Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ āyasmā mahāmoggallāno bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire → suṁsumāragire (bj, sya-all, pts1ed) | susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragire (pts) | suṁsumāragire → susumāragire (bj: machasaṁ) | bhesakalāvane → bhesakaḷāvane (bj: machasaṁ, syā); bhesakalāvane (bj: aṭṭhakathā) | susumāragire → suṁsumāragire (cck: sī. syā. pī.)สมัยหนึ่ง ท่านพระมหาโมคคัลลานะ พำนักอยู่ ณ เภสกฬาวัน สถานที่ ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ เขตกรุงสุงสุมารคิระ ในแคว้นภัคคะ ณ ที่นั้น Tatra kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi:ท่านพระมหา โมคคัลลานะ ได้เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า “āvuso bhikkhavo”ti.“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย”

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṁ.ภิกษุ เหล่านั้นรับคำแล้ว Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca:ท่านพระมหาโมคคัลลานะจึงได้กล่าวเรื่องนี้ว่า

“Pavāreti cepi, āvuso, bhikkhu:“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าภิกษุปวารณาว่า ‘vadantu maṁ āyasmanto, vacanīyomhi āyasmantehī’ti, so ca hoti dubbaco, dovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato, akkhamo appadakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ, atha kho naṁ sabrahmacārī na ceva vattabbaṁ maññanti, na ca anusāsitabbaṁ maññanti, na ca tasmiṁ puggale vissāsaṁ āpajjitabbaṁ maññanti.
dovacassakaraṇehi → dovacassakaraṇīyehi (bj) | naṁ → (sya-all) | maññanti → naññanti (pts)‘ขอท่านจงว่ากล่าวข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่ท่านควรว่ากล่าวได้’ แต่ภิกษุนั้นเป็นผู้ว่ายาก มีธรรมที่ทำให้เป็นผู้ ว่ายาก ไม่อดทน ไม่ยอมรับคำพร่ำสอนโดยเคารพ เมื่อเป็นเช่นนั้น เพื่อน พรหมจารีทั้งหลายย่อมเข้าใจภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ไม่ควรว่ากล่าว ไม่ควรพร่ำสอน และไม่ควรไว้วางใจ

Katame cāvuso, dovacassakaraṇā dhammā?ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก เป็นอย่างไร Idhāvuso, bhikkhu pāpiccho hoti, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีความปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความ ปรารถนาที่เป็นบาป Yaṁpāvuso, bhikkhu pāpiccho hoti, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็นบาปนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu attukkaṁsako hoti paravambhī.๒. เป็นผู้ยกตน ข่มผู้อื่น Yaṁpāvuso, bhikkhu attukkaṁsako hoti paravambhī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ยกตน ข่มผู้อื่นนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็น ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhābhibhūto.๓. เป็นผู้มักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว Yaṁpāvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhābhibhūto—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มัก โกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้วนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhahetu upanāhī.๔. เป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุ Yaṁpāvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhahetu upanāhī—แม้ข้อที่ภิกษุ เป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhahetu abhisaṅgī.
abhisaṅgī yaṁpāvuso → abhisaṅkī yampāvuso (sya-all) | abhisaṅkī → abhisaṅgī (sya-all: sī.)๕. เป็นผู้มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุ Yaṁpāvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhahetu abhisaṅgī—
abhisaṅgī → abhisaṅkī (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุ เป็นผู้มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรม ที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā.
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all, pts1ed, mr) | kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (pts) | kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (cck: syā. pī. ka.)๖. เป็นผู้มักโกรธ เปล่งวาจาใกล้ความโกรธ Yaṁpāvuso, bhikkhu kodhano hoti kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā—
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มัก โกรธ เปล่งวาจาใกล้ความโกรธนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ paṭippharati.
codito → cudito (bj, sya-all, pts1ed) | codito → cudito (pts) | cudito → codito (bj: machasaṁ) | codito → cudito (cck: sī. syā. pī.)๗. ถูกโจทแล้วกลับโต้เถียงโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ paṭippharati—
codito → cudito (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วกลับโต้ เถียงโจทก์นี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ apasādeti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๘. ถูกโจทแล้วกลับรุกรานโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ apasādeti—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วกลับรุกราน โจทก์นี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakassa paccāropeti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๙. ถูกโจทแล้วกลับปรักปรำโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakassa paccāropeti—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วกลับ ปรักปรำโจทก์นี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena aññenaññaṁ paṭicarati, bahiddhā kathaṁ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts) | codakena → codakena codakaṁ (sya-all)๑๐. ถูกโจทแล้วกลับพูดกลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena aññenaññaṁ paṭicarati, bahiddhā kathaṁ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena codakaṁ (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุ ถูกโจทแล้วกลับพูดกลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena apadāne na sampāyati.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๑๑. ถูกโจทแล้วไม่ยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน) Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena apadāne na sampāyati—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูก โจทแล้วไม่ยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน)นี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้ เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī.๑๒. เป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอ Yaṁpāvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu issukī hoti maccharī.๑๓. เป็นผู้ริษยา ตระหนี่ Yaṁpāvuso, bhikkhu issukī hoti maccharī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ริษยา ตระหนี่นี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็น ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu saṭho hoti māyāvī.๑๔. เป็นผู้โอ้อวด มีมารยา Yaṁpāvuso, bhikkhu saṭho hoti māyāvī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้โอ้อวด มีมารยานี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็ เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu thaddho hoti atimānī.๑๕. เป็นผู้กระด้าง มักดูหมิ่นผู้อื่น Yaṁpāvuso, bhikkhu thaddho hoti atimānī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้กระด้าง มักดู หมิ่นผู้อื่นนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī.
ādhānagāhī → ādhānaggāhī (bj: machasaṁ)๑๖. เป็นผู้ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยาก Yaṁpāvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī—แม้ข้อที่ ภิกษุเป็นผู้ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยากนี้ ayampi dhammo dovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

Ime vuccantāvuso, dovacassakaraṇā dhammā.ธรรมเหล่านี้เรียกว่า ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก

No cepi, āvuso, bhikkhu pavāreti:ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่ปวารณาไว้ว่า ‘vadantu maṁ āyasmanto, vacanīyomhi āyasmantehī’ti, so ca hoti suvaco, sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato, khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ, atha kho naṁ sabrahmacārī vattabbañceva maññanti, anusāsitabbañca maññanti, tasmiñca puggale vissāsaṁ āpajjitabbaṁ maññanti.‘ขอท่านจงว่ากล่าว ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่ท่านควรว่ากล่าวได้’ แต่ภิกษุนั้นเป็นผู้ว่าง่าย มีธรรมที่ทำ ให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน ยอมรับคำพร่ำสอนโดยเคารพ เมื่อเป็นเช่นนี้ เพื่อน พรหมจารีทั้งหลายย่อมเข้าใจภิกษุนั้นว่า เป็นผู้ควรว่ากล่าว ควรพร่ำสอน และ ควรไว้วางใจ

Katame cāvuso, sovacassakaraṇā dhammā?ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นอย่างไร Idhāvuso, bhikkhu na pāpiccho hoti, na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ไม่มีความปรารถนาที่เป็นบาป ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความ ปรารถนาที่เป็นบาป Yaṁpāvuso, bhikkhu na pāpiccho hoti na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่มีความปรารถนาที่ เป็นบาป ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็นบาปนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็ เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu anattukkaṁsako hoti aparavambhī.๒. เป็นผู้ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น Yaṁpāvuso, bhikkhu anattukkaṁsako hoti aparavambhī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้ อื่นนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhābhibhūto.๓. เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ถูกความโกรธครอบงำ Yaṁpāvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhābhibhūto—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ ไม่มักโกรธ ไม่ถูกความโกรธครอบงำนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu upanāhī.๔. เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุ Yaṁpāvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu upanāhī—แม้ข้อที่ ภิกษุเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu abhisaṅgī.
abhisaṅgī yaṁpāvuso → abhisaṅkī yampāvuso (sya-all)๕. เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุ Yaṁpāvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu abhisaṅgī—
abhisaṅgī → abhisaṅkī (sya-all)แม้ข้อที่ ภิกษุเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā.
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all, pts)๖. เป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่เปล่งวาจาใกล้ความโกรธ Yaṁpāvuso, bhikkhu na kodhano hoti na kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā—
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุเป็น ผู้ไม่มักโกรธ ไม่เปล่งวาจาใกล้ความโกรธนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้ เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ nappaṭippharati.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๗. ถูกโจทแล้วไม่โต้เถียงโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ nappaṭippharati—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วไม่โต้เถียงโจทก์นี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ na apasādeti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๘. ถูกโจทแล้วไม่รุกรานโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakaṁ na apasādeti—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วไม่รุกรานโจทก์นี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena codakassa na paccāropeti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts)๙. ถูกโจทแล้วไม่ปรักปรำโจทก์ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena codakassa na paccāropeti—
codito → cudito (bj, sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจทแล้วไม่ปรักปรำ โจทก์นี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena na aññenaññaṁ paṭicarati, na bahiddhā kathaṁ apanāmeti, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
codito → cudito (bj, sya-all, pts) | codakena → codakena codakassa (sya-all)๑๐. ถูกโจทแล้วไม่พูดกลบเกลื่อน ไม่พูดนอกเรื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena na aññenaññaṁ paṭicarati, na bahiddhā kathaṁ apanāmeti, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
codito → cudito (bj, sya-all, pts) | aññenaññaṁ paṭicarati → apadāne (pts)แม้ข้อที่ภิกษุ ถูกโจทแล้วไม่พูดกลบเกลื่อน ไม่พูดนอกเรื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu codito codakena apadāne sampāyati.
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena codakassa na (sya-all) | apadāne → apadāne na (sya-all)๑๑. ถูกโจทแล้วยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน) Yaṁpāvuso, bhikkhu codito codakena apadāne sampāyati—
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena codakassa na (sya-all) | apadāne → apadāne na (sya-all)แม้ข้อที่ภิกษุถูกโจท แล้วยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน)นี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu amakkhī hoti apaḷāsī.๑๒. เป็นผู้ไม่ลบหลู่คุณท่าน ไม่ตีเสมอ Yaṁpāvuso, bhikkhu amakkhī hoti apaḷāsī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่ลบหลู่ คุณท่าน ไม่ตีเสมอนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu anissukī hoti amaccharī.๑๓. เป็นผู้ไม่ริษยา ไม่ตระหนี่ Yaṁpāvuso, bhikkhu anissukī hoti amaccharī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่ริษยา ไม่ตระหนี่นี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu asaṭho hoti amāyāvī.๑๔. เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมารยา Yaṁpāvuso, bhikkhu asaṭho hoti amāyāvī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มี มารยานี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu atthaddho hoti anatimānī.๑๕. เป็นผู้ไม่กระด้าง ไม่ดูหมิ่นผู้อื่น Yaṁpāvuso, bhikkhu atthaddho hoti anatimānī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่กระด้าง ไม่ดูหมิ่นผู้อื่นนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu asandiṭṭhiparāmāsī hoti anādhānaggāhī suppaṭinissaggī.๑๖. เป็นผู้ไม่ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ไม่ถือรั้น สลัดได้ง่าย Yaṁpāvuso, bhikkhu asandiṭṭhiparāmāsī hoti, anādhānaggāhī suppaṭinissaggī—แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ไม่ถือรั้น สลัดได้ง่ายนี้ ayampi dhammo sovacassakaraṇo.ก็เป็นธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Ime vuccantāvuso, sovacassakaraṇā dhammā.ธรรมเหล่านี้เรียกว่า ธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย

Tatrāvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ anuminitabbaṁ:
anuminitabbaṁ → anumānitabbaṁ (sya-all) | anuminitabbaṁ → anumānitabbaṁ (bj: syā) | anuminitabbaṁ → anumānitabbaṁ (cck: sī.) | anumānitabbaṁ → anusāsitabbaṁ. yu. anuminitabbaṁ (sya-all: sī.)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในธรรม ๑๖ ประการนั้น ภิกษุควรอนุมาน ตนเอง อย่างนี้ว่า ‘yo khvāyaṁ puggalo pāpiccho, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;‘บุคคลผู้มีความปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความ ปรารถนาที่เป็นบาป ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ pāpiccho pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj) | vasaṁ gato ahampāssaṁ → vasaṅgato ahaṁ passaṁ (sya-all, pts) | ahampassaṁ → ahampāssaṁ (bj: machasaṁ)ถ้าเราจะพึงมีความ ปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็นบาป เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘na pāpiccho bhavissāmi, na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มีความ ปรารถนาที่เป็นบาป ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็นบาป’

‘Yo khvāyaṁ puggalo attukkaṁsako paravambhī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ยกตนข่มผู้อื่นย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ attukkaṁsako paravambhī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all, pts)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้ยกตนข่มผู้อื่น เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็น ที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘anattukkaṁsako bhavissāmi aparavambhī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่ยกตน จักไม่ข่มผู้อื่น’

‘Yo khvāyaṁ puggalo kodhano kodhābhibhūto, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo.ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้มักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา Ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhābhibhūto, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้มักโกรธ ถูกความโกรธ ครอบงำ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘na kodhano bhavissāmi na kodhābhibhūto’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ ควรคิดว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่ถูกความโกรธครอบงำ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo kodhano kodhahetu upanāhī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้มักโกรธ ผูกโกรธ เพราะความ โกรธเป็นเหตุ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhahetu upanāhī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘na kodhano bhavissāmi na kodhahetu upanāhī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่ผูกโกรธ เพราะความโกรธ เป็นเหตุ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo kodhano kodhahetu abhisaṅgī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
abhisaṅgī → abhisaṅkī (sya-all)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความ โกรธเป็นเหตุ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhahetu abhisaṅgī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj) | abhisaṅgī ahampāssaṁ → abhisaṅkī ahaṁ passaṁ (sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘na kodhano bhavissāmi na kodhahetu abhisaṅgī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
abhisaṅgīti → abhisaṅkīti (sya-all)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่ระแวงจัดเพราะความโกรธ เป็นเหตุ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo kodhano kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all, pts)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้มักโกรธ เปล่งวาจาใกล้ความโกรธ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all) | kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้มักโกรธ เปล่งวาจาใกล้ ความโกรธ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘na kodhano bhavissāmi na kodhasāmantā vācaṁ nicchāressāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ ควรคิดว่า ‘เราจักไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่เปล่งวาจาใกล้ความโกรธ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo codito codakena codakaṁ paṭippharati, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
codito → cudito (bj, sya-all, pts) | codakaṁ → (bj)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถูกโจทแล้วกลับโต้เถียงโจทก์ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho pana codito codakena codakaṁ paṭipphareyyaṁ, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
codito → cudito (bj) | ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all) | pana codito → panassaṁ cudito (sya-all)ถ้าเราจะพึงถูกโจทแล้วกลับโต้เถียงโจทก์ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘codito codakena codakaṁ nappaṭippharissāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all) | nappaṭippharissāmīti → appaṭippharissāmīti (sya-all)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราถูกโจทแล้วจักไม่โต้เถียงโจทก์’

‘Yo khvāyaṁ puggalo codito codakena codakaṁ apasādeti, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
codito → cudito (bj, sya-all, pts)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถูกโจทแล้วกลับรุกรานโจทก์ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho pana codito codakena codakaṁ apasādeyyaṁ, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
codito → cudito (bj) | ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all) | pana codito → panassaṁ cudito (sya-all)ถ้าเราถูกโจทแล้วกลับรุกรานโจทก์ เราก็ คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘codito codakena codakaṁ na apasādessāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราถูก โจทแล้วจักไม่รุกรานโจทก์’

‘Yo khvāyaṁ puggalo codito codakena codakassa paccāropeti, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
codito → cudito (bj, sya-all, pts)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถูกโจทแล้วกลับปรักปรำโจทก์ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho pana codito codakena codakassa paccāropeyyaṁ, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
codito → cudito (bj) | ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all) | pana codito → panassaṁ cudito (sya-all)ถ้าเราจะพึงถูกโจทแล้วกลับปรักปรำโจทก์ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘codito codakena codakassa na paccāropessāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราถูกโจทแล้วจักไม่ปรักปรำโจทก์’

‘Yo khvāyaṁ puggalo codito codakena aññenaññaṁ paṭicarati, bahiddhā kathaṁ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
codito → cudito (bj, sya-all, pts) | codakena → codakena codakassa (sya-all)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถูกโจทแล้วกลับพูดกลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho pana codito codakena aññenaññaṁ paṭicareyyaṁ, bahiddhā kathaṁ apanāmeyyaṁ, kopañca dosañca appaccayañca pātukareyyaṁ, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
codito → cudito (bj) | ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj); ahaṁ panassaṁ (sya-all) | pana codito → panassaṁ cudito (sya-all) | codakena → codakena codakassa (sya-all) | bahiddhā kathaṁ → (pts) | kopañca dosañca appaccayañca → (pts)ถ้าเราถูกโจทแล้วกลับพูดกลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘codito codakena na aññenaññaṁ paṭicarissāmi, na bahiddhā kathaṁ apanāmessāmi, na kopañca dosañca appaccayañca pātukarissāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all) | kopañca dosañca appaccayañca → (pts)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราถูกโจทแล้วจักไม่พูดกลบเกลื่อน ไม่พูดนอกเรื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo codito codakena apadāne na sampāyati, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
codito → cudito (bj, sya-all, pts)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถูกโจทแล้วไม่ยอมอธิบายพฤติกรรม (ของตน) ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho pana codito codakena apadāne na sampāyeyyaṁ, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
codito → cudito (bj) | ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj) | pana codito → panassaṁ cudito (sya-all) | ahampāssaṁ paresaṁ → ahaṁ passaṁ aparesaṁ (sya-all)ถ้าเราจะพึงถูกโจทแล้วไม่ยอม อธิบายพฤติกรรม(ของตน) เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘codito codakena apadāne sampāyissāmī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena na (sya-all) | sampāyissāmīti → na sappāyissāmīti (sya-all) | apadāne → apadāne na (pts)ภิกษุ เมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราถูกโจทแล้วจักยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน)’

‘Yo khvāyaṁ puggalo makkhī paḷāsī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;
makkhī → makkhi (pts)ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอ ย่อมไ่ม่ เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ makkhī paḷāsī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอ เราก็ คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘amakkhī bhavissāmi apaḷāsī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจัก ไม่เป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ไม่ตีเสมอ’

‘Yo khvāyaṁ puggalo issukī maccharī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ริษยา ตระหนี่ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ issukī maccharī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้ริษยา ตระหนี่ เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘anissukī bhavissāmi amaccharī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่ริษยา ไม่ตระหนี่’

‘Yo khvāyaṁ puggalo saṭho māyāvī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้โอ้อวด มีมารยา ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ saṭho māyāvī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้โอ้อวด มีมารยา เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘asaṭho bhavissāmi amāyāvī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักเป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมารยา’

‘Yo khvāyaṁ puggalo thaddho atimānī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้กระด้าง ดูหมิ่นผู้อื่น ย่อมไม่เป็น ที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ thaddho atimānī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all)ถ้าเราจะพึงเป็นผู้กระด้าง ดูหมิ่นผู้อื่น เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของคนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘atthaddho bhavissāmi anatimānī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักเป็นผู้ไม่กระด้าง ไม่ดูหมิ่นผู้อื่น’

‘Yo khvāyaṁ puggalo sandiṭṭhiparāmāsī ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo;ภิกษุควรอนุมานตนเองอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยาก ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของเรา ahañceva kho panassaṁ sandiṭṭhiparāmāsī ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, ahampāssaṁ paresaṁ appiyo amanāpo’ti.
ahampāssaṁ → ahampassaṁ (bj, sya-all, pts)ถ้าเราจะพึงถือความ เห็นของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยาก เราก็คงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของ คนเหล่าอื่น’ Evaṁ jānantenāvuso, bhikkhunā ‘asandiṭṭhiparāmāsī bhavissāmi anādhānaggāhī suppaṭinissaggī’ti cittaṁ uppādetabbaṁ.
jānantenāvuso → jānanten avuso (pts)ภิกษุเมื่อรู้อย่างนี้ควรคิดว่า ‘เราจักไม่ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ไม่ถือรั้น จักเป็นผู้สลัดได้ง่าย’

Tatrāvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในธรรม ๑๖ ประการนั้น ภิกษุควรพิจารณา ตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi pāpiccho, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato’ti?‘เราเป็นผู้มีความปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความ ปรารถนาที่เป็นบาปจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘pāpiccho khomhi, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้มีความ ปรารถนาที่เป็นบาป ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็นบาปจริง’ ภิกษุนั้น ควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘na khomhi pāpiccho, na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
teneva pītipāmojjena → ten eva pītipāmujjena (pts)‘เรามิใช่ผู้มีความปรารถนาที่เป็นบาป มิใช่ผู้ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาที่เป็น บาป’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi attukkaṁsako paravambhī’ti?‘เราเป็นผู้ยกตนข่มผู้อื่น จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘attukkaṁsako khomhi paravambhī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้ยกตนข่มผู้อื่นจริง’ ภิกษุนั้นควร พยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘anattukkaṁsako khomhi aparavambhī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.‘เรา เป็นผู้ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเลย’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลาย ทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi kodhano kodhābhibhūto’ti?‘เราเป็นผู้มักโกรธ ถูกความ โกรธครอบงำจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘kodhano khomhi kodhābhibhūto’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้มักโกรธ ถูกความโกรธ ครอบงำจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้า พิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘na khomhi kodhano kodhābhibhūto’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
kodhano → kodhano na (bj, sya-all) | kodhābhibhūto”ti → na khomhi kodhano kodhābhibhūtoti (bj: sīmu9, machasaṁ)‘เราเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ถูกความโกรธครอบงำ’ ภิกษุนั้น ผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและ ปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi kodhano kodhahetu upanāhī’ti?‘เราเป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti ‘kodhano khomhi kodhahetu upanāhī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘เราเป็น ผู้มักโกรธ ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละ บาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti ‘na khomhi kodhano kodhahetu upanāhī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
kodhano → kodhano na (bj, sya-all)แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘เราเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธเพราะความโกรธเป็นเหตุ’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรม ทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi kodhano kodhahetu abhisaṅgī’ti?
kodhano → (bj) | abhisaṅgīti → abhisaṅkīti (sya-all)‘เราเป็นผู้มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘kodhano khomhi kodhahetu abhisaṅgī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
abhisaṅgīti → abhisaṅkīti (sya-all)‘เราเป็นผู้ มักโกรธ ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละ บาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:
evaṁ → (sya-all)แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘na khomhi kodhano kodhahetu abhisaṅgī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
kodhano → kodhano na (sya-all) | abhisaṅgīti → abhisaṅkīti (sya-all)‘เราเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่ระแวงจัดเพราะความโกรธเป็นเหตุ’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรม ทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi kodhano kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā’ti?
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all, pts)‘เราเป็นผู้มักโกรธ เปล่งวาจาใกล้ความโกรธจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘kodhano khomhi kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (sya-all) | khomhi kodhasāmantā → kodhasāmantaṁ (pts)‘เราเป็นผู้มักโกรธ เปล่งวาจาใกล้ความโกรธจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านี้ เสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘na khomhi kodhano kodhasāmantā vācaṁ nicchāretā’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
kodhano → kodhano na (bj) | kodhasāmantā → na kodhasāmantaṁ (sya-all)‘เราเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่เปล่งวาจาใกล้ความโกรธ’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วย ปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi codito codakena codakaṁ paṭippharāmī’ti?
codito → cudito (bj) | kiṁ nu khomhi codito → kinnukhomhi cudito (sya-all)‘เราถูกโจทแล้ว กลับโต้เถียงโจทก์จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti ‘codito khomhi codakena codakaṁ paṭippharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all)ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘เราถูกโจทแล้วกลับโต้เถียง โจทก์จริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้า พิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena codakaṁ nappaṭippharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
codito → cudito (bj, sya-all)‘เราถูกโจทแล้วไม่โต้เถียงโจทก์’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อ เนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi codito codakena codakaṁ apasādemī’ti?
codito → cudito (bj) | kiṁ nu khomhi codito → kinnukhomhi cudito (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วกลับ รุกรานโจทก์จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti ‘codito khomhi codakena codakaṁ apasādemī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
codito → cudito (bj) | codito khomhi → cudito (sya-all)ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘เราถูกโจทแล้วกลับรุกราน โจทก์จริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้า พิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena codakaṁ na apasādemī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
codito → cudito (bj, sya-all)‘เราถูกโจทแล้วไม่รุกรานโจทก์’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อ เนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi codito codakena codakassa paccāropemī’ti?
codito → cudito (bj) | kiṁ nu khomhi codito → kinnukhomhi cudito (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วกลับ ปรักปรำโจทก์จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena codakassa paccāropemī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all)‘เราถูกโจทแล้วกลับปรักปรำ โจทก์จริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้า พิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena codakassa na paccāropemī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
codito → cudito (bj, sya-all)‘เราถูกโจทแล้วไม่ปรักปรำโจทก์’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่าง ต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์ โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi codito codakena aññenaññaṁ paṭicarāmi, bahiddhā kathaṁ apanāmemi, kopañca dosañca appaccayañca pātukaromī’ti?
codito → cudito (bj) | kiṁ nu khomhi codito → kinnukhomhi cudito (sya-all) | bahiddhā kathaṁ apanāmemi → bahiddhākathaṁ apanāpemi (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วกลับพูด กลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟัง ให้ปรากฏจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena aññenaññaṁ paṭicarāmi, bahiddhā kathaṁ apanāmemi, kopañca dosañca appaccayañca pātukaromī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all) | bahiddhā kathaṁ apanāmemi → bahiddhākathaṁ apanāpemi (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วกลับพูดกลบเกลื่อน พูดนอกเรื่อง แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่าง นี้ว่า ‘codito khomhi codakena na aññenaññaṁ paṭicarāmi, na bahiddhā kathaṁ apanāmemi, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaromī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
codito → cudito (bj, sya-all) | bahiddhā kathaṁ apanāmemi → bahiddhākathaṁ apanāpemi (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วไม่พูดกลบเกลื่อน ไม่พูดนอกเรื่อง ไม่แสดงความโกรธ ความประสงค์ร้าย และความไม่เชื่อฟังให้ปรากฏ’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องใน กุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi codito codakena apadāne na sampāyāmī’ti?
codito → cudito (bj) | kiṁ nu khomhi codito → kinnukhomhi cudito (sya-all)‘เราถูกโจทแล้ว ไม่ยอม อธิบายพฤติกรรม(ของตน)จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena apadāne na sampāyāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena na (pts)‘เราถูกโจทแล้ว ไม่ยอมอธิบายพฤติกรรม(ของตน)จริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรม เหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘codito khomhi codakena apadāne sampāyāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
codito → cudito (bj, sya-all) | codakena → codakena na (sya-all) | apadāne → apadāne na (sya-all)‘เราถูกโจทแล้วยอมอธิบายพฤติกรรม (ของตน)’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi makkhī paḷāsī’ti?‘เราเป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘makkhī khomhi paḷāsī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้ลบหลู่คุณท่าน ตีเสมอจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่าง นี้ว่า ‘amakkhī khomhi apaḷāsī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.‘เราเป็นผู้ไม่ลบหลู่คุณท่าน ไม่ตีเสมอ’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องใน กุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi issukī maccharī’ti?‘เราเป็นผู้ริษยา ตระหนี่ จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘issukī khomhi maccharī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้ริษยา ตระหนี่จริง’ ภิกษุนั้นควร พยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘anissukī khomhi amaccharī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.‘เราเป็น ผู้ไม่ริษยา ไม่ตระหนี่’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวัน กลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi saṭho māyāvī’ti?‘เราเป็นผู้โอ้อวด มีมารยา จริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘saṭho khomhi māyāvī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้โอ้อวด มีมารยาจริง’ ภิกษุนั้นควร พยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘asaṭho khomhi amāyāvī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.‘เรา เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมารยา’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลาย ทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi thaddho atimānī’ti?‘เราเป็นผู้กระด้าง ดูหมิ่น ผู้อื่นจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘thaddho khomhi atimānī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็นผู้กระด้าง ดูหมิ่นผู้อื่นจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่าง นี้ว่า ‘atthaddho khomhi anatimānī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.‘เราเป็นผู้ไม่กระด้าง ไม่ดูหมิ่นผู้อื่น’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรม ทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ:อีกประการหนึ่ง ภิกษุควรพิจารณาตนเองอย่างนี้ว่า ‘kiṁ nu khomhi sandiṭṭhiparāmāsī ādhānaggāhī duppaṭinissaggī’ti?‘เราเป็นผู้ถือความเห็น ของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยากจริงหรือ’ Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘sandiṭṭhiparāmāsī khomhi ādhānaggāhī duppaṭinissaggī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.‘เราเป็น ผู้ถือความเห็นของตนเป็นใหญ่ ถือรั้น สลัดได้ยากจริง’ ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อ ละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้นเสีย Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:แต่ถ้าพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘asandiṭṭhiparāmāsī khomhi anādhānaggāhī suppaṭinissaggī’ti, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
teneva pītipāmojjena → ten eva pītipāmujjena (pts)‘เราเป็นผู้ไม่ถือ ความเห็นของตนเป็นใหญ่ ไม่ถือรั้น สลัดได้ง่าย’ ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องใน กุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้

Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme appahīne attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesaṁyeva imesaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ ย่อมเห็นชัดบาปอกุศลธรรมเหล่านี้แม้ทั้งหมดซึ่งยังละ ไม่ได้ในตน ภิกษุนั้นควรพยายามเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านี้ทั้งหมดนั่นแล Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme pahīne attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ, ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
teneva pītipāmojjena → ten eva pitipāmujjena (pts)แต่ถ้า พิจารณาอยู่ ย่อมเห็นชัดบาปอกุศลธรรมเหล่านี้ทั้งหมดซึ่งละได้แล้วในตน ภิกษุ นั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่องในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติ และปราโมทย์โดยแท้

Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā, daharo yuvā maṇḍanajātiko, ādāse vā parisuddhe pariyodāte, acche vā udakapatte, sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno, sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati;
maṇḍanajātiko → maṇḍanakajātiko (bj, sya-all) | parisuddhe → (bj) | udakapatte → udapatte (bj) | vā → va (pts) | maṇḍanakajātiko → maṇjanaḍātiko (bj: machasaṁ) | udapatte → udakapatte (bj: machasaṁ)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สตรีหรือบุรุษแรกรุ่นชอบแต่งตัว ส่องดูใบหน้าของตน ในกระจกเงา หรือในภาชนะน้ำใสสะอาดบริสุทธิ์ ถ้าพบไฝหรือฝ้าที่ใบหน้านั้นย่อม พยายามที่จะกำจัดไฝหรือฝ้านั้นนั่นแล no ce tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, teneva attamano hoti:หากไม่พบก็จะพอใจว่า ‘lābhā vata me, parisuddhaṁ vata me’ti.‘เป็นโชคของเรา จริง ๆ ใบหน้าของเราหมดจด’

Evameva kho, āvuso, sace bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme appahīne attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesaṁyeva imesaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าพิจารณาอยู่ ย่อมเห็นชัดบาปอกุศลธรรมเหล่านี้แม้ทั้งหมดที่ยังละไม่ได้ ภิกษุนั้นควรพยายาม เพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านี้แม้ทั้งหมดนั่นแล Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme pahīne attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ, ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesū”ti.
teneva pītipāmojjena → ten eva pītipāmujjena (pts)ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ ย่อมเห็นชัด บาปอกุศลธรรมเหล่านี้แม้ทั้งหมดที่ละได้แล้วในตน ภิกษุนั้นผู้ศึกษาอย่างต่อเนื่อง ในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืน พึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์โดยแท้”

Idamavocāyasmā mahāmoggallāno.
idamavocāyasmā → idamavoca āyasmā (pts)ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวภาษิตนี้แล้ว Attamanā te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṁ abhinandunti.ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชม ภาษิตของท่านพระมหาโมคคัลลานะ ดังนี้แล

Anumānasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.อนุมานสูตรที่ ๕ จบ