Evaṁ me sutaṁ—
paṭhamo → gāthāyo panetā sabbattha vyākulā dissanti (bj note)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo;“ภิกษุทั้งหลาย สมณะที่ ๑ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ มีอยู่ ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ suññā parappavādā samaṇebhi aññehīti.
samaṇebhi aññehīti → samaṇehi aññeti (bj, pts1ed, mr); samaṇehi aññebhīti (sya-all) | samaṇebhi aññehīti evametaṁ → samaṇehi aññeti evameva (bj); samaṇehi aññebhīti evameva (sya-all) | aññeti → aññehīti (bj: syā, machasaṁ) | aññehīti → samaṇehi aññeti (sī. pī. ka.) ettha aññehīti sakāya paṭiññāya saccābhiññehīti attho veditabbo (cck note)ลัทธิของศาสดาอื่นว่างเปล่าจากสมณะทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึง Evametaṁ, bhikkhave, sammā sīhanādaṁ nadatha.
Evametaṁ → evameva (bj, sya-all, mr) | evameva → evamevaṁ (bj: sīmu9) | Evametaṁ → evameva (cck: syā. ka.)เธอทั้งหลายจงบันลือ สีหนาท โดยชอบอย่างนี้แล

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, bhikkhave, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:
yaṁ → yaṁ idha (bj, sya-all, pts)เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก(เจ้าลัทธิอื่น)ในโลกนี้ จะพึง กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ko panāyasmantānaṁ assāso, kiṁ balaṁ, yena tumhe āyasmanto evaṁ vadetha—
āyasmanto → āyasmanto attani sampassamānā (sya-all) | āyasmanto → āyasmanto attati sampassamānānā (bj: syā)‘อะไรเล่าเป็นความมั่นใจของพวกท่าน อะไรเป็นพลังใจของพวกท่าน พวกท่านพิจารณาเห็นอย่างไรในตนจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ idheva samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo;สมณะที่ ๑ มีอยู่ในธรรมวินัย นี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ suññā parappavādā samaṇebhi aññehī’ti?
samaṇebhi aññehīti → samaṇehi aññeti (bj, pts)ลัทธิของศาสดาอื่นว่างเปล่าจากสมณะทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึง’ Evaṁvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้น อย่างนี้ ว่า ‘atthi kho no, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā akkhātā ye mayaṁ attani sampassamānā evaṁ vadema—‘ผู้มีอายุทั้งหลาย มีธรรม ๔ ประการที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบตรัสไว้แล้ว ซึ่งเรา ทั้งหลายพิจารณาเห็น(ว่ามี)ในตน จึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘

idheva samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo;สมณะที่ ๑ มีอยู่ใน ธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีอยู่ใน ธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ suññā parappavādā samaṇebhi aññehīti.
samaṇebhi aññehīti → samaṇehi aññeti (bj)ลัทธิของศาสดาอื่นว่างเปล่าจาก สมณะทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึง’ Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ Atthi kho no, āvuso, satthari pasādo, atthi dhamme pasādo, atthi sīlesu paripūrakāritā;๑. ความเลื่อมใสในศาสดา ๒. ความเลื่อมใสในธรรม ๓. ความเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล sahadhammikā kho pana piyā manāpā—
pana → pana no (pts) | piyā → no piyā (bj: PTS)๔. ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตผู้ประพฤติธรรมร่วมกันเป็นที่รักเป็นที่พอใจ ของเราทั้งหลาย gahaṭṭhā ceva pabbajitā ca. Ime kho no, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā akkhātā ye mayaṁ attani sampassamānā evaṁ vadema—ธรรม ๔ ประการนี้ ที่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้ทรงเห็น ทรงเป็น พระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบตรัสไว้แล้ว ซึ่งเราทั้งหลายพิจารณาเห็น (ว่ามี)ในตนจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ idheva samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo;สมณะที่ ๑ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น สมณะที่ ๒ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๓ มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ สมณะที่ ๔ ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ suññā parappavādā samaṇebhi aññehī’ti.
samaṇebhi aññehīti → samaṇehi aññeti (bj)ลัทธิของศาสดาอื่นว่างเปล่าจากสมณะทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึง’

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, bhikkhave, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:เป็นไปได้ที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘amhākampi kho, āvuso, atthi satthari pasādo yo amhākaṁ satthā, amhākampi atthi dhamme pasādo yo amhākaṁ dhammo, mayampi sīlesu paripūrakārino yāni amhākaṁ sīlāni,
yo → so (pts)‘ผู้ใดเป็น ศาสดาของพวกเรา แม้พวกเราก็มีความเลื่อมใสในศาสดานั้น อะไรเป็นธรรมของ พวกเรา แม้พวกเราก็มีความเลื่อมใสในธรรมนั้น ข้อใดเป็นศีลของพวกเรา แม้พวก เราก็เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีลนั้น amhākampi sahadhammikā piyā manāpā—แม้ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตผู้ประพฤติธรรม ร่วมกัน gahaṭṭhā ceva pabbajitā ca.ก็เป็นที่รักเป็นที่พอใจของพวกเรา Idha no, āvuso, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ yadidaṁ tumhākañceva amhākañcā’ti?
adhippayāso → adhippāyo (bj, sya-all, pts1ed); adhippāyaso (bj-a); adhippayogo (mr) | adhippayāso → adhippāyo (pts) | adhippāyo → adhippāyaso (bj: aṭṭhakathā) | adhippayāso → adhippāyo (cck: ka. sī. syā. pī.); adhippayogo (cck: ka.) | adhippāyo → adhippāyasotipi pāṭho (sya-all note)ในข้อนี้มีความแปลกกันอย่างไร มีความ มุ่งหมายอย่างไร และมีการกระทำต่างกันอย่างไร ระหว่างพวกท่านกับพวกเรา’

Evaṁvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:เธอทั้งหลายพึงกล่าวตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกผู้มีวาทะอย่างนั้น อย่างนี้ ว่า ‘kiṁ panāvuso, ekā niṭṭhā, udāhu puthu niṭṭhā’ti?
puthu → puthū (sya-all) | puthu niṭṭhāti → puthū niṭṭhā ti (pts)‘ผู้มีอายุทั้งหลาย จุดมุ่งหมาย มีอย่างเดียว หรือมีหลายอย่าง’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:
byākareyyuṁ ekāvuso → vyākareyyuṁ ekā hāvuso (bj)พวกอัญเดียรถีย์ ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘ekāvuso, niṭṭhā, na puthu niṭṭhā’ti.
ekāvuso → ekā hāvuso (sya-all) | puthu → puthū (sya-all) | puthu niṭṭhāti → puthū niṭṭhā ti (pts)‘จุดมุ่งหมายมีอย่างเดียวเท่านั้น ไม่มีหลายอย่าง’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā sarāgassa udāhu vītarāgassā’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้มีราคะ (ความกำหนัด) หรือผู้ปราศจากราคะ’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่าง ถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘vītarāgassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā sarāgassā’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ปราศจากราคะ มิใช่สำหรับผู้มีราคะ’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā sadosassa udāhu vītadosassā’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้มีโทสะ (ความคิดประทุษร้าย) หรือผู้ปราศจากโทสะ’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะ ตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘vītadosassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā sadosassā’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ปราศจาก โทสะ มิใช่สำหรับผู้มีโทสะ’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā samohassa udāhu vītamohassā’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้มีโมหะ (ความหลง) หรือผู้ปราศจากโมหะ’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่างถูก ต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘vītamohassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā samohassā’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ปราศจากโมหะ มิใช่สำหรับผู้มีโมหะ’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā sataṇhassa udāhu vītataṇhassā’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้มีตัณหา (ความทะยานอยาก) หรือผู้ปราศจากตัณหา’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะ ตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘vītataṇhassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā sataṇhassā’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ ปราศจากตัณหา มิใช่สำหรับผู้มีตัณหา’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā saupādānassa udāhu anupādānassā’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้มี อุปาทาน(ความยึดมั่น) หรือผู้ปราศจากอุปาทาน’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อ จะตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘anupādānassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā saupādānassā’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ ปราศจากอุปาทาน มิใช่สำหรับผู้มีอุปาทาน’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā viddasuno udāhu aviddasuno’ti?
niṭṭhā → (sya-all)เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้รู้แจ้ง หรือผู้ไม่รู้แจ้ง’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘viddasuno, āvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā aviddasuno’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้รู้แจ้ง มิใช่สำหรับผู้ไม่รู้แจ้ง’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā anuruddhappaṭiviruddhassa udāhu ananuruddhaappaṭiviruddhassā’ti?
ananuruddhaappaṭiviruddhassāti → ananuruddhappaṭiviruddhassāti (sya-all)เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ ยินดียินร้าย หรือผู้ไม่ยินดีไม่ยินร้าย’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่าง ถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘ananuruddhaappaṭiviruddhassāvuso, sā niṭṭhā, na sā niṭṭhā anuruddhappaṭiviruddhassā’ti.
ananuruddhaappaṭiviruddhassāvuso → ananuruddhappaṭiviruddhassāvuso (sya-all)‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้ไม่ยินดีไม่ยินร้าย มิใช่สำหรับผู้ยินดียินร้าย’

‘Sā panāvuso, niṭṭhā papañcārāmassa papañcaratino udāhu nippapañcārāmassa nippapañcaratino’ti?เธอทั้งหลายพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘จุดมุ่งหมายนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้พอใจ ในธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า ผู้ยินดีในธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า หรือผู้พอใจ ในธรรมอันไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า ผู้ยินดีในธรรมอันไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า’ Sammā byākaramānā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ:พวก อัญเดียรถีย์ปริพาชกเมื่อจะตอบอย่างถูกต้องก็จะตอบอย่างนี้ว่า ‘nippapañcārāmassāvuso, sā niṭṭhā nippapañcaratino, na sā niṭṭhā papañcārāmassa papañcaratino’ti.‘จุดมุ่งหมายนั้น เป็นจุดมุ่งหมายสำหรับผู้พอใจในธรรมอันไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า ผู้ยินดีในธรรมอัน ไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า มิใช่สำหรับผู้พอใจในธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า ผู้ยินดีในธรรม อันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า’ ทิฏฐิ ๒

Dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo—ภิกษุทั้งหลาย ทิฏฐิ ๒ ประการนี้ คือ bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.(๑) ภวทิฏฐิ (๒) วิภวทิฏฐิ Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavadiṭṭhiṁ allīnā bhavadiṭṭhiṁ upagatā bhavadiṭṭhiṁ ajjhositā, vibhavadiṭṭhiyā te paṭiviruddhā.สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งยึดติด เข้าถึง เกาะติดภวทิฏฐิ สมณะ หรือพราหมณ์เหล่านั้น ชื่อว่าเป็นผู้ยินร้ายต่อวิภวทิฏฐิ Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavadiṭṭhiṁ allīnā vibhavadiṭṭhiṁ upagatā vibhavadiṭṭhiṁ ajjhositā, bhavadiṭṭhiyā te paṭiviruddhā.สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด เหล่าหนึ่งยึดติด เข้าถึง เกาะติดวิภวทิฏฐิ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ชื่อว่า เป็นผู้ยินร้ายต่อภวทิฏฐิ

Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṁ dvinnaṁ diṭṭhīnaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ nappajānanti, te sarāgā te sadosā te samohā te sataṇhā te saupādānā te aviddasuno te anuruddhappaṭiviruddhā te papañcārāmā papañcaratino;
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj, pts) | papañcārāmā → papañcārāmā te (bj)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ชัดความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดทิฏฐิ ๒ ประการนี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ชื่อว่าเป็นผู้มีราคะ มีโทสะ มีโมหะ มีตัณหา มีอุปาทาน เป็นผู้ไม่รู้แจ้ง เป็นผู้ยินดียินร้าย พอใจในธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า ยินดีในธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi;
upāyāsehi → jarāmaraṇena sokaparideva dukkhadomanassupāyāsehi (bj: syā); jarāmaraṇena (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘พวกเขาไม่พ้นจากชาติ(ความเกิด) ชรา(ความแก่) มรณะ(ความตาย) โสกะ(ความเศร้าโศก) ปริเทวะ(ความคร่ำครวญ) ทุกข์(ความทุกข์กาย) โทมนัส(ความทุกข์ใจ) และอุปายาส(ความคับแค้นใจ) ‘na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi.ไม่พ้น จากทุกข์’

Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṁ dvinnaṁ diṭṭhīnaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānanti, te vītarāgā te vītadosā te vītamohā te vītataṇhā te anupādānā te viddasuno te ananuruddhaappaṭiviruddhā te nippapañcārāmā nippapañcaratino;
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj, pts) | ca kho → hi (sya-all) | bhikkhave → (sya-all) | ananuruddhaappaṭiviruddhā → ananuruddhappaṭiviruddhā (sya-all) | keci → ye ca keci samaṇā vā (bj: sī.væa) | atthagamañca → atthaṅgamañca (bj: machasaṁ, syā)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดทิฏฐิ ๒ ประการนี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์ เหล่านั้น ชื่อว่าเป็นผู้ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ ปราศจาก ตัณหา ไม่มีอุปาทาน เป็นผู้รู้แจ้ง เป็นผู้ไม่ยินดีไม่ยินร้าย เป็นผู้พอใจในธรรมอัน ไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า ยินดีในธรรมอันไม่เป็นเหตุให้เนิ่นช้า te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi;เรากล่าวว่า ‘พวกเขา พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส ‘parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi.พ้นจากทุกข์’

Cattārimāni, bhikkhave, upādānāni.ภิกษุทั้งหลาย อุปาทาน ๔ ประการนี้ Katamāni cattāri?อุปาทาน ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ Kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.
kāmupādānaṁ diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ → kāmūpādānaṁ diṭṭhūpādānaṁ sīlabbatūpādānaṁ attavādūpādānaṁ (bj)๑. กามุปาทาน (ความยึดมั่นในกาม) ๒. ทิฏฐุปาทาน (ความยึดมั่นในทิฏฐิ) ๓. สีลัพพตุปาทาน (ความยึดมั่นในศีลและวัตร) ๔. อัตตวาทุปาทาน (ความยึดมั่นในวาทะว่ามีอัตตา)

Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā.
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj)มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งปฏิญญาลัทธิว่ารอบรู้อุปาทานทุกอย่าง Te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (sya-all, pts)แต่พวกเขา ไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, na diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all, pts) | diṭṭhupādānassa → diṭṭhūpādānassa (bj) | sīlabbatupādānassa → sīlabbatūpādānassa (bj) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj) | paññāpenti → paññapenti (bj: machasaṁ)คือบัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติ ความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Imāni hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā tīṇi ṭhānāni yathābhūtaṁ nappajānanti.เพราะสมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่รู้ ฐานะ ๓ ประการนี้ตามความเป็นจริง Tasmā te bhonto samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā;
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj) | paṭijānamānā → (sya-all)เหตุนั้น พวกเขาจึงปฏิญญาลัทธิว่ารอบรู้ อุปาทานทุกอย่าง te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (sya-all, pts)แต่พวกเขาไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ คือ kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, na diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all, pts) | diṭṭhupādānassa → diṭṭhūpādānassa (bj) | sīlabbatupādānassa → sīlabbatūpādānassa (bj) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj)บัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน ไม่บัญญัติ ความรอบรู้สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน

Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā.
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj)มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งปฏิญญาลัทธิว่ารอบรู้อุปาทานทุกอย่าง แต่พวก Te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (sya-all, pts)เขาไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ คือบัญญัติความรอบรู้ kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti diṭṭhupādānassa → paññāpenti diṭṭhūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all) | sīlabbatupādānassa → sīlabbatūpādānassa (bj) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj)กามุปาทาน บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Imāni hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dve ṭhānāni yathābhūtaṁ nappajānanti.เพราะสมณพราหมณ์ เหล่านั้นไม่รู้ฐานะ ๒ ประการนี้ตามความเป็นจริง Tasmā te bhonto samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā;
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj)เหตุนั้น พวกเขาจึงปฏิญญา ลัทธิว่ารอบรู้อุปาทานทุกอย่าง te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | sabbupādānapariññaṁ paññapenti → sabbupādānassa pariññaṁ paññāpenti (sya-all) | paññapenti → paññāpenti (pts) | sabbūpādānapariññaṁ → sabbūpādānassa (bj: syā) | sammā → paṭijānamānā na sammā (cck: ?)แต่พวกเขาไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่าง kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti diṭṭhupādānassa → paññāpenti diṭṭhūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all) | sīlabbatupādānassa → sīlabbatūpādānassa (bj) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj) | paññapenti na → paññāpenti (sya-all)โดยชอบ คือบัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน ไม่ บัญญัติความรอบรู้สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน

Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā.
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj)มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งปฏิญญาลัทธิว่ารอบรู้อุปาทานทุกอย่าง แต่พวกเขา Te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | sabbupādānapariññaṁ paññapenti → sabbupādānassa pariññaṁ paññāpenti (sya-all) | paññapenti → paññāpenti (pts) | sabbūpādānapariññaṁ → sabbūpādānassa (bj: syā)ไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti diṭṭhupādānassa → paññāpenti diṭṭhūpādānassa (bj) | paññapenti sīlabbatupādānassa → paññāpenti sīlabbatūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj)คือบัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน บัญญัติความรอบรู้สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติ ความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Imañhi te bhonto samaṇabrāhmaṇā ekaṁ ṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānanti.เพราะสมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่รู้ ฐานะ ๑ ประการนี้ตามความเป็นจริง Tasmā te bhonto samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā;
sabbupādānapariññāvādā → sabbūpādānapariññāvādā (bj)เหตุนั้น พวกเขาจึงปฏิญญาลัทธิว่ารอบรู้ อุปาทานทุกอย่าง te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññapenti—
sabbupādānapariññaṁ paññapenti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpenti kāmūpādānassa (bj) | sabbupādānapariññaṁ paññapenti → sabbupādānassa pariññaṁ paññāpenti (sya-all) | paññapenti → paññāpenti (pts) | sabbūpādānapariññaṁ → sabbūpādānassa (bj: syā) | sammā → paṭijānamānā na sammā (cck: ?)แต่พวกเขาไม่บัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ คือ kāmupādānassa pariññaṁ paññapenti, diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapenti, sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapenti, na attavādupādānassa pariññaṁ paññapenti.
paññapenti diṭṭhupādānassa → paññāpenti diṭṭhūpādānassa (bj) | paññapenti sīlabbatupādānassa → paññāpenti sīlabbatūpādānassa (bj) | paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all, pts) | attavādupādānassa → attavādūpādānassa (bj)บัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน บัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน บัญญัติความรอบรู้ สีลัพพตุปาทาน ไม่บัญญัติความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน

Evarūpe kho, bhikkhave, dhammavinaye yo satthari pasādo so na sammaggato akkhāyati;ภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสใดในศาสดา yo dhamme pasādo so na sammaggato akkhāyati;ความเลื่อมใสใดในธรรม yā sīlesu paripūrakāritā sā na sammaggatā akkhāyati;ความ เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ใดในศีลทั้งหลาย yā sahadhammikesu piyamanāpatā sā na sammaggatā akkhāyati.ความเป็นที่รักเป็นที่พอใจใดในหมู่สหธรรมิก ข้อนั้น ทั้งหมดเราไม่กล่าวว่า ดำเนินไปชอบในธรรมวินัยเห็นปานนี้ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhetaṁ, bhikkhave, hoti yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.เพราะข้อนั้นเป็นความเลื่อมใสในธรรมวินัยที่ศาสดากล่าวไว้ผิดแล้ว ประกาศไว้ไม่ ถูกต้อง ไม่เป็นเหตุนำสัตว์ออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ พระสัมมา สัมพุทธเจ้ามิได้ประกาศไว้

Tathāgato ca kho, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho sabbupādānapariññāvādo paṭijānamāno sammā sabbupādānapariññaṁ paññapeti—
sabbupādānapariññāvādo → sabbūpādānapariññāvādo (bj) | sabbupādānapariññaṁ paññapeti kāmupādānassa → sabbūpādānapariññaṁ paññāpeti kāmūpādānassa (bj) | paññapeti → paññāpeti (sya-all, pts)ภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ปฏิญญาวาทะ ว่ารอบรู้อุปาทานทุกอย่าง จึงบัญญัติความรอบรู้อุปาทานทุกอย่างโดยชอบ คือ kāmupādānassa pariññaṁ paññapeti, diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññapeti, sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññapeti, attavādupādānassa pariññaṁ paññapeti.
paññapeti diṭṭhupādānassa → paññāpeti diṭṭhūpādānassa (bj) | paññapeti sīlabbatupādānassa → paññāpeti sīlabbatūpādānassa (bj) | paññapeti attavādupādānassa → paññāpeti attavādūpādānassa (bj) | paññapeti → paññāpeti (bj, sya-all, pts)บัญญัติความรอบรู้กามุปาทาน ความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน ความรอบรู้สีลัพพตุ ปาทาน และความรอบรู้อัตตวาทุปาทาน

Evarūpe kho, bhikkhave, dhammavinaye yo satthari pasādo so sammaggato akkhāyati;ความเลื่อมใสใดในศาสดา yo dhamme pasādo so sammaggato akkhāyati;ความเลื่อมใสใด ในธรรม yā sīlesu paripūrakāritā sā sammaggatā akkhāyati;
paripūrakāritā → paripūrikāritātipi pāṭho (sya-all note)ความเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ใดในศีลทั้งหลาย yā sahadhammikesu piyamanāpatā sā sammaggatā akkhāyati.ความเป็นที่รักเป็นที่พอใจใด ในหมู่สหธรรมิก ข้อนั้นทั้งหมดเรากล่าวว่า ดำเนินไปชอบในธรรมวินัยเห็นปานนี้ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Evañhetaṁ, bhikkhave, hoti yathā taṁ svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṁvattanike sammāsambuddhappavedite.เพราะข้อนั้นเป็นความเลื่อมใสในธรรมวินัยที่เรากล่าวไว้ถูกต้องแล้ว ประกาศไว้ถูกต้องแล้ว เป็นเหตุนำสัตว์ออกจากทุกข์ เป็นไปเพื่อความสงบ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้แล้ว หลักปฏิจจสมุปบาทเริ่มต้นด้วยอุปาทาน

Ime ca, bhikkhave, cattāro upādānā. Kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?ภิกษุทั้งหลาย อุปาทาน ๔ ประการนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไร เป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Ime cattāro upādānā taṇhānidānā taṇhāsamudayā taṇhājātikā taṇhāpabhavā.
taṇhāsamudayā → taṇhasamudayā (sya-all)อุปาทาน ๔ ประการนี้ มีตัณหาเป็นต้นเหตุ มีตัณหาเป็นเหตุเกิด มีตัณหาเป็นกำเนิด มีตัณหาเป็นแดนเกิด Taṇhā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?ตัณหาเล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไร เป็นแดนเกิด Taṇhā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā.ตัณหา มีเวทนาเป็นต้นเหตุ มีเวทนาเป็นเหตุเกิด มีเวทนาเป็นกำเนิด มีเวทนา เป็นแดนเกิด Vedanā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?เวทนานี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Vedanā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassapabhavā.เวทนา มีผัสสะเป็นต้นเหตุ มีผัสสะเป็นเหตุเกิด มีผัสสะเป็นกำเนิด มีผัสสะ เป็นแดนเกิด Phasso cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo?ผัสสะนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไร เป็นแดนเกิด Phasso saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanapabhavo.ผัสสะ มีสฬายตนะเป็นต้นเหตุ มีสฬายตนะเป็นเหตุเกิด มีสฬายตนะเป็น กำเนิด มีสฬายตนะเป็นแดนเกิด Saḷāyatanañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?สฬายตนะนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Saḷāyatanaṁ nāmarūpanidānaṁ nāmarūpasamudayaṁ nāmarūpajātikaṁ nāmarūpapabhavaṁ.สฬายตนะ มีนามรูปเป็นต้นเหตุ มีนามรูปเป็นเหตุเกิด มีนามรูปเป็นกำเนิด มีนามรูปเป็นแดนเกิด Nāmarūpañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?นามรูปนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Nāmarūpaṁ viññāṇanidānaṁ viññāṇasamudayaṁ viññāṇajātikaṁ viññāṇapabhavaṁ.
nāmarūpaṁ → nāmarūpaṁṭa (sya-all)นามรูป มีวิญญาณเป็นต้นเหตุ มีวิญญาณเป็นเหตุเกิด มีวิญญาณเป็นกำเนิด มีวิญญาณเป็นแดนเกิด Viññāṇañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?วิญญาณนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Viññāṇaṁ saṅkhāranidānaṁ saṅkhārasamudayaṁ saṅkhārajātikaṁ saṅkhārapabhavaṁ.วิญญาณ มีสังขารเป็นต้นเหตุ มีสังขารเป็นเหตุเกิด มีสังขารเป็นกำเนิด มีสังขารเป็นแดนเกิด Saṅkhārā cime, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā?สังขารนี้เล่า มีอะไรเป็นต้นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด Saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā.สังขาร มีอวิชชาเป็นต้นเหตุ มีอวิชชาเป็นเหตุเกิด มีอวิชชาเป็นกำเนิด มีอวิชชาเป็นแดนเกิด

Yato ca kho, bhikkhave, bhikkhuno avijjā pahīnā hoti vijjā uppannā, so avijjāvirāgā vijjuppādā neva kāmupādānaṁ upādiyati, na diṭṭhupādānaṁ upādiyati, na sīlabbatupādānaṁ upādiyati, na attavādupādānaṁ upādiyati.
kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (bj) | diṭṭhupādānaṁ → diṭṭhūpādānaṁ (bj) | sīlabbatupādānaṁ → sīlabbatūpādānaṁ (bj) | attavādupādānaṁ → attavādūpādānaṁ (bj)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด ภิกษุละอวิชชาได้แล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว เมื่อนั้น เธอไม่ ยึดมั่นกามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน และอัตตวาทุปาทาน เพราะ กำจัดอวิชชาได้แล้ว วิชชาจึงเกิดขึ้น Anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati.เมื่อไม่ยึดมั่น เธอก็ไม่สะดุ้ง เมื่อไม่สะดุ้ง เธอก็ ปรินิพพานเฉพาะตนนั่นแล

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
pajānātīti → pajānāti (sya-all)เธอรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำ กิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป ”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Cūḷasīhanādasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.จูฬสีหนาทสูตรที่ ๑ จบ