Evaṁ me sutaṁ—
me → evamme (bj: syā, PTS, sī.væa, sī.avi)ข้าพเจ้า ได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā ukkaṭṭhāyaṁ viharati subhagavane sālarājamūle.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคนไม้รังใหญ่ในสุภควัน เขตเมือง อุกกัฏฐา Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti."ภิกษุ ทั้งหลาย"

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสว่า

“sabbadhammamūlapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (sya-all) | desessāmi → desissāmi (bj: syā)"ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงมูลเหตุแห่งธรรมทั้งปวง แก่เธอทั้งหลาย Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.เธอทั้งหลาย จงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว"

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → evambhanteti (bj: syā, PTS, sī.væa, sī.avi)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว Bhagavā etadavoca:พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—
adassāvī → adassāvi (bj: sī.væa) | adassāvī → adassāvi (bj: sī.væa)“ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชน ในโลกนี้ผู้ยังไม่ได้สดับ ไม่ได้พบพระอริยะ ทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับคำแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้พบสัตบุรุษ ทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับคำแนะนำใน ธรรมของสัตบุรุษ pathaviṁ pathavito sañjānāti;
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | paṭhavito → pathaviṁ pathavito (bj: machasaṁ) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)หมายรู้ปฐวี (ดิน)โดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito saññatvā pathaviṁ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṁ meti maññati, pathaviṁ abhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts) | paṭhavito → pathaviṁ pathavito (bj: machasaṁ) | meti → paṭhavimmeti (bj: syā, PTS, sī.væa, sī.avi)ครั้นหมายรู้ปฐวีโดย ความเป็นปฐวี แล้ว กำหนดหมายซึ่งปฐวี กำหนดหมายในปฐวี กำหนดหมาย นอกปฐวี กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของเรา ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้ ’

Āpaṁ āpato sañjānāti;หมายรู้อาโป(น้ำ)โดยความเป็นอาโป āpaṁ āpato saññatvā āpaṁ maññati, āpasmiṁ maññati, āpato maññati, āpaṁ meti maññati, āpaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้อาโปโดยความเป็นอาโปแล้ว กำหนดหมายซึ่งอาโป กำหนดหมายในอาโป กำหนดหมายนอกอาโป กำหนด หมายอาโปว่าเป็นของเรา ยินดีอาโป Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Tejaṁ tejato sañjānāti;หมายรู้เตโช(ไฟ)โดยความเป็นเตโช tejaṁ tejato saññatvā tejaṁ maññati, tejasmiṁ maññati, tejato maññati, tejaṁ meti maññati, tejaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้เตโชโดยความเป็นเตโชแล้ว กำหนดหมายซึ่งเตโช กำหนดหมายในเตโช กำหนดหมายนอกเตโช กำหนด หมายเตโชว่าเป็นของเรา ยินดีเตโช Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Vāyaṁ vāyato sañjānāti;หมายรู้วาโย(ลม)โดยความเป็นวาโย vāyaṁ vāyato saññatvā vāyaṁ maññati, vāyasmiṁ maññati, vāyato maññati, vāyaṁ meti maññati, vāyaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้วาโยโดยความเป็นวาโยแล้ว กำหนดหมายซึ่งวาโย กำหนดหมายในวาโย กำหนดหมายนอกวาโย กำหนด หมายวาโยว่าเป็นของเรา ยินดีวาโย Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Bhūte bhūtato sañjānāti;หมายรู้ภูต โดยความเป็นภูต bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati.ครั้นหมายรู้ภูตโดยความเป็นภูตแล้ว กำหนดหมายซึ่งภูต กำหนดหมายในภูต กำหนดหมายนอกภูต กำหนดหมายภูต ว่าเป็นของเรา ยินดีภูต Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Deve devato sañjānāti;หมายรู้เทวดาโดยความเป็นเทวดา deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati.ครั้นหมายรู้เทวดาโดยความเป็นเทวดาแล้ว กำหนดหมายซึ่งเทวดา กำหนดหมายในเทวดา กำหนดหมายนอกเทวดา กำหนด หมายเทวดาว่าเป็นของเรา ยินดีเทวดา Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Pajāpatiṁ pajāpatito sañjānāti;หมายรู้ปชาบดี โดยความเป็นปชาบดี pajāpatiṁ pajāpatito saññatvā pajāpatiṁ maññati, pajāpatismiṁ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṁ meti maññati, pajāpatiṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้ปชาบดีโดยความเป็น ปชาบดีแล้ว กำหนดหมายซึ่งปชาบดี กำหนดหมายในปชาบดี กำหนดหมายนอก ปชาบดี กำหนดหมายปชาบดีว่าเป็นของเรา ยินดีปชาบดี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Brahmaṁ brahmato sañjānāti;หมายรู้พรหมโดยความเป็นพรหม brahmaṁ brahmato saññatvā brahmaṁ maññati, brahmasmiṁ maññati, brahmato maññati, brahmaṁ meti maññati, brahmaṁ abhinandati.
brahmasmiṁ → brahmani (bj, sya-all, pts) | brahmani → brahmasmiṁ (bj: machasaṁ)ครั้นหมายรู้พรหมโดยความเป็นพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งพรหม กำหนดหมายในพรหม กำหนดหมายนอกพรหม กำหนด หมายพรหมว่าเป็นของเรา ยินดีพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Ābhassare ābhassarato sañjānāti;หมายรู้อาภัสสรพรหมโดยความเป็นอาภัสสรพรหม ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati.ครั้นหมายรู้อาภัสสร พรหมโดยความเป็นอาภัสสรพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งอาภัสสรพรหม กำหนด หมายในอาภัสสรพรหม กำหนดหมายนอกอาภัสสรพรหม กำหนดหมายอาภัสสร พรหมว่าเป็นของเรา ยินดีอาภัสสรพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
apariññātaṁ → apariññāṇaṁ (bj: sī.væa)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti;
subhakiṇhe subhakiṇhato → subhakiṇṇe subhakiṇṇato (bj, pts) | subhakiṇṇe → subhakiṇhe (bj: machasaṁ, syā, sī.væa , sī.avi, aṭṭhakathā) | subhakiṇṇato → subhakiṇhato (bj: machasaṁ, syā, sī.væa, sī.avi)หมายรู้สุภกิณหพรหมโดยความเป็นสุภกิณหพรหม subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati.
subhakiṇhe subhakiṇhato → subhakiṇṇe subhakiṇṇato (bj, pts) | subhakiṇhe → subhakiṇṇe (bj, pts) | subhakiṇhesu → subhakiṇṇesu (bj, pts) | subhakiṇhato → subhakiṇṇato (bj, pts) | subhakiṇhe meti → subhakiṇṇe me ti (pts)ครั้นหมายรู้สุภกิณห พรหมโดยความเป็นสุภกิณหพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งสุภกิณหพรหม กำหนด หมายในสุภกิณหพรหม กำหนดหมายนอกสุภกิณหพรหม กำหนดหมายสุภกิณห พรหมว่าเป็นของเรา ยินดีสุภกิณหพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Vehapphale vehapphalato sañjānāti;หมายรู้เวหัปผลพรหมโดยความเป็นเวหัปผลพรหม vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati.ครั้นหมายรู้เวหัปผล พรหมโดยความเป็นเวหัปผลพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งเวหัปผลพรหม กำหนด หมายในเวหัปผลพรหม กำหนดหมายนอกเวหัปผลพรหม กำหนดหมายเวหัปผล พรหมว่าเป็นของเรา ยินดีเวหัปผลพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Abhibhuṁ abhibhuto sañjānāti;
abhibhuto → abhibhūto (bj, cck, sya-all, pts)หมายรู้อภิภูสัตว์ โดยความเป็นอภิภูสัตว์ abhibhuṁ abhibhuto saññatvā abhibhuṁ maññati, abhibhusmiṁ maññati, abhibhuto maññati, abhibhuṁ meti maññati, abhibhuṁ abhinandati.
abhibhuto → abhibhūto (bj, cck, sya-all, pts)ครั้นหมายรู้อภิภูสัตว์โดยความ เป็นอภิภูสัตว์แล้ว กำหนดหมายซึ่งอภิภูสัตว์ กำหนดหมายในอภิภูสัตว์ กำหนด หมายนอกอภิภูสัตว์ กำหนดหมายอภิภูสัตว์ว่าเป็นของเรา ยินดีอภิภูสัตว์ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้

Ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato sañjānāti;หมายรู้อากาสานัญจายตนพรหมโดยความเป็นอากาสานัญจายตน พรหม ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṁ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṁ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṁ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้อากาสานัญจายตนพรหมโดยความเป็นอากาสานัญจายตน พรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งอากาสานัญจายตนพรหม กำหนดหมายใน อากาสานัญจายตนพรหม กำหนดหมายนอกอากาสานัญจายตนพรหม กำหนด หมายอากาสานัญจายตนพรหมว่าเป็นของเรา ยินดีอากาสานัญจายตนพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า 'เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้'

Viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato sañjānāti;หมายรู้วิญญาณัญจายตนพรหมโดยความเป็นวิญญาณัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṁ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṁ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṁ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṁ abhinandati.ครั้น หมายรู้วิญญาณัญจายตนพรหมโดยความเป็นวิญญาณัญจายตนพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งวิญญาณัญจายตนพรหม กำหนดหมายในวิญญาณัญจายตนพรหม กำหนดหมายนอกวิญญาณัญจายตนพรหม กำหนดหมายวิญญาณัญจายตนพรหม ว่าเป็นของเรา ยินดีวิญญาณัญจายตนพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า 'เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้'

Ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato sañjānāti;หมายรู้อากิญจัญญายตนพรหมโดยความเป็นอากิญจัญญายตนพรหม ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṁ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṁ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṁ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṁ abhinandati.ครั้น หมายรู้อากิญจัญญายตนพรหมโดยความเป็นอากิญจัญญายตนพรหมแล้ว กำหนด หมายซึ่งอากิญจัญญายตนพรหม กำหนดหมายในอากิญจัญญายตนพรหม กำหนดหมายนอกอากิญจัญญายตนพรหม กำหนดหมายอากิญจัญญายตนพรหม ว่าเป็นของเรา ยินดีอากิญจัญญายตนพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า 'เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้'

Nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti;หมายรู้เนวสัญญานาสัญญายตนพรหมโดยความเป็นเนวสัญญานาสัญญายตน พรหม nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้เนวสัญญานาสัญญายตนพรหมโดยความเป็นเนวสัญญา นาสัญญายตนพรหมแล้ว กำหนดหมายซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม กำหนด หมายในเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม กำหนดหมายนอกเนวสัญญา นาสัญญายตนพรหม กำหนดหมายเนวสัญญานาสัญญายตนพรหมว่าเป็นของเรา ยินดีเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Diṭṭhaṁ diṭṭhato sañjānāti;หมายรู้รูปที่ตนเห็น โดยความเป็นรูปที่ตนเห็น diṭṭhaṁ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṁ maññati, diṭṭhasmiṁ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṁ meti maññati, diṭṭhaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้รูปที่ตนเห็น โดยความเป็นรูปที่ตนเห็นแล้ว กำหนดหมายซึ่งรูปที่ตนเห็น กำหนดหมายในรูป ที่ตนเห็น กำหนดหมายนอกรูปที่ตนเห็น กำหนดหมายรูปที่ตนเห็นว่าเป็นของเรา ยินดีรูปที่ตนเห็น Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Sutaṁ sutato sañjānāti;หมายรู้เสียงที่ตนได้ยิน โดยความเป็นเสียงที่ตนได้ยิน sutaṁ sutato saññatvā sutaṁ maññati, sutasmiṁ maññati, sutato maññati, sutaṁ meti maññati, sutaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้เสียงที่ตน ได้ยินโดยความเป็นเสียงที่ตนได้ยินแล้ว กำหนดหมายซึ่งเสียงที่ตนได้ยิน กำหนด หมายในเสียงที่ตนได้ยิน กำหนดหมายนอกเสียงที่ตนได้ยิน กำหนดหมายเสียงที่ ตนได้ยินว่าเป็นของเรา ยินดีเสียงที่ตนได้ยิน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Mutaṁ mutato sañjānāti;หมายรู้อารมณ์ที่ตนทราบ โดยความเป็นอารมณ์ที่ตนทราบ mutaṁ mutato saññatvā mutaṁ maññati, mutasmiṁ maññati, mutato maññati, mutaṁ meti maññati, mutaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้ อารมณ์ที่ตนทราบโดยความเป็นอารมณ์ที่ตนทราบแล้ว กำหนดหมายซึ่งอารมณ์ ที่ตนทราบ กำหนดหมายในอารมณ์ที่ตนทราบ กำหนดหมายนอกอารมณ์ที่ตน ทราบ กำหนดหมายอารมณ์ที่ตนทราบว่าเป็นของเรา ยินดีอารมณ์ที่ตนทราบ Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Viññātaṁ viññātato sañjānāti;หมายรู้อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง โดยความเป็นอารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง viññātaṁ viññātato saññatvā viññātaṁ maññati, viññātasmiṁ maññati, viññātato maññati, viññātaṁ meti maññati, viññātaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้ อารมณ์ที่ตนรู้แจ้งโดยความเป็นอารมณ์ที่ตนรู้แจ้งแล้ว กำหนดหมายซึ่งอารมณ์ที่ ตนรู้แจ้ง กำหนดหมายในอารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง กำหนดหมายนอกอารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง กำหนดหมายอารมณ์ที่ตนรู้แจ้งว่าเป็นของเรา ยินดีอารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Ekattaṁ ekattato sañjānāti;หมายรู้ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกันโดยความเป็นอัน เดียวกัน ekattaṁ ekattato saññatvā ekattaṁ maññati, ekattasmiṁ maññati, ekattato maññati, ekattaṁ meti maññati, ekattaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกันโดยความเป็นอัน เดียวกันแล้ว กำหนดหมายซึ่งความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน กำหนดหมายในความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน กำหนดหมายนอก ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน กำหนดหมายความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติ เป็นอันเดียวกันว่าเป็นของเรา ยินดีความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Nānattaṁ nānattato sañjānāti;หมายรู้ความที่กามจิตต่างกันโดยความเป็นของต่างกัน nānattaṁ nānattato saññatvā nānattaṁ maññati, nānattasmiṁ maññati, nānattato maññati, nānattaṁ meti maññati, nānattaṁ abhinandati.
nānattaṁ meti → nānattato maññati nānattammeti (sya-all)ครั้นหมายรู้ความที่ กามจิตต่างกันโดยความเป็นของต่างกันแล้ว กำหนดหมายซึ่งความที่กามจิตต่างกัน กำหนดหมายในความที่กามจิตต่างกัน กำหนดหมายนอกความที่กามจิตต่างกัน กำหนดหมายความที่กามจิตต่างกันว่าเป็นของเรา ยินดีความที่กามจิตต่างกัน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Sabbaṁ sabbato sañjānāti;หมายรู้สักกายะ ทั้งปวงโดยความเป็นสักกายะทั้งปวง sabbaṁ sabbato saññatvā sabbaṁ maññati, sabbasmiṁ maññati, sabbato maññati, sabbaṁ meti maññati, sabbaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้สักกายะ ทั้งปวงโดยความเป็นสักกายะทั้งปวงแล้ว กำหนดหมายซึ่งสักกายะทั้งปวง กำหนด หมายในสักกายะทั้งปวง กำหนดหมายนอกสักกายะทั้งปวง กำหนดหมายสักกายะ ทั้งปวงว่าเป็นของเรา ยินดีสักกายะทั้งปวง Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Nibbānaṁ nibbānato sañjānāti;หมายรู้นิพพาน โดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato saññatvā nibbānaṁ maññati, nibbānasmiṁ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṁ meti maññati, nibbānaṁ abhinandati.ครั้นหมายรู้นิพพานโดยความเป็น นิพพานแล้ว กำหนดหมายซึ่งนิพพาน กำหนดหมายในนิพพาน กำหนดหมาย นอกนิพพาน กำหนดหมายนิพพานว่าเป็นของเรา ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้’

Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.กำหนดภูมิตามนัยที่ ๑ ว่าด้วยปุถุชน จบ

Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho appattamānaso anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamāno viharati, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
sekkho → sekho (bj, sya-all, km, pts1ed) | pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all) | sopi pathaviṁ pathavito → so pi paṭhaviṁ paṭhavito (pts) | sekho → sekkho (bj: machasaṁ) | sekkho → sekho (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดยังเป็นเสขบุคคล ไม่ได้บรรลุอรหัตตผล ปรารถนาธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมอยู่ แม้ภิกษุนั้นก็รู้ยิ่งปฐวี โดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ mā maññi, pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṁ meti mā maññi, pathaviṁ mābhinandi.
maññi → vā maññati (si); māmaññī (cck) | abhiññāya → abhiññatvā (si, mr) | mābhinandi → vā abhinandati (si); mābhinandī (cck) | pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | mā maññi pathaviṁ → māmaññi paṭhaviṁ (bj) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (pts) | maññi pathaviyā → maññī paṭhaviyā (pts) | maññi pathavito → maññī paṭhavito (pts) | maññi pathaviṁ meti → maññī paṭhavimme ti (pts) | maññi pathaviṁ mābhinandi → maññī paṭhaviṁ mā abhinandī (pts) | abhiññāya → abhiññatvā (bj: sī.væa) | māmaññi → vā maññati (bj: sī.væa) | mābhinandi → vā abhinandati (bj: sī.væa); mābhinandati (bj: machasaṁ) | abhiññāya → abhiññatvā (cck: ka.) | maññi → vā maññati (cck note) | mābhinandi → vā abhinandati (sī.) ṭīkā oloketabbā (cck note)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว อย่ากำหนดหมายซึ่งปฐวี อย่ากำหนดหมายในปฐวี อย่ากำหนดหมายนอกปฐวี อย่ากำหนดหมายปฐวีว่า เป็นของเรา อย่ายินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
pariññeyyaṁ → apariññeyyaṁ (bj: sī.væa, sī.avi)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาควรกำหนดรู้’

Āpaṁ …pe…ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …
subhakiṇhe → subhakiṇṇe (pts)สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ mā maññi, nibbānasmiṁ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṁ meti mā maññi, nibbānaṁ mābhinandi.
mā maññi → māmaññī (sya-all); māmaññī nibbānammeti māmaññī (sya-all) | maññi → maññī (pts) | meti → (pts) | maññi nibbānaṁ mābhinandi → abhinandī (pts) | māmaññi → vā maññāti (bj: sī.væa) | mābhinandi → vā abhinandati (bj: sī.væa); mābhinandati (bj: machasaṁ)ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว อย่ากำหนดหมายซึ่งนิพพาน อย่า กำหนดหมายในนิพพาน อย่ากำหนดหมายนอกนิพพาน อย่ากำหนดหมาย นิพพานว่าเป็น ของเรา อย่ายินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
pariññeyyaṁ → apariññeyyaṁ (bj: sī.væa, sī.avi)เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาควรกำหนดรู้’

Sekkhavasena dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
sekhaha → sekhaha = sekhassa (bj note) | dutiyakabhūmi → sekhavasena dutiyanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā); sekhāha vivaṭṭavaseti dutiyakaṁ bhūmi (bj: sī.væa) | paricchedi → paricchedo (bj: syā); paricchedo niṭṭhito (bj: machasaṁ) | Sekkhavasena → satthāravasena (cck: sī.); satthuvasena (cck: syā. ka.)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๒ ว่าด้วยเสขบุคคล จบ

Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้น ภวสังโยชน์ แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ แม้ภิกษุนั้นก็รู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของเรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขากำหนดรู้แล้ว’

Āpaṁ …pe…ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขากำหนดรู้แล้ว’

Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
khīṇāsavaha → khīṇāsavaha = khīṇāsavassa (bj note) | tatiyanayabhūmi → khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā); khīṇāsavāhapaṭhamakanaye tatiyakabhūmi (bj: sī.væa) | khīṇāsavavasena → idaṁ padadvayaṁ na dissati (sya-all: yu.)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๓ ว่าด้วยพระขีณาสพ จบ

Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all) | sopi pathaviṁ pathavito → so pi paṭhaviṁ paṭhavito (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้น ภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ แม้ภิกษุนั้นก็รู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของเรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā rāgassa, vītarāgattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากราคะ เนื่องจากราคะสิ้นไป’

Āpaṁ …pe…ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ที่ ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā rāgassa, vītarāgattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากราคะ เนื่องจากราคะสิ้นไป’

Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
cataravanaka → ‘cattāravānaka, pañcavānaka’ iti ‘avānaka’ saddo sabbesu paṭipotthakesu dissati. tathāpi purātana sīhaḷasilālipisu ‘doavanaka (sīsaṁ IV. 22I), tiṇavanaka (sīsaṁ III. 177), cataravanaka (sīsaṁ V 85), iccādisu ‘avanaka’ saddova āgato (bj note) | bhūmi → khīṇāsavavasena catutthanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā) | paricchedi → paricchedo (bj: syā); paricchedo niṭṭhito (bj: machasaṁ) | khīṇāsavavasena → idaṁ padadvayaṁ na dissati (sya-all: yu.)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๔ ว่าด้วยพระขีณาสพ จบ

Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้น ภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ แม้ภิกษุนั้นก็รู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของเรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā dosassa, vītadosattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากโทสะ เนื่องจากโทสะสิ้นไป’

Āpaṁ …pe…ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā dosassa, vītadosattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากโทสะ เนื่องจากโทสะสิ้นไป’

Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
pañcavanaka → ‘cattāravānaka, pañcavānaka’ iti ‘avānaka’ saddo sabbesu paṭipotthakesu dissati. tathāpi purātana sīhaḷasilālipisu ‘doavanaka (sīsaṁ IV. 22I), tiṇavanaka (sīsaṁ III. 177), cataravanaka (sīsaṁ V 85), iccādisu ‘avanaka’ saddova āgato (bj note) | bhūmi → khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā) | paricchedi → paricchedo (bj: syā); paricchedo niṭṭhito (bj: machasaṁ)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๕ ว่าด้วยพระขีณาสพ จบ

Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้น ภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ แม้ภิกษุนั้นก็รู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของเรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā mohassa, vītamohattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากโมหะ เนื่องจากโมหะสิ้นไป’

Āpaṁ …pe…ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Khayā mohassa, vītamohattā.เรากล่าวว่า ‘เพราะเขาปราศจากโมหะ เนื่องจากโมหะสิ้นไป’

Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
chavanaka → chavānaka (bj: bahūsu) | bhūmi → khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā) | paricchedi → paricchedo (bj: syā); paricchedo niṭṭhito (bj: machasaṁ)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๖ ว่าด้วยพระขีณาสพ จบ

Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts)ภิกษุทั้งหลาย แม้ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็รู้ยิ่งปฐวีโดย ความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
pariññātantaṁ → pariññātaṁ (pts) | taṁ → pariññātaṁ (bj: sī.væa, sī.avi, PTS)เรากล่าวว่า ‘เพราะตถาคตกำหนดรู้ปฐวีนั้นแล้ว’

Āpaṁ …pe…
āpaṁ → apaṁ (pts)ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
pariññātantaṁ → pariññātaṁ (pts) | taṁ → pariññātaṁ (bj: sī.væa, sī.avi, PTS)เรากล่าวว่า ‘เพราะตถาคตกำหนดรู้นิพพานนั้นแล้ว’

Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
tathāgatavasena → satthuvasena (sya-all) | sattavanaka → sattavānaka (bj: bahūsu) | paricchedi → paricchedo (bj: syā); paricchedo niṭṭhito (bj: machasaṁ) | satthuvasena → idaṁ padadvayaṁ na dissati (sya-all: yu.)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๗ ว่าด้วยพระตถาคต จบ

Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts)ภิกษุทั้งหลาย แม้ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็รู้ยิ่งปฐวีโดย ความเป็นปฐวี pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
pathaviṁ pathavito → paṭhaviṁ paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) | pathaviyā → paṭhaviyā (bj, sya-all, pts) | pathavito → paṭhavito (bj, sya-all, pts) | pathaviṁ meti → paṭhavimmeti (sya-all, pts)ครั้นรู้ยิ่งปฐวีโดยความเป็นปฐวีแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งปฐวี ไม่กำหนดหมายในปฐวี ไม่กำหนดหมายนอกปฐวี ไม่กำหนดหมายปฐวีว่าเป็นของ เรา ไม่ยินดีปฐวี Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
Nandī → nandi (bj, sya-all) | nandī → nandi (bj, sya-all) | nandi → nandī (bj: machasaṁ, PTS) | Nandī → nandi (cck: sī. syā.)เพราะรู้ว่า ‘ความเพลิดเพลินเป็นมูลเหตุแห่งทุกข์ iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.เพราะมีภพ ชาติจึงมี สัตว์ ผู้เกิดแล้วต้องแก่ ต้องตาย’ Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmi.เพราะเหตุนั้น เราจึงกล่าวว่า ‘ตถาคตตรัสรู้อนุตตร สัมมาสัมโพธิญาณ เพราะสิ้นตัณหา คลายตัณหา ดับตัณหา สละตัณหา สลัดทิ้ง ตัณหาโดยประการทั้งปวง’

Āpaṁ …pe…
āpaṁ → -pe- āpaṁ (bj: syā); āpaṁ -pe- (bj: PTS)ฯลฯ รู้ยิ่งอาโป tejaṁ …... เตโช vāyaṁ …... วาโย bhūte …... ภูต ... deve …เทวดา pajāpatiṁ …... ปชาบดี brahmaṁ …... พรหม ... ābhassare …อาภัสสรพรหม ... subhakiṇhe …สุภกิณหพรหม ... vehapphale …เวหัปผลพรหม ... abhibhuṁ …อภิภูสัตว์ ākāsānañcāyatanaṁ …... อากาสานัญจายตนพรหม viññāṇañcāyatanaṁ …... วิญญาณัญจายตนพรหม ... ākiñcaññāyatanaṁ …อากิญจัญญายตนพรหม ... nevasaññānāsaññāyatanaṁ …เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... diṭṭhaṁ …รูปที่ตนเห็น ... sutaṁ …เสียงที่ตนได้ยิน ... mutaṁ …อารมณ์ ที่ตนทราบ ... viññātaṁ …อารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ... ekattaṁ …ความที่จิตที่เป็นฌานสมาบัติเป็นอันเดียวกัน nānattaṁ …... ความที่กามจิตต่างกัน sabbaṁ …... สักกายะทั้งปวง nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;... รู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพาน nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.ครั้นรู้ยิ่งนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ไม่กำหนดหมายซึ่งนิพพาน ไม่กำหนด หมายในนิพพาน ไม่กำหนดหมายนอกนิพพาน ไม่กำหนดหมายนิพพานว่าเป็น ของเรา ไม่ยินดีนิพพาน Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร ‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
nandī → nandi (bj, sya-all) | nandi → nandī (bj: machasaṁ, PTS)เพราะรู้ว่า ‘ความเพลิดเพลินเป็นมูลเหตุแห่งทุกข์ iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.เพราะมีภพ ชาติจึงมี สัตว์ผู้เกิดแล้วต้องแก่ ต้องตาย’ Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmī”ti.เพราะเหตุนั้น เราจึงกล่าวว่า ‘ตถาคตตรัสรู้ อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เพราะสิ้นตัณหา คลายตัณหา ดับตัณหา สละตัณหา สลัดทิ้งตัณหาโดยประการทั้งปวง”

Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
tathāgatavasena → satthuvasena (sya-all) | aṭṭhavānakabhūmi → tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmi (bj: machasaṁ, syā) | satthuvasena → idaṁ padadvayaṁ na dissati (sya-all: yu.)กำหนดภูมิตามนัยที่ ๘ ว่าด้วยพระตถาคต จบ

Idamavoca bhagavā.
bhagavā → na attamanā te bhikkhū (bj: syā); attamanā te bhikkhū (bj: PTS)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Na te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
na → na attamanā (sya-all); attamanā (pts) | abhinandunti → nābhinandunti (bj: katthaci) | bhikkhū → na attamanā tebhikkhū (cck: syā.); te bhikkhū (cck: pī. ka.)ภิกษุเหล่านั้นมิได้มีใจยินดีชื่นชม พระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ (bj: machasaṁ)มูลปริยายสูตรที่ ๑ จบ