Evaṁ me sutaṁ—ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี Tena kho pana samayena āyasmā kumārakassapo andhavane viharati.สมัยนั้น ท่านพระกุมารกัสสปะพักอยู่ที่ป่าอันธวัน

Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ andhavanaṁ obhāsetvā yenāyasmā kumārakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho sā devatā āyasmantaṁ kumārakassapaṁ etadavoca:ครั้งนั้น เมื่อราตรี ผ่านไป เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะงดงามยิ่งนักได้เปล่งรัศมี ให้สว่างทั่วป่าอันธวัน เข้าไปหาท่านพระกุมารกัสสปะถึงที่อยู่ แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระกุมารกัสสปะว่า

“Bhikkhu bhikkhu, ayaṁ vammiko rattiṁ dhūmāyati, divā pajjalati.
vammiko → vammīko (si, pts1ed) | dhūmāyati → dhūpāyati (bj) | vammiko → vammīko (pts) | vammiko → vammīko (bj: sīmu9) | dhūpāyati → dhūmāyati (bj: machasaṁ, syā, PTS) | vammiko → vammīko (katthaci) sakkatānurūpaṁ (cck note) | dhūmāyati → dhūpāyati (sya-all: sī.)“พระคุณเจ้า จอมปลวกนี้ย่อมพ่นควันในเวลากลางคืน ย่อมลุกโพลงในเวลา กลางวัน Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)‘สุเมธ เธอจงนำศัสตราไปขุดดู’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa laṅgiṁ
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all) | laṅgiṁ laṅgī bhadanteti → paliṅgaṁ paliṅgā bhanteti (sya-all) | laṅgiṁ → palighaṁ (bj: syā) | paliṅgaṁ → palaṅgiṁ (sya-all: sī. yu.)สุเมธใช้ศัสตราไปขุดก็ได้เห็นลิ่มสลัก จึงกล่าวว่า ‘laṅgī, bhadante’ti.‘ลิ่มสลัก ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa laṅgiṁ;
laṅgiṁ abhikkhaṇa → paliṅgaṁ abhikkhana (sya-all)‘สุเมธ เธอจงยกลิ่มสลักขึ้น abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.แล้วใช้ศัสตราขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa uddhumāyikaṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดลงไปก็ได้เห็นอึ่ง จึงกล่าวว่า ‘Uddhumāyikā, bhadante’ti.
bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘อึ่ง ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa uddhumāyikaṁ;‘สุเมธ เธอจงนำอึ่งขึ้นมา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)แล้วใช้ศัสตราขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa dvidhāpathaṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นทางสองแพร่ง จึงกล่าวว่า ‘Dvidhāpatho, bhadante’ti.
bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘ทางสองแพร่ง ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa dvidhāpathaṁ;‘สุเมธ เธอจงถากทางสองแพร่งออกเสีย abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)แล้วใช้ ศัสตราขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa caṅgavāraṁ.
caṅgavāraṁ → paṅkavāraṁ (sya-all); caṅkavāraṁ (mr) | abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all) | caṅgavāraṁ → paṅkavāra (bj: syā); caṅkavāraṁ (bj: katthaci) | caṅgavāraṁ → paṅkavāraṁ (cck: syā.); caṅkavāraṁ (cck: ka.) | paṅkavāraṁ → caṅgavāraṁ (sya-all: sī. yu.)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นหม้อกรองน้ำด่าง จึงกล่าวว่า ‘Caṅgavāro, bhadante’ti.‘หม้อกรองน้ำด่าง ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa caṅgavāraṁ;
caṅgavāraṁ abhikkhaṇa → paṅkavāraṁ abhikkhana (sya-all)‘สุเมธ เธอจงยกหม้อกรองน้ำด่างขึ้นมา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.แล้วใช้ ศัสตราขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa kummaṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นเต่า จึงกล่าวว่า ‘Kummo, bhadante’ti.
bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘เต่า ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa kummaṁ;‘สุเมธ เธอจงนำเต่าขึ้นมา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)แล้วใช้ศัสตราขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa asisūnaṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นเขียงหั่นเนื้อ จึงกล่าวว่า ‘Asisūnā, bhadante’ti.
bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘เขียงหั่นเนื้อ ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa asisūnaṁ;‘สุเมธ เธอจงยกเขียงหั่นเนื้อขึ้นมา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)แล้วใช้ศัสตรา ขุดต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa maṁsapesiṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นชิ้นเนื้อ จึงกล่าวว่า ‘Maṁsapesi, bhadante’ti.
maṁsapesi → maṁsapesī (bj) | bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘ชิ้นเนื้อ ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ukkhipa maṁsapesiṁ;‘สุเมธ เธอจงหยิบชิ้นเนื้อขึ้นมา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā’ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)แล้วใช้ศัสตราขุด ต่อไป’

Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya addasa nāgaṁ.
abhikkhaṇanto → abhikkhananto (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปได้เห็นนาค จึงกล่าวว่า ‘Nāgo, bhadante’ti.
bhadanteti → bhanteti (sya-all)‘นาค ขอรับ’ Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘tiṭṭhatu nāgo, mā nāgaṁ ghaṭṭesi; namo karohi nāgassā’ti.‘นาคจงดำรงอยู่เถิด เธออย่าเบียดเบียนนาคเลย จงทำความนอบน้อมนาค’

Ime kho tvaṁ, bhikkhu, pañhe bhagavantaṁ upasaṅkamitvā puccheyyāsi, yathā ca te bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāsi.
ca → (bj, sya-all, pts) | bhikkhu → bhikkhu paṇṇarasaṁ (sya-all) | yathā → yathāca (bj: machasaṁ)พระคุณเจ้า ท่านควรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหาทั้ง ๑๕ ข้อนี้ ท่านควรทรงจำคำเฉลยปัญหาเหล่านั้นตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสตอบเถิด Nāhaṁ taṁ, bhikkhu, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo imesaṁ pañhānaṁ veyyākaraṇena cittaṁ ārādheyya aññatra tathāgatena vā, tathāgatasāvakena vā, ito vā pana sutvā”ti—ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดา และมนุษย์ ยกเว้นพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต หรือบุคคลผู้ฟังจากสำนัก (ของข้าพเจ้า) นี้เสียแล้ว ข้าพเจ้ายังไม่เห็นบุคคลผู้จะทำจิต(ของข้าพเจ้า) ให้ยินดี ด้วยการตอบปัญหาเหล่านี้ได้”

Idamavoca sā devatā.เทวดานั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว Idaṁ vatvā tatthevantaradhāyi.
tatthevantaradhāyi → tattheva antaradhāyi (sya-all, pts) | tatthevantaradhāyi → tattheva antaradhāyi (bj: syā, PTS)ก็อันตรธานไปจากที่นั้น

Atha kho āyasmā kumārakassapo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā kumārakassapo bhagavantaṁ etadavoca:ครั้นคืนนั้นผ่านไป ท่านพระกุมารกัสสปะก็เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “imaṁ, bhante, rattiṁ aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ andhavanaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhante, sā devatā maṁ etadavoca:“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อคืนนี้ เมื่อราตรีผ่านไป เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะ งดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วป่าอันธวัน เข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่ ยืน ณ ที่สมควรแล้วได้กล่าวกับข้าพระองค์ว่า ‘bhikkhu bhikkhu, ayaṁ vammiko rattiṁ dhūmāyati, divā pajjalati.
dhūmāyati → dhūpāyati (bj) | vammiko → vammīko (pts)‘พระคุณเจ้า จอมปลวกนี้พ่นควันในเวลากลางคืน ลุกโพลงในเวลากลางวัน Brāhmaṇo evamāha:พราหมณ์ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyā”ti.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)‘สุเมธ เธอจงนำศัสตราไปขุดดู’ Abhikkhaṇanto sumedho satthaṁ ādāya …pe…
ādāya → ādāya addasa uddhumāyikaṁ uddhumāyikā bhanteti (sya-all)สุเมธใช้ศัสตราขุดลงไปได้เห็นลิ่มสลัก จึงกล่าวว่า ‘ลิ่มสลัก ขอรับ’ พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘สุเมธ เธอจงยกลิ่มสลักขึ้นแล้วใช้ศัสตราขุดต่อไป’ สุเมธใช้ศัสตราขุดต่อไปก็ได้เห็นอึ่ง จึงกล่าวว่า ‘อึ่ง ขอรับ’ ฯลฯ ได้เห็นนาค จึงกล่าวว่า ‘นาค ขอรับ’ พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘นาคจงดำรงอยู่เถิด เธออย่าเบียดเบียนนาคเลย จงทำความนอบน้อมนาค’ ito vā pana sutvā’ti.พระคุณเจ้า ท่านควรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหาทั้ง ๑๕ ข้อนี้ ท่านควรทรงจำคำเฉลยปัญหาเหล่านั้นตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสตอบเถิด ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดา และมนุษย์ ยกเว้นพระตถาคตหรือสาวกของพระตถาคต หรือบุคคลผู้ฟังจากสำนัก (ของข้าพเจ้า)นี้เสียแล้ว ข้าพเจ้ายังไม่เห็นบุคคลผู้จะทำจิต(ของข้าพเจ้า)ให้ยินดีด้วย การตอบปัญหาเหล่านี้’

Idamavoca, bhante, sā devatā.เทวดานั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว Idaṁ vatvā tatthevantaradhāyi.
tatthevantaradhāyi → tatthevantaradhāyīti (bj); tattheva antaradhāyi (sya-all, pts)ก็อันตรธานไปจากที่นั้น Ko nu kho, bhante, vammiko, kā rattiṁ dhūmāyanā, kā divā pajjalanā, ko brāhmaṇo, ko sumedho, kiṁ satthaṁ, kiṁ abhikkhaṇaṁ, kā laṅgī, kā uddhumāyikā, ko dvidhāpatho, kiṁ caṅgavāraṁ, ko kummo, kā asisūnā, kā maṁsapesi, ko nāgo”ti?
dhūmāyanā → dhūpāyanā (bj) | maṁsapesi → maṁsapesī (bj) | kiṁ abhikkhaṇaṁ → (sya-all) | laṅgī → abhikkhanā kā paliṅgī (sya-all) | caṅgavāraṁ → paṅkavāraṁ (sya-all) | vammiko → vammīko (pts) | nāgoti vammikoti → nāgo ti vammīko ti (pts) | dhūpāyanā → dhūmāyanā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | abhikkhanā → kiṁ abhikkhaṇanti dissati (sya-all: yu.)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ๑. อะไรหนอ ชื่อว่าจอมปลวก ๒. อย่างไร ชื่อว่าการพ่นควันในเวลากลางคืน ๓. อย่างไร ชื่อว่าการลุกโพลงในเวลากลางวัน ๔. ใคร ชื่อว่าพราหมณ์ ๕. ใคร ชื่อว่าสุเมธ ๖. อะไร ชื่อว่าศัสตรา ๗. อย่างไร ชื่อว่าการขุด ๘. อะไร ชื่อว่าลิ่มสลัก ๙. อะไร ชื่อว่าอึ่ง ๑๐. อะไร ชื่อว่าทางสองแพร่ง ๑๑. อะไร ชื่อว่าหม้อกรองน้ำด่าง ๑๒. อะไร ชื่อว่าเต่า ๑๓. อะไร ชื่อว่าเขียงหั่นเนื้อ ๑๔. อะไร ชื่อว่าชิ้นเนื้อ ๑๕. อะไร ชื่อว่านาค”

“‘Vammiko’ti kho, bhikkhu, imassetaṁ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṁ, mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa.
cātumahābhūtikassa → cātummahābhūtikassa (cck: sī. syā. pī.)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภิกษุ ๑. คำว่า จอมปลวก นั้น เป็นชื่อของร่างกายนี้ ซึ่งประกอบด้วย มหาภูตรูปทั้ง ๔ มีมารดาบิดาเป็นแดนเกิด เติบโตด้วยข้าวสุก และขนมกุมมาส ไม่เที่ยง ต้องบริหาร ต้องนวดฟั้น จะต้องแตก สลาย และกระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา

Yaṁ kho, bhikkhu, divā kammante ārabbha rattiṁ anuvitakketi anuvicāreti—
kammante → kammantaṁ (mr) | anuvicāreti → anuvicarati (pts) | kammante → kammantaṁ (bj: katthaci) | kammante → kammantaṁ (cck: ka.)๒. คำว่า อย่างไร ชื่อว่าการพ่นควันในเวลากลางคืน นั้น ได้แก่ การที่บุคคลทำการงานในเวลากลางวัน แล้วตรึกตรองถึงในเวลา กลางคืน ayaṁ rattiṁ dhūmāyanā.
dhūmāyanā → dhūpāyanā (bj); dhūmāyanā kā divā pajjalanāti (sya-all)นี้ชื่อว่าการพ่นควันในเวลากลางคืน Yaṁ kho, bhikkhu, rattiṁ anuvitakketvā anuvicāretvā divā kammante payojeti kāyena vācāya manasā—
manasā → idaṁ padaṁ sya-all potthakesu | manasā → (sya-all) | manasā → ( ) natthi (sī. syā.) (cck note)๓. คำว่า อย่างไร ชื่อว่าการลุกโพลงในเวลากลางวัน นั้น ได้แก่ การที่บุคคลตรึกตรองถึงบ่อย ๆ ในเวลากลางคืน แล้วประกอบ การงานในเวลากลางวัน ด้วยกายและวาจา ayaṁ divā pajjalanā.นี้ชื่อว่าการลุกโพลงใน เวลากลางวัน

‘Brāhmaṇo’ti kho, bhikkhu, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.๔. คำว่า พราหมณ์ นั้น เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ‘Sumedho’ti kho, bhikkhu, sekkhassetaṁ bhikkhuno adhivacanaṁ.๕. คำว่า สุเมธ นั้น เป็นชื่อของภิกษุผู้เป็นเสขะ

‘Satthan’ti kho, bhikkhu, ariyāyetaṁ paññāya adhivacanaṁ.๖. คำว่า ศัสตรา นั้น เป็นชื่อแห่งปัญญาอันประเสริฐ ‘Abhikkhaṇan’ti kho, bhikkhu, vīriyārambhassetaṁ adhivacanaṁ.
abhikkhaṇanti → abhikkhanāti (sya-all)๗. คำว่า จงขุด นั้น เป็นชื่อของการปรารภความเพียร

‘Laṅgī’ti kho, bhikkhu, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ.
laṅgīti → paliṅgīti (sya-all)๘. คำว่า ลิ่มสลัก นั้น เป็นชื่อแห่งอวิชชา Ukkhipa laṅgiṁ, pajaha avijjaṁ;
laṅgiṁ → paliṅgaṁ (sya-all)คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตรายกลิ่มสลักขึ้น คือ จงละอวิชชา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)จงขุดขึ้นมา’

‘Uddhumāyikā’ti kho, bhikkhu, kodhūpāyāsassetaṁ adhivacanaṁ.
kodhūpāyāsassetaṁ → kodhupāyāsassetaṁ (sya-all) | bhikkhu kodhūpāyāsassetaṁ → bikkhu kodhupāyāsass etaṁ (pts)๙. คำว่า อึ่ง นั้น เป็นชื่อของความคับแค้นใจเนื่องมาจากความโกรธ Ukkhipa uddhumāyikaṁ, pajaha kodhūpāyāsaṁ;
kodhūpāyāsaṁ abhikkhaṇa → kodhupāyāsaṁ abhikkhana (sya-all) | kodhūpāyāsaṁ → kodhupāyāsaṁ (pts)คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตรานำอึ่งขึ้นมา คือ จงละ ความคับแค้นใจเนื่องมาจากความโกรธ abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.จงขุดขึ้นมา’

‘Dvidhāpatho’ti kho, bhikkhu, vicikicchāyetaṁ adhivacanaṁ.๑๐. คำว่า ทางสองแพร่ง นั้น เป็นชื่อแห่งวิจิกิจฉา Ukkhipa dvidhāpathaṁ, pajaha vicikicchaṁ;คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตราถากทางสองแพร่ง คือ จงละวิจิกิจฉา abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)จง ขุดขึ้นมา’

‘Caṅgavāran’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṁ nīvaraṇānaṁ adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → (bj, pts) | caṅgavāranti → paṅkavāranti (sya-all) | seyyathidaṁ kāmacchandanīvaraṇassa → kāmachandanīvaraṇassa (sya-all)๑๑. คำว่า หม้อกรองน้ำด่าง นั้น เป็นชื่อแห่งนิวรณ์ ๕ ประการ คือ kāmacchandanīvaraṇassa, byāpādanīvaraṇassa, thinamiddhanīvaraṇassa, uddhaccakukkuccanīvaraṇassa, vicikicchānīvaraṇassa.
thinamiddhanīvaraṇassa → thīnamiddhanīvaraṇassa (bj, cck, sya-all, pts) | vicikicchānīvaraṇassa → vicikicchānīvaraṇāya (sya-all)กามฉันทนิวรณ์ (สิ่งที่กั้นจิตคือความพอใจในกาม) พยาบาทนิวรณ์ (สิ่งที่กั้นจิตคือความขัดเคืองใจ) ถีนมิทธนิวรณ์ (สิ่งที่กั้นจิตคือความหดหู่และเซื่องซึม) อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ (สิ่งที่กั้นจิตคือความฟุ้งซ่านและร้อนใจ) วิจิกิจฉานิวรณ์ (สิ่งที่กั้นจิตคือความลังเลสงสัย) Ukkhipa caṅgavāraṁ, pajaha pañca nīvaraṇe;
caṅgavāraṁ → paṅkavāraṁ (sya-all)คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตรายกหม้อกรองน้ำด่างขึ้นมา คือ จงละนิวรณ์ ๕ ประการ abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)จงขุดขึ้นมา’

‘Kummo’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṁ upādānakkhandhānaṁ adhivacanaṁ, seyyathidaṁ—๑๒. คำว่า เต่า นั้น เป็นชื่อแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ ประการ คือ rūpupādānakkhandhassa, vedanupādānakkhandhassa, saññupādānakkhandhassa, saṅkhārupādānakkhandhassa, viññāṇupādānakkhandhassa.รูปูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือรูป) เวทนูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือเวทนา) สัญญูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสัญญา) สังขารูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสังขาร) วิญญาณูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ) Ukkhipa kummaṁ, pajaha pañcupādānakkhandhe;คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตรานำเต่าขึ้นมา คือ จงละ อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)จงขุดขึ้นมา’

‘Asisūnā’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ—๑๓. คำว่า เขียงหั่นเนื้อ นั้น เป็นชื่อแห่งกามคุณ ๕ ประการ คือ cakkhuviññeyyānaṁ rūpānaṁ iṭṭhānaṁ kantānaṁ manāpānaṁ piyarūpānaṁ kāmūpasaṁhitānaṁ rajanīyānaṁ,รูปที่จะพึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด sotaviññeyyānaṁ saddānaṁ …pe…เสียงที่จะพึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyānaṁ gandhānaṁ …pe…กลิ่นที่จะพึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyānaṁ rasānaṁ …pe…รสที่จะพึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyānaṁ phoṭṭhabbānaṁ iṭṭhānaṁ kantānaṁ manāpānaṁ piyarūpānaṁ kāmūpasaṁhitānaṁ rajanīyānaṁ.โผฏฐัพพะที่จะพึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด Ukkhipa asisūnaṁ, pajaha pañca kāmaguṇe;คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตรายกเขียงหั่นเนื้อขึ้นมา คือ จงละกามคุณ ๕ ประการ abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.
abhikkhaṇa → abhikkhana (sya-all)จงขุดขึ้นมา’

‘Maṁsapesī’ti kho, bhikkhu, nandīrāgassetaṁ adhivacanaṁ.
nandīrāgassetaṁ → nandirāgassetaṁ (bj, sya-all, pts)๑๔. คำว่า ชิ้นเนื้อ นั้น เป็นชื่อแห่งนันทิราคะ(ความกำหนัดด้วยอำนาจ ความเพลิดเพลิน) Ukkhipa maṁsapesiṁ, pajaha nandīrāgaṁ;
nandīrāgaṁ → nandirāgaṁ (bj, pts) | nandīrāgaṁ abhikkhaṇa → nandirāgaṁ abhikkhana (sya-all)คำนั้นมีอธิบายว่า ‘สุเมธ เธอจงใช้ศัสตราหยิบ ชิ้นเนื้อขึ้นมา คือ จงละนันทิราคะ abhikkhaṇa, sumedha, satthaṁ ādāyāti ayametassa attho.จงขุดขึ้นมา’

‘Nāgo’ti kho, bhikkhu, khīṇāsavassetaṁ bhikkhuno adhivacanaṁ.๑๕. คำว่า นาค นั้น เป็นชื่อของภิกษุผู้เป็นขีณาสพ Tiṭṭhatu nāgo, mā nāgaṁ ghaṭṭesi; namo karohi nāgassāti ayametassa attho”ti.คำนั้นมีอธิบายว่า ‘นาคจงดำรงอยู่เถิด เธออย่าเบียดเบียนนาคเลย เธอจงทำความ นอบน้อมนาค”

Idamavoca bhagavā.พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว Attamano āyasmā kumārakassapo bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระกุมารกัสสปะมีใจยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Vammikasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.วัมมิกสูตรที่ ๓ จบ