)(๗) ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น และบุคคลอื่นได้ด้วยใจ คือ Sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti,จิตมีราคะก็รู้ว่าจิต มีราคะ vītarāgaṁ vā cittaṁ …pe…
vā → va (pts) | cittaṁ → Si here inserts pe, and continues as follows: Sadosaṁ vā cittaṁ. Vītadosaṁ vā cittam (&c.,&c.) . . . Avimuttaṁ vā cittaṁ Avimuttaṁ cittan ti pajānāti. (pts note)หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ว่าจิตปราศจากราคะ sadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตมีโทสะก็รู้ว่าจิตมีโทสะ vītadosaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti (bj)หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ว่าจิตปราศจากโทสะ samohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตมีโมหะก็รู้ว่าจิตมีโมหะ vītamohaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti (bj, pts)หรือจิตปราศจากโมหะก็รู้ว่าจิตปราศจากโมหะ saṅkhittaṁ vā cittaṁ …จิตหดหู่ก็รู้ว่าจิตหดหู่ vikkhittaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตฟุ้งซ่านก็รู้ว่าจิตฟุ้งซ่าน mahaggataṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตเป็นมหัคคตะก็รู้ว่าเป็นมหัคคตะ amahaggataṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti (bj, pts)หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ว่าจิตไม่เป็นมหัคคตะ sauttaraṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti (bj, pts)จิตยังมีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตยังมีจิตอื่นยิ่งกว่า anuttaraṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajānāti (bj, pts)หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า samāhitaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajānāti (bj)จิตตั้งมั่นก็รู้ว่าจิตตั้งมั่น asamāhitaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajānāti (bj) | asamāhitaṁ → asamāhitaṁ cittan ti pajānāti vimuttaṁ (pts)หรือ จิตไม่ตั้งมั่นก็รู้ว่าจิตไม่ตั้งมั่น vimuttaṁ vā cittaṁ …
cittaṁ → cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti (bj) | vā cittaṁ → cittan ti pajānāti (pts)จิตหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่าจิตหลุดพ้นแล้ว avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.หรือจิตยังไม่หลุดพ้นก็รู้ว่าจิตยังไม่หลุดพ้น ฯ

So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
so → (pts)(๘) ย่อมระลึกถึงขันธ์ ที่อยู่อาศัยในชาติก่อนได้เป็นอเนกประการ คือ ระลึกได้ชาติ หนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติ บ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง หลายสังวัฏกัปบ้าง หลายวิวัฏกัปบ้าง หลายสังวัฏ วิวัฏกัปบ้าง ว่าในชาติโน้น เรามีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้ มีผิวพรรณอย่างนี้ มีอาหารอย่างนี้ เสวยสุขและทุกข์อย่างนี้ มีกำหนดอายุเท่านี้ เรานั้นเคลื่อนจากชาตินั้นแล้ว บังเกิดในชาติโน้น แม้ในชาตินั้น เราก็มีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้มีผิวพรรณอย่างนี้ มีอาหารอย่างนี้ เสวยสุขและทุกข์อย่างนี้ มีกำหนดอายุเท่านี้ เรานั้นเคลื่อนจากชาตินั้นแล้ว จึงเข้าถึงในชาตินี้ ย่อมระลึกขันธ์ที่อยู่อาศัยในชาติก่อนได้เป็นอเนกประการ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ เช่นนี้ ฯ

Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
duggate → Si adds pe. (pts note)(๙) ย่อมมองเห็นหมู่สัตว์กำลังจุติ กำลังอุปบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณ ทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ฯลฯ ย่อมมองเห็นหมู่สัตว์ที่กำลังจุติ กำลังอุปบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดีมีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยากด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุของมนุษย์ ย่อมทราบชัดหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม เช่นนี้ ฯ

Āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
viharati → viharatīti (sya-all)(๑๐) ย่อมเข้าถึงเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ทำให้แจ้งเพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ในปัจจุบันอยู่ ฯ

Kāyagatāya, bhikkhave, satiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya ime dasānisaṁsā pāṭikaṅkhā”ti.
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | das → Sky ekādas'. (pts note)ดูกรภิกษุทั้งหลาย กายคตาสติอันภิกษุเสพแล้วโดยมากเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นยานแล้ว ทำให้เป็นพื้นที่ตั้งแล้ว ให้ดำรงอยู่เนืองๆ แล้วอบรมแล้ว ปรารภสม่ำเสมอดีแล้ว พึงหวังอานิสงส์ ๑๐ ประการได้ ดังนี้แล ฯ

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
attamanā → attamana (pts)ภิกษุเหล่านั้นต่างชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล ฯ

Kāyagatāsatisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.จบ กายคตาสติสูตร ที่ ๙